Showing posts with label သုတ. Show all posts
Showing posts with label သုတ. Show all posts

Tuesday, September 15, 2026

ဥပဒေစည်းမျဉ်းများဖြင့် ပိတ်မိခြင်း၊ တရားမျှတမှုကို မျက်ကွယ်ပြုခြင်း နှင့် ‘မဟာဘာရတ ဇာတ်တော်ကြီး’ က ပေးတဲ့သင်္ခန်းစာများ

နိဒါန်း
*******
လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်မှာ တရားဥပဒေရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်က အားနည်းသူတွေကို ကာကွယ်ပေးဖို့နဲ့ တရားမျှတမှုကို ဖော်ဆောင်ပေးရန် ဖြစ်တယ်။ အဲ့ဒီလို ဥပဒေရဲ့ တကယ့် အနှစ်သာရကို လျစ်လျူရှု၊ မျက်စိမှိတ် နားပိတ် နှလုံးသားအမှောင်ချပြီး၊ ဥပဒေရဲ့ အစဉ်အလာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ နဲ့ ဥပဒေစာသားတွေနောက်ကိုပဲလိုက်နေမယ်ဆိုရင်၊ နိုင်ငံရဲ့ယန္တရားတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားပြီး၊ သွေးချောင်းစီးစစ်ပွဲကြီးတွေ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့အကြောင်းကို အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုမှာ၊ အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားတဲ့ "မဟာ ဘရတ The Mahābhārata" ဇာတ်တော်ကြီးက သတိပေးထားတယ်။ "မဟာဘာရတ္တဇာတ်တော်ကြီး" မှာ တွေ့မြင်ရတဲ့၊ ကုရုမင်းဆက် ပျက်သုဉ်းခဲ့ရတဲ့ သွေးချောင်းစီး မဟာစစ်ပွဲကြီးဟာ ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ တရားမျှတမှု ဆိတ်သုဉ်းခြင်း၊ ကတိသစ္စာဖေါက်ဖျက်ခြင်း နဲ့အတူ၊ လူမှုနိုင်ငံရေး ပဋိပက္ခများရဲ့ အကျိုးဆက်အဖြစ် ရှောင်လွှဲမရတော့တဲ့ အခြေအနေမှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရခြင်း ဖြစ်တယ်။
၁။ ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်း စာသားများကို ဗဟိုပြုလွန်းခြင်းသည် တရားမျှတမှုကို မျက်ကွယ်ပြုရာရောက်ခြင်း
************************
မဟာဘာရတဇာတ်တော်ရဲ့ အဆိုးရွားဆုံးနဲ့ အထွတ်အထိပ်ပြဿနာက၊ ကြွေအန်ကစားပွဲအပြီး လူပုံအလယ်မှာ ဒရုပ်ပါဒီအမျိုးသမီး အဝတ်ချွတ်စော်ကားခံရတဲ့ (Vastraharan) ဖြစ်ရပ်ပင် ဖြစ်တယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်မှာ တကယ့်တရားမျှတမှု (Substantive Justice) ကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး ဥပဒေရဲ့ သီအိုရီနဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ဟာကွက်တွေ (Procedural Technicalities) နောက်သို့သာ လူအများက လိုက်ခဲ့ကြခြင်းက၊ မဟာစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာရန် အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာခဲ့ပုံကို မီးမောင်းထိုးပြထားတယ်။
• ယုဓိသတိရ ဟာ၊ လောင်းကစားပွဲမှာ မိမိကိုယ်ကိုရော ဇနီးဖြစ်သူ(ဒရုပ်ပါဒီ)ကိုပါ အလောင်းအစားလုပ်ပြီး ရှုံးနိမ့်ခဲ့တဲ့နောက်၊ ကောရဝညီနောင် ‘ဒုရှာသန’ က ဒရုပ်ပါဒီကို နန်းတော်ညီလာခံအလယ်ကို ဆံပင်ကနေဆွဲပြီး အကြမ်းဖက် ခေါ်ဆောင်ခဲ့တယ်။
• ဒီအခြေအနေ အချိန်အခါမှာ ဒရုပ်ပါဒီက၊ ပညာရှင်ဆန်ဆန် ဝေဘန်ထောက်ပြ ငြင်းချက်ထုတ် စိန်ခေါ်ခဲ့တဲ့ ဥပဒေရေးရာ ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်တဲ့ "ယုဓိသတိရသည် မိမိကိုယ်ကို အရင်ရှုံးနိမ့်ခဲ့သလား၊ ကျွန်မကို အရင်ရှုံးနိမ့်ခဲ့သလား။ (ယုဓိသတိရသည် မိမိကိုယ်ကို အရင်ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်ဖြစ်၍) မိမိကိုယ်တိုင် ကျွန်ဖြစ်သွားသူ တစ်ယောက်တွင် သူတစ်ပါးကို (ဇနီးဖြစ်စေကာမူ) ထပ်မံ အလောင်းအစားလုပ်ပိုင်ခွင့် (Legal Right) ရှိသလား" ဆိုတဲ့ သူမရဲ့ ချေပချက်ဟာ ထိုခေတ်ကာလ တရားစီရင်ရေးနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ အခြေခံမူတွေကို အကြီးအကျယ် တုန်လှုပ်စေခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့လဲ ဒီငြင်းချက်ကို ဘယ်ဥပဒေပညာရှင်ဟု အဆိုရှိသူကမှ အလေးအနက် စဉ်းစားဆင်ခြင် ဝေဖန်သုံးသပ်မှု မပြုခဲ့ကြဘူး။
• ဒါ့အပြင် ညီလာခံမှာရှိတဲ့ မင်းကြီး၊ ပညာရှိအမတ်ကြီးတွေ၊ ဆရာသမားနဲ့ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ စစ်သည်တော်ကြီး ငါးဦးစလုံးဟာ၊ တရားမျှတမှု အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ စတဲ့ ဥပဒေရဲ့ အနှစ်သာရ နဲ့ အစစ်အမှန်ဓမ္မတရားတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြရမဲ့အစား၊ သူတို့နည်း သူတို့ဟန်နဲ့ လက်ခံထားတဲ့၊ ဥပဒေ စည်းမျဉ်း အစဉ်အလာ စကားလုံးတွေရဲ့ဟာကွက်တွေထဲမှာ ပိတ်မိနေပြီး ခေါင်းငုံ့တိတ်ဆိတ်နေခဲ့ကြတယ်။

၂။ တာဝန်ရှိသူတို့၏ မျက်ကွယ်ပြုမှုသည် မကောင်းမှု အဓမ္မ(Adharma) ကို တရားဝင်ခွင့်ပြုရာရောက်ခြင်း
****************************
ဥပဒေပြုသူတွေ၊ တရားသူကြီးတွေနဲ့ ဥပဒေကို လိုက်နာစေရန်လုပ်ဆောင်သူတွေက၊ ဥပဒေကို တရားနဲ့အညီအဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရန် ပျက်ကွက်တဲ့အခါမှာ၊ မတရားမှုဟာ တရားဝင် အသွင်ဆောင်လာတော့တယ်။
• အဲ့ဒီနေ့က ကောရဝတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်ကို သက်ဆိုင်သူ လူအများက မတားဆီးခဲ့ခြင်းဟာ၊ မတရားမှုကို အသံတိတ် အသိအမှတ်ပြုလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်တယ်။
• ဒီလို ယုတ်ရင်းဆိုးသွမ်းမှုမျိုးကို တရားဝင်ခွင့်ပြုလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခြင်းက ‘ဒူးရယောဓန’ ကို ပိုမို မောက်မာလာစေပြီး၊ နောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုအားလုံးကို ပျက်ပြားစေခဲ့တယ်။
• ဒါ့အပြင် ကောရဝတို့၏ ဖခင် ဘုရင်ကြီး ‘ဓရီတရဋ္ဌ’ (Dhritarashtra) ဟာ၊ မျက်စိကန်းနေရုံသာမက သားဖြစ်သူအပေါ် မျက်စိစုံမှိတ် အလွန်အမင်း တွယ်တာချစ်ခင်မှု (Blind Attachment) ကြောင့် အသိဉာဏ်ပါ ကန်းသွားခဲ့တယ်။ သားဖြစ်သူရဲ့ အမှားကို သိလျက်နဲ့ မတားဆီးဘဲ အလိုလိုက်ခဲ့ခြင်းဟာ တိုင်းပြည်ကို ချောက်ကမ်းပါးသို့ တွန်းပို့ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်တယ်။
• ညီလာခံရှေ့မျောက်မှာ ရှိနေကြသူတွေဟာ "တရားမျှတမှု (Justice)" ဆိုတဲ့ ဓမ္မဥပဒေရဲ့ အနှစ်သာရကို ကာကွယ်ရမဲ့အစား၊ လောင်းကစားစည်းမျဉ်း၊ သစ္စာဆိုထားမှု၊ ပိုင်ဆိုင်မှု ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်း၊ ညီအစ်ကိုကျင့်ဝတ် … အစရှိတဲ့ အပေါ်ယံ "ဥပဒေ စာသားများ” အတွင်းမှာပဲ ပိတ်မိနေခဲ့ကြတယ်။

၃။ မှားယွင်းသော သစ္စာတရားများ
*****************************
တရားမျှတမှုရှိစေရေးကိစ္စမှာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးခံစားချက်နဲ့ တာဝန်ဝတ္တရား လွန်ဆွဲမှုဖြစ်လာရင် စနစ်အပေါ် ယုံကြည်မှု (Public Trust) ပျက်ပြားတတ်တယ်။
• ဘိုးတော် ဘီရှမ နဲ့ ဆရာကြီးဒရိုဏ (Drona) တို့ဟာ၊ ဟက်စတီနာပူရ ထီးနန်းကို ‘မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မည်’ လို့ သစ္စာဆိုထားသူများ ဖြစ်တယ်။ ဒီညီလာခံမှာ ရှင်ဘုရင်ဖြစ်သူ ဓရီတရဋ္ဌ (Dhritarashtra) ကိုယ်တိုင်က ဒီ ကြွေအံကစားပွဲကို တားဆီးခြင်း မရှိဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ၎င်းတို့လို သစ္စာခံအမတ်တွေအနေနဲ့ ဘုရင်ရဲ့ အဆုံးအဖြတ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ရာရောက်မယ် ဆိုတဲ့ မိမိဘာသာ အကြောင်းပြချက်နဲ့ ဥပဒေဘောင်အတွင်းမှ နှုတ်ဆိတ်နေခဲ့ကြတယ်။ “ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ၏” ဆိုတာကို မကျင့်သုံးခဲ့ဘူး။
• အမြင့်ဆုံး တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်တွေဖြစ်တဲ့ … ဘုရင်၊ ဘိရှမ၊ ဒရိုဏ တို့ အားလုံးဟာ ဥပဒေစာသားနဲ့ ဥပဒေအကောင်အထည်ဖေါ်ရေးနည်းလမ်းပိုင်းဆိုင်ရာ ဟာကွက်တွေ (Procedural Technicalities) ကို ဆုပ်ကိုင်ပြီး၊ အမျိုးသမီးတစ်ဦး အကြမ်းဖက်ခံရမှုကို နှုတ်ဆိတ် လက်ပိုက် ကြည့်နေခဲ့ကြတယ်။
• ပါဏ္ဍဝညီနောင်ငါးဦးထဲက၊ ဘီးမ နဲ့ အာရ်ဂျူန တို့လို ခွန်အားကြီးမားတဲ့ ညီအစ်ကိုတွေကလည်း၊ ‘ဒရုပ်ပါဒီ’ အကြမ်းဖက်ခံရချိန်မှာ ဒေါသထွက်ခဲ့ကြပေမဲ့၊ ၎င်းတို့ရဲ့ အစ်ကိုကြီး ‘ယုဓိသတိရ’ ကိုယ်တိုင်က ရှုံးမဲမဲပြီး၊ ခေါင်းငုံ့နေတဲ့အတွက် ဝင်ပါခွင့် မရခဲ့ဘူး။ အစ်ကိုကြီးရဲ့ လုပ်ရပ်ကို ဆန့်ကျင်ခြင်းဟာ ညီအစ်ကိုကျင့်ဝတ် (Bhratri Dharma) ကို ဖောက်ဖျက်ရာရောက်တယ်ဆိုတဲ့၊ နည်းဥပဒေစကားလုံးတွေအပေါ်မှာ သောင်တင်ရင်း၊ မတရားမှုကို လက်ပိုက်ကြည့်နေခဲ့ရတယ်။
• ဒါ့အပြင်၊ စစ်ပွဲကြီးဖြစ်လာတဲ့အခါမှာလည်း ဘိုးတော်ဘိရှမ နဲ့ ဆရာဒရိုဏ တို့က အမှားအမှန်ကို သိပေမဲ့၊ ‘ထီးနန်းအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမယ်’ ဆိုတဲ့၊ တာဝန်ကို အကြောင်းပြုပြီး မတရားသော ကောရဝတို့ဘက်က ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်။ သစ္စာ တရားဆိုတာ၊ ဆိုးယုတ်သူတွေအပေါ်ထားမိနေရင်၊ ဘာတန်ဖိုးမှ မရှိတဲ့အပြင် ပျက်သုဉ်းခြင်းကိုသာ ဖြစ်စေတယ်… ဆိုတာ မြင်နိုင်တယ်။
• ဒီလို လူတော်လူကောင်းတွေက၊ ၎င်းတို့ထားတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ တစ်ကြောင်းဆွဲ သစ္စာတရားကြောင့် အဓမ္မဘက်က ရပ်တည်ခဲ့ခြင်းဟာ စစ်ပွဲကို ပိုမို ကြီးမားသွားစေခဲ့တယ်။

၄။ မတရားမှုခံစားခဲ့ရသူတို့၏ လက်စားချေလိုစိတ်
*************************************
ဥပဒေရဲ့ အကာအကွယ်မရရှိတဲ့ ထိခိုက်နစ်နာသူတွေဟာ ကိုယ်ပိုင် တရားမျှတမှု ရှာဖွေရေး (Vigilante Justice) ဆီ, ဦးတည်သွားတတ်တယ်။
• လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးရဲ့ အကာအကွယ်ကို မရခဲ့တဲ့အတွက် ဒရုပ်ပါဒီက ‘ဒုရှာသန၏ နှလုံးသွေးဖြင့် မိမိဆံပင်ကို မလျှော်ရသရွေ့ ဆံပင်ချည်နှောင်ထုံးဖွဲ့မည်မဟုတ်’ လို့ သစ္စာဆိုခဲ့တယ်။
• ဘီးမ ကလည်း ဒုရှာသနရဲ့ လက်မောင်းတွေကို ချိုးပြီး ရင်ဘတ်ကိုခွဲမယ်၊ ဒူးရယောဓနရဲ့ ပေါင်ကို ရိုက်ချိုးမယ်လို့ ကျိန်ဆိုခဲ့တယ်။
• နစ်နာခံစားရသူတွေရဲ့ အမုန်းတရားက ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ဒီလိုကြောက်မက်ဖွယ် ကျိန်ဆိုချက်တွေဟာ၊ ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းစအားလုံးကို ပိတ်ပစ်ခဲ့သလို ဖြစ်သွားခဲ့တယ်။

၅။ အစွန်းရောက် လောဘနှင့် မနာလိုမှု
***********************
နိုင်ငံရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ပယ်မှာ အာဏာကို လက်ဝါးကြီးအုပ်လိုမှုဟာ အကြမ်းဖက်မှုများအားလုံးရဲ့ အဓိက မြစ်ဖျားခံရာ ဖြစ်တယ်။
• ကောရဝညီနောင်တွေရဲ့ စိတ်ဆိုးစိတ်ယုတ်ရှိသူ ဦးလေးဖြစ်တဲ့ ရှကုနိ (Shakuni) ဟာ ကုရုမင်းဆက်ကို ဖျက်ဆီးဖို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက ကြံစည်ခဲ့သူ ဖြစ်တယ်။ ၎င်းက, ဒူးရယောဓနရဲ့ ရင်ထဲမှာ ပါဏ္ဍဝတို့အပေါ် မုန်းတီးမှု မျိုးစေ့ချပေးခဲ့တယ်။ ၎င်းကိုယ်တိုင် ကြွေအန်ကစားပွဲကိုလည်း လှည့်ဖျား စီစဉ်ခဲ့တယ်။ ၎င်းရဲ့ သွေးထိုးလှုံ့ဆော်မှုတွေက နှစ်ဖက် ပဋိပက္ခကို ပိုမို ကြီးထွားစေခဲ့တယ်။
• ပါဏ္ဍဝတို့ဟာ စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ်ကြာ နန်းကိုစွန့်ခွာတောလည်ပြီးတဲ့နောက်၊ သဘောတူညီချက်အရ တိုင်းပြည်တစ်ဝက် ပြန်တောင်းချိန်မှာ ဒူးရယောဓနက ငြင်းဆန်ခဲ့တယ်။ ‘မဟာ ကရိရှဏ’ ကိုယ်တိုင်လာရောက်ပြီး၊ ရွာ ၅ ရွာသာ ပေးဖို့ တောင်းဆိုတာကိုတောင်၊ ‘အပ်တစ်ချောင်းစာ စိုက်လောက်သည့် မြေကိုမျှ မပေးနိုင်’ လို့ မောက်မာစွာ တုံ့ပြန်ခဲ့တယ်။ ကောရဝတွေရဲ့ ကတိပျက်မှု နဲ့ သစ္စာမဲ့ခြင်းက စစ်မက်ဖြစ်ပွားဖို့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်တယ်။
• ပါဏ္ဍဝတို့ဖက်က ကြည့်ရင်၊ မိမိတို့က ငြိမ်းချမ်းရေးကို လိုလားပါသော်လည်း၊ တဖက်က စစ်မက်ကိုပဲ လိုလားတဲ့အခါ၊ ဥပဒေစနစ် နဲ့ သစ္စာတရားက အမှန်တရားကို မကာကွယ်နိုင်တော့တဲ့အခါမှာ၊ တရားမျှတမှုကို လက်နက်ဖြင့်ပြန်လည်ရှာဖွေရန်သာ ကျန်တော့တဲ့ အခြေအနေ ဆိုက်ရောက်သွားခဲ့တယ်။

နိဂုံး
*******

နိုင်ငံတကာ ဥပဒေတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာမှု သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာကြည့်ရင်၊ အုပ်ချုပ်သူ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ လောဘ ဒေါသ မောဟ မာန်မာန အာဃာတ၊ လူအများအတွက် တရားမျှတမှု ဆုံးရှုံးခြင်း နဲ့ လူကောင်းတွေက မတရားမှုအပေါ် နှုတ်ဆိတ်နေမှုတွေဟာ၊ အဆုံးစွန်သော ပဋိပက္ခများဆီသို့ အမြဲတစေ ဦးတည်သွားလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို တွေ့ရမှာဖြစ်တယ်။ ‘မဟာဘာရတ’ ဇာတ်တော်ကြီးဟာ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာရှိတဲ့၊ ဥပဒေပညာရှင်တွေနဲ့ အုပ်စိုးသူတွေအတွက် အလွန် အဖိုးတန်တဲ့ လမ်းညွှန်မှုအမွေအနှစ်ကို ပေးအပ်ခဲ့တယ်။ ဥပဒေပြုသူတွေနဲ့ တရားမျှတမှုကို ဖေါ်ဆောင်ပေးဖို့ တာဝန်ရှိသူတွေဟာ ဥပဒေပြဌာန်ချက်စာသား (Letter of the Law) ကိုပဲ အသေဆုပ်ကိုင်ထားပြီး၊ ဥပဒေရဲ့ အသက်သွေးကြော ဝိညာဉ်ဖြစ်တဲ့ တရားမျှတမှု (Spirit of the Law) ကို မျက်ကွယ်ပြုလိုက်ရင်၊ လူအပေါင်းတို့ရဲ့ ကိုးစားယုံကြည်မှု ပျက်သုဉ်းသွားပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုလုံး သွေးချောင်းစီး စစ်ပွဲတွေအတွင်း မလွဲမသွေ ကျရောက်သွားနိုင်တယ်ဆိုတာကို ‘မဟာဘာရတ’ ဇာတ်တော်ကြီး က သက်သေပြနေတယ်။  



Saturday, November 16, 2019

မင်း နှင့် ကတိ သစ္စာ

ဖိုးတော်၏ညီတော် ပင်းတလဲးမြို့စားမင်းသားသည် ဖိုးတော်ထံ လှာပြီးလျှင် နောင်တော်-ငမောင်တို့ ယခုအခါ ကျွန်တော်တို့ ကို ကျော်လို့ ဖုံးလွှမ်းနေသည်ကို ကြည့်နေမည်လား ဟုပြောရာ ဖိုးတော်က ငမောင် ဖုံးလွှမ်းနေသည်ကို ညီခင်မတတ်နိုင်ဘူးလား ဟု မေးတော်မူရာ ညီခင်တတ်နိုင်ပါရဲ့ နောင်တော် ထီးနန်းကို စံရလျှင် ညီခင်ကို မည်ကဲ့သို့ ထားမည်လဲးမေးသော် ဖိုးတော်က အစ်ကိုနန်းစံ ညီနန်းရံပ ဟု မိန့်ချက်အရ ပင်းတလဲးမင်းသားသည် တရံရောအခါ  အင်းဝမြို့နန်းတော်သို့ အမှတ်မဲ့ဝင်၍ ဖောင်းကားမင်းကို လုပ်ကြံရာ ဖောင်းကားမင်းကံကုန်လျှင် ဖိုးတော်ကို ပင်းတလဲးမင်းသားက ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန် မင်း အဖြစ်သို့ တင်မြှောက်တော် မူလေသည်။
မင်းအဖြစ်သို့ တင်မြှောက်ပြီးနောက် ပင်းတလဲးမင်းသားက အထက်ကဘိ ယှိသည်အတိုင်း အိမ်ရှေ့ အရာကို အကြိမ်ကြိမ်တောင်းရာ ဖိုးတော်က ညီခင် နောင်တော်နှိုက် သားတော်ကြီးတွေ များလျက်ဖြစ်သောကြောင့် အိမ်ရှေ့ အရာကိုချီးမြှင့်ရန် ခဲယဉ်းခြင်းယှိနေကြောင်း မိန့် တော်မူသည်ကို ပင်းတလဲးမင်းသားက ငါ့ကြောင့် နောင်တော် ထီးနန်းရသည်ကိုလျက် ကျေးဇူးမထောက် သစ္စာမရှိသူဖြစ်သည်ဟု စိတ်နှိုက်အမှတ်ထားပြီးလျင်  တနေ့သနှိုက် ဖိုးတော်မင်းတြားကြီး ဆင်တော်စီး၍ မြို့ပြင်သို့ထွက်တော်မူသောအခါ ပင်းတလဲးမင်းသားသည် ကွယ်ရာကချောင်း၍ သေနတ်နှင့်ပစ်ရာ ဖိုးတော်မင်းတြား၏ နံဘေးလက်ကြား ဂျိုင်းအောက်ကို ကျည်ဆန်ဝင်ထွက်သွားလေသည်။ ကိုယ် အင်္ဂါတို့ ကို တစုံတရာ မခိုက် ယှိချေသည်။
ဤအခါ နောက်ပါ ကိုယ်ရံအမှုထမ်းတို့ ဝိုင်းဝန်းလိုက်လံဖမ်းဆီးရာ မိကြသဖြင့် ညီတော် ပင်းတလဲးမင်းသား ဖြစ်ကြောင်း သံတော်ဦးတင်ရာ ဖိုးတော်မင်းတြားက မျက်တော်မူသောကြောင့် ညီတော်ဖြစ်သော်လည်း ထောက်ညှာစရာမယှိ သွားမည်းတိုင်း လမ်းသွားရန် သုတ်သင်စီရင်ရမည် ဟု မိန့်တော်မူချက်အရ အာဏာသားတို့က ပင်းတလဲးမင်းသားကို ရေမှာချ၍ သတ်လေသည်။
ယင်းသည့်အကြောင်းကို ငါတို့လက်ထက် အဖြစ်အပျက်မှန်သမျှကို  ရာဇဝင်နှိုက် ထုတ်ဖော်၍ မပြရဟု ဖိုးတော်မိန့်ချက်အရ  ရာဇဝင် မဖော်မပြရပဲး  ချွင်းချန်ထားရသည် ဟု ဘုံကျော်ဆရာတော်ဘုရား မိန့် တော် မူသော မှတ်သားချက်ပုရပိုက်ကို ဖတ်ရဘူးဧည့်။

(မှော်ပီဆရာသိန်းကြီး ၏
"ပစပ်ရာဇဝင်" (၁၉၆၇၊ ဩဂုတ်လ)
ပ-ဒု ၂ တွဲပေါင်း ၊  အေးအေးစာပေတိုက်
စာ ၄၀-၄၂ မှ မူရင်းသတ်ပုံအတိုင်း ကောက်နှုတ်ချက်)

မှတ်ချက်။
ဖိုးတော်-----ဘိုးတော်ဘုရား(ဗဒုံမင်း)
ငမောင်-----ဖောင်းကားစားမောင်မောင်
အထက်ကဘိ-----အထက်ကတိ (ယခင် ကတိပြုခဲ့သည့်အတိုင်း)

Thursday, November 14, 2019

နေ့တိုင်းကြားက ထူးခြားလိမ္မာ

ဆန့်ကျင်ဘက်သား၊ မိတ်ဆွေထား၊ အများပျက်စီးမည်

ဖွတ်မျိုးသည် ပုတ်သင်မှ ချမ်းသာကိုမရသကဲ့သို့
ယုတ်မာသောအဆွေခင်ပွန်းနှင့်
ပေါင်းဘော်သောသူသည်
စင်စစ် ချမ်းသာကိုမရ။
ကိုယ်ကို ပျက်စီးခြင်းသို့သာ ရောက်စေ၏။
(၅၅၀ ဇာတ်တော်များ၊ ဇာတ်တော်အမှတ်-၁၄၁၊ ဂေါဓာဇာတ် မှ ကောက်နှုတ်ချက်။)

Friendship with bad company causes ruin

One should never make friends of the wicked,
for such act will bring the sorrow and ruin in his life,
like a single wicked chameleon has caused the bane of all iguanas.
****************************************

ရနိုင်ခဲကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦး

လောက၌ ရနိုင်ခဲကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် အဘယ်နည်း။
အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကားရှေးဦးစွာ ကျေးဇူးပြုတတ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုဖူးသောသူ့ကျေးဇူးကို သိ၍ ပြုဖူးသောကျေးဇူးကို ထင်စွာ ပြလေ့ရှိ၏။
ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် လောက၌ ရခဲကုန်၏။
(အဘိဓမ္မပိဋက၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ နိဒ္ဒေသ၊ ၁ - ဧကကပုဂ္ဂလပညတ်၊ အပိုဒ်-၈၃၊ မြန်မာပြန်)

Two Rare Persons

Which two persons are something of a rarity in this world?
He: who does good first, and he: who openly recognizes it.
Such two persons are rare in this world.
****************************************

ခိုင်းသူအမိုက်၊ ကဲ့ရဲ့ထိုက်၏

ပညာသမ္ပဇဉ်၊ ဉာဏ်မယှဉ်ပဲ
ဉယျာဉ်သည်မိုက်၊ စရိုက်မကောင်း
မျောက်အပေါင်းကို၊ ရေလောင်းခိုင်းငြား
ကျိုးပျက်ပြား၏၊ တရားအမြစ်
စစ်သော်တမူ၊ အရင်းယူက
ခိုင်းသူအမိုက်၊ ကဲ့ရဲ့ထိုက်၏။
(မန်လည်ဆရာတော်၊ မဃဒေဝ၊ အပိုဒ် ၂၀၁)

မိုက်မဲသောဉယျာဉ်မှူးသည် ပညာဉာဏ်မယှဉ်ဘဲ အကျင့်စရိုက်မကောင်းသော မျောက်အပေါင်းကို သစ်ပင်များရေလောင်းခိုင်းရာ ဉယျာဉ်တစ်ခုလုံးပျက်စီးကုန်၏။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းတရားအား ဆန်းစစ်သော် ထိုသို့ခိုင်းစေသူ ဉယျာဉ်မှူးမိုက်ကိုသာလျှင် ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချအပ်ပေသည်။

When the foolish gardener recklessly encouraged the abysmal monkeys water the plants, the whole garden went ruined. The root cause of that implication is only because of that foolish gardener and he alone ought to be criticized.

Sunday, January 14, 2018

ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ နှင့် အသိဉာဏ်တု ဆိုင်ရာ သုတေသန ပုံစံများ

ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ(Computer Science – CS) ပညာရပ် နဲ့ အသိဉာဏ်တု(Artificial Intelgence – AI) ပညာရပ်တွေကို (မတူညီတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေ နဲ့ မတူညီတဲ့ အောင်မြင်မှု ဆုံးရှုံးမှု သတ်မှတ်ပြဌာန်းချက်တွေ အပေါ်အခြေပြုပြီး) သုတေသနပြု လေ့လာတဲ့ပုံစံ ၄-ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီ လေးခုကလည်း တကယ်တော့ တစ်ခုနဲ ့တစ်ခု ဆက်နွယ် ပတ်သက် နေကြတာပါ။ အဲဒီထဲမှာမှ ထူးထူးခြားခြားဖြစ်နေတဲ့ ၊ CS နဲ့ AI နယ်ပယ်ကမဟုတ်ပေမယ့် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် တော်တော်များများ အကြီးအကျယ်စိတ်၀င်စား ကြတဲ့ ပဉ္စမမြောက် အုပ်စုတစ်စု ရှိပါသေးတယ်။ ဒါကြောင့် CS နဲ့ AI သုတေသနပုံစံ ၅-မျိုးရှိတယ်လို့ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့

၁။ ဘယ်အရာက ဖြစ်နိုင်သလဲ ဆိုတာကို လေ့လာတာ။ ပြီးတော့ အဲဒီ ဖြစ်နိုင် မဖြစ်နိုင် လေ့လာတဲ့ အရာရဲ့ နယ်ပယ်အကျယ်အ၀န်းနဲ့  ကန့်သတ်ချက်တွေကို လေ့လာတာ။ အဲဒီလို လေ့လာရာမှာ သင်္ချာပညာနဲ့ ‘less formal theorising***’ ကိုပါ ထည့်သွင်းလေ့လာတယ်။
[***ပုံမှန်သတ်မှတ်ထားတဲ့ အဆင့်တွေအတိုင်း တိတိကျကျ လိုက်လုပ်မနေဘဲ  အတွေးအခေါ် အယူအဆတစ်ရပ်ကို တည်ဆောက်ခြင်း။]

၂။ သဘာ၀အတိုင်း တည်ရှိဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သတင်းအချက်အလက် အသုံးချလုပ်ဆောင်ခြင်းစနစ် (information-processing systems) တွေကို လေ့လာတာ။
ဥပမာ တရိစၦာန်လောက၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၊ ဉီးဏှောက်၊ စိတ်…စတဲ့ စနစ်တွေမှာ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဘယ်လို သုံးစွဲဆောင်ရွက်သလဲဆိုတာ လေ့လာတာ။
[ဒါကို သဘာ၀ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှု (natural computation) လို့ တခါတရံ ဖေါ်ပြလေ့ရှိပါတယ်။]

၃။ လက်တွေ့ အသုံး၀င်တဲ့ သတင်းအချက်အလက် အသုံးချစနစ် အသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်တာကို လေ့လာတာ။ တနည်းပြောရရင် အသုံးချ အင်ဂျင်နီယာ စနစ်တွေနဲ့တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်တဲ့ အရာတွေကို လေ့လာတာ။

၄။ (အထက်ပါ သုံးချက် ကို ထောက်ပံ့ပေးမယ့်) ကရိယာ တန်ဆာပလာ ၊ ပုံမှန် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် နဲ့  နည်းစနစ် ..စတာတွေကို၊ ဖန်တီးခြင်း နဲ့ အကဲဖြတ် သုံးသပ်ခြင်းလုပ်တာ။

၅။ နှီးနွယ်ဆက်စပ်နေတဲ့ လူမှုရေးနဲ့ စီးပွားရေး ဆိုင်ရာတွေကို သုတေသန လုပ်တာ။ ဆိုလိုတာက လူမှုရေး နဲ့ စီးပွားရေးဟာ CS နဲ့ AI အပေါ် ၊ လူ့ ကျင့်၀တ်ပိုင်းဆိုင်ရာကိစ္စရပ်တွေအပေါ် နဲ့ လူသားဆိုင်ရာအမြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ အပေါ် ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်သလဲ ဆိုတာကို လေ့လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

REF: http://www.cs.bham.ac.uk/research/projects/cogaff/misc/cs-research.html#note3
Last updated: 17 Aug 2016 
by
Aaron Sloman
http://www.cs.bham.ac.uk/~axs/
School of Computer Science
The University of Birmingham, B15 2TT, UK

Friday, June 26, 2015

အလန်ကျူးရင်း (သို့မဟုတ်) ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရပ်၏ဖခင်ကြီး


Alan Mathison Turing (23rd June 1912 – 7th June 1954)

၁။နောက်ခံသမိုင်း
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းက၊ ပင်သစ်ဟာ ဟစ်တလာရဲ့ နာဇီဂျာမဏီလက်အောက် ၁၉၄၀ မှာ ကြရောက်ခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့် အနောက်ဥရောပဒေသတစ်ခုလုံးမှာ ဟစ်တလာကို ခုခံတိုက်ဖို့ အင်္ဂလန် တစ်နိုင်ငံပဲ ကျန်တဲ့အချိန်။ အဲဒီ အင်္ဂလန်ရဲ့ ဂျာမဏီကို ပန်တိုက်နိုင်စွမ်း၊ ပန်လည်ခုခံနိုင်စွမ်းအားဟာ ၊ မာက်အတ္တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက် ပို့ဆောင်ပေးနေတဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ထာက်ပံ့ရေးသငေ်္ဘာတွေပေါ် လုံးဝ မှီခိုအားထားနေရတဲ့အချိန်။
ဒါကိုသိတဲ့ ဂျာမန်တွေကလည်း အင်္ဂလိပ်တွေ ရိက္ခာ လက်နက် ပတ်ပြီးဒုက္ခရောက် စစ်ရှုံးအောင်၊ အမေရိကန်ထောက်ပံ့ရေး သငေ်္ဘာတွေတွေ့ရင် တိုက်ခိုက် နှစ်မြှုပ်ဖျက်ဆီးဖို့ ယူဘုတ်(U-Boat) လို့ခေါ်တဲ့  ရငုပ်သငေ်္ဘာတွေနဲ့ မာက်အတ္တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ကင်းလှည့်စောင့်ကြပ်နေတယ်။ ဒါကြောင့် မဟာမိတ် အမေရိကန် ထာက်ပံရေးသငေ်္ဘာတွေအနေနဲ့၊ ဂျာမန်ယူဘုတ်တွေရဲ့ရန်ကိုရှောင်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ထာက်ပံ့ရေးပစ္စည်းတွေ အရောက်ပို့နိုင်ဖို့ဟာ၊ အနောက်ဥရောပစစ်မျက်နှာအတွက် အသက်သွေးကြောတမျှအရေးကြီးလှတဲ့ အခြေအနေဖြစ်တယ်။
ဒီလို ကြာင်နဲ့ကြွက် ကစားသလိုဖြစ်နေတဲ့ပွဲမှာ အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်တဲ့ အရေးကြီးဆုံး မးခွန်းက “ဂျာမန်ရေငုပ်သငေ်္ဘာတွေကပဲ မဟာမိတ် သငေ်္ဘာတွေ တည်ရှိရာနေရာကိုရှာနိုင်မလား” ဒါမှမဟုတ် အပြန်အလှန်အနေနဲ့ “မဟာမိတ်သငေ်္ဘာတွေကပဲ ဂျာမန်ရေငုပ်သငေ်္ဘာတွေ ဘယ်နေရာမှာရှိတယ်ဆိုတာကို ရှာနိုင်မလား” ဆိုတာပဲ။
အာလုံးသိတဲ့အတိုင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှာ ဂျာမန်တွေ စစ်ရှုံးခဲ့ကြတယ်။ ဘာလို့ရှုံးခဲ့သလဲဆိုတဲ့ အချက်တွေထဲက၊ အဓိကအကြောင်းတစ်ခုကတော့ ဂျာမန်ရေတပ်ကသုံးတဲ့ လျို့ဝှက်ဆက်သွယ်ရေးစကားဝှက် သငေ်္ကတ စနစ် “အနစ်ဂမာ”(Enigma) ကို ပိုလန်နိုင်ငံရဲ့ စကားဝှက်သငေ်္ကတ ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း (Polish Cipher Bureau) က ဖာ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဂျာမန်က ပိုလန်ကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုမပြုခင် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အလိုမှာ၊ ဗိတိသျှတို့လက်ထဲ ထည့်နိုင်ခဲ့လို့ပဲဖြစ်တယ်။
စစ်ပွဲကာလတလျောက်လုံးမှာ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့တွေဟာ ဂျာမန်ရေငုပ်သငေ်္ဘာတွေအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ကြတဲ့ စကားဝှက်သငေ်္ကတတွေကို ကြားဖြတ်ရယူနားထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ယူဘုတ်တွေရဲ့ တည်နေရာကို သိရှိခဲ့ကြတယ်။ ဗိတိသျှအစိုးရက အဲဒီ ဂျာမန်တွေရဲ့ အနစ်ဂမာကုဒ်တွေကို ဘယ်လို ဖါ်ထုတ် နိုင် ခဲ့နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတာ နဲ့ပတ်သက်ပြီး၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဘာမှထုတ်ဖေါ်မပြောခဲ့ဘူး။ အမေရိကန်က နာက်ဆုံးဖေါ်ထုတ်လိုက်တော့မှသာ အဲဒီလို မဟာမိတ်တပ်တွေ စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက်၊ တန်ဘိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေရယူရာမှာ အဓိကပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သူ၊ ဂျာမန်တွေရဲ့ စကားဝှက် သငေ်္ကတ သတင်းစကားတွေကို ဖာ်ထုတ် ဘာသာပြန် ပးခဲ့သူတစ်ရောက်ကြောင့်ဆိုတာ ကမ္ဘာက သိလာခဲ့ရတယ်။ သူ့နာမည်ကတော့ အလန် မက်သီဆန် တားရင်း (Alan Mathison Turing ) ပါ။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှာ ၊ သူဟာ ဘလက်ချ်လီ ပါခ် (Bletchley Park) မှာရှိတဲ့ ဗိတိသျှ လျို့ဝှက် ကုဒ်သငေ်္ကတ ဖါ်ထုတ်ရေးဌာနမှာ အဓိက ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ဂျာမန်တို့ရဲ့ အနစ်ဂမာကုဒ် တွကို အမြန်ဆုံးနဲ့ အထိရောက်ဆုံး ဖည် (Decode / Decript / Decipher) နိုင်မယ့် နည်းစနစ်တွေကို တွက်ချက် ရှာဖွေ ဖာ်ထုတ်ပေးခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။ မဟာမိတ်တွေ ဟစ်တလာကို စစ် အာင်နိုင်ခဲ့တာဟာ သူ့ရဲ့ကျေးဇူးပေါ့။
၂။ အစောပိုင်းကာလများ
ဗြိတိသျှလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်၊ ယုတ္တိဗေဒပညာရှင်၊ လျှို့ဝှက်ကုဒ်သငေ်္ကတ ပညာရှင် နဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ် အသိဉာဏ်တုပညာရပ်တို့ ရဲ့ ရှ့ဆောင်လမ်းပြ၊ စွန့်ဦးတည်ထွင်သူတစ်ရောက်ဖြစ်တဲ့ တားရင်းကို ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဂျွန်လ ၂၃ ရက်နေ့မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ Mida Vale အရပ်မှာ မွးဖွားခဲ့ပါတယ်။ အသက် ၆နှစ်အရွယ်မှာ စိန့်မိုက်ကယ်ကျောင်း(St. Michael’s)၊ အသက် ၁၃နှစ်အရွယ် ၁၉၂၆ မှာ ရှားဘွန်းကျောင်း(Sherborne School) တို့မှာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး သင်္ချာနဲ့ သိပ္ပံ ပညာရပ်တွေမှာ အလွန်ထူးချွန်သူတစ်ဦးပေါ့။ ၁၉၂၈ခု သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်မှာတင်ပဲ အိုင်းစတိုင်းရဲ့ နှိုင်းရသီအိုရီ ဆိုင်ရာတွေ့ရှိချက်တွေကို ကာင်းကောင်းနားလည်သဘောပေါက်နိုင်ခဲ့တဲ့အပြင်၊ ပဌါန်းစာအုပ်တွေထဲက နူတန်ရဲ့ ရွ့လျားမှုဆိုင်ရာသဘောတရားတွေကိုပါ မးခွန်းထုတ်ခဲ့သူတစ်ဦးပေါ့။
ဘွဲ့ကြိုတန်းကို ကင်းကောလိပ်(King’s College) ၊ နာက်တော့ ၁၉၃၁ ကနေ ၁၉၃၄ ထိ Cambridge တက္ကသိုလ်မှာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ အဲဒီကနေ သင်္ချာဂုဏ်ထူးတန်း ပထမဆင့် နဲ့ ဘွဲ့ရခဲ့တယ်။ သူ့ရဲ့ဘွဲ့စာတမ်းမှာ ဗဟိုကန့်သတ်အမှန်သီအိုရီ Central Limit Theorem ကို သက်သေပြခဲ့တဲ့အတွက် ၁၉၃၅ ခုနှစ် သူ့အသက် ၂၂နှစ်အရွယ်မှာပဲ သူဟာ “ကင်း ကာလိပ်” ရဲ့ ပညာရှင်အဖွဲ့ဝင် Fellow အဖြစ် ရွးချယ်ခြင်းခံရတယ်။
သူဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုင်ရာပြဿနာ Decision Problem တွနဲ့ပတ်သက်ပြီး တခြားပညာရှင်တွေ ချဉ်းကပ်ပုံနဲ့မတူတဲ့၊ ပို ပီးပုံစံတကျရှိတဲ့ စိတ်ကူးစက် Turing Machines ကို ဖါ်ထုတ်တင်ပြ ခဲ့တယ်။ အဲဒီ တာရင်းစက် ဟာ ဒီနေ့ခေတ်အခါရဲ့ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာသီအိုရီ Theory of Computation ပညာရပ်ကို လ့လာရေးရဲ့ ဗဟိုချက်ပဲပေါ့။
သူဟာ ၁၉၃၆ စက်တင်ဘာကနေ ၁၉၃၈ ဂျူလိုင်အထိ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးဂျာဆီပြည်နယ် မှာရှိတဲ့ Princeton တက္ကသိုလ်ရဲ့ အဆင့်မြင့်လေ့လာရေးသိပ္ပံ Institute For Advanced Study မှာ၊ ပရောဖက်ဆာ Alonzo Church (Lambda calculus ကိုတည်ထွင်ခဲ့သူ အမေရိကန် သင်္ချာနှင့်ယုတ္တိဗေဒပညာရှင်) လက်အောက်မှာ လ့လာခဲ့ပါတယ်။ တားရင်းဟာ သူ့ရဲ့ သင်္ချာစစ် pure mathematics နဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ် သငေ်္ကတပညာရပ် Cryptology  လ့လာမှုတွေအပြင်၊ Electrol-mechanicl binary multiplier တည်ဆောက်မှု အဆင့်လေးဆင့်ထဲက သုံးဆင့်ကို တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။ ၁၉၃၈ ဂျွန်လမှာ “Systems of Logic Based on Ordinals” ဆိုတဲ့စာတမ်းနဲ့ ပရင့်စ်တန် Princeton တက္ကသိုလ်က ဒါက်တာဘွဲ့ Phd ရခဲ့ပါတယ်။ ပီးနောက် သူဟာ ၁၉၃၈ စက်တင်ဘာမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုပြန်ရောက်ပြီး၊ အစိုးရရဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ် နှင့် စကားဝှက် သင်္ကတ ပညာကျောင်း Government Code and Cypher School (GCCS) မှာ အချိန်ပိုင်းစတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၃။ ဒုတိတကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကြိုးပမ်းအားထုတ်များ
တားရင်းဟာ ဖက်ဆစ်ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံတွေသုံးစွဲတဲ့ အနစ်ဂမာစက်တွေရဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်သငေ်္ကတထုတ်ပေးပုံနည်းစနစ် (Cryptanalysis of the Enigma )တွေကို GCCS ရဲ့အကြီးတန်းပညာရှင် ဒီလီနောက်က်စ် Dilly Knox နဲ့ တွဲဖက်ပြီး အထူးပြုလေ့လာခဲ့တယ်။ ၁၉၃၉ ဂျွန်လ ဝါဆောတွေ့ဆုံမှု မှာ ပိုလန်တွေက အင်္ဂလန်နဲ့ ပင်သစ်ကို အနစ်ဂမာ ကုဒ်တည်ဆောက်ပုံ၊ အဲဒီလျှို့ဝှက်ကုဒ်တွေကို ပန်ဖြည်ပုံ စတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပးအပ်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ ပိုလန်တွေ တွ့ရှိထားတဲ့ နည်းစနစ်ဟာ ပီးပြည့်စုံမှု စိတ်ချရမှုမရှိပဲ ဂျာမန်တွေဟာ စကားဝှက်Key ကို အချိန်မရွေး ပာင်းလဲပစ်နိုင်ပြီး အဲဒီလိုသာ ပာင်းခဲ့ရင် အနစ်ဂမာကုဒ်တွေကို ပိုလန်တွေရဲ့နည်းနဲ့ ဖည်လို့ရတော့မှာ မဟုတ်ဘူး။ တကယ်လည်း ၁၉၄၀ မလမှာ ဂျာမန်တွေဟာ စကားဝှက်သငေ်္ကတတည်ဆောက်တဲ့ Key ကို ပာင်းလဲသုံးစွဲခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့် တားရင်းဟာ ပိုပြီး ကျယ်ပြန့်ယေဘုယျကျတဲ့နည်း ဖစ်တဲ့ စကားဝှက်သငေ်္ကတတွေထဲက၊ သိပြီးသားစကားလုံး ဒါမှမဟုတ် သံသယဖြစ်ဖွယ် စကားလုံးကို ဗဟိုပြုချဉ်းကပ်ပြီး ဖည်တဲ့နည်း ကို  ဖါ်ထုတ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီနည်းအတွက် bombe လို့ခေါ်တဲ့ စက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။ ဒီ စက်ဟာ စစ်အတွင်း တားရင်း စိတ်ကူးတည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်သရုပ်ခွဲလေ့လာရေးစက် ငါးမျိုးထဲက တစ်ခုပေါ့။
တကယ်တော့ အခုဖေါ်ပြခဲ့တဲ့ တားရင်းရဲ့ စွမ်းဆောင်ချက်တွေဟာ အလွန့်အလွန်အကျဉ်းချုံးပြီး တင်ပြခြင်းသာ ဖစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အဆင့်မြင့် သင်္ချာ ပညာရပ်တွေ၊ စာရင်းအင်းပညာ ယုတ္တိဗေဒ အထွေထွေအမျိုးမျိုးသော ဖစ်နိုင်ချေသီအိုရီ စတာတွေကို ပါင်းစပ်ပြီး လျှို့ဝှက်ကုဒ်သငေ်္ကတဖေါ်ထုတ်ရေးမှာ တာရင်းဟာ ဘယ်လို လက်တွေ့ အသုံးချခဲ့တယ်ဆိုတာ ကို နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးခက်ခဲမှုတွေ များလွန်းတဲ့အတွက် ချန်လှပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို စစ်အတွင်းစွမ်းဆောင်ရည်တွေကြောင့် ၁၉၄၅ မှာ တားရင်းကို Officer of the Most Excellent Order of the British Empire (OBE) ဘွဲ့ကို ပးအပ်ခဲ့တယ်။
၁၉၄၅-၁၉၄၇ ကာလအတွင်းမှာ တားရင်းဟာ အမျိုးသားရူပဗေဒဓါတ်ခွဲခန်းမှာ အလိုအလျောက်တွက်ချက်စက် ACE (Automatic Computing Engine) ဆိုတာကို ဒီဇိုင်းပြုခဲ့တယ်။ ဒါ့အပြင် stored-program computer ရဲ့ အသေးစိပ်ဒီဇိုင်း တည်ဆောက်ပုံနဲ့ပတ်သက်တဲ့၊ ပထမဆုံး စာတမ်းတစ်စောင်ကို ၁၉၄၆ ဖဖဝါရီ ၁၉ မှာ တင်ပြခဲ့တယ်။ ၁၉၄၈ မှာ မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ်ရဲ့ သင်္ချာဌာနမှာ တားရင်းကို လက်ထောက်ပါမောက္ခအဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၉ မှာပဲ အဲဒီတက္ကသိုလ်ရဲ့ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာဓါတ်ခွဲခန်း လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူးရာထူးကို တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီမှာ အစောဆုံး stored-program computer တွထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ Manchester Mark 1 အတွက် ဆာ့ဖ်ဝဲရေးသား ပးခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကာလတွေမှာပဲ တားရင်းဟာ အသိဉာဏ်တုဆိုင်ရာပြဿနာတွေကို ဖါ်ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ tering test လို့ခေါ်တဲ့ အသိဉာဏ်တုဆိုင်ရာလက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်တစ်ရပ်ကို တင်ပြခဲ့တယ်။ အဲဒီ tering test ဆိုတာ တကယ်တော့ “စက်ပစ္စည်းတစ်ခုကို အသိဉာဏ်ရှိတယ်လို့ ပာနိုင်ဖို့အတွက် လိုအပ်တဲ့ အခြေခံ စံ” တွကို သတ်မှတ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားချက်တရပ်ပါပဲ။ သူ့ရဲ့ turing test ဟာ ဝိသေသလက္ခဏာ အလွန်ထူးခြားထင်ရှားပြီး၊ စတင်တင်ပြခဲ့တဲ့အချိန်ကနေပြီး နာက်ထပ် ရာစုနှစ်ဝက်နီးပါး ကြာပြီးနောက်ပိုင်းကာလတွေအထိ၊ ပညာရှင်တွေ အခြေအတင်ဆွေးနွေးကြရလောက်အောင်ကိုပဲ Artificial Intelligence လ့လာရေးနယ်ပယ်ပေါ် လေ့လာရေးနယ်ပယ်ပေါ် ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ 

ဒါ့အပြင် တားရင်းဟာ သူ့ရဲ့ ကောလိပ်ကျောင်းနေဖက် D.G Champernowe နဲ့တွဲဖက်ပြီး၊ အဲဒီတုန်းက ပေါ်တောင်မပေါ်သေးတဲ့ ကွန်ပြူတာအတွက် စစ်တုရင် ကစားတဲ့ ကွန်ပြူတာပရိုဂရမ်ကို ၁၉၄၈ မှာ ရေးသားခဲ့တယ်။ ပြီးတော့လည်း ဒီနေ့ခေတ် မက်ထရစ်ညီမျှခြင်း Matrix Equation တွေ ဖြေရှင်းရာမှာသုံးတဲ့ L U Decomposition Method ကိုပါတီထွင်ခဲ့တယ်။ ၁၉၅၂ ကနေ ၁၉၅၄ ထိ သင်္ချာဇီဝဗေဒ mathematical biology ပညာရပ်နဲ့ သူ့ရဲ့ကိုင်းခွဲဖြစ်တဲ့ ပုံသဏ္ဌာန်၏အစ ပညာရပ် morphogenesis ပိုင်းဆိုင်ရာတွေကို ပါအထူးပြုလေ့လာခဲ့တယ်။
၄။ ​ရှေးရိုးစွဲလူ့အသိုင်းကြားက ဘဝနိဂုံး

၁၉၅၂ ဇန်နဝါရီမှာ တားရင်းဟာ အာနိုးမူရေး Arnold Murray ဆိုတဲ့ ၁၉နှစ်အရွယ် ကောင်လေးတစ်ရောက်နဲ့စတင်ပတ်သက်ခဲ့တယ်။ တစ်နေ့တော့ မူရေးဟာ ကြံရာပါတစ်ရောက်ကို လက်ထောက်ချပြီး တားရင်းအိမ်ကို ဖောက်ထွင်းခိုးယူတဲ့အခါ တားရင်းက ရဲကိုတိုင်လိုက်တယ်။  ရဲကစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေလုပ်တော့ မူရေးနဲ့ တားရင်းဟာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပတ်သက်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့အချက် ပေါ်ပေါက်လာတယ်။ အဲဒီအချိန်က လိင်တူပေါင်းဖက်မှုဟာ အင်္ဂလန်မှာ ရာဇဝတ်မှုလို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့အချိန်ဖြစ်လေတော့၊ ၁၈၈၅ခုနှစ် ရာဇဝတ်မှုပြင်ဆင်ချက်ဥပဒေ အခန်း ၁၁ အရ တားရင်းကို အပြစ်ရှိကြောင်းဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။ စီရင်ချက်ချတဲ့အခါ ထောင်ဒဏ် သို့မဟုတ် ဟိုမုန်းကုထုံး နဲ့ ကုသခံဖို့ ရွေးချယ်ခွင့်ပေးရာမှာ တားရင်းဟာ ထောင်ဒဏ်ကို ရှောင်ရှားချင်တဲ့အတွက်၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲဆေးထိုးသွင်းပြီး  ဓါတုဗေဒနည်းနဲ့ သင်းကွပ်ခံဖို့ကိုပဲရွေးချယ်ခဲ့ရတယ်။ အဲဒီဆေးထိုးခံရတဲ့ ကုထုံးဟာ တစ်နှစ်ကြာခဲ့ပြီး၊ လူမဆန်တဲ့ အဲဒီကုထုံးရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေကို တားရင်းဟာ အရှက်တကွဲ နဲ့ အလူးအလဲခံစားခဲ့ရတယ်။ အဲဒီအမှုကြောင့်ပဲတားရင်းဟာ အစိုးရရဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်လေ့လာရေးဌာနကနေ အထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရတယ်။ အဲဒီကာလကလည်း လူတွေဟာ ဆိုဗီယက် နှစ်ဖက်ချွန်သူလျှိုတွေရဲ့လိင်တူပေါင်းဖက်မှု သတင်းတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး သံသယကြီးမားနေတဲ့ အချိန်ဖြစ်လေတော့ ၊ တားရင်း အပါအဝင် သူနဲ့လုပ်ဖေါ်ကိုင်ဖက်တွေအားလုံးကို  သူ့ရဲ့ စစ်အတွင်းကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ချက်တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး၊ ထုတ်ဖေါ်ပြောဆို ဆွေးနွေးခွင့်အားလုံးကို လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေအရ ပိတ်ပင်ခြင်းခံခဲ့ရတယ်။

ဒီလိုနဲ့ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျွန်လ ၈- ရက်၊ သူ့အသက် ၄၂ နှစ် မပြည့်ခင် သီတင်း ၂ ပတ်ကျော်အလိုမှာ တားရင်းသေဆုံးနေတာကို သူ့ရဲ့ သန့်ရှင်းရေးအလုပ်သမားက တွေ့ရှိခဲ့တယ်။ သူ့ရဲ့ဘေး အိပ်ရာပေါ်မှာ တစ်ဝက်တစ်ပျက်စားလက်စ ပန်းသီးတစ်လုံး။ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေအရ တော့ တားရင်းဟာ ဆိုင်ယန်နိုက်အဆိပ်သင့်လို့ ကွယ်လွန်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ သူ့ကိုသူ သေကြောင်းကြံမှုလို့ ဆိုပါတယ်။ သူရဲ့မိခင်ကတော့ ဒါဟာ သေကြောင်းကြံမှုမဟုတ်ဘူး၊ သူ့အခန်းကို  သူက စမ်းသပ်ခန်းအဖြစ်လုပ်ထားတဲ့အတွက်၊ အခန်းထဲမှာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေ အမြောက်အများရှိနေပြီး၊ ဆိုင်ရာနိုက်အဆိပ်  မတော်တဆ သင့်ပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့တာလို့ဆိုပါတယ်။တကယ့်အဖြစ်မှန်ကိုတော့ သူကိုယ်တိုင်ကလွဲပြီး  ဘယ်သူသိနိုင်မှာလဲ။ တားရင်းကို ဂျွန်- ၁၂ ရက်မှာ၊ သူ့ဖခင်လိုပဲ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အနောက် ဆာရီးSurrey အရပ်မှာရှိတဲ့ Woking မြို့မှာ မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာတွေကို ကြဲခဲ့ပါတယ်။

 ၅။ ဂုဏ်ပြုမှုများ

အမေရိကန်နိုင်ငံ နြူးရော့ခ် (New York) မြို့ကြီးမှာ မှာရှိတဲ့ ၊ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ပါမောက္ခတွေ  ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရှင်တွေနဲ့ ၁၉၄၇ မှာစတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့တဲ့ ACM (Association for Computing Machinery)  ဆိုတဲ့ အဖွဲ့ကြီးက ၁၉၆၆ ကစပြီး တားရင်းကိုဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ့ ၊ တားရင်းဆု (Turing Award) ဆိုတာကို ၊ ကွန်ပြူတာလောကအတွက် နည်းပညာပိုင်း သီအိုရီပိုင်းတွေမှာ ထူးထူးခြားခြား ပြောင်ပြောင်မြောက်မြောက် စွမ်းဆောင်ပါဝင်သူတွေကို  စတင်ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆုဟာ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလောကမှာတော့ တကယ့်အမြင့်မားဆုံးဆုဖြစ်ပြီး နိုဘယ်ဆု(Nebel Prize) နဲ့ တတန်းတည်းထားနိုင်လောက်အောင် အရေးပါတဲ့ဆုဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၉၉ ခုနှစ်မှာTime Magzine ကြီးက တားရင်းကို ၂၀ရာစုရဲ့ အလွှမ်းမိုးနိုင်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ စာရင်းမှာ ထည့်သွင်းခဲ့တယ်။

၂၀၀၀ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့မှာ၊  စိန့်ဗင်းဆင့် နှင့် ဂွမ်နဒီးစ် (Saint Vincent and Grenadines) ဆိုတဲ့ ကျွန်းငံနိုင်ငံလေးက ၂၀ ရာစုမှာ လူသားတို့ရဲ့ အကြီးမားဆုံးစွမ်း ဆောင်နိုင်မှုတွေ နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဂုဏ်ပြုတံဆိပ်ခေါင်းတွေထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီထဲက တစ်ခုကတော့ သုည နဲ့ တစ် နောက်ခံတွေနဲ့ တာရင်းရဲ့ပုံ ပဲပေါ့။ အဲဒီ တံဆိပ်ခေါင်းမှာ “1937: Alan Turing’s Theory of Digital Computing” ဆိုတဲ့စာ ရိုက်နှိပ်ထားတယ်။

တားရင်း ဟာ ၊ ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနကြီးရဲ့ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အချက်အလက် ရှာဖွေဖေါ်ထုတ် စိစစ်တင်ဆက်မှု   ဆိုင်ရာအစီအစဉ် တစ်ခုဖြစ်တဲ့ “Dangerous Knowledge”ဆိုတဲ့ အစီအစဉ် မှာ ထည့်သွင်း လေ့လာခြင်းခံရတဲ့  အတော်ဆုံး သင်္ချာပညာရှင်လေးရောက်ထဲက တစ်ရောက်။ ဒါ့အပြင် သူဟာ ပရင့်စ်တန်တက္ကသိုလ်ရဲ့ အထင်ရှားဆုံးပညာရှင်များစာရင်းမှာ ၊ Princeton University ကို စတင် တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ စတုတ္ထမြောက် အမေရိကန်သမ္မတကြီး James Madison ပြီးရင် ဒုတိယ နေရာလိုက်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးပေါ့။ 
၂၀၀၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၀ နေ့မှာ အဲဒီတုန်းက အင်္ဂလန်ဝန်ကြီးချုပ် ဂေါ်ဒွင်ဘရောင်း Gordon Brown က ၊ တားရင်းအပေါ်မှာ တုန်လှုပ်စရာကောင်းလောက်အောင် ဆိုးဆိုးဝါးဝါး  မလျော်မကန်ပြုမူခဲ့တာတွေ  နဲ့ပတ်သက်ပြီး အစိုးရရဲ့ကိုယ်စား အများပြည်သူကို တရားဝင်တောင်းပန် ခဲ့ပါတယ်။
အခုအခါမှာ ကမ္ဘာ့ထင်ရှားတဲ့တက္ကသိုလ်ကြီးတွေ နဲ့ ပန်းခြံတွေ တော်တော်များများမှာ တားရင်းရဲ့ ရုပ်ထုတွေကို အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုထုလုပ်ထားကြတယ်။ အဲဒီထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ မန်ချက်စတာအရပ်၊ ဆက်ခ်ဗီးလ်ပန်းခြံ Sackville Park   တာရင်းအမှတ်တရ ကြေး ရုပ်ထု ရဲ့အောက်ခြေမှာ ဟောဒီလိုမော်ကွန်းကမ္ဗည်း ရေးထိုးထားတယ်။

အလန် မက်သီဆန် တားရင်း
၁၉၁၂ -  ၁၉၅၄
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်၏ဖခင်ကြီး
သင်္ချာပညာရှင်၊ ယုတ္တိဗေဒပညာရှင်
စစ်အတွင်း ကုဒ်စကားဝှက် ဖေါ်ထုတ်သူ
တစ်ဖက်သတ် မတရား ကြိုတင်သတ်မှတ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခံရသော သားကောင်

(infotherapy-2012)

Wednesday, April 29, 2015

Let's use pure Myanmar Unicode in Windows 8

-In Windows 8.1, pure Myanmar Unicode font has been already included on the system. -You don't have to install any extra font or "Keyboard" to use. -First, make sure that there is "Myanmar Text" by open "MS Word" and see the font drop down.
-Now, Let's make ready for Keyboard/Input of Myanmar. -Type "Control Panel" in the Windows 8.1 search box. (Note: Click the "Windows" icon and just type the word you want to search.)
-Click the Control Panel to Open. -In the "Clock, Language and Region" group, click "Add a language" link.
-Type "Myanmar" or "Burmese" in the search language box.
-Click the font name and just click "Add". -Now, u will see in the list as:
Done. -Now, you are ready to type/use pure "Myanmar" unicode. -To change the input method(keyboard), just press "Windows" key and "Space Bar"
-Choose the one you want to use. Enjoy!

Monday, January 6, 2014

ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ၌ သင်္ချာ၏အခန်းကဏ္ဌ

မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ကျွန်တော်ဟာ programming, software engineering နဲ computer science ပညာရပ်တွေနဲ  ပတ်သက်ပြီး နီးစပ်ရာ လူငယ်တွေနဲ  တွ ဆုံဆွေးနွေးတဲ့အခါ “သင်္ချာပညာရပ်ဟာ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေထဲကတခုဖြစ်ကြောင်း၊ အဲဒါအပြင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အစိပ်အပိုင်းတွေထဲက တခုဖြစ်ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် အိုင်တီသမား လူငယ်တွေအနေနဲ  သင်္ချာကို အလေးလား လ့လာသင့်ကြောင်း” တင်ပြလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ တချို က သင်္ချာရဲ့အရေးပါမှု၊ သူ ရဲ့အကျိုးသက်ရောက်မှုနဲ  ပတ်သက်ပြီး ပန်လှန်မေးခွန်းထုတ်တာ ဆွးနွေးတာကို ကြုံရပါတယ်။ “ကျုပ်တို လည်း programming, software engineering, computer science ဘာသာရပ်တွေ အသုံးပြုပြီး ရးနေ သားနေ အလုပ် လုပ်နေသူတွေပါ။ ကျာင်းမှာတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဘာသာအတွက် သင်္ချာကို အထိုက်အလျောက် သင်ခဲ့ရပေမယ့် ကျုပ်တို ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာတော့ သင်္ချာဆိုတာကို တသီးတသန်  တခန်းတနားကြီး အသုံးပြုနေတာမတွေ ရပါဘူး။ ခင်ဗျားပြောသလိုဆိုရင် သင်္ချာကို ဘယ်လိုနေရာမျိုးတွေမှာ ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာအထိ ဘယ်သူတွေက ဘယ်လိုအသုံးချနေကြတာလဲဗျ” ဆိုတာပါ။ တချို ကဆိုရင် “ပရိုဂရမ်မာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဖြစ်ဖို  သင်္ချာ ဒီလောက် မလိုပါဘူး။ သင်္ချာက ဘာမှ သိသိသာသာ အထောက်အကူမဖြစ်ဘူး။” လို  ဆိုကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီဆောင်းပါးဟာ အဲဒီလို ငင်းချက်တွေအတွက် တတ်နိုင်သလောက် အတိုချုပ် ကျိုးစားရှင်းလင်းချက်တခုမျှသာဖြစ်ပါတယ်။
အမှန်တော့လည်း သာမန်လက်တွေ လုပ်ငန်းခွင် အများစုမှာတော့ သိပ်အဆင့်မြင့်တဲ့ သင်္ချာပညာရပ်တွေကို အမြဲတန်းကြီးအသုံးချ နတာမဟုတ်ပဲ အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ ပညာရပ်လောက်ကိုသာ “ကျွဲကူးရေပါ” မသိမသာ သုံးနေတာဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်နေရာမှာလဲဆိုတာ့ ပရိုဂရမ်ရေးတဲ့နေရာမှာပါ။ ဒါပေမယ့် အထူးသတိပြုရမယ့်အချက်က ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်းဆို တဲ့ ဘာင်ကျဉ်းကျဉ်းလေးမဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအရာတွေ ထပ်နေမှာမလိုလားတဲ့အတွက်၊ ၂၀၁၃ ဂျွန်လိုင်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်မှာ ဖါ်ပြခဲ့တဲ့ ‘ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ နှင့် ကိုင်းကွဲပညာရပ်များ’ ဆိုတဲ့ ဆာင်းပါးကိုသာ ပန်လည်ဖတ်ရှုကြည့်ပါလို  ရည်ညွှန်းပါရစေ။
တကယ်တော့ အာင်မြင်တဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တရောက် ဖစ်နိုင်ဖို အတွက် အသုံးချသင်္ချာပညာတွေဖြစ်တဲ့ အစုသီအိုရီ (Sets Theory), ဖစ်နိုင်ခြေသီအိုရီ (Probability Theory), ကိန်းသီအိုရီ(Number Theory) နဲ  ဘူးလ် ရဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (Boolean Algebra) ပညာရပ်တွေဟာ မရှိမဖြစ်တွေပါ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တရောက်ဟာ သူ အတွက် သင့်လျော်မယ့် လိုအပ်မယ့် သင်္ချာပညာရပ်တွေကို ထဲထဲ၀င်၀င် ကျွမ်းကျင်မှုမရှိဘူးဆိုရင် သူ ကို computer scientist လို တာင် ခါ်နိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဘာလို လဲဆိုတာကို ရှ လျှာက် ဆက်လက်တင်ပြမယ့် အပိုင်းတွေမှာ မိတ်ဆွေတို  အထင်အရှား တွ မင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ သတိပြုသင့်တဲ့အချက်ကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ ဘယ်လိုသင်္ချာအမျိုးအစားကို ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာအထိ အသုံးချကြသလဲဆိုတာက ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာမဟာဌာန (Faculty of Computer Science) ကြီးရဲ့ ဌာနခွဲ (department) အမျိုးအစားတွေပေါ်မှာလည်း မူတည်မှာဖြစ်ပါတယ်။ Theoretical Computer Science, Software, Networking, Database, Operating Systems, Computing Systems, Artificial Intelligence စသည်ဖြင့် ဘာသာရပ်တွေ ဌာနတွေ ကွဲပြားသွားတာနဲ အမျှ၊ သူတို  အသုံးပြုကြတဲ့ သင်္ချာကိုင်းကွဲ တွလည်း အနည်းနဲ အများ မတူခြားနားသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် သချာတာတခုကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ ကိုင်းကွဲဘာသာရပ်တိုင်းမှာ သင်္ချာပညာကိုင်းကွဲတွေဟာ တခုမဟုတ် တခု၊ ဒါမှမဟုတ် တခုထက်ပိုပြီး အမြဲပါ၀င်နေမှာသာဖြစ်ပါတယ်။

၁။ Programming နှင့် သင်္ချာ
ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားအားလုံးမှာရှိတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (function) တွနဲ  လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ သငေ်္ကတ (operator) တွအကြောင်း ကာင်းကောင်းနားလည်နိုင်ဖို အတွက် သင်္ချာအခြေခံ အသိပညာတွေဟာ မဖြစ်မနေလိုအပ်ပါတယ်။ ဥပမာအနေနဲ ပရရင် ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားတိုင်းမှာ ပါ၀င်သုံးစွဲထားတဲ့
• ပါင်း နှုတ် မှာက် စား အကြွင်း သငေ်္ကတတွေဖြစ်တဲ့ arithmetic operator (+, -, *, /, %)
• ကြီးသလား ငယ်သလား ညီသလား ဆိုတဲ့ comparison operator (>, <, ==)
• နှင့် ၊ သို မဟုတ် ၊ မဟုတ် ..စတာတွေ ပါ၀င်တဲ့ logical operator (and, or, not, &&, ||, !)
• တန်ဘိုးထည့်သွင်းရာမှာသုံးတဲ့ assignment operator (=, :=)
• တကယ်လို  ဒါဖြစ်ရင် ဒါလုပ်၊ မဖြစ်ရင် ဒါလုပ် ဆိုတဲ့ အခြေအနေပြ conditional operator(if..else, ? .. :)
စတာတွေ အားလုံးဟာ သင်္ချာပညာကနေ ဆင်းသက်လာတဲ့ programming language တခုအတွက် တကယ့်အခြေခံ မရှိမဖြစ် သငေ်္ကတတွေပဲ မဟုတ်ပါလား။ အဲဒီထဲကမှ အထူးသဖြင့် arithmetic operator, logical operator နဲ  conditional operator တွကို program ရးသားရာမှာ ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် အသုံးချနိုင်ဖို အတွက်ဆိုရင် သူတို နဲ သက်ဆိုင်တဲ့ သင်္ချာအသိပညာကို ပိုင်နိုင်ထားရမှာဖြစ်ပါတယ်။
ပရိုဂရမ်(ဆော့ဖ်၀ဲ) ရးတဲ့နေရာမှာ ယုတ္တိဗေဒ(logic) ဟာ ဗဟိုချက်မ လိုအပ်ချက်ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ယုတ္တိဗေဒပညာရပ်ဟာ သင်္ချာနဲ  သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း စည်းကမ်း နည်းလမ်း တွမှာ အခြေခံထားတာပါ။ ဒါဆိုရင်ရှင်းပါပြီ။ ဘယ်လို ရှုဒေါင့်ကပဲကြည့်ကြည့် သင်္ချာဟာ တွက်ချက်မှုပညာရပ် (computing) ကို အာင်မြင် မှန်ကန်တဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်ရောက်ဖို  မရှိမဖြစ်ပဲ ဆိုတာတွေ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
Quicksort, Hoare Logic နဲ  Communicating Sequential Process (CSP) စတာတွေကို တည်ထွင် ဖန်တီးခဲ့တဲ့၊ တားရင်းဆု(Turing Award)ရှင် အလွန်ထင်ရှားတဲ့ ဗိတိသျှ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် Sir Charles Antony Richard Hoare (born 11 January 1934) က
• ကွန်ပြူတာဆိုတာ သင်္ချာစက် (mathematical machine) တွဖြစ်တယ်။ (သူ ရဲ့ အပြုအမူ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို သင်္ချာနည်းနဲ  သတ်မှတ်ထားတာဖြစ်တယ်။)
• ကွန်ပြူတာပရိုဂရမ်ဆိုတာ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖါ်ပြချက်တွေဖြစ်တယ်။ (ဘယ်ဟာက ဘာလဲဆိုတာကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားရတယ်။)
• ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားဆိုတာ သင်္ချာဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်အယူအဆ ဖစ်တယ်။
• ပရိုဂရမ်ရေးတယ်ဆိုတာ သင်္ချာတွက်တာပဲ။
လို ဆိုခဲ့ပါတယ်။
၂။ Software Engineering နှင့် သင်္ချာ
ပရိုဂရမ် စ’ ရးကာစ လူသစ်တန်းတွေအတွက် သင်္ချာက အရေးမကြီးသေးပေမယ့်၊ ရှုပ်ထွေး ခက်ခဲ နက်နဲတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ ရးတဲ့အဆင့်မျိုး ရာက်လာပြီဆိုရင်တော့ အဲဒီပရိုဂရမ်မာအနေနဲ  အဆင့်မြင့်သင်္ချာတွေကို အသုံးမပြုလို ကို မရတော့တဲ့ အခြေအနေမျိုး ရာက်လာမှာ အသေအချာသာဖြစ်ပါတယ်။ အဆင့်မြင့် scientific calculators, video games နဲ  3-D Graphical applications တွ၊ Image Processing ဆာ့ဖ်၀ဲတွေဖြစ်တဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်ခွဲခြားတဲ့စနစ် (Face Recognition System) တို  လက်ဗွေရာတွေကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးတဲ့စနစ် (Finger-Printing Matching System)တို လို ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ၊ ရဒါစနစ် (Radar System) အချက်ပြစနစ် (signaling system) စတဲ့ program တွ software တွ ရးတော့မယ်ဆိုရင် ရှုပ်ထွေး အဆင့်မြင့်တဲ့ သင်္ချာပညာတွေမသုံးပဲ မသိပဲ ရးလို လုံး၀မရတော့ပါဘူး။

၃။ Relational Database နှင့် သင်္ချာ
ဒီကနေ ခတ်အခါမှာ database နဲ  ကင်းလွတ်တဲ့ business application ရယ်လို မရှိပါဘူး။ အဲဒီလို အရေးပါလှတဲ့ database (relational database ပါ့ဗျာ) နည်းပညာတွေဟာ ဘယ်အပေါ်မှာ အခြေပြုပြီး တည်ထွင်ဖန်တီးတည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ပါသလဲ။ အလွန်ပဲရှင်းပါတယ်။ မိတ်ဆွေတို  ရဲ့ မရှိမဖြစ် RDBMS မှာ မသုံးမဖြစ်သုံးနေရတဲ့ စကားလုံးတွေဖြစ်တဲ့ one to one relation, one to many, many to many, စတဲ့ စကားလုံးတွေဟာ အစုသီအိုရီ (Set Theory) က စကားလုံးတွေဆိုတာ ဆယ်တန်းကျောင်းသားတောင်အလွယ်တကူသိနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် union, intersection, set difference, cartesian product or cross product စတဲ့ စကားလုံးတွေကရော။ ဒါ့အပြင် programmer တိုင်း၊ software engineer တိုင်း၊ developer တိုင်း မတတ်မဖြစ် မသိမဖြစ် Structured Query Language (SQL) ဆိုတာလည်း relational algebra နဲ  relational calculus ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရားတွေကို အခြေပြုတည်ဆောက်ထားတာပါ။ relational calculus ဆိုတာ သင်္ချာယုတ္တိ(mathematical logic) ပညာရပ်တခုဖြစ်တဲ့ first-order logic နဲ  predicate calculus ကို အခြေခံထားတာပါ။

၄။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနှင့်သင်္ချာ
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဟာ ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နည်းလမ်းအဆင့်ဆင့် (algorithm) နဲ ဆိုင်တဲ့ ပညာရပ်တွေကို အသေးစိပ် သရုပ်ခွဲ ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ algorithm နဲ  နှီးနွယ်ပတ်သက် ဆက်စပ်တဲ့ ပညာရပ်တွေဟာ သင်္ချာပညာပေါ်မှာ အကြီးအကျယ်မှီခိုနေတာဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ (Theoretical Computer Science) ပညာရပ်မှာဆိုရင် discrete mathematics ဟာ ခိုင်ခိုင်မာမာ ပါ၀င် နရာယူထားတာကိုတွေ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ Discrete Maths ဆိုတာ တကယ်တော့ အစဉ်မပြတ် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပျက်နေခြင်း သဘောတရားတွေထက်၊ အပိုင်းလိုက် အပိုင်းလိုက် သီးခြား ရှိနေတဲ့ ပတ်တောင်းဖြစ်စဉ်တွေ တန်ဘိုးတွေ ရလာဒ်တွေ ကို လ့လာတဲ့ သင်္ချာဖွဲ စည်းပုံတည်ဆောက်ပုံ တမျိုးပဲဖြစ်ပါတယ်။ Discrete Maths ရဲ့ အနှစ်သာရကို မိတ်ဆွေတို မင်သာအောင် ဥပမာပြရလျှင်၊ ကိန်းစဉ်တန်းတွေကို number line ပါ်မှာဖေါ်ပြတဲ့အခါ ကိန်းတခုကနေ နာက်တခုကို ချက်ခြင်းကြီး တိုက်ရိုက် ရာက်သွားတာ ပာင်းသွားတာမဟုတ်ဘူးဗျ။ ဆိုလိုတာကဗျာ 1 ကနေ 2 ကို သွားဖို  ရာက်ဖို ဆိုရင်၊ 1.1, 1.2, 1.3, 1.4.. စသည်ဖြင့် တန်ဘိုးတွေ စဉ်ဆက်မပြတ် တဆင့်ခြင်း နဲနဲခြင်း တိုးတက်သွားပြီး မှ 2 ကိုရောက်လာတာ။ အဲဒီလို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း သဘောတရားကို သုံးတဲ့သင်္ချာ (Continuous Maths) က calculus လို သင်္ချာမျိုး။ Discrete Maths က 1, 2, 3 ဆိုတဲ့ ကိန်းပြည့် (integer) တွကိုပဲ စိတ်၀င်စားတယ်။ ကြားတန်ဘိုးတွေကို စိတ်မ၀င်စားဘူး။  ခါင်းဆိုခေါင်း ပန်းဆိုပန်း ဒင်္ဂါးပြား ဒါင်လိုက်ဖြစ်နေမှာကို မစဉ်းစားဖူး၊ အမှန်ဆိုရင်လည်း အမှန် အမှားဆိုရင်လည်းအမှား နဲနဲမှန်တာတို  များများမှန်တာတို  ဆိုတဲ့ တဆင့်ခြင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲလာတဲ့ ကြားသဘာ၀ တွကို မစဉ်းစားဘူး။ အဲဒီလို သီးသန် ပတ်တောင်း သဘောဆောင်လို  သူ ကို Discrete Maths လို ခါ်တာ။ ကဲ ထားပါတော့။ ဒါကြောင့် သီအိုရီသဘောတရားရေးရာတွေကို အသားပေးလေ့လာတဲ့ အဲဒီ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်မှာဆိုရင် Discrete Maths ကိုင်းကွဲတွေဖြစ်တဲ့ Graph Theory, Set Theory, Probability Theory, Number Theory, Computational Geometry, Quantum Computation, Algebra နဲ  တခြား အဆင့်မြင့် သင်္ချာဘာသာရပ်တွေ အများအပြားပါ၀င်နေတာဖြစ်ပါတယ်။

၅။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ရူပဗေဒ နှင့် သင်္ချာ
ကွန်ပြူတာတွေအလုပ်လုပ်တဲ့ ကျွန်တော်တို မျက်စိနဲ မမြင်ရတဲ့ binary system ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ သင်္ချာ ပဲမဟုတ်လား။ အဲဒါကို တကယ့်လက်တွေ မှာ အကောင်အထည်ဖေါ်တဲ့ အခါ၊ ထရန်စ္စတာ (transitor) တွ ဆီလီကွန် (cilicon chip) ပားတွေအပေါ်မှာ လျှပ်စီးကြောင်း ရဲ့ အဖွင့် အပိတ် (on-off) သဘောတရားနဲ  လုပ်ထားတာပဲ ဖစ်ပါတယ်။ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်အားလုံးရဲ့ ရသောက်မြစ်ဖြစ်တဲ့ အလင်း အသံ အပူ လျှပ်စစ် သံလိုက် မက္ကင်းနစ် အီလက်ထရွန်နစ် စတဲ့ ပညာရပ်တွေဟာ အားလုံးသိတဲ့အတိုင်း ရူပဗေဒပညာရပ်ရဲ့ ကိုင်းကွဲတွေပဲမဟုတ်ပါလား။ ဒါကြောင့် နာက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တချက်ကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ် ကိုင်းကွဲတချို မှာဆိုရင် ရူပဗေဒ (Physics) ပညာရပ်ဟာ အဓိက အခန်းကဏ္ဏက ပါ၀င်နေတယ် ဆိုတာ သိထားရပါမယ်။ ဥပမာ Computer Engineering, Computer Technology,
Hardware Engineering (processor, mother-board, memory, quantum memory ..စတာတွေ တည်ထွင် ထုတ်လုပ်ခြင်း)၊
System Engineering (ကွန်ပြူတာ network ပိုင်းသက်သက်ကို ပာတာမဟုတ်။ software, hardware, netware တွနဲ  ပူးပေါင်းပါ၀င်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့၊ လယာဉ် ပျံသန်းမှု ထိမ်းချုပ်ရေးစနစ်တို ၊ ဘဏ်တွေနဲ  ငွသွင်း ငွထုတ်စက် အကြွေး၀ယ် လက်ငင်း၀ယ် စနစ်တွေ ပါ၀င်ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ Finicial Transaction System Management တို ၊ ကွန်ပြူတာနဲ  ထိမ်းချုပ်ထားတဲ့ မို ပ သယ်ယူပို ဆာင်ရေးစနစ် ကား/ရထား..စသည်တို ကို ဆိုလိုတာ)၊
Networking Engineering (ဖြုတ်ရုံ တတ်ရုံ ၊ သူများရေးပြီးသား software တွ၊ သူများတည်ထွင်ပြီးသား netware တွကို ဟိုဟိုဒီဒီ configure လုပ်ရုံ အလုပ်မျိုးကို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါ။ controlling , signaling, data transmission စတဲ့ အဆင့်မြင့် စနစ်တွေကို တည်ဆောက်တဲ့ ပညာရပ်မျိုးကို ဆိုလိုတာ) စတဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ တချို ကိုင်းကွဲ ပညာရပ်တွေမှာ ရူပဗေဒ ဟာ မရှိမဖြစ်ပညာရပ်တခုပေါ့။ တခါ ရူပဗေဒ နဲ  သင်္ချာဆိုတာ အကြီးအကျယ် နှီးနွယ်ဆက်စပ် နတာဖြစ်ပါတယ်။ သင်္ချာမပါပဲ ရူပဗေဒကို ကုန်စင်ပြည့်စုံစွာ နားလည်အောင် လ့လာဖို ဆိုတာ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါဆိုရင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ သင်္ချာပညာဟာ ဘယ်လောက်အထိ အရေးပါလှတယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို အနေနဲ ပိုပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်သွားပြီလို  ယူဆပါတယ်။
လက်တွေ အခက်အခဲများ
သို သာ်.. အင်း..သို သာ်လည်းပေါ့ဗျာ။ မိတ်ဆွေတို ရဲ့ ပတ်၀န်းကျင်မှာ အမှန်တရား နဲ  တကယ်ဖြစ်နေတာနဲ  အမြဲတမ်း မတူနိုင်ဘူးဆိုတာကိုတော့ သတိထားမိမယ်ထင်ပါတယ်။ အဲဒီ သဘောပါပဲ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံအတွက် သင်္ချာဟာ အဓိကနေရာက ပါ၀င်နေတယ်ဆိုတာက တကယ့်အမှန်တရားပါ ဒါပေမယ့် တကယ်ဖြစ်နေတာကတော့ တမျိုးဖြစ်ကောင်း ဖစ်နေနိုင်ပါတယ်။ “ပရိုဂရမ်မာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဖြစ်ဖို  သင်္ချာမလိုပါဘူးကွာ။ သင်္ချာက ဘာမှ သိသိသာသာ အထောက်အကူမဖြစ်ပါဘူး။” လို  ပာသူတွေအတွက် ကျာထောက်နောက်ခံပြုလောက်စရာ လက်တွေ အခြေအနေတွေကလည်း အထင်အရှားရှိနေပြန်တာကိုး။ အကြောင်းရင်းတွေက အလွန်ပဲရှုပ်ထွေး ကျယ်ပြန် လှတဲ့ ပညာရေး စနစ်ရဲ့ အားနည်းချက်တွေမှာ မစ်ဖျားခံနေပါတယ်။
ပထမအချက်အနေနဲ ကတော့ ကျာင်းသူကျောင်းသားတွေကို သင်္ချာဘွဲ ဒီဂရီ ရအောင်ယူဖို ၊ သင်္ချာပညာရပ်ကို ထဲထဲ၀င်၀င် ထူးထူးချွန်ချွန်ဖြစ်အောင်လုပ်ဖို  မက်လောက်တဲ့ တွန်းအားအနေနဲ  ဘာမှထင်ထင်ရှားရှားမရှိတာက အကြောင်းတချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို တွန်းအားမရှိတဲ့အတွက် ကျာင်းသားတွေဟာ သင်္ချာပညာရပ်ကို နက်နက်နဲနဲ လ့လာသင်ယူဖို လိုလိုလားလားမရှိတာ၊ လိုလိုလားလားမရှိခဲ့လို  လုံလုံလောက်လောက် မပြင်ဆင်ခဲ့တာ၊ အဲဒီလို သင်္ချာပညာရပ်ကို အခြေခံကောင်းအောင် လုံလုံလောက်လောက် မပြင်ဆင်ခဲ့တာတွေရဲ့ နာက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်တွေအဖြစ်၊ ကျာင်းသူ ကျာင်းသားတွေရဲ့ တက္ကသိုလ် ဘာသာရပ် ရွးချယ်မှုပုံစံနဲ  ၊ ရွးချယ်လိုက်တဲ့ ဘာသာရပ်အပေါ်မှာ နားလည်တတ်ကျွမ်းမှု အပေါ်မှာ သိသိသာသာ ရိုက်ခတ်လာပါတော့တယ်။
နောက်တချက်အနေနဲ  ကျွန်တော်တို ရဲ့ အဆင့်မြင့်ပညာရေးစနစ်မှာ သင်္ချာကို သီးသန် ရပ်တည်နေတဲ့ ဘာသာရပ် (closed subject ) တခု အဖြစ်သင်ကြားပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကိုတော့ နည်းပညာဆိုင်ရာ ဘာသာရပ် (technical subject) တခုအဖြစ်သင်ကြားလာကြခြင်း ဖစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ချာဟာ တခြားပညာရပ်တွေနဲ  ဆက်စပ်အသုံးချမရတဲ့ သီးသန်  ထီးတည်း ပညာရပ်ကြီးအဖြစ် ရှုမြင်ခံရပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံစစ်စစ် ဘွဲ  ဒီဂရီတွေကျပြန်တော့ သိပ္ပံပညာရှင်(scientist)တို  အင်ဂျင်နီယာ(engineer)တို  လို အလုပ်မျိုးတွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ တကယ့်အဆင့်မြင့်ပညာရေး (education) အဖြစ်ကနေ၊ နည်းပညာပိုင်း သက်သက်ကိုသာ လ့ကျင့်သင်ကြားပေးလိုက်တဲ့ (purely technical training) ဘွဲ တွအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း တန်ဘိုး အသွင်ပြောင်းလာတာ တွ ရပါတယ်။ အကျိုးဆက်ကတော့ “သင်္ချာသမားက ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကို ထဲထဲ၀င်၀င်မသိ၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံသမားက သင်္ချာကို ခခြေမြစ်မြစ် မတတ်” ပဲ ပညာရပ်နှစ်ခုဟာ အစေးမကပ်ဖြစ်လာရပါတော့တယ်။ အဲဒီအခါမှာ ၀ိရောဓိတွေ ကြီးကြီးမားမား ဖစ်လာပြန်ပါတယ်။ တချို အလုပ်ရှင်တွေက “သင်္ချာသမားနဲ  အင်ဂျင်နီယာတွေကိုပဲအလုပ်ခန် မယ်ဗျာ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနဲ ဘွဲ ရထားတဲ့သူတွေက ပဿနာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းရမလဲဆိုတာ မသိကြဘူးဗျ” လို ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာဘာလို လဲဆိုတော့ အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်တွေနဲ ၊ ရုပ်သိပ္ပံ(physical sciences) ဘာသာရပ်တွေမှာ သင်္ချာပညာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ နာက်ခံထား သင်ကြားထားတဲ့အတွက်၊ သင်္ချာအခြေခံ အတွေးအခေါ် အားကောင်းတဲ့သူတွေဟာ ပဿနာကို ပိုပြီး ထိရောက်အောင်ဖြေရှင်းနိုင်တယ်လို  ယူဆတာကိုး။ တခြားဖက်က ကြည့်ပြန်တော့လည်း တချို အလုပ်ရှင်တွေက “တကယ်တန်းကျတော့ သင်္ချာသမားတွေ ပဿနာဖြေရှင်းပြီဆိုရင် သူတို ဖရှင်းတဲ့ ပုံစံကို တခြားသူတွေ အလွယ်တကူ နားမလည်ကြဘူးဗျ။ သူတို ရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေနဲ  အဖြေတွေဟာ တခြား သင်္ချာသမားမဟုတ်သူတွေနဲ အဆင်ပြေပြေ မဆက်သွယ်နိုင်ဘူး (သင်္ချာသမားမဟုတ်သူတွေ နားမလည်နိုင်ဘူး)။ သူတို ရဲ့ဖြေရှင်းပုံတွေဟာ လက်တွေ လာကနဲ ကင်းကွာနေတယ်” လို  ဆိုကြပြန်ပါတယ်။
အဲဒီ၀ိရောဓိတွေကြောင့်လည်း ဆန်းသစ်တည်ထွင်ဖန်တည်းမှု အားကောင်းတဲ့ သူတချို က သင်္ချာ နဲ  ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကို စာစောစီးစီး လမ်းခွဲလိုက်ကြတာ ဖစ်နိုင်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက တကယ့်အရည်အသွေးရှိတဲ့ သူတချို က ပုံမှန် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရေးလမ်းကြောင်းကို အလေးအနက်မထားတော့ပဲ စွန် လွှတ်လိုက်တာ ကို ဆိုလိုတာပါ။ အထူးသဖြင့် ဆာ့ဖ်၀ဲသမားတွေပေါ့။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အခုလက်ရှိအနေအထားအရ “ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဆိုတာ သီအိုရီတည်ဆောက်သူမဟုတ်ဘူး၊ နည်းလမ်းတွေကို အသုံးချသူသာဖြစ်တယ်..” လို  ခံယူထားကြတဲ့့အပြင်၊ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းမှာ နာက်ဆုံးအဆင့် ထွက်ကုန်(final product) ကိုသာ အဓိကထားပြီး၊ ဘယ်လိုသီအိုရီ ဘယ်လိုသဘောတရားရေးရာတွေကို အသုံးချခဲ့တယ် ဆိုတာကျတော့ များသောအားဖြင့် လျစ်လျူရှု ထားကြလို ပဲ ဖစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ချာကို အလေးအနက်မထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲသမားတွေအနေနဲ ၊ လတ်တလော လုပ်ငန်းခွင်မှာ အဆင်ပြေပေမယ့်၊ ရရှည်မှာကျတော့ ဆာ့ဖ်၀ဲကျွမ်းကျင်လုပ်သား အဆင့်ကနေ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်အဆင့်ကို ဘယ်လိုမှ တက်မလာနိုင်တော့ပါဘူး။ တက်လာနိုင်ဖို  လုံလောက်တဲ့ သီအိုရီ သဘောတရား နဲ  နာက်ခံသင်္ချာပညာရပ်တွေမှ မရှိတာကိုး။ ပီးတော့လည်း သင်္ချာ ကွန်ပြူသိပ္ပံ နဲ တခြားပညာရပ်တွေ ကို ကိုယ်ပိုင်စိတ်ကူးစိတ်သန်းနဲ  အချိုးညီညီ မပေါင်းစပ်နိုင်တဲ့အတွက် ဘယ်လိုအသစ်အဆန်းကိုမှ မယ်မယ်ရရ ထိထိရောက်ရောက် မတည်ထွင်နိုင်တော့ပါဘူး။
နိဂုံးအမှာ
ဆိုပါစို ဗျာ ကွန်ပြူတာသမားတွေအတွက် မန်မာစာအရေးကြီးသလားဆိုရင် အဖြေက “ကြံကြံ ဖန်ဖန်ဗျာ” အများစုက ဖကြမယ်ထင်ပါတယ်။ ဘယ်လိုမှ မဆက်စပ်ဘူးထင်ရတဲ့ အရာကိုပဲ ဆက်စပ်စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို ။ နည်းပညာနဲ  အထိအတွေ နည်းသူတွေကို အထောက်အကူပြုနိုင်ဖို  (စေတနာကောင်း ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းနဲ ) ရးသားထုတေ်၀တဲ့ တချို စာအုပ်တွေရဲ့ စာအုပ်မျက်နှာဖုံးမှာ software ဆိုတဲ့ အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအတွက်(ထင်ပါရဲ့) မန်မာလို ‘ဆော့ဖ်၀ဲလ်’ ဆိုပြီး ရးသားထားတာတွေ မိတ်ဆွေတို တွ ဖူးမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီ လို ရိုးရှင်းတွင်ကျယ်ပြီးသား software ဆိုတဲ့ စကားလုံးတလုံးကို တိုက်ရိုက်အသံဖလှယ်တာတောင် မူရင်းစကားလုံးနဲ  နီးစပ်မှုမရှိဘူးဆိုရင်၊ ကျယ်ပြန် တဲ့ လးနက်တဲ့ ခက်ခဲတဲ့ ၀ါဟာရတွေကို မှန်ကန်အောင် ဖွင့်ဆိုရှင်းပြနိုင်လိမ့်မယ်လို  တခြားနယ်ပယ်ကပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပညာရှင်တွေက ဘယ် ကြည်ကြတော့မှာလဲ။ ........................................................................................
.................................
..........
............
ပညာသင်ကြားခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ကိုယ်ပိုင်ညာဏ်နဲ  အမှန်အမှားကို စဉ်းစား ချင့်ချင် ၀ဖန် ပိုင်းခြားနိုင်ဖို ပဲ မဟုတ်ပါလား။

ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2014


REF:
1. “Benefits and Advantages of an Integrated Mathematics and Computer Science Degree” By T.C. Hurley, Department of Mathematics, National University of Ireland, Galway, http://www.uiginn.com/maths/pstudents/benefits.shtml

2. "The Mathematics of Programming" By C.A.R Hoare, Inaugural Lecture, University of Oxford, Clarendon Press 1986 (The mathematics of programming: an inaugural lecture delivered before the University of Oxford on Oct. 17, 1985)

Sunday, July 7, 2013

ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ နှင့် ကိုင်းကွဲပညာရပ်များ

မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာဘွဲ  ဒီဂရီဖြစ်တဲ့ Cambridge Diploma in Computer Science ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်ရဲ့ ကွန်ပြူတာလက်တွေ စမ်းသပ်ခန်း (University of Cambridge, Computer Laboratory) က ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ စတင်သင်ကြားပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာတော့ ၁၉၆၂ ခုနှစ်ရောက်မှ ပါဂျူးတက္ကသိုလ် (Purdue University)က ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ဘွဲ  သင်တန်းကို စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ရဲ့ သက်တမ်းဟာ နှစ်ပေါင်း ၆၀-၇၀ ကျာ်ရှိလာပြီပေါ့။ ဒါကြောင့်လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ အတိုင်းအတာတရပ်အထိ ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်မှုရှိနေပါပြီ။ ဒီပညာရပ် ဖွံ ဖိုးလာတာနဲ အမျှ သူနဲ ဆက်စပ်နှီးနွယ်တဲ့ ပညာရပ်ကိုင်းကွဲတွေပါ အမြောက်အများ ပါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ခုထက်ထိလည်း  ပါ်ထွက်လာနေဆဲပဲ ဖစ်ပါတယ်။ ဒီတော့ ပထမဆုံးအနေနဲ  ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ အရင်ဆုံး စတင်လေ့လာကြည့်ကြပါစို ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ ဂရိုဂရမ်ရေးနည်းတွေကို လ့လာတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလောကအတွက် နိုဘယ်လ်(Nobel) ဆုလိုပဲ ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားလှတဲ့ တားရင်းဆု(Turing Award)ရှင် တရောက်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပြူတာသီအိုရီ သဘောတရားရေးရာမှာ အလွန်ကြွယ်၀သူတရောက်ဖြစ်တဲ့ အက်ဒ်စ်ဂါ ဒဂျစ်ခ်စထြာ (Edsger Dijkstra) ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ခိုင်းနှိုင်းချက် စကားတခွန်းရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့
 “နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ် (Astronomy) မှာ နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း (Telecscope) ကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိသလိုပဲ၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာလည်း ကွန်ပြူတာကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ ကိုင်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိနေပါတယ်”
 ဆိုတဲ့စကားပါ။
တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုတာ ဘယ်လိုစနစ်မျိုးကိုမဆို နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာဖို ၊ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသုံးချ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ နဲ  အတွေးအခေါ်အယူအဆ တွကို ပါင်းထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုအသုံးပြုပြီး လူ ဦးဏှောက်စနစ်၊ စကြာ်၀ဠာစနစ်၊ သက်ရှိစနစ် နဲ  ကွန်ပြူတာစနစ်တွေပါ အပါအ၀င် တခြားစနစ်မျိုးစုံကို လ့လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က မးကောင်းမေးနိုင်တာက “ဥပမာဆိုရင်ဗျာ စကြာ်၀ဠာအကြောင်းနားလည်ဖို  အသင့်တော်ဆုံး အကောင်းဆုံး ပညာရေးလမ်းကြောင်းက ရူပဗေဒ မဟုတ်ဘူးလားဗျ။ ရူပဗေဒကို တိုက်ရိုက်မလေ့လာပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုသုံးပြီး စင်္ကြာ၀ဠာကြီးအကြောင်း လ့လာမယ်ဆိုတာ ဖာင့်ဖြောင့်သွားလို ရတဲ့လမ်းကို ရှည်လျားအောင် ရှုပ်ထွေးအောင် တမင်ကွေ ၀ိုက်သွားနေသလို ဖစ်မနေဘူးလားဗျ” ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေနဲ ပတ်သက်ပြီး MIT က သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ပါမောက္ခ စကော့ အာရွန်ဆွန် (Scott Aronson) က အခုလို ရှင်းပြပါတယ်။
 “တကယ်တော့ ရူပဗေဒပညာရှင်တွေ လ့တာတဲ့နည်းက အပေါ်ကနေ အာက်ကို တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်လေ့လာတဲ့ပုံစံ ( top-down approach) မျိုးနဲ သွားတာဗျ။ ပုံစံတကျဖြစ်နေတဲ့ မင်တွေ နကျ ပုံမှန်အဖြစ်အပျက်တွေကို လိုက်လံရှာဖွေတယ်။ အဲဒီအဖြစ်အပျက် ကနေ အချက်အလက်တွေကို ထုတ်ယူ ပီး ယဘုယျ ဥပဒေသတွေ အဖြစ် ဖန်တီးတည်ဆောက်လိုက်တယ်။ ပီးတော့မှတခြားအချက်အလက်တွေနဲ ပါင်းစည်းဆက်စပ်ပေးနိုင်မယ့်၊ ပိုမို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်း တဲ့ ဥပဒေသတွေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့အထိ ဖွင့်ဆိုရှင်းပြကြတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒီရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း အလုပ်လုပ်တယ်လို  တွးထင်မှတ်ယူလိုက်ဗျာ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘယ်လိုလက်တွေ  စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ချက်တွေနဲ မှ သက်သေပြနေဖို မလိုပဲ မှန်ကန်ကြောင်း အလွယ်တကူလက်ခံထားပြီးဖြစ်တဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ဥပဒေသတွေကို အသုံးပြုပြီးတော့ အဖြစ်နိုင်ဆုံး အရိုးရှင်းဆုံးစနစ်တခုနဲ  စ’ လိုက်တာပဲ။ ပီးတော့မှ ‘ဘယ်လောက်အထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စနစ်မျိုးကို တို  တည်ဆောက်နိုင်မလဲ။ ဒါမှဟုတ် အဲဒီလောက်ထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့စနစ်မျိုးကို တို  တည်ဆောက်လို ရပါမလား’ ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ် မးမြန်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ သွားတာပါ”
လို ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် “တူညီတဲ့အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကိုပဲ မတူညီနဲ ပညာရပ် (computer science) ကိုသုံးပြီး မတူညီတဲ လမ်းကြောင်းအသီးသီးကနေ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ ပုံသဏ္ဍန်နဲ  ချဉ်းကပ်လေ့လာတာပါ” လို ပဲ ဆိုပါရစေ။
“ကဲကဲ..ဒါဆိုလည်း ကာင်းပါပြီဗျာ။ ပိုရှင်းသွားအောင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ တိတိကျကျ ပာစမ်းပါ” လို ဆိုရင် မိတ်ဆွေကို အရင်ဆုံး တခုတော့ တင်ပြချင်ပါရစေ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်နဲ ပတ်သက်တဲ့ ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက်တွေ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေဟာ ပညာရှင်တွေပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် ဒီဆောင်းပါးမှာ တင်ပြမယ့်အချက်ဟာ မိတ်ဆွေ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူးတာနဲ  တူချင်မှ တူမှာပါ။ ဒါပေမယ့် သဘောတရားကတော့ အတူတူပဲဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီသဘောတရား အနှစ်သာရကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုပညာရပ် (computing) နဲ  နှီးနွယ်ဆက်စပ်နေတဲ့ သီအိုရီသဘောတရားပိုင်း နဲ  လက်တွေ အသုံးချမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပါင်းစည်းဆက်စပ်လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။

ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာအတွက် ဖွင့်ဆိုချက်များ
အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကွန်ယက်နဲ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအတွက် သုတေသနနဲ  ဖွံ ဖိုးရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဌာန (The US National Coordination Office for Networking and Information Technology Research and Development - NITRD) က ဖွင့်ဆိုတဲ့ computer science အတွက် အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်က ဒီလိုပါ။
“the systematic study of computing systems and computation. The body of knowledge resulting from this discipline contains theories for understanding computing systems and methods; design methodology, algorithms, and tools; methods for the testing of concepts; methods of analysis and verification; and knowledge representation and implementation.” (http://www.nitrd.gov/pubs/bluebooks/1995/section.5.html)
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုစနစ်တွေနဲ  တွက်ချက်မှုပညာရပ်အကြောင်းကို စနစ်တကျလေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ
• တွက်ချက်မှုစနစ်တွေ နဲ  နည်းလမ်းတွေ ကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ဖို  လိုအပ်တဲ့ သီအိုရီတွေ၊
• ဒီဇိုင်းပြုပုံ၊ ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နဲ  ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ၊
• တွးခေါ်ယူဆချက်တွေ မှန် မမှန် စစ်ဆေးစမ်းသပ်နိုင်မယ့် နည်းနာနိဿယတွေ
• သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာမှုနဲ အဲဒီလေ့လာမှုကရတဲ့ အချက်တွေကို ၀ဖန်ပိုင်းခြားမှု
• လူ အသိပညာကို ဘယ်လိုပုံစံနဲ  (ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ) ဖါ်ပြမလဲ ဘယ်လိုတည်ဆောက်ယူမလဲ
ဆိုတဲ့ ပညာရပ် တွပါ၀င်တယ်။
Association for Computing Machinery (ACM) ရဲ့ ပိုမိုကျစ်လျစ်တဲ့ ဖွင့်ဆိုချက် နာက်တမျိုးကတော့ “study of computers and algorithmic processes, including their principles, their hardware and software design, their applications, and their impact on society.”
“ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ကွန်ပြူတာတွေနဲ ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်ဆင့်၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနည်းလမ်း၊ လိုအပ်တဲ့ hardware နဲ  software တွရဲ့ ဒီဇိုင်း တည်ဆောက်ပုံ၊ လက်တွေ အသုံးချပုံ နဲ ကွန်ပြူတာတွေက လူ အဖွဲ အစည်းအပေါ် ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေရှိသလဲဆိုတာ လ့လာတဲ့ပညာ” ဆိုပြီး ဖစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အလွန်ထင်ရှားတဲ့ လိုရင်းတိုရှင်း ဖွင့်ဆိုချက်တခုကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနယ်ပယ်ရဲ့ ထိပ်တန်းပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Gibbs နဲ  Tucker တို ရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်ပါ။ “ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ algorithm တွနဲ  သူတို ကို ဘယ်လို ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိပ် သရုပ်ခွဲ ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့ပညာ […algorithm development and analysis as the central focus of computer science ]” (Gibbs and Tucker, “A Model Curriculum for a Liberal Arts Degree in Computer Science,” Comm. of the ACM, vol. 29, no. 3, March 1986) လို  ဆိုပါတယ်။
ဘယ်လိုပဲ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေကွဲပြားပေမယ့်၊ အားလုံးသောဖွင့်ဆိုချက်တွေက တညီတညွတ်တည်း ရည်ညွှန်းတဲ့ နယ်ပယ်ကတော့ “Algorithms” တွကို လ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်းတွေ ရမှာပါ။ မှန်ပါတယ်။ ဒီ algorithms ဟာ ပုံစံတမျိုးမဟုတ် တမျိုးနဲ  ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာ အဓိကဗဟိုချက် အဖြစ်ပါ၀င်နေပါတယ်။ “အလုပ်တခုလုပ်ဖို ၊ ပဿနာတခုဖြေရှင်းဖို ၊ စတာတွေအတွက် တိကျရှင်းလင်းတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအဆင့်ဆင့်ကို အစီအစဉ်တကျ ဖါ်ပြထားတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်၊ ညွှန်ကြားချက်” တွဟာ algorithm ပဲပေါ့။
ဥပမာ ကျွန်တော်တို  ငယ်ငယ်ကတည်းက ရင်းနှီးခဲ့ပြီးဖြစ်တဲ့ ကိန်းနှစ်ခုအတွက် အကြီးဆုံးဘုံဆခွဲကိန်း (Greatest Common Divisor – GCD) ဘယ်လိုရှာမလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းကို algorithm တစ်ခု တည်ဆောက်ကြည့်ရင်
• There must be two positive integers: a and b.
• If b is zero, then the GCD of a and b is a. Algorithm ends.
• Set r to be the remainder obtained from the integer division of a by b.
• Repeat this process using b and r, until remainder becomes zero.
ဆိုပြီးဖြစ်မှာပေါ့။ မှန် မမှန် တာ့ မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါတော့။ တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာ ပရိုဂရမ်ဆိုတာ အဲဒီ algorithm တွကို ကွန်ပြူတာနားလည်မယ့် electronic ပုံစံနဲ ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ instruction sets (ညွှန်ကြားချက် အစုအေ၀း) တွပဲမဟုတ်ပါလား။ တကယ်လို  ကျွန်တော်တို ဟာ ပဿနာတစ်ခုကို ဖရှင်းပုံ algorithm ကိုသာ မတည်ဆောက်နိုင်ရင် programming လည်း ရးနိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။
သင်္ချာ ကွန်ပြူတာ နှင့် ၀ိဇ္ဇာ သိပ္ပံ
ဒီနေရာမှာ မးစရာမေးခွန်းတစ်ခုက အသေအချာရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်ဟာ ဘယ်လိုကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ရတာလဲ ဆိုလိုတာက ဘာကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်လို ပာနိုင်ရတာလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းပါ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ တခြားသိပ္ပံပညာရပ်တွေဖြစ်တဲ့ ရူပဗေဒ၊ ဇီ၀ဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စတဲ့ ပညာရပ်အသီးသီးဟာ လက်တွေ သဘာ၀လောကကြီးရဲ့ အဖြစ်အပျက် ဒပ်၀တ္တု စတာ တွကို အခြေခံပြီး လ့လာတာတဲ့ ပညာရပ်တွေဖြစ်ပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒါတွေအပေါ်မှာ အခြေခံ လ့လာတာမှ မဟုတ်တာကိုး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ ထင်ရှားတဲ့ သိပ္ပံပညာတွေနဲ စာရင်၊ သင်္ချာပညာရပ်နဲ သာပိုပြီး ဆင်တူနေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို စိတ်ထဲမှာ ချက်ခြင်းပေါ်လာမယ့် မးခွန်းက “သင်္ချာဆိုတာလည်း သိပ္ပံပညာရပ်ပဲမဟုတ်လားဗျ” ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စကတော့ အလွန်ရှုပ်ထွေးရှည်လျားတဲ့ သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ  သဘောသဘာ၀တွေကို အရင်ဆုံးရှင်းပြရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် ချန်လှပ်ခဲ့ပါရစေတော့။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲပြောနေရင်း သင်္ချာသည် ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်လား သိပ္ပံပညာရပ်လားဆိုတဲ့ ဆွးနွေးငြင်းခုံမှုကို ရာက်သွားမှာစိုးလို ပါ။ အတိုချုပ်အဖြေကတော့ “သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရဟာ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရား နဲ ၊ လက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်မှုတွေကို၊ ယုတ္တိနည်းကျ ကြာင်းကျိုးဆက်စပ် ဆင်ခြင်စဉ်းစားတဲ့နည်းနဲ  ၊ ပါင်းစည်းပေးတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ချိန်တုန်းက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အပါအ၀င် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ သင်္ချာပညာရပ်အတွက်ဘွဲ ဒီဂရီပေးအပ်တဲ့အခါ ၀ိဇ္ဇာဘွဲ  (B.A) အနေနဲ  ပးအပ်ခဲ့တာပေါ့” လို ဆိုပါရစေ။

ဒါကြောင့် တချို သာပညာရှင်အုပ်စုတွေက computer art (ကွန်ပြူတာ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်) လို  ပာဆိုကြပြီး၊ တချို ပညာရှင်အုပ်စုတွေကလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို သင်္ချာဘာသာရဲ့ ကိုင်းကွဲတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော့ရဲ့ယူဆချက်ကတော့ နှစ်ဖွဲ လုံးမှန်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ သင်္ချာမှာသုံးတဲ့ “သိပြီးသား အချက်အလက်တွေအပေါ် အခြေခံပြီး  ကြာင်းကျိုး ဆက်စပ် ဆင်ခြင် စဉ်းစားတဲ့နည်း deductive reasoning” ဟာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ ယဘုယျအားဖြင့် မကြာခဏ တွ နမြင်နေကျ အချက်ဖြစ်နေလို ပါပဲ။ ပီးတော့လည်း ဒီပညာရပ်အပေါ် အများကြီး သြဇာလွှမ်းမိုးခဲ့တဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ထားရင်း Alan M. Turing ၊ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ဂါဒ်ဒဲလ် Kurt Gödel၊ ဒီကနေ ခတ်ကွန်ပြူတာတွေရဲ့ ရှ ဆာင် ဗွန်နွိုင်းမဲင်းန် John von Neumann တို ဟာ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲသင်္ချာပညာရှင်တွေကိုး။ ပီးတော့လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို ထဲထဲ၀င်၀င် တတ်ကျွမ်းနားလည်ဖို ဆိုတာ သင်္ချာစစ် (pure maths) သီအိုရီသင်္ချာ(theoretical mathematics) အသုံးချသင်္ချာ(applied mathematics) တို ရဲ့ အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာကိုင်းကွဲတွေ လိုအပ်ပါတယ်။
တခြားရှုဒေါင့်ကကြည့်ပြန်ရင်တော့လည်း ကွန်ပြူတာ(သိပ္ပံ)ပညာရှင်တွေဟာ အသစ်အသစ်သော တွးခေါ်ယူဆချက်တွေကို အဆိုပြုတင်ပြဖို နဲ  အဲဒီအဆိုတွေ မှန် မမှန် လက်တွေ စမ်းသပ်ဖို အတွက် သိပ္ပံနည်းစနစ် (scientific methods) တွကိုပဲသုံးကြတာဖြစ်တဲ့အတွက် computer science လို ဆိုရင်လည်း မှန်တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘယ်ပညာရပ်ကိုမဆို ပညာရှင်ဆန်ဆန် လ့လာမယ်ဆိုရင်တော့ ဘယ်နေရာမှာမှ “လှေနံဒါးထစ်၊ အသေမှတ် အလွတ်ကျက်” မလုပ်မိဖို ကျွန်တော်တို  အထူးဂရုပြုသင့်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ၏ ကိုင်းကွဲပညာရပ်နယ်ပယ်များ
Association for Computing Machinery (ACM) နဲ  IEEE-Computer Society (IEEE-CS) တို က ကိုယ်စားတွေ ပါ၀င်ဖွဲ စည်းထားတဲ့ “တွက်ချက်မှုသိပ္ပံပညာရပ် အသိအမှတ်ပြု အဖွဲ ” [Computing Sciences Accreditation Board - CSAB] က
1. theory of computation - တွက်ချက်မှုသီအိုရီ
2. algorithms and data structures - ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်တွေနဲ  အချက်အလက်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ပုံ
3. programming methodology and languages - ပရိုဂရမ် ဘာသာစကားနဲ  ရးသားနည်း
4. computer elements and architecture ကွန်ပြူတာမှာ ပါ၀င်တဲ့အစိပ်အပိုင်းတွေ (hardware + software) ရဲ့ ဗိသုကာတည်ဆောက်ပုံ
စတဲ့ ပညာရပ် နယ်ပယ်လေးခုကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အဓိက အရေးအကြီးဆုံး နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါတွေအပြင် CSAB က software engineering, artificial intelligence, computer networking and communication, database systems, parallel computation, distributed computation, computer-human interaction, computer graphics, operating systems, နဲ  numerical and symbolic computation စတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အခြားအရေးကြီးတဲ့ နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ACM ကပညာရှင်ပေါင်းများစွာ ပါ၀င်ရေးသားထားတဲ့ Allen B. Tucker ရဲ့ “Computer Science Handbook, second edition (2004)” မှာတော့ အာက်ပါပညာရပ် ၁၁ မျိုးကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေအဖြစ် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
1. Algorithms and Complexity - ပဿနာဖြေရှင်းပုံအဆင့်ဆင့် နဲ  သူရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုအတိုင်းအဆကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
2. Architecture - မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ  စွမ်းရည်မြင့်မြင့် လုပ်ပေးနိုင်မယ့် ကွန်ပြူတာ Hardware တွကို ဘယ်လို ဒီဇိုင်းပြု တည်ဆောက်မလဲဆိုတဲ့ ပညာ။
3. Computational science - သိပ္ပံဆိုင်ရာရှာဖွေတွေ ရှိမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အုတ်မြစ်သုံးခုဖြစ်တဲ့ သီအိုရီပိုင်း တွက်ချက်မှုပိုင်း နဲ  လက်တွေ  စမ်းသပ်လုပ်ဆောင်တဲ့အပိုင်း တွကို ပါင်းစည်းထားတဲ့ပညာရပ်။
4. Graphics - တကယ့်ရုပ်၀တ္တု (physical object)တွေနဲ  စိတ်ကူးပုံသဏ္ဌန် (conceptual object) တွကို ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ ဘယ်လို ဖါ်ပြမလဲဆိုတာကို လ့လာတဲ့ပညာ။
5. Human-computer interaction - လူနဲ ကွန်ပြူတာရဲ့ အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံကို အထူးပြုလေ့လာတာ
6. Information management - အလွန်များပြားလှတဲ့ အချက်အလက်တွေကို သိုလှောင်သိမ်းဆည်း ရာမှာ ကြုံတွေ ရတဲ့ ပဿနာတွေနဲ  ဖရှင်းပုံနည်းလမ်းတွေကို လ့လာတာ
7. Intelligent systems - လူရဲ့ အချက်အလက်ပေါ်မူတည်ပြီး စဉ်းစားတွေးတောနိုင်စွမ်းကို ကွန်ပြူတာတွေပေါ်မှာ ပုံစံပြုလုပ်ဆောင် (simulate) နိုင်ဖို  လ့လာတဲ့ပညာရပ်။ ဒါကို တုပအသိညာဏ် (Artificial Intelligence) လို လဲခေါ်တယ်။
8. Net-centric computing - စနစ်တခုရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ကွန်ယက်တလျောက် ဖန် ကျက် တိုးချဲ့ ပီး လုပ်နိုင်ဖို  အတွက် လ့လာတဲ့ပညာရပ်
9. Operating systems - ကွန်ပြူတာ hardware တွနဲ  အသုံးချဆော့ဖ်၀ဲတွေကို ကြားခံဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ စနစ်ကို လ့လာတဲ့တာ
10. Programming languages - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ဖို လိုအပ်တဲ့ ကွန်ပြူတာသုံးဘာသာစကားတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး လ့လာတဲ့ပညာရပ်
11. Software engineering - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့ ဗိသုကာပိုင်း ဒီဇိုင်းပိုုင်း လက်တွေ တည်ဆောက်မှုအပိုင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးတဲ့အပိုင်း စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့အပိုင်း သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့အပိုင်း စတာတွေကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
နိဂုံးအမှာ
မိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာဟာ ကွန်ပြူတာအတွက် ပရိုဂရမ်ရေးတဲ့အလုပ်ထက် အများကြီး ပိုပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကိုင်းကွဲ ပညာရပ် ၁၁-မျိုးနဲ ပတ်သက်လို  စာရင်းချပြရုံအဆင့်လောက်ပဲ တင်ပြနိုင်ခဲ့ပြီး ဘာသာရပ်တခုခြင်းစီကိုက အများကြီးကျယ်ပြန်  နက်ရှိုင်းလေတော့ သက်ဆိုင်ရာထပ်ဆင့်ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေရဲ့ အမည်ကိုတောင်မှ မတင်ပြနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ စကားစပ်ပြီးပြောရရင် မိတ်ဆွေတို  သိထားသင့်တဲ့ အကြောင်းအရာတခုကတော့ ပညာရပ်တခုကို သင်ကြားတဲ့အခါ တက္ကသိုလ် ကာလိပ်တွေရဲ့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေဟာ လ့လာနည်းပုံစံနှစ်မျိုးထဲက တစ်မျိုးမျိုးနဲ  ချဉ်းကပ်ထားလေ့ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။ ပထမ တခုက “breadth-first” approach လို ခါ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပထမဦးဆုံးအနေနဲ  ပညာရပ်တခုနဲ ပတ်သက်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာစေတာ၊ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာပညာရပ်တွေကို အခြေခံအဆင့်ထိ နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာစေတာ၊ ပီးမှ ကျာင်းသူကျောင်းသား အားသန်တဲ့ စိတ်၀င်စားတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုကိုကိုပဲ အထူးပြုပြီး၊ အသေးစိပ် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထဲထဲ၀င်၀င် ခခြေမြစ်မြစ် ဆရာတဆူအဆင့်ထိရောက်အောင် လ့လာစေတဲ့ ပုံစံကိုပြောတာ။  နာက် ဒုတိယတခုကတော့ “depth-first” approach ဖစ်ပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်က တချို ဘာသာရပ်သင်ရိုးတွေမှာ ပညာရပ်တခု အကြောင်းကိုပဲ ဇာင်းပေးပြီး အသေးစိပ်လေ့လာသင်ယူစေတယ်။ တခြားဘာသာရပ်တွေလည်း အနည်းအကျဉ်း ပါတော့ ပါတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ခပ်ပါးပါးလောက်ပဲမိတ်ဆက်ထားပြီး ခုနက target ထားတဲ့ ပညာရပ်ကိုသာ လုံး၀ကျွမ်းကျင်သွားတဲ့ အဆင့်ထိရောက်အောင် သင်ကြားပေးလိုက်တယ်။ ပီးမှ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို ဖည်းဖြည်းချင်းလေ့လာသွားဆိုတဲ့ သဘောပေါ့။
အဲဒီနှစ်ခုလုံးမှာ အားနည်းချက် အားသာချက်တွေ ကိုယ်စီရှိပါတယ်။ ဥပမာ breadth-first approach ပုံစံနဲ လ့လာခဲ့ရင် ဘွဲ ကြိုတန်းအဆင့် (graduate level) လာက်မှာတော့ ဟိုစပ်စပ် ဒီစပ်စပ် တာ်တော်များများ သိထား တတ်ထားပေမယ့် ဘာမှ မယ်မယ်ရရ ခခြေမြစ်မြစ် ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသေးပဲ လုပ်ငန်းခွင်၀င်ဖို  အခက်အခဲကြုံရနိုင်ပါတယ်။ (ကျောင်းတက်နေရင်းနဲ ပဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်စိတ်၀င်စားတဲ့ ပညာရပ်ကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ဖြစ်အောင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လ့လာသွားသူတွေကတော့ ချွင်းချက်ဖြစ်ပါတယ်။) ဒါဟာ ကျာင်းသူကျောင်းသား တာ်တော်များများ အဓိကရင်ဆိုင်ရတဲ့ အခက်အခဲပါ။ အဲဒီအခါမှာ ကိုယ်တကယ် စိတ်၀င်စားတဲ့လိုင်း အတွက် academic ပိုင်းအရ ဘွဲ လွန်အဆင့် (post graduate level / master level) ဆက်တက်ချင်တက်၊ ဒါမှမဟုတ်လည်း ပင်ပသင်တန်းတွေနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်တိုင်လေ့လာမှုနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ပညာတခုကို (ဥပမာ - database administrator, network engineer, software developer, etc) ဇာက်ချပြီး အထူးပြုလေ့လာလိုက်ရင် အချိန်အတိုင်းအတာတခု ရာက်တဲ့အခါ အဖက်ဖက်မှာ knowledge ပည့်၀တဲ့ ဒါင်ဒေါင်မြည် ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
Depth-first approach ရဲ့ အားသာတဲ့အချက်ကတော့ ဘွဲ ကြိုအဆင့်လောက်နဲ တင် လုပ်ငန်းခွင်၀င်နိုင်တဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက သူ မှာ ကန် သတ်အမြင် [limited vision - ကိုယ်သိထားတာ ကျွမ်းကျင်တာနဲ ပဲ ဘာင်ခတ်ပြီး စဉ်းစားလေ့ရှိတဲ့အကျင့်] ပဲရှိနေနိုင်ပြီး၊ တခြားနှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို မသိရှိတာ၊ ချိတ်ဆက်ပေါင်းစည်းပြီး မလုပ်နိုင်တာ စတဲ့ အားနည်းချက်တွေ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ ချွင်းချက်အနေနဲ ကတော့ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့သလိုပဲ ကျာင်းတက်နေရင်းနဲ  တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်အထူးပြုလေ့လာနေတဲ့့ ဘာသာရပ်နဲ  ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုပါ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာသွားသူတွေကတော့ အမြင်ကျယ် အမြော်အမြင်ကြီးတဲ့ ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းတဲ့ ပညာရပ်မျိုးကျတော့ breadth-first ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ depth-first နဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ဘယ်နည်းနဲ  လ့လာ လ့လာ၊ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေက ဘယ်လိုပဲရှိရှိ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ မိတ်ဆွေကိုယ်တိုင်ပါပဲ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် လို ပာနိုင်ဖို  ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖို ဆိုရင် အဲဒီ ဘာသာရပ်ခွဲတွေကို ထဲထဲ၀င်၀င် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် နားလည်သဘောပေါက်ထားဖို လိုအပ်ပါတယ်။  ကျာင်းပညာရေးက မိတ်ဆွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန်  သိရှိအောင် သင်ကြားပေးလိုက်ရင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းသိဖို ကမိတ်ဆွေရဲ့ တာ၀န်ပါ။ တခါ ကျာင်းပညာရေးက တခုခုနဲ  ပတ်သက်ပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သင်ကြားပေးလိုက်ရင် အဲဒီပညာရပ်နဲ  ဆက်နွယ်တာတွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန်  သိအောင်လုပ်ဖို ကလည်း မိတ်ဆွေရဲ့တာ၀န်ပါပဲ။ “နေစမ်းပါဦး..ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာနဲ ပတ်သက်ပြီး အဲဒါတွေ အကုန်လုံးကို နားလည်တော့ရော လက်ရှိအချိန် ဒီနိုင်ငံမှာ ဘယ်လိုအစိုးရအဖွဲ အစည်း ဘယ်လိုကုမ္မဏီမျိုးက ကျုပ်တို ကို လစာထိုက်ထိုက်တန်တန်ပေးပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ဆိုတဲ့ ရာထူးမျိုးနဲ  အလုပ်ခန် မှာမို လို တုန်းဗျ” မိတ်ဆွေကမေးလာရင်တော့ “အေးဗျာ ဒါကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ အင်ဖရာ စထရပ်ခြာ (ingrastructure) တွ၊ R&D တွ (သုတေသနနဲ  ဖွဲ ဖိုးရေး လုပ်ငန်းတွေ) အားကောင်းလာရင်တော့ ဖစ်လာမှာပါ..အခုတော့ အင်း ..အဲ..” လို ပဲ ယာင်၀ါး၀ါး လုံးချရတော့မှာပဲမိတ်ဆွေရေ။

ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ ဂျူလိုင်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသောဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။

Sunday, April 7, 2013

ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ဝှက်စာပညာ


ကိန်းသီအိုရီ မိတ်ဆက်

ကိန်းသီအိုရီ (Number Theory) ဆိုတာ တကယ်တော့ ကိန်းပြည့်တွေကို လ့လာတဲ့ ပညာပါ။ ဒီကိန်းပြည့်တွေကို ကျွန်တော်တို ဟာ ဘာကြောင့် အထူးတလည် တကူးတက လ့လာရတာလဲဆိုတာ မဆွေးနွေးခင် ပထမဆုံးအနေနဲ  ကိန်းသီအိုရီမှာပါ၀င်နေတဲ့ အဓိက စကားလုံးတွေကို နည်းနည်းလေး ပန်နွှေးပါရစေ။

#Integer (ကိန်းပြည့်) သုညအပါအ၀င် အပေါင်းကိန်းပြည့်များအားလုံး နှင့် အနှုတ်ကိန်းပြည့်များအားလုံး။

#Prime number (သုဒ္ဓကိန်း - ထပ်မံခွဲစိပ်၍ မရသောကိန်း) တစ်နှင့် သူကိုယ်တိုင်မှလွဲ၍ တခြား အပေါင်းကိန်းဖြင့်စား၍ မပြတ်သော တစ်ထက်ကြီးသည့်ကိန်း။( 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, etc)

#Composite number (တစ်ထက်ကြီးသော သုဒ္ဓကိန်းမဟုတ်သည့် ကိန်းမှန်သမျှ) 4, 6, 8, 9 etc

#1 သည် composite လည်းမဟုတ်၊ prime လည်းမဟုတ်။

#ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရီ (The Fundamental Theorem of Arithmetic) “အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းကို prime number များ မှက်ခြင်းဖြင့်ဖော်ပြနိုင်သည်။”

ဥပမာ 7 = 7, 21 = 3 * 7, 30 = 2 * 3 * 5, 100 = 2 *2 * 5 * 5

61 394 323 221 = 3*3*3*7*11*11*37*37*37*53

#စားခြင်းသီအိုရမ် (Division Theorem) “စားကိန်းနဲ  စားလာဒ်  မှာက်၊ အကြွင်းနဲ ပါင်း၊ မူလကိန်းပြန်ရ” [စားကိန်းသည် သုညထက် ကြီးရမည်။]

n = qd + r ( Where 0 ≤ r < d ) [d divisor, q quotient, r remainder]

အကြွင်းဆိုင်ရာဥပမာ

rem(2716, 10) = 6 (ဆိုလိုတာက 2716 ကို 10 နဲ စား တာ့ 6 ကြွင်း ပါ့။)

အနှုတ်ကိန်းကိုစားလို ကြွင်းတဲ့ဥပမာ

rem(-11, 7) = 3

Division Theorem ရဲ့ ညီမျှခြင်းအရ -11 = (-2) * 7 + 3

ဒီနေရာမှာ စိတ်၀င်စားစရာကောင်းတာက C++, Java, C# မှာရှိတဲ့ % (modulus operator) က -11%7 = -4 လို တညီတညွတ်တည်း ပကြလေရဲ့။ အမှန်တော့ ကိန်းသီအိုရီလည်းမမှား၊ ကွန်ပြူတာတို  programming language တို လည်း မမှားပါဘူး။ modulus နဲ  remainder တို ရဲ့ မတူညီတဲ့သဘောသဘာ၀ကို မိတ်ဆွေ မင်ရတာသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာတွေ များပြားနေမှာစိုးလို  မဆွေးနွေးတော့ပါဘူး။ မိတ်ဆွေတို စိတ်၀င်စားတယ်ဆိုရင် ကိုယ်တိုင်သာ အသေးစိပ် ဆက်လက်လေ့လာကြပါလို  ပန်ကြားလိုပါတယ်။

#Perfect Number (ပြီးပြည့်စုံကိန်း) “၁ အပါအ၀င် ကိန်းတခုကို စားလို ပတ်တဲ့ကိန်းအားလုံး ပါင်းလိုက်လို  မူလကိန်းပြန်ရရင် အဲဒီကိန်းဟာ ပီးပြည့်စုံကိန်း”။

ဥပမာ 6 ကို 1, 2, 3 တို နဲ စားလို ပတ်တယ်။ ဒါ့အပြင် ၆ = ၁ + ၂ + ၃။  နာက် ဥပမာတခုက 28 ကို 1, 2, 4, 7, 14 တို နဲ စားလို ပတ်တယ်။၂၈ = ၁ + ၂ + ၄ + ၇ + ၁၄။ ဒါကြောင်  ၆ တို  ၂၈ တို ဟာ perfect number တွပေါ့။ တခြားဥပမာအနေနဲ  ၁၀ တို  ၁၂ တို ကျတော့ perfect number မဟုတ်ဘူး။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ၁၀ ကို စားနိုင်တဲ့ကိန်းတွေက ၁ + ၂ + ၅ ပါင်းတော့ ၈ ပဲရတယ်။ ၁၂ ကို စားနိုင်တဲ့ကိန်းတွေက ၁ + ၂ + ၃ + ၄ + ၆ ပါင်းရင် ၁၆ ရမယ်။ မူလကိန်း ပန်မရဘူး။ ဒါကြောင့် ပီးပြည့်စုံသောကိန်း တွမဟုတ်ဘူး။

BC 300 လာက်ကတည်းက သင်္ချာပညာရှင်ကြီး ယူကလစ် (Euclid) က စုံ(even)ကိန်း  ဖစ်တဲ့ perfect number တွကို စုဆောင်းရှာဖွေခဲ့တယ်။ အဲဒီမှာ မးခွန်းတခု ပါ်လာတော့တာပဲ ။ “ပြီးပြည့်စုံသော မ’ ကိန်း odd perfect number တွရော ရှိသလား” ဆိုတာပါ။ ယူကလစ်ခေတ်ကနေ အခုနှစ်ပေါင်းနှစ်ထောင် ကျာ်လာတဲ့ ဒီနေ ထက်ထိ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့အဖြေကို မသိသေးပါဘူး။ ကိန်းတန်ဘိုး ပမာဏ ( 10 300) ten to the power three hundreds အထိ လက်ရှိလေ့လာပြီးသလောက်တော့ ပီးပြည့်စုံတဲ့ မကိန်းကို မတွေ သးဘူး။ ဒါပေမယ့်လည်း ခက်တာက ဘယ်သူကမှ odd perfect number မရှိဘူးလို  သက်သေမပြနိုင်သေးဘူး။

ကဲ မိတ်ဆွေမြင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။ ကျွန်တော်တို Number theory အကြောင်း ဆွးနွေးတာ စာတမျက်နှာတောင်မရှိသေးတဲ့ အချိန်မှာကိုပဲ၊ လူ အသိဉာဏ်ရဲ့ တစ်ဖက်ကမ်း လက်ရှိကွန်ပြူတာတွေရဲ  တွက်ချက်နိုင်မှုစွမ်းရည် (computational power) ရဲ့ ဘာင် အပြင်ဖက်ရောက်သွားပြီ ဆိုတာတွေ ရမှာပါ။ ဒါကြောင့် Number Theory နဲ  ပတ်သက်ရင် “အမေး နွားကျောင်းသား၊ အဖြေ ဘုရားလောင်း” ဆိုတာလို အလွယ်တကူ မးစရာမေးခွန်းတွေ အများအပြားရှိနေပေမယ့်လည်း၊ တချို  မးခွန်းတွေအတွက် အဖြေကိုတော့ အားလုံး သဘောပေါက် နားလည်လက်ခံတဲ့ အဆင့်ထိ ရှင်းလင်းတင်ပြဖို ဆိုတာ အလှမ်းေ၀းနေဆဲ အဆင့်မှာသာ ရှိပါသေးတယ်။

ဘာကြောင့် ကိန်းသီအိုရီကို လ့လာရတာလဲ

“နေစမ်းပါဦးဗျ။ ဒီ 1, 2, 3, 4 တို ၊ 5, 7, 11, 13 တို ၊ ၁၀ ကို ၃ နဲ စား တစ်ကြွင်း တို  ဆိုတာလောက်တော့ တတန်း နှစ်တန်းခလေးတောင်သိသေးတာဗျာ။ ကျုပ်တို လို ဆာ့ဖ်၀ဲသမားတွေက ဘာဖြစ်လို ရးကြီးခွင်ကျယ်လုပ်ပြီး လ့လာနေဖို လိုတာတုန်း။ အဲဒါတွေ လ့လာတော့ လက်တွေ ဘာအကျိုးရှိတုန်း၊ အဲဒါတွေ ဘယ်နေရာမှာ အသုံးချလို ရတုန်း” လို မးမယ်ဆိုရင် အဖြေက ဒီလိုပါ။

ဒီ Number Theory ဟာ ခတ်သစ်၀ှက်စာပညာရပ် (modern cryptography) မှာ အဓိကနေရာကပါ၀င်နေတယ်။ အဲဒီ၀ှက်စာပညာရပ်ဆိုတာလည်း ဒီနေ ခတ် အွန်လိုင်းဆက်သွယ်ရေး( online communication) ရဲ့ အသက်သွေးကြောတမျှ အရေးကြီးပါတယ်။ နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ စစ်ရေး စီးပွားရေး နဲ  သတင်းထောက်လှမ်းရေး ဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေ၊ နာက်ဆုံးပေါ် စမ်းသပ်တည်ထွင်ဆဲ သိပ္ပံနဲ  နည်းပညာပိုင်း ဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေ စတဲ့အရေးကြီး data တွကို  ပိုင်ဖက်နိုင်ငံတွေ ရန်လိုတဲ့နိုင်ငံတွေ အန္တရာယ်ပေးနိုင်တဲ့ အဖွဲ အစည်းတွေရဲ့လက်ကို အလွယ်တကူမရောက်နိုင်အောင်၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတွေ ကာ်ပိုရေးရှင်းကြီးတွေရဲ့ အရေးကြီး အချက်အလက်တွေ အီးမေးလ်တွေ ကိုတတ်နိုင်သမျှ လုံခြုံအောင်ဆောင်ရွက်ထားဖို  စတဲ့ကိစ္စတွေ၊ လူတွေရဲ့ န တဓူ၀ on-line ငွပေးငွေယူကိစ္စတွေဆောင်ရွက်တဲ့အခါ အကြွေး၀ယ်ကဒ် (credit card) လက်ငင်း၀ယ်ကဒ်(debit card) ဘဏ်စာရင်းနံပါတ်(account number) စတာတွေကို လျှို ၀ှက်လုံခြုံ အာင်လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို စတဲ့ကိစ္စတွေမှာ ၀ှက်စာပညာဟာ မရှိမဖြစ်ပဲမဟုတ်ပါလား။ ဟာဒီ အင်တာနက်ကြီးပေါ်က ၀ှက်စာပညာရပ်တွေကိုသာဖယ်ထုတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် လူတိုင်းလူတိုင်းရဲ့ဘ၀ဟာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလွတ်လပ်ခွင့်တွေ အားလုံးဆုံးရှုံးသွားနိုင်ပြီး၊ နိုင်ငံတိုင်း နိုင်ငံတိုင်းရဲ့ အခြေအနေဟာ ဘးကင်းလုံခြုံမှုမရှိတော့တဲ့ အကာအကွယ်မဲ့ အနေအထားကို ရာက်သွားမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ကုန်ကုန်ပြောရရင် ဒီNumber Theory ကို အသုံးချထားတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်း ၀ှက်စာပြန်ဖေါ်နည်းတွေဟာ လူသန်းပေါင်းများစွာရဲ့ အသက်ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးခဲ့တဲ့ စစ်ပွဲတွေ အာင်နိုင်ရေးအတွက်မှာတောင် အချက်အချာနေရာက ပါ၀င်နေခဲ့ ပါ၀င်နေဆဲ နာက်နောင်လည်း ပါ၀င်နေဦးမှာ ဖစ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။ ထင်ရှားတဲ့ သက်သေသာဓကအနေနဲ  ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတုန်းက နာဇီဂျာမဏီရဲ့ ရတပ်က စစ်သငေ်္ဘာတွေ ရငုပ်သငေ်္ဘာတွေ အချင်းချင်းပို တဲ့ ၀ှက်စာတွေကို၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ထားရင်း (Alan M. Turing) ဦးဆောင်တဲ့ ဗိတိသျှ code breaker အဖွဲ က ဖည်နိုင် ဖါ်နိုင်ခဲ့လို သာ အနောက်ဥရောပစစ်မျက်နှာမှာ အင်္ဂလန်က ဂျာမဏီကို ကြံ့ကြံ့ခံ တားဆီးနိုင်ခဲ့တာပါ။ အကျိုးဆက်အနေနဲ လည်း ဂျာမဏီ စစ်ရှုံးပြီး မဟာမိတ်တို  စစ်အောင်နိုင်ခဲ့တာပဲ။ အဲဒီစစ်ပွဲရဲ့ အနိုင်အရှုံးရလာဒ်ဟာ ကမ္ဘာ့လူသားတွေအပေါ် ဘယ်လောက်ထိ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိခဲ့တယ်ဆိုတာ သမိုင်းအခြေခံ နည်းနည်းပါးပါးလေ့လာဖူးသူတိုင်း သိကြမယ်ထင်ပါတယ်။

၀ှက်စာပညာရပ် (cryptography)

၀ှက်စာပညာဆိုတာ တကယ်တော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း သုံးထောင်ကျော်ကတည်းက စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ အတတ်ပညာဆန်တဲ့ အနုပညာတရပ်ပါ။ အခုနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်းမှာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အားဖြည့်ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ပုံသဏန်ရော အနှစ်သာရပါ အများကြီး ပာင်းလဲလာခဲ့ပါပြီ။ ဒါ့အပြင် ဒီ၀ှက်စာပညာရပ်ဟာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ လက်တွေ  အသုံးချနယ်ပယ်အတွက် ထင်ရှားတဲ့သက်သေတရပ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ ဒီတော့ ပထမဆုံးအနေနဲ  ၀ှက်စာရေးနည်းတွေကိုမလေ့လာခင် ၀ှက်စာပညာရပ်မှာသုံးစွဲနေကြ အရေးကြီးတဲ့ စကားလုံးတွေကိုပဲ အရင်ဆုံးပြန်နွှေးလိုက်ကြပါဦးစို ။

Plaintext message = မ၀ှက်ရ မကွယ်ရ ပုံမဖျက်ရ သးတဲ့ မူရင်းအတိုင်းရှိနေတဲ့ သတင်းစကား။ (စာတတ်တဲ့) လူတိုင်းဖတ်နိုင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်။

Encrypt / Encode/ Encipher = အကုန်လုံး ကြိယာပုံစံတွေပါ။ ခုနက plaintext တွကို ၀ှက်စာရေးနည်းတခုခုသုံးပြီး လျှို ၀ှက်သငေ်္ကတတွေ ကုဒ်တွေ ၀ှက်စာတွေ ဖစ်လာအောင် ပာင်းရေးတာကို ဆိုလိုတာပါ။ အဲဒီလိုရေးပြီးတဲ့အခါ ခုနက plaintext တွဟာ ခုခါမှာ encrypted message, encoded text, ciphered text စသည်ဖြင့် အဲဒီလိုခေါ်နိုင်တဲ့ ၀ှက်စာတွေ ဖစ်လာပြီပေါ့။

Decrypt / Decode/ Decipher = ဒါတွေအကုန်လုံးကလည်း ကြိယာပုံစံတွေပါ။ ကွယ်ထား ၀ှက်ထားတဲ့ ကုဒ်သငေ်္ကတတွေ ၀ှက်စာတွေကို မူရင်း plaintext အတိုင်း ပန်ဖြစ်လာအောင် ၀ှက်စာဖြည်နည်း တခုခုကို သုံးပြီး အဓိပ္ပါယ်ဖေါ်တယ် ပန်ပြောင်းရေးတယ်ပေါ့။ အပေါ်မှာတင်ပြခဲ့သလိုပဲ ဒီနေရာမှာ Decrypted, Decoded, Deciphered တို ဟာ adjective ပုံစံတွေပါ။

ဒီ Encrytption ရာ Decryption ရာပါ၀င်တဲ့ ဖစ်စဉ် (process) တွ အားလုံးကို cryptography ၀ှက်စာ(ရေးနည်း/ဖြည်နည်း)ပညာရပ်လို  ခါ်တာပါ။

ဒီနေရာမှာ နာမ် (noun) ပုံသဏ္ဌန်ရှိနေတဲ့ Cipher ဆစ်ဖာ/ဆိုက်ဖာ ဆိုတာ ၀ှက်စာရေးနည်း ၀ှက်စာကိုပြန်ဖြည်နည်းပါ။ အင်္ဂလိပ်လိုက ပိုရှင်းမယ်ထင်ပါတယ်။ “Ciphers are algorithms used to encrypt or decrypt data.” ပါ့ဗျာ။ အဲဒီလို ၀ှက်စာရေးနည်းတွေကို၊ ရှးရိုးဂန္ထ၀င်နည်း နဲ  ခတ်သစ်နည်း ဆိုပြီး ၂-အုပ်စု ခွဲနိုင်ပါတယ်။

ရှေးရိုးစနစ်မှာ

၁. Substitution ciphers (မူရင်း bit, character, block of data တွကို တခြားမတူညီတဲ့ bit, character, block of data တွနဲ  အစားထိုး လဲလှယ်လိုက်တဲ့နည်း ) နဲ

၂. Transpositions ciphers (မူရင်း plain text ထဲမှာပါတဲ့ စာလုံး(letter)တွေကို အထားအသိုအသစ်ဖြစ်သွားအောင် ရွှ (shifted) တဲ့နည်း) ဆိုပြီး ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။

တခါ ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေကိုတော့

၁. သုံးတဲ့ key ပါ်မူတည်တဲ့နည်း (အဲဒီမှာမှ private key နဲ  public key ဆိုပြီး နှစ်မျိုးထပ်ခွဲပါတယ်) နဲ

၂. ပို တဲ့ data ပါ်မူတည်တဲ့နည်း (Block cipher နဲ  Stream cipher) ဆိုပြီး ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှာကြည့်ပါ။



Fig: Types of classical ciphers and modern ciphers

ဆီဇာရဲ့ ၀ှက်စာ (Caesar’s Cipher)

သမိုင်းတစ်လျောက် ရှးအကျဆုံး၀ှက်စာရေးနည်းတွေထဲက တခုကတော့ ရာမဧကရာဇ် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ(Julius Caesar) သုံးခဲ့တဲ့နည်းပါ။ သူ ရဲ့စနစ်က အင်္ဂလိပ် အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စာလုံးတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ နရာ ကိန်းဂဏန်းတန်ဘိုးတခုအတိုင်း ဘယ်ဖက် သို မဟုတ် ညာဖက်ကို ရွှ လိုက်တာပါ။ ဆိုလိုတာက မူရင်းစာလုံးကို၊ ရွှ လို ရလာတဲ့ စာလုံးနဲ  အစားထိုးလိုက်တဲ့အခါ ၀ှက်စာသဘောမျိုးရလာတာပါပဲ။ ဥပမာ မူရင်းစာလုံးက DEMOCRITUS၊ ၀ှက်စာဖြစ်ဖို  ညာဖက်ကိုသုံးပေါင်းထည့်မယ် ညာဖက်ကိုသုံးနေရာရွှေ မယ် ဆိုပါတော့။ ဒါဆိုရင် D က G ဖစ်သွားမယ်၊ E က H… စသည်ဖြင့် ဖစ်လာမှာပေါ့။ အဲဒီလိုနည်းနဲ  DEMOCRITUS ဆိုတဲ့ မူရင်းစာအတွက် GHPRFULWXV ဆိုတဲ့ ၀ှက်စာတခု ရလာပါပြီ။ ဘယ်ဖက်ကို ရွှ မယ်ဆိုရင်လည်းရပါတယ်။ ဥပမာဘယ်ဖက်ကို သုံးနေရာရွှေ မယ်ဆိုပါတော့ ဒါဆိုရင် E က B ဖစ်လာမယ်၊ A က X ဖစ်လာမယ်..စသည်ဖြင့်ပေါ့..ပုံမှာကြည့်လိုက်ပါ။ ပိုရှင်းသွားမယ်ထင်ပါတယ်။



Fig: ဘယ်ဖက်သို  သုံးနေရာရွှေ လျှင်ဖြစ်လာမည့် ဆီဇာ၏၀ှက်စာ

ဒါပေမယ့်လည်း ၀ှက်စာတခုရဲ့တန်ဘိုးဟာ သက်ဆိုင်သူတွေကလွဲရင် တခြား ကြားဖြတ်ဖေါက်ထွင်းခိုးယူသူတွေ အနေနဲ  အလွယ်တကူ ပန်ဖြည်နိုင်ခြင်း ရှိမရှိ၊ ၀ှက်စာရဲ့ အဓိပ္ပါယ်ကို ပန်ဖေါ်နိုင်ခြင်း ရှိမရှိဆိုတဲ့ အပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ဆီဇာရဲ့၀ှက်စာကတော့ မိတ်ဆွေမြင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။ အများဆုံး ဖစ်နိုင်ချေအဖြေ သို မဟုတ် ရွှ နည်းဟာ ၂၅ မျိုးပဲရှိတဲ့အတွက် အချိန်နည်းနည်းယူလိုက်မယ်ဆိုရင် ဘယ်သူမဆို အလွယ်တကူ ဖည်နိုင်ပါတယ်။

အစားထိုး၀ှက်စာ (Substitution Cipher)

ဒီနည်းကတော့ မူရင်းစာလုံးတလုံးချင်းစီကို ကြိုတင် သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်တဲ့ တခြား ကျပမ်းစာလုံးတလုံးချင်းစီနဲ  အစားထိုးလဲလှယ်တဲ့နည်းပါ။ ဥပမာဗျာ A ဆိုရင် X, B ဆိုရင် L, C ဆိုရင် S, စသည်ဖြင့် ကိုယ်ကြိုက်သလို သတ်မှတ်ထားလို ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဆီဇာရဲ့၀ှက်စာနဲ  အဓိကကွာခြားတဲ့အချက်ပါ။ ဆီဇာရဲ့နည်းမှာက စာလုံးတလုံးကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားတဲ့အတိုင်းပဲ ပုံသေ လဲလှယ်သွားတာပါ။ ဥပမာ မူရင်းစာလုံးကို တတိယမြောက်စာလုံးနဲ အစားထိုးမယ်ဆိုရင် A က D ဖစ်လာမယ်။ B က E ဖစ်လာမယ်။ C က F ဖစ်လာမယ်။ စသည်ဖြင့်ပေါ့။ ဒါမှမဟုတ် ပဉ္စမမြောက်စာလုံးနဲ အစားထိုးမယ်ဆိုရင် A က F ဖစ်သွားမယ်။ B က G ဖစ်သွားမယ်။ ဒါပါပဲ။ ဒီအစားထိုး ၀ှက်စာမှာကျတော့ စာလုံးတစ်လုံးချင်းစီအတွက် ကိုယ့်စိတ်ကြိုက် တခြား ကျပမ်း စာလုံးတလုံးကို သီးသန်  သတ်မှတ်ထားတဲ့နည်းပါ။ ဒီနည်းက ဆီဇာနည်းလောက်ဖြည်ရတာမလွယ်ပေမယ့် သင်္ချာပညာရှင်နဲ တွ တာ့လည်း ဖုံးသမျှပေါ်ရ တာပါပဲ။ ဒီ အစားထိုး၀ှက်စာကို ပန်ဖေါ်ဖို  ကြိမ်နှုန်းဆန်းစစ်လေ့လာချက် (Frequency Analysis) နည်းကို သုံးနိုင်ပါတယ်။ Frequency Analysis ဆိုတဲ့ စကားလုံးအတွက် ဘာသာပြန်လေးရေးပြထားရုံနဲ တာ့ ဘယ်လိုဖေါ်ပါလိမ်  ဆိုတာ ဘယ်မြင်သာပါ့မလဲဗျာ။ ဒါပေမယ့် မိတ်ဆွေတို ကို သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာတွေနဲ လည်း မလေးလံစေချင်ဘူး၊ ရှင်းမပြလို လည်း မပြည့်စုံဘူး ဆိုတော့ လက်တွေ ဆန်တဲ့ ဥပမာလေးတခုပေးပါမယ်။ မိတ်ဆွေ ကြိုက်တဲ့ စာတအုပ်ယူလိုက် (တအုပ်လုံးတော့မလိုပါဘူး အခန်းတခန်းစာ ဒါမှမဟုတ်လဲ စာလေးငါးမျက်နှာစာဆိုရပါပြီ) အဲဒီစာအုပ်မှာ A ဆိုတဲ့စာလုံး စုစုပေါင်း ဘယ်နှစ်လုံးပါသလဲ၊ B ဘယ်နှစ်လုံးပါသလဲ၊ C ဘယ်နှစ်လုံးပါသလဲ စသည်ဖြင့် Z အထိပေါ့ဗျာ ရတွက်ကြည့်ပြီးမှတ်ထားလိုက်။ အခုပြောတဲ့နည်းက manual လုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ ခက်ခဲလက်၀င် အချိန်ကုန်ပေမယ့် ကွန်ပြူတာမှာ ပရိုဂရမ်ရေးပြီးခိုင်းလိုက်ရင်တော့ သိတဲ့အတိုင်း စက္ကန် ပိုင်းပေါ့။ အဲဒီနည်းနဲ  မိတ်ဆွေဟာ အကြိမ်အရေအတွက် အများဆုံးပါတဲ့စာလုံးကနေ အနည်းဆုံးပါတဲ့စာလုံးအထိ၊ A ကနေ Z အထိ စာတလုံးချင်းစီရဲ့ ကြိမ်နှုန်း(Frequency) တွရလာပါပြီ။ ဒါဆိုရှင်းပါပြီ။ ရိုးရိုးစာမှာ E က အကြိမ်အရေအတွက်အများဆုံးပါနေပြီး အစားထိုး၀ှက်စာမှာ X ဆိုတဲ့စာလုံးက အကြိမ်အရေအတွက် အများဆုံးပါနေတယ်ဆိုပါတော့။ ကဲ ဒါဆိုရင် မိတ်ဆွေဘာလုပ်သင့်တယ် ထင်ပါသလဲ။ တွ သမျှ X ကို E နဲ  အစားထိုးပြီးဖတ်ကြည့်ပေါ့ဗျာ။ ဒါပါပဲ။ ဒီ Frequency Analysis နည်းဟာ အစားထိုး၀ှက်စာတွေဖေါ်တဲ့နေရာမှာ အလွန်ထိရောက်တဲ့ နည်းစနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။

Polyalphabetic Cipher (စကားစုတစုကို key အဖြစ်သုံးတဲ့ ၀ှက်စာ)

စကားစုတစု စကားလုံးတလုံးကို လျှို ၀ှက် key အဖြစ်သုံးပြီးရေးတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်းကို၊ ၁၅ ရာစု အလယ်ပိုင်းလောက်တုန်းကတည်းက စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကဆိုရင် ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ အနစ်ဂမာ (Enigma) rotar machines  တွမှာပါ အသုံးချခဲ့ပါတယ်။ ဒီ Polyalphabetic Cipher နည်းက ၀ှက်စာရေးဖို အတွက် plaintext ရဲ့ အက္ခရာတွေကို ပုံသေရွှေ တဲ့နည်းမသုံးပဲ၊ အက္ခရာအများကြီးပါ၀င်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက်စကားလုံးတလုံးရဲ့ အထားအသို အနေအထား တန်ဘိုးအတိုင်း လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ထပ်ကာ ထပ်ကာ ရွှ တဲ့နည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာဗျာ “Meet me at elephant lake” ဆိုတဲ့ plaintext ကို ၀ှက်စာဖြစ်အောင်ရေးချင်တယ်။ ၀ှက်စာအတွက်သုံးမယ့် လျှို ၀ှက် ကီး စကားလုံးက ‘SNAKE’ ဆိုပါတော့။ A to Z အက္ခရာစဉ်အတိုင်းဆိုရင်

S က နံပါတ် 19

N က နံပါတ် 14

A က နံပါတ် 1

K က နံပါတ် 11

E က နံပါတ် 5

ဒါဆိုရင် ကျွန်တော်တို ၀ှက်စာဖြစ်အောင်ရေးမယ့် plaintext ရဲ့

• ပထမဆုံးအက္ခရာကို (ညာဖက်ကိုပေါ့ဗျာ) ၁၉ နရာ ရွှ (M က F ဖစ်လာမယ်)

• ဒုတိယ အက္ခရာကို ၁၄ နရာရွှေ (E က S ဖစ်လာမယ် )

• တတိယ အက္ခရာကို ၁ နရာရွှေ (ဒုတိယ E က F ဖစ်လာမယ်)

• စတုတ္ထ အက္ခရာကို ၁၁ နရာရွှေ (T က E ဖစ်လာမယ်)

• ပဉ္စမ အက္ခရာကို ၅ နရာရွှေ  (M က R ဖစ်လာမယ်)။

ပြီးရင် SNAKE ရဲ့ စကားလုံးအစကပြန်စပြီး plaintext ရဲ့ ဆဌမ အက္ခရာကို ၁၉ နရာ၊ သတ္တမ အက္ခရာကို ၁၄ နရာ၊ အဌမအက္ခရာကို ၁ နရာ….စသည့်ဖြင့် ..စသည်ဖြင့် ကျန်တဲ့ plaintext အက္ခရာတွေကို SNAKE အစီအစဉ်အတိုင်း ထပ်ကာ ထပ်ကာ ရွှ သွားရင် ပုံမှာပြထားသလို “Meet me at elephant lake” ဆိုတဲ့ plaintext အတွက် “FSFE RX OU PQXDILSM ZBVJ” ဆိုတဲ့ ၀ှက်စာတခု ရလာပြီပေါ့။



Fig: Polyalphabetic Cipher နည်းဖြင့်ရေးသော ၀ှက်စာ

ကဲမိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။ ၀ှက်စာအနေနဲ ပာင်းရေးလိုက်တော့ E ဆိုတဲ့ plaintext အက္ခရာတလုံးတည်းကိုပဲ S, F, X, P, J စသည်ဖြင့် မတူညီတဲ့ ciphered text တွ အဖြစ်တွေ ရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီ Polyalphabetic Cipher နည်းမှာတော့ Frequency Analysis နည်းဟာ လုံး၀နီးပါး အသုံးမ၀င်တဲ့ အခြေအနေကို ဆိုက်ရောက်သွားတာ တွ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ plaintext ထဲမှာ E ကို ခာက်ကြိမ်အထိ သုံးထားပေးမယ့် ၀ှက်စာမှာတော့ အဲဒီလောက် အကြိမ်ရေများတဲ့ ဘယ်အက္ခရာကိုမှ တွ ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။ နာက်ဆုံး ၀ှက်စာမှာ တူညီတဲ့ အပူးအက္ခရာတွေ ပါလာစေဦးတော့ မူရင်း plaintext မှာ အဲဒီလိုအပူးအက္ခရာ ဘယ်လိုမှ ပါနိုင်ဖို အကြောင်းရှိမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ ၀ှက်စာကီးစကားလုံးက ရှည်ရင်ရှည်သလို ၀ှက်စာကိုပြန်ဖေါ်ရတာ ခက်ခဲမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင်မိတ်ဆွေကလည်း “ဒီ နည်းက ဖည်လို မရဘူးလားဗျ” မးမှာပဲ။ အဖြေကလည်း “ဖြည်နည်းရှိပါတယ်” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါပေမယ့်လည်း အဆင့် ၇-ဆင့် ပါတဲ့ အဲဒီဖြည်နည်းကို အချက်အလက်တွေ များပြားရှုပ်ထွေးသွားမှာစိုးတဲ့အတွက် ဒီဆောင်းပါးမှာ မတင်ပြတော့ပါဘူး။ ၀ီကီပီးဒီးယား မှာပဲဖြစ်ဖြစ် တခြားပညာရေးဆိုင်ရာ ဆိုဒ်တွေမှာပဲဖြစ်ဖြစ် ကျွန်တော့ရဲ့ ဒီဆောင်းပါးထက် အများကြီး ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့၊ အသေးစိပ်ရှင်းလင်းထားတဲ့ အချက်အလက်တွေ မိတ်ဆွေတို  အလွယ်တကူတွေ နိုင်ပါတယ်။ စိတ်၀င်စားရင် ကိုယ်တိုင်သာ ဆက်လက်လေ့လာလိုက်ကြပါလို  လးလေးစားစား ပန်ကြားလိုပါတယ်။ “ဒီလူကကွာ ဟိုဟာလည်း ကိုယ်တိုင် ဆက်လေ့လာလိုက်ပါ၊ ဒီဟာလည်း ကိုယ်တိုင်ဆက်လက်လေ့လာလိုက်ပါနဲ ..ဘာမှလည်း ပည့်စုံအောင် ဆုံးခန်းတိုင်အောင် သသေချာချာ မရှင်းလင်းဘူး ..မဆွေးနွေးဘူး” လို များ မိတ်ဆွေတို  ထင်မလားမသိဘူး။ တကယ်တန်းကျတော့ ဘယ်ပညာရပ်မှာမဆို စိတ်၀င်တစား ကိုယ်တိုင်လေ့လာ သင်ယူတာကသာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင် ပိုင်နိုင်တဲ့ အခြေအနေအဆင့်အတန်းကို ရာက်ရှိစေမှာမို လို ပါ။ ပီးတော့လည်း “A good learner never waits to be taught” ဆိုတဲ့စကားလိုပေါ့။ “တကယ့် လ့လာသင်ယူသူကောင်းတရောက်ဟာ သူများသင်ပေးတာကို ဘယ်တော့မှ စာင့်နေမှာမဟုတ်ဘူး” ဆိုတာလိုပါပဲ။ လမ်းစလေးတွေ ရှိနေရုံ တွ နရုံ နဲ  ကိုယ့်ရဲ့ သိလိုစိတ် တတ်လိုစိတ်ဟာ ကိုယ့်ကို ကျယ်ပြန် တဲ့ ပညာရပ်နယ်ပယ်ရှိရာအထိ ရာက်မှန်းမသိရောက်သွားအောင် ဆွဲခေါ်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဖစ်စေချင်လို ပါ။

ကဲ…ခုလောလောဆယ် ယာယီအနှစ်ချုပ်ရရင် အထက်မှာ ကျွန်တော်တို  ဆွးနွေးခဲ့တဲ့ ရှးရိုးဂန္ထ၀င်၀ှက်စာရေးနည်းတွေကတော့ သိပ်အားမကိုးလောက်သေးတာ တွ ရပါတယ်။ ဘယ်နည်းမဆို အလွယ်တကူမဟုတ်တောင်မှ ဖည်နည်းက ရှိနေတာကိုး။ ၀ှက်စာဆိုတာကလည်း သူများ အလွယ်တကူ ဖည်လို ရတယ် ဖါ်လို ရတယ်ဆိုရင် ဘယ်အားကိုးလောက်တော့မတုန်း။ ဒါကြောင့်လည်း နယ်ပယ်အသီးသီးက ပညာရှင်တွေဟာ ၀ှက်စာရေးနည်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပိုမိုတိုးတက်အောင် မပြတ်ကြံဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ခုဆက်လက်ပြီးတော့ ရှးရိုး၀ှက်စာရေးနည်းတွေ နဲ  ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေရဲ့ ကြားကာလလောက်မှာ ပါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ အတော်အတန် ခိုင်မာမှု လုံခြုံမှုရှိလာပြီဖြစ်တဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်းတရပ်ကို ဆက်လက်လေ့လာကြပါစို ။

တကြိမ်ရေးနည်း၀ှက်စာ (One-Time Pad)

ဒီလိုနဲ ပဲ ၁၉၂၀ လာက်မှာ အမေရိကန် စီးပွားရေးသမားတဦးဖြစ်တဲ့ ဂဲလ်ဘတ် ဆဲန်ဖို  ဗာနမ် (Gilbert Sandford Vernam) က ဒီနေ ခတ်မှာ one-time pad လို  ထင်ရှားလူသိများတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်းတရပ်ကို ဖါ်ထုတ်တင်ပြခဲ့ပါတယ်။ သူ ရဲ့ အဲဒီ one-time pad ၀ှက်စာစနစ်မှာ

-plaintext message ကို binary string တစ်ခု M အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖေါ်ပြလိုက်တယ်။

-ပြီးရင် အဲဒီ M နဲ  sizeခြင်း အလျားခြင်း lengthခြင်း တူညီတဲ့ နာက်ထပ် ကျပမ်း binary string ကီးတခု K ကို သတ်မှတ်လိုက်တယ်။

-ပြီးရင် ခုနက M ကို K နဲ  XOR (Exclusive OR - တူရင်ဇီးရိုး မတူရင်၀မ်း) operation လုပ်လိုက်တယ်။

-အဲဒီအခါမှာ ၀ှက်စာ (ciphered text) C ကို ရရှိလာပါတယ်။ ပုံမှာကြည့်ပါ။

M : 1 1 1 0 1 0 1 1 0 0 0 1

K : 0 1 1 0 1 1 1 0 1 0 1 1

--------------------------------

C : 1 0 0 0 0 1 0 1 1 0 1 0

(FIG: Encryption by XOR-ing M with K to get C)

ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို အနေနဲ  သတင်းစကားကို လက်ခံမယ့်သူဟာ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့သူလို  ယူဆပြီးဖြစ်တဲ့အတွက် လျှို ၀ှက်ကီး K ကိုလည်း ကြိုတင် မျှေ၀ပေးထားပြီးဖြစ်တယ်လို ယူဆထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ခံသူအနေနဲ  ရလာတဲ့ ၀ှက်စာ C ကို၊ သူ ကိုမျှေ၀ပေးထားပြီးသားကီး K နဲ  နာက်ထပ် XOR operation တခုထပ်လုပ်လိုက်ရင် မူရင်းသတင်းစကား M ကို အလွယ်တကူ ပန်ရနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှာကြည့်ပါဦး။

C : 1 0 0 0 0 1 0 1 1 0 1 0

K : 0 1 1 0 1 1 1 0 1 0 1 1

--------------------------------

M : 1 1 1 0 1 0 1 1 0 0 0 1

(FIG: Decryption by XOR-ing C with K to get M)

ဒီ one-time pad ရဲ့ အားသာချက်ကတော့ မိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပဲ ကြားဖြတ်ဖေါက်ထွင်းခိုးယူသူအနေနဲ  Key - K ကို သိမထားဘူးဆိုရင် ၀ှက်စာဟာ သူ အတွက် လုံး၀အဓိပ္ပါယ်မရှိတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ဖေါ်မရတဲ့ ကျပမ်းစာသားကြီးတစ်ခုသာ ဖစ်နေမှာပါ။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ဘယ်လို bit string တစ်ခုကိုမဆို တခြားကျပမ်း bit string တစ်ခုနဲ  XOR လုပ်ထားရင် ရလာတဲ့ရလာဒ်ကလည်း ကျပမ်း bit string တစ်ခုသာဖြစ်နေမှာမို လို ပါပဲ။ ဒီ ၀ှက်စာကို ဖည်ဖို လည်း ဘယ်လိုမှ ခန် မှန်းဖို မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ဘယ်လို ကျပမ်း binary string ကို မဆို Key အဖြစ်သုံးနိုင်တာကိုး။

ဒီအချက်တွေကြောင့်ပဲ one-time pad စနစ်ဟာ ဘယ်လိုမှ မချိုးဖျက်နိုင်တဲ့ ၀ှက်စာစနစ်တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မှန်မှန်ကန်ကန် သုံးမှသာ မချိုးဖျက်နိုင်တာဖြစ်ပြီး သူ ရဲ့ နာမည် one-time pad ဆိုတဲ့အတိုင်း ၀ှက်စာတခုအတွက် Key တစ်ခုကို တစ်ကြိမ်တိတိသာသုံးခွင့်ရှိတာဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ကြိမ်ထက်ပိုသုံးမိရင်တော့ one-time pad ၀ှက်စာတွေဟာ လုံခြုံမှုမရှိတော့ပဲ သူ ရဲ့ ခိုင်ခံ့မှုစည်းလည်း ကျိုးပျက်သွားပါပြီ။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ကီးကို တကြိမ်ထက်ပိုသုံးမိရင် ၀ှက်စာမှာ သုံးတဲ့ Key – K ကို ဖါက်ထွင်းခိုးယူသူတွေအနေနဲ  အလွယ်တကူ တွက်ချက်ရယူနိုင်စွမ်း ရှိသွားလို ပါ့။ တွက်နည်းကလည်း အလွန်လွယ်ကူတဲ့ ကိန်းသီအိုရီရဲ့ အခြေခံ မှာပါတဲ့ အကြီးဆုံးဘုံဆခွဲကိန်း ( Greatest Common Divisor) ရှာတဲ့နည်းအတိုင်း တွက်ချက်ရှာဖွေလိုက်တာပါပဲ။ ဆိုလိုတာကဗျာ

C1 = M1 * K

C2 = M2 * K ဆိုရင်

C1 ရာ C2 မှာ ဘုံပါနေတဲ့ K ကို အလွယ်တကူ ရှာနိုင်သလိုမျိုးပေါ့။ အဲဒီတော့ အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင်

-သတင်းပို မယ့်သူနဲ  လက်ခံမယ့်သူဟာ လျှို ၀ှက်ကီးကို ကြိုတင်သတ်မှတ် ညှိနှိုင်းထားဖို  အသိပေးထားဖို လိုတဲ့အချက်။ [သတင်းအချက်အလက်တခုအတွက် ကီးတခု အမြဲကြိုတင်ပေးပို ထားဖို ဆိုတာ လက်တွေ မှာ အတော်လေး ခက်ခဲပါတယ်။]

-key ဟာ ပို မယ့် message နဲ  size တူရမယ့်အချက် ။ [အကျိုးဆက်အနေနဲ  သတင်းစကား ရှည်ရှည်ပို ချင်တဲ့အခါ key ရွးချယ်ရတာနဲ  တရောက်ကိုတရောက် ကြိုတင်ပြီး ကီးပေးပို ရတာ ခက်ခဲလာပါတယ်။]

-တစ်ကြိမ်သုံးပြီးသားကီးကို နာက်ထပ်ဘယ်တော့မှ ပန်သုံးမရတော့တဲ့အချက်။

စတာတွေဟာ one-time pad ရဲ့ အဓိကအားနည်းချက်တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။





ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ကိန်းသီအိုရီနှင့် ၀ှက်စာပညာ (အပိုင်း-၂)

ခေတ်သစ်၀ှက်စာစနစ်များ

ခေတ်သစ်၀ှက်စာပညာရပ်မှာ သူတို ရဲ့ လျှို ၀ှက်ကီး key အသုံးပြုပုံအပေါ် မူတည်ပြီးတော့ အဓိကအုပ်စုကြီးသုံးစု ခွဲထားပါတယ်။

1. Symmetric Encryption ၀ှက်စာရေးဖို အတွက်ရော ၀ှက်စာကိုဖြည်ဖို အတွက်ပါ တူညီတဲ့ Key တခုတည်းကိုပဲ သုံးတယ်။ ဆိုလိုတာက shared-key, secret-key နဲ  private-key အားလုံးအတွက် တူညီတဲ့ Key တခုတည်းကိုပဲ အသုံးပြုတဲ့ စနစ်မျိုးကိုခေါ်တာ။ ဥပမာအနေနဲ ကတော့ မိတ်ဆွေတို  လ့လာခဲ့တဲ့ one-time pad လို စနစ်မျိုးမှာ encrypt လုပ်ဖို ရာ decrypt လုပ်ဖို ပါ တူညီတဲ့ ကျပမ်း binary string key တခုတည်းကိုပဲ သုံးစွဲသလိုမျိုးပေါ့။

2. Asymmetric Encryption ၀ှက်စာရေးဖို အတွက်က key တခု၊ ၀ှက်စာကိုဖြည်ဖို အတွက်က တခြားသီးသန်  key တခု၊ အဲဒီလို မတူညီတဲ့ Key တွကိုသုံးတယ်ဆိုရင် Asymmetric Encryption(public-key) စနစ်ဖြစ်တယ်။ အဲဒီလို မတူညီတဲ့ key တွကို public-key နဲ  private-key လို ခါ်တယ်။ ဒီအတွက် ဥပမာတွေကတော့ ကျွန်တော်တို  ဆက်လက်လေ့လာမယ့် ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်း တွမှာ အများအပြား တွ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

3. Hash Function ၀ှက်စာရေးဖို အတွက်ရော ဖည်ဖို အတွက်ပါ ဘာ key ကိုမှ မသုံးဘူး။ ၀ှက်စာရဖို အတွက် သူ ရဲ့ သီးသန်  လုပ်ဆောင်ချက် function ကိုသာသုံးတယ်။ ဒီ Hash Function ကို message digest (MD) သို မဟုတ် one-way encryption, one-way bash function စသည်ဖြင့့်လည်းခေါ်တယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွန်တော်တို ဟာ မာက်များလှစွာသော ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေထဲကမှ ထင်ရှားတဲ့ တချို ကိုပဲ အကြမ်းဖျဉ်းလောက် ဆွးနွေးတင်ပြမှာဖြစ်ပါတယ်။

Advanced Encryption Standard (AES)

AES ဟာ Symmetric-key encryption စနစ်တခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အစိုးရကိုယ်တိုင် လက်ခံကျင့်သုံးနေတဲ့ ၀ှက်စာရေးနညး်စနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။ AES ဟာ ထပ်တလဲလဲ လည်ပတ်သုံးစွဲရတဲ့ iterated block cipher အမျိုးအစားပါ။ ဆိုလိုတာက ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်တဲ့ တူညီတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုအဆင့်တွေကိုပဲ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်မံလုပ်ဆောင်စေတဲ့ နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားတာပါ။ သူ အသုံးပြုတဲ့ data ရဲ့ အပိုင်းတခုချင်းစီ (block) ရဲ့ အရွယ်အစား (size) ဟာ ၁၂၈-bit ရှိပါတယ်။ သုံးမယ့် key ရဲ့ size အနေနဲ  ကတော့ ၁၂၈-bit၊ ၁၉၂-bit နဲ  ၂၅၆-bit ဆိုပြီး ရှိပါတယ်။ AES-128, AES-192 နဲ  AES-256 လို  အသီးသီးခေါ်တာပေါ့ဗျာ။ သူ ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံကို ပိုမိုသဘောပေါက်နားလည်ဖို  AES ရဲ့ Pseudo Code ကို နည်းနည်းလောက် လ့လာလိုက်ပါဦး။



Cipher(byte in[4*Nb], byte out[4*Nb], word w[Nb*(Nr+1)] )

    BEGIN

        byte state[4, Nb]

        state = in

        AddRoundKey(state, w)

   

            FOR round = 1 step 1 to Nr-1

                SubBytes(state)

                ShiftRows(state)

                MixColumns(state)

                AddRoundKey(state, w+round*Nb)

            ENDFOR



        SubBytes(state)

        ShiftRows(state)

        AddRoundKey(state, w+Nr*Nb)

        out = state

    END



Data Encryption Standard (DES)

DES ဟာ အမေရိကန်ဗဟိုအစိုးရရဲ့ သတင်းအချက်အလက် သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ စံ (Federal Information Processing Standard - FIPS) အမှတ် ၄၆ - ၃ ရဲ့ အမည်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစံမှာ data အချက်အလက်တွေကို ဘယ်လို encrypt လုပ်ရမယ်ဆိုတဲ့ Data Encrytion Algorithm (DEA) တခုကို တခါတည်း သတ်မှတ်ပေးထားပြီး ဖစ်ပါတယ်။ အဲဒီ DEA ဟာ Symmetric ၀ှက်စာအမျိုးအစားတခုဖြစ်ပြီး မူလရည်ရွယ်ချက်အနေနဲ  hardware တွပေါ်မှာ encrypt လုပ်ဖို  ဒီဇိုင်းဆွဲဖန်တီးထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကွန်ပြူတာသုံးစွဲသူတရောက်အနေနဲ  သူ စိတ်ကြိုက် data တွကို hard-disk ပါ်မှာ encrypt လုပ်ဖို အတွက်လည်း ဒီ စနစ်ကို သုံးနိုင်တယ်လို ပာချင်တာပါ။ ဒါကို single-user-encryption လို  ခါ်တာပေါ့ဗျာ။

Digital Signature Algorithm

DSA ဟာ အမေရိကန်ဗဟိုအစိုးရရဲ့ သတင်းအချက်အလက် သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ စံ (U.S Federal Information Processing Standard - FIPS) အမှတ် 186 အနေနဲ  သုံးစွဲနေတဲ့ Digital Signature Standard (DSS) တခု ဖစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်ဟာ အစိုးရတရပ်ရဲ့ ပထမဆုံး တရား၀င်အသိအမှတ်ပြု သုံးစွဲခံရတဲ့ Ditital Signature အစီအစဉ် စနစ် တခုလည်းဖြစ်ပါတယ်။ Digital Signature Algorithm မှာ Asymmetric cryptography နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားပြီး၊ signature တစ်ခုရဲ့ လုံခြုံမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတွေကို အရေးပုံသဏ္ဌာန်ထက် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံသဏ္ဌာန်အဖြစ်သာ ပုံဖေါ်တဲ့နည်းစနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်မှာ ပးပို သူက သတင်းစကားကို တရား၀င်ဖြစ်အောင်လက်မှတ်ထိုးဖို  (sign လုပ်ဖို ) private key ကို အသုံးပြုပြီး၊ လက်ခံရရှိသူက အဲဒီလက်မှတ်ထိုးမှန်မမှန် စစ်ဆေးဖို ကိုတော့ public key ကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဒီ DS algorithm ဟာ လုံခြုံမှု မင့်မြင့်မားမားလိုအပ်တဲ့ အီးမေးလ် ပို ဆာင်ဆက်သွယ်မှုတွေအတွက် မရှိမဖြစ် နည်းပညာတရပ်ပေါ့။

ဒါ့အပြင် တခြားထင်ရှားအသုံးများတဲ့ RC4, RC5, RC6 Algorithms, Message Digest (One-Way Bash) Functions, Message Digest 5 (MD5), Secure Hashing Algorithm (SHA1, SHA2 နဲ  လက်ရှိ သုတေသနပြုဆောင်ရွက်နေဆဲ SHA3) စတာတွေ အပြင် Secure Shell(SS) စတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်း၊ ၀ှက်စာပို ဆာင်နည်း စနစ်တွေ အများအပြားကျန်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွန်တော်တို ဟာ private key နဲ  public key သဘောတရားကို တတ်နိုင်သမျှနားလည်သဘောပေါက်စေဖို နဲ  ကိန်းသီအိုရီ၊ အကြွင်းသင်္ချာနဲ သုဒ္ဓကိန်းတွေကို ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေမှာ ဘယ်လိုအသုံးချတယ်ဆိုတဲ့ အပိုင်းကိုသာ ဦးစားပေး ဆက်လက်ဆွေးနွေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။

Public-key cryptography နှင့် စိတ်ကူးပြဿနာ

ဆိုပါစို  အ ကနေ ဘီ ကို ငွထည့်ထားတဲ့ သတ္တာတလုံး ပို ချင်တယ်။ လမ်းမှာ ဘယ်သူကမှ ဖွင့်ပြီးမယူစေချင်ဘူး။ ရှင်းပါတယ် သတ္တာကို သာ့ခတ်ပြီးပို ပါ့။ ဒီနေရာမှာ ကြားဖြတ်နဲနဲပြောရရင်တော့ သာ့ဆိုတာလည်း Number Theory ကို အခြေခံထားတာပဲဗျ။ သာ့တံ(key) တစ်ခုတည်းနဲ  သာ့ခလောက်(lock) နှစ်လုံးကို ဖွင့်လို မရတဲ့ အကြောင်းက၊ သာ့တစ်လုံးစီကို သီးသန် ဖစ်တဲ့ မတူညီတဲ့ နံပါတ်တစ်ခုစီပေါ်မှာ အခြေခံတည်ဆောက်ထားတာကိုး။ ဆိုလိုတာက သာ့ အရဲ့ နံပါတ်ကို 30 လို သတ်မှတ်ထားရင် ကိန်းသီအိုရီအရ 30 ရဖို  2*3*5 မှာက်မှရမယ်။ အထားအသိုတော့ ပာင်းနိုင်တာပေါ့ဗျာ။ ဒါကတော့ မိတ်ဆွေတို အနေနဲ  အာ်တို အန်ဒါစတွတ်ပါ။ တခြား prime number အတွဲမြှောက်ခြင်းနဲ  လုံး၀ ၃၀ မရနိုင်ဘူး။ အဲဒီလို နည်းနဲ  သာ့တလုံးချင်းစီကို လုံး၀သီးသန် (unique - ယူးနစ်ခ်) ဖစ်အောင် တည်ဆောက်ထားတာပါ။

ကဲကဲ… ပို ချင်တဲ့ပစ္စည်း သတ္တာထဲထည့်၊ သာ့ခတ်၊ ပီးရင်ပို ချင်တဲ့သူဆီကိုပို  မယ့်အကြောင်းပြန်ကောက်ရရင်၊ ဒီနေရာမှာ ပို မယ့်အေ နဲ  လက်ခံမယ့်ဘီ နှစ်ရောက်လုံးဆီမှာ မိတ္တူပွားထားတဲ့ သာ့တူရှိရင်တော့ အဆင်ပြေတာပေါ့။ အ က သူ သာ့နဲ သူခတ် ဘီ ကို ပို ။ ဘီကလည်း အကပေးထားတဲ့ သူ မှာရှိတဲ့ သာ့တူနဲ ဖွင့်။ အိုကေ။ ဒါပေမယ့် ပဿနာက အ နဲ  ဘီ က အဲဒီလို shared key စနစ်ကို မသုံးဘူးဆိုရင်ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ ဆိုလိုတာက အက သူ သာ့မိတ္တူ ဘီကို ကြိုတင်ပေးမထားဘူး။ သတ္တာကို သာ့ခတ်ပြီး ဘီကို ပို လိုက်တယ်။ ဘီမှာ ဖွင့်စရာ သာ့မရှိဘူး။ သာ့ခတ်ထားတဲ့ သတ္တာအရင်ပို  ပီးမှ သာ့ကို ဒီအတိုင်း သပ်သပ်ပို  ဆိုလို လည်းမဖြစ်ပြန်ဘူး။ ရွာလည် တိုင်ပတ် နတဲ့ ဒီ သာ့ ပဿနာကို ဟာဒီလို ဖရှင်းနိုင်ပါတယ်။

• အ က ပို မယ့်သေတ္တာကို သူ သာ့နဲ သူခတ်။ ဘီ ကို ပို ။

• ဘီက သူ ဆီရောက်လာတဲ သတ္တာကို တခြား သူ ကိုယ်ပိုင်သော့ နဲ  ထပ်ခတ်။ (သေတ္တာက သာ့ နှစ်လုံး ခတ်လို ရတယ်ပေါ့ဗျာ။) ပီးရင် အ ဆီကို ပန်ပို ။

• အက သူ ဆီပြန်ရောက်လာတဲ့ (သော့နှစ်လုံး ခတ်ထားတဲ့) သတ္တာ က သူ ခတ်ထားတဲ့ သာ့ကို ဖွင့်ပြီး (ဖြုတ်ပြီး) ဘီ ကို ပန်ပို ။

• ဘီက သူခတ်ထားတဲ့ သာ့ကို သူ ဘာသာသူ ပန်ဖွင့်။ အထဲက လိုတဲ့ပစ္စည်းကိုယူ အိုကေပေါ့။ ပုံကိုကြည့်လိုက်ဗျာ။ ပိုရှင်းသွားမယ်ထင်ပါတယ်။



Diffie-Hellman Protocol

တကယ်တန်းကျတော့ ကျွန်တော်တို ပို ရမှာက ရုပ်၀တ္ထု ပစ္စည်းတွေဖြစ်တဲ့ သတ္တာတို  ဘာတို မဟုတ်ပဲ၊ ကွန်ပြူတာကွန်ယက်တွေပေါ်မှာ data အချက်အလက်တွေ (bit stream or signal) ပဲ ပို ရမှာကိုး။ အဲဒီလိုပို တဲ့အခါမှာဆိုရင် ကျွန်တော်တို  အထက်မှာ ဆွးနွေးခဲ့တဲ့ ပို ဆာင်ဆက်သွယ်ရေးပုံစံ (protocol) ကို ဘယ်လို အကောင်အထည်ဖေါ်ကြမလဲ။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့အဖြေနဲ ပါတ်သက်ပြီး ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နည်းလမ်းအဆင့်ဆင့်ကို၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှာ Whitfield Diffie နဲ  Martin Hellman ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးက ပထမဆုံး စတင်ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့ပါတယ်။ သူတို နှစ်ဦးကို ဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ  အဲဒီ နည်းစနစ်ကို Diffie-Hellman Protocol လို ခါ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာ Hellman က အဲဒီ algorithm ကို “Diffie–Hellman–Merkle key exchange” လို ခါ်ဖို  အကြံပြုတင်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အဲဒီ public key cryptography နည်းစနစ်ကို တည်ထွင်ရာမှာ Ralph Merkle ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ပူးပေါင်းပါ၀င်ဆောင်ရွက်မှုတွေ အများအပြားရှိခဲ့လို ဖစ်တယ်လို  ဆိုပါတယ်။







Diffie-Hellman Protocol ၏ လုပ်ဆောင်ပုံအဆင့်များ

1.  အေ နဲ  ဘီ ဟာ prime number p = 23 နဲ  အခြေ base g = 5 ကို သုံးစွဲဖို  သဘောတူထားကြတယ်။

2.  အေ  ဟာ သူ ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက် ကိန်းပြည့် a = 6 ကို သုံးဖို  ရွးချယ်လိုက်တယ်။ ပီးတော့  ဘီ ဆီကို  A = ga mod p  ကို ပို လိုက်တယ်။

·         A = 56 mod 23

·         A = 15,625 mod 23

·         A = 8

3.  ဘီ  ကတော့ သူ ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက် ကိန်းပြည့်အဖြစ် b = 15 ကို ရွးချယ်လိုက်တယ်။ ပီးတော့ အ ဆီကို  B = gb mod p  ကိုပို လိုက်တယ်။

·         B = 515 mod 23

·         B = 30,517,578,125 mod 23

·         B = 19

4.  အေ ဟာ သူတို ရဲ့ လျှို ၀ှက်သတင်းစကား s ကို ဒီလိုတွက်ယူလိုက်တယ်။

o   s = B a mod p

o   s = 196 mod 23

o   s = 47,045,881 mod 23

o   s = 2

ဘီ ကလည်း လျှို ၀ှက်သတင်းစကား s ကို ဒီလိုတွက်ယူတယ်။

o   s = A b mod p

o   s = 815 mod 23

o   s = 35,184,372,088,832  mod 23

o   s = 2







1.  ကဲမိတ်ဆွေ မင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။  အ နဲ  ဘီ ဟာ သူတို ရဲ့ လျှို ၀ှက်ချက် s = 2ကို နှစ်ရောက်လုံး မျှေ၀သုံးစွဲနိုင်တဲ့ အဆင့်ကိုရောက်နေပါပြီ။ ဒါဟာ ဘာလို တုန်းဆိုတော့  6*15  နဲ  15*6 နဲ ဟာ အတူတူပဲဖြစ်လို ပါ့။ ဒါကြောင့် နှစ်ရောက်စလုံး (အေ နဲ  ဘီ) ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက်ကိန်းပြည့်တွေကို သိထားတဲ့ သူကပဲ  လျှို ၀ှက်သတင်းစကား s ကို အာက်ပါအတိုင်း တွက်ယူနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ [နှစ်ရောက်လုံးရဲ့ လျှို ၀ှက်ကိန်းတွေကို သိနိုင်ဖို ဆိုတာ တကယ်တော့ မလွယ်ပါဘူး။]

·         s = 56*15 mod 23

·         s = 515*6 mod 23

·         s = 590 mod 23

·         s =807,793,566,946,316,088,741,610,050,849,573,099,185,363,389,551,639,556,884,765,625 mod 23

·         s = 2



ခုဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ Diffie-Hellman စနစ်ဟာ ပးပို သူနဲ  လက်ခံသူ အကြား key လဲလှယ်ဖို အတွက် ရိုးရှင်းတဲ့စနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း လက်တွေ  သုံးစွဲတဲ့အခါ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ရှိနေဆဲပဲဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို  တကယ်တန်းလိုချင်တာက ပးပို သူနဲ လက်ခံသူကြား message တွ အကြိမ်အရေအတွက် နည်းနိုင်သမျှ နည်းနည်းပဲ အပြန်အလှန်သွားတာမျိုးကိုလိုချင်တာပါ။ ဆိုလိုတာက ပးပို သူနဲ  လက်ခံသူ နှစ်ရောက်လုံးက public key တွ private key တွ ဖန်တီးနေစရာမလိုပဲ၊ တရောက်ကပဲ လိုအပ်တဲ့ public key နဲ  private key တွကို ဖန်တီးလိုက်ရုံနဲ  လုံလောက်အဆင်ပြေစေမယ့် အခြေအနေမျိုးကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။

RSA Encryption Algorithm

အထက်မှာတင်ပြခဲ့တဲ့ Diffie-Hellman Protocol ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကိုအခြေခံပြီး၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှာ မက်ဆာချူးဆက်နည်းပညာသိပ္ပံက ကျာင်းသားတွေဖြစ်တဲ့ Ronald Rivest, Adi Shamir နဲ  Leonard Adleman တို က အကြွင်းသင်္ချာနဲ  အခြေခံ ကိန်းသီအိုရီကို အသုံးချပြီး အလွန်လုံခြုံမှုမြင့်မားတဲ့ ၀ှက်စာစနစ်တရပ်ကို “A Method for Obtaining Digital Signatures and Public-Key Cryptosystems” ဆိုတဲ့ စာတမ်းမှာ ဖါ်ထုတ်တင်ပြခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို ရဲ့ နာမည်တွေကို စွဲယူဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ  အဲဒီနည်းစနစ်ကို RSA နည်းလို ခါ်ပါတယ်။

ဒီ RSA ရဲ့ ရှးရိုးစနစ်တွေထက် သိသိသာသာ အားသာတဲ့အချက်က “ပေးပို သူနဲ  လက်ခံသူတို ဟာ နှစ်ဦးသဘောတူ လျှို ၀ှက်ကီး (secret key) တခုသတ်မှတ်ဖို အတွက် တရောက်နဲ  တရောက် ကြိုတင်တွေ ဆုံ ညှိနှိုင်းဖို မလိုတဲ့အချက်ပဲဖြစ်တယ်”။ လက်ခံမယ့်သူမှာ လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လျှို ၀ှက်ကီး နှစ်ခုလုံးရှိထားတဲ့အပြင်၊ လူအများဆီကို တတ်နိုင်သမျှ ပျံ့နှံ အာင်ဖြန် ၀နိုင်တဲ့ public key ပါရှိထားတယ်။ သတင်းစကား ပးပို မယ့်သူဟာ လက်ခံမယ့်သူကဖြန် ၀ပေးထားတဲ့ public key ကို အသုံးပြုပြီး၊ သူပေးပို ချင်တဲ့ message ကို encrypt လုပ်ပြီး ပို လိုက်တယ်။ လက်ခံရရှိတဲ့သူက သူ ရဲ့ secret private key နဲ  ပန်ပြီး decrypt လုပ်ပြီး ဖတ်တယ်ပေါ့။ RSA algorithm ကို လက်တွေ  သဘောပေါက်နားလည်စေဖို အတွက် အာက်ပါ ဥပမာကို လ့လာလိုက်ပါဦး။

RSA Algorithm ၏ လုပ်ဆောင်ပုံအဆင့်ဆင့်

o P = 61 (first prime number, destroy this after computing E and D)

o Q = 53 (second prime number, destroy this after computing E and D)

o PQ = 3233 (modulus, give this to others)

o E = 17 (public exponent, give this to others)

o D = 2753 (private exponent, keep this secret!)

 Your public key is (E, PQ)

 Your private key is D.

 The encryption function is: Encrypt (T) = (T^E) mod PQ

= (T^17) mod 3233

(Where T is plaintext message)

 The decryption function is: Decrypt (C) = (C^D) mod PQ

= (C^2753) mod 3233

(Where C is ciphered text)

To encrypt the plaintext value 123, do this:

Encrypt (123) = (123^17) mod 3233

=337587917446653715596592958817679803 mod 3233

=855

To decrypt the ciphered text value 855, do this:

Decrypt (855) = (855^2753) mod 3233

= …………………(very large number) mod 3233

= 123



တကယ်တော့ ဒီ RSA နည်းဟာ အလွန်ကြီးမားတဲ့ သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခု တွက်ချက်ခြင်းကို အခြေခံပြီး တည်ထွင်ဖန်တီးထားတာပါ။ သူ ရဲ့ ခိုင်မာမှုနဲ ပတ်သက်လို ကတော့ “အလွန်ကြီးမားတဲ့ကိန်းတွေကို ဆခွဲကိန်းခွဲဖို  ဆိုတာ ခက်ခဲတယ်။ အဲဒီလို ဆခွဲကိန်းခွဲဖို ခက်ခဲသလောက် ဒီ နည်းဟာလည်း ဖည်ဖို  (break လုပ်ဖို ၊ ချိုးဖျက်ဖို ) ခက်ခဲတယ်” ဆိုတဲ့ မရေရာတဲ့ သီအိုရီအဆိုတခုအပေါ်ကို အခြေခံထားတာဖြစ်တဲ့အတွက်၊ RSA နည်းစနစ်ဟာ ဆယ်စုနှစ်နဲ ချီပြီး ၀ဖန်တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ဒီနေ ထက်ထိ RSA ရဲ့ သိသာထင်ရှားတဲ့ ဘယ်လိုအားနည်းချက်ကို ဘယ်သူကမှ ရှာမတွေ ခဲ့ကြသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ခုအခါမှာတော့ ဒီ RSA နည်းနဲ  သူ ရဲ့မျိုးကွဲ နည်းစနစ်တွေဟာ ခတ်သစ် e-commerce စနစ်ကြီးတစ်ခုလုံးမှာ အကျယ်ပြန် ဆုံးအသုံးပြုတဲ့ ၀ှက်စာစနစ်တွေဖြစ်နေပါပြီ။ ဒါကြောင့် ဒီ RSA encryption စနစ်ဟာ စံ စနစ်တခုအဖြစ် တရား၀င် သတ်မှတ်မခံရပေမယ့်လည်း၊ လက်တွေ လာကမှာတော့ ၀ှက်စာရေးနည်းစံ (de-facto encryption standard) တခုသဖွယ် လူတိုင်းသုံးစွဲနေကြပါပြီ။

ဒါဆိုရင် မိတ်ဆွေက “ဒီ RSA နည်းက ဘယ်လောက်ထိ လုံခြုံစိတ်ချရလို လဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းကို မးချင်မှာပါ။ တကယ်တော့ ဒီမေးခွန်းဟာ RSA စတင်တည်ထွင်ခဲ့တဲ့အချိန်ကနေ အခု နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျာ်လာတဲ့ ဒီနေ ထက်ထိ အဖြေမရှိသေးတဲ့ အဖြေမသိသေးတဲ့ မးခွန်းတခုအဖြစ်ပဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ မိတ်ဆွေမေးခွန်းရဲ့အဖြေအတွက် ကျွန်တော်တို  ဆက်လက်လေ့လာ သုတေသနလုပ်ရပါဦးမယ်။ ဒါပေမယ့် အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ အချက်တချက်ရှိနေပါတယ်။ ဒါဟာဘာလဲဆိုတော့ “ဒီနေ အခါမှာ ဘတ်ဂျက်အလုံအလောက်၊ အခြေခံနဲ  အဆင့်မြင့်အဆောက်အဦ (infrastructure) အပြည့်အစုံ နဲ ၊ state-sponsored-hackers(အစိုးရကိုယ်တိုင် ပးကျွေး လက်သပ်မွေးပြီး စနစ်တကျဖွဲ စည်းပေးထားတဲ့ ကွန်ပြူတာအဖျက်သမား) တွဟာ ‘ငါနဲ မတူ ငါ့ရန်သူ’ သီအိုရီကို ကိုင်စွဲပြီး သူတို ပိုင်ဖက်တွေရဲ့ လုံခြုံရေးကို ဖျက်ဆီးဖို  ချိုးဖျက်ဖို ၊ သူတို နဲ အမြင်မတူသူတွေရဲ့ လျှို ၀ှက် သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဖါက်ထွင်းခိုးယူဖို နည်းမျိုးစုံနဲ  မပြတ်ကြံစည် လုပ်ဆောင်နေကြတယ်” ဆိုတဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ သူတို ဟာ Ciphertext only attck, Adaptive chosen-plaintext attack, Known-plaintext attack, Chosen-Key attack, Rubber hose attack, Timing attack စတဲ့ နည်းပေါင်းစုံနဲ  ပိုင်ဖက်အဖွဲ အစည်း လူပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ အီးမေးလ်တွေ ကွန်ပြူတာတွေ ဆာဗာတွေကို တိုက်ခိုက်ထိုးဖေါက်နေတဲ့အပြင်၊ code breaking နည်းစနစ်တွေဖြစ်တဲ့ Burce-Force attack, Meet-In-The-Middle attack, Social Engineering နည်းပညာကိုသုံးထားတဲ့ Trickery and Deceit နည်းစနစ်တွေအပြင် One-Time pad နဲ  Frequency Analysis နည်းစနစ်တွေကိုပါ အသုံးပြုပြီး ပိုင်ဖက်တွေကို ဒုက္ခပေးဖို ကြံစည်နေကြပါတယ်။ (အဲဒီတိုက်ခိုက်ပုံတွေကို နာက်လ ဆာင်းပါးမှာ သီးသန် ဆွးနွေးတင်ပြပါမယ်။) ကဲ..ဒါဆိုရင် မိတ်ဆွေတို  ဖက်ကရော အဲဒီ state-sponsored-hacker တွရဲ့ ရန်ကို ခုခံကာကွယ်တားဆီးဖို  ဘယ်လို algorithm တွ ၊ ဘယ်လို security policy တွ၊ ဘယ်လိုနည်းစနစ်အသစ်တွေနဲ  ပင်ဆင်ထားပါသလဲ။ “ထားပါဗျာ ဒီကောင်တွေကို ဂရုမစိုက်ပါဘူး။ လူဆိုးနဲ  လူကောင်းရဲ တိုက်ပွဲမှာ နာက်ဆုံးတော့ လူကောင်းကသာ အနိုင်ရမှာ ဆိုတဲ့ လာကပါလတရားကို ယုံကြည်မှုမပျောက်သေးတဲ့အတွက် ကျုပ်တို ကတော့ သိပ်ပူမနေပါဘူး” လို များ ဆိုလေမလား မိတ်ဆွေတို ရ။ အင်း..ခက်တာက ကြားကာလမှာ ‘ရွှေဘ’ ကတော့ အလူးအလဲပဲဗျို ။



ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။

Kyaw Khaing Soe (infoTherapy-2013)



REFERENCES:

1. Chapter 14 Number Theory, “Mathematics for Computer Science” by Prof. Albert R. Meyer (Massachusetts Institute of Technology) revised May 9, 2010

2. Chapter 15 Derandomization / cryptography double feature, Chapter 16 Private-key cryptography, Chapter 17 Public-key cryptography, “Great Ideas in Theoretical Computer Science” By Prof. Scott Aaronson (Massachusetts Institute of Technology)

3. CEHv7, Module 18, Cryptography

4. “Journey into Cryptography” 11-Video Series From Khan Academy

5. Various related articles from “Wikipedia, the free encyclopedia” 

မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ March နှင့် April လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ် တွင်ဖေါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးများကို ပန်လည်တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါသည်။