Showing posts with label ဆော့ဖ်ဝဲအင်ဂျင်နီယာရင်း. Show all posts
Showing posts with label ဆော့ဖ်ဝဲအင်ဂျင်နီယာရင်း. Show all posts

Thursday, April 2, 2015

ဆော့ဖ်ဝဲ ဗိသုကာဒီဇိုင်းပုံစံများ (Software Architectural Design Patterns)

Design Pattern ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းအကျဉ်း
• ၁၉၇၇-၇၉ မှာ ဗိသုကာပညာရှင် ခရစ်စ်တိုဖာ အလက်စ်ဇန်းဒါး Christopher Wolfgang Alexander (born in October 4th, 1936 in Vienna, Austria) က၊ အဆောက်အဦး နဲ  မို့ရွာတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းပုံစံ နဲ  ပတ်သက်တဲ့ အတွေးအခေါ် အယူအဆ တစ်ရပ်ကို “A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction” ဆိုတဲ့ စာတမ်းမှာ တင်ပြခဲ့တယ်။
• အဲဒီအတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရားတွေကို အခြေခံပြီး အမေရိကန် ​ေဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေဖြစ်တဲ့ Kent Beck နဲ  Ward Cunningham တို က၊ object oriented programming  ရးသားတဲ့ နရာမှာ ‘pattern’ တွ အသုံးချကြည့်တဲ့နည်းလမ်းတွေကို စမ်းသပ်ခဲ့ပြီး၊ “Using Pattern Languages for Object-Oriented Programs” ဆို တဲ့ စာတမ်းတစ်စောင်ကို ၁၉၈၇ မှာ ACM(Association for Computing Machinery) ကဦးစီးကျင်းပတဲ့၊ OOPSLA (Object Oriented Programming, Systems, Languages and Applications) ကွန်ဖရင့် မှာ တင်သွင်းခဲ့ပါတယ်။
• ၁၉၈၀ နှာင်းပိုင်းနဲ  ၁၉၉၀ အစောပိုင်း ကာလတွေမှာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေ နဲ  ဆာ့ဖ်၀ဲဗိသုကာတွေက ဆာ့ဖ်၀ဲ ရးသား တည်ဆောက်ရာမှာ သုံးတဲ့ ဗိသုကာပုံစံတွေ ကို ခွဲခြားစိစစ်ပြီး ၎င်းတို ကိုသုံးစွဲတဲ့ နရာမှာ တွ  ကြုံရတဲ့ ပဿနာ တွနဲ  ပတ်သက်လို  အသေးစိပ် စတင် လ့လာခဲ့ကြတယ်။
• ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာတော့၊ ဒီကနေ ခတ် ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နယ်ပယ်ရဲ့ ဂန္ထ၀င်စာအုပ် “Design Pattern : Elements of Reusable Object-Oriented Software” ကို Erich Gamma, Richard Helm, Ralph Johnson နဲ  John Vlissides တို  က ရးသားထုတေ်၀ခဲ့တယ်။ အဲဒီပုဂ္ဂိုလ် လးရောက်ကို ဆာ့ဖ်၀ဲဒီဇိုင်းလောကမှာ လးဦးဂိုဏ်း (Gang of Four - GoF) လို  ခါ်ကြတယ်။
• ၁၉၉၇ မှာ Joseph Yoder နဲ  Jeffrey Baraclow က၊ security pattern တွနဲ  ပတ်သက်တဲ့ “Architectural Patterns for Enabling Application Security” ဆိုတဲ့ စာတမ်းတစ်စောင်ကို ထုတေ်၀ခဲ့တယ်။
Design Pattern ဆိုတာ ဘာလဲ
ခရစ်စ်တိုဖာ အလက်စ်ဇန်းဒါး က Pattern ဆိုတာကို ဟာဒီလိုရှင်းပြပါတယ်။
“ပုံစံတိုင်း ပုံစံတိုင်းဟာ ပင်ပပတ်၀န်းကျင်မှာ ထပ်တလဲလဲ တွ ကြုံနေကျ ပဿနာကို ဖါ်ပြတယ်။ ပီးရင် အဲဒီပြဿနာရဲ့ တကယ့်ရင်းမြစ်အဖြေ ကို ဖါ်ပြတယ်။
အဲလိုနည်းနဲ  ခင်ဗျားဟာ ဆင်တူအလုပ်တစ်ခုကို ဘယ်တော့မှ နှစ်ခါပြန်လုပ်စရာမလိုပဲ အဲဒီဖြေရှင်းနည်းကိုပဲ အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ် ပန်သုံးစွဲနိုင်တယ်”။
သူပြောတာကတော့ အဆောက်အဦးနဲ  မို ရွာတည်ဆောက်ရေးကို ရည်ညွှန်းတာဖြစ်ပေမယ့်၊ အဲဒီစကားဟာ object oriented design pattern တွအတွက်လည်း လုံး၀မှန်ကန်တဲ့ စကားဖြစ်ပါတယ်။ နယ်ပယ်ခြင်းမတူပေမယ့် တကယ့်အနှစ်သာရကတော့ ပဿနာနဲ  အဖြေ ဘယ်လို ဆက်စပ် ဖွဲ စည်း တည်ဆောက်ထားသလဲဆိုတာပါပဲ။ သူရည်ညွှန်းတဲ့ အဖြေဆိုတာ နံရံတွေ တံခါးပေါက်တွေ ဖစ်ပြီး၊ ကျွန်တော်တို ရဲ့ အဖြေဆိုတာကတော့၊ object တွ interface တွပေါ့။
ယေဘုယျအားဖြင့် pattern တစ်ခုမှာ အဓိက အစိပ်အပိုင်း ၄-ပိုင်း ပါ၀င်ပါတယ်။
၁. pattern ရဲ့ အမည်
၂. ဒီ pattern ဖစ်လာစေတဲ့ အရင်းခံ ပဿနာ
၃. အဲဒီပြဿနာအတွက် ဖရှင်းပုံ
၄. ဒီ pattern ကို သုံး လို ဖစ်လာတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ
Software Design Pattern ဆိုတာ
 class တွရဲ့ ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ပုံ နဲ  object တွ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံကို ဖါ်ပြထားတဲ့
 ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်ရဲ့ အရင် အတွေ အကြုံတွေအပေါ် အခြေခံပြီး၊ ယဘုယျ ပဿနာ နဲ  ဖစ်နိုင်တဲ့ အဖြေကို ပုံစံတကျ ဖါ်ပြထားတဲ့
 လက်တွေ ပင်ပလောကရဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ၊ ထပ်တလဲလဲ တွ ကြုံနေရတဲ့  ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ  ပတ်သက်တဲ့ ဒီဇိုင်းပိုင်းဆိုင်ရာ ပဿနာတွေရဲ့ အဖြေ အဖြစ်၊ သင့်လျော်သလို ပန်လည်သုံးစွဲနိုင်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲဗိသုကာဒီဇိုင်းပုံစံ”  ဖစ်ပါတယ်။
အတိုချုပ်ပြောရရင်တော့ “design pattern ဆိုတာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားထုတ်လုပ် တဲ့အခါ၊ ယဘုယျ ကြုံတွေ  နကျ object-oriented design ပဿနာတွေကို ဘယ်လို ဖရှင်းမလဲ ဆိုတာ ပုံစံတကျဖေါ်ပြထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ ဗိသုကာဒီဇိုင်းပုံစံ” ဖစ်ပါတယ်။
အခြေခံ Design Pattern ဘယ်နှစ်မျိုးရှိသလဲ
လေးဦးဂိုဏ်း ဖါ်ထုတ်တင်ပြခဲ့တဲ့ ဒီဇိုင်းပုံစံတွေဟာ ဒီကနေ ဆာ့ဖ်၀ဲလောကမှာရှိတဲ့ ဒီဇိုင်းပုံစံတွေအားလုံးရဲ့ အခြေခံပါ။ သူတို တင်ပြခဲ့တဲ့ Design Pattern စုစုပေါင်း ၂၃ မျိုးရှိပြီး အဲဒီ ၂၃ မျိုးကို အဓိကအုပ်စုကြီးသုံးစုအဖြစ် ခွဲခြားထားပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့
i. object တွကို ဘယ်လို စတင်ဖန်တီးတည်ဆောက် (instantiate) မလဲဆိုတာကို အဓိကထား ဖါ်ပြတဲ့ Creational Design Pattern
ii. class တွ object တွကို ဘယ်လို ဘယ်ပုံ ဖွဲ စည်းတည်ဆောက် ထားသလဲဆိုတာကို အဓိကထားဖေါ်ပြတဲ့ Structural Design Pattern နဲ 
iii. Object တွ class တွရဲ့ အပြုအမူ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပုံ (ဘာတွေကို ဘယ်လိုလုပ်ကြသလဲဆိုတာ) ကို အဓိကထားဖေါ်ပြတဲ့ Behavioral Design Pattern
ဆိုပြီး ဖစ်ပါတယ်။
အောက်ပါဇယားမှာ GoF ရဲ့ ဒီဇိုင်းပုံစံ ၂၃ မျိုးကို အုပ်စု ၃-စု ခွဲပြီး ၊ အတိုချုပ် ရှင်းလင်းချက်နဲ  တကွ ဖါ်ပြထားပါတယ်။
Creational Patterns
စဉ် အမည် အတိုချုပ် အဓိပ္ပါယ်
၁ Abstract Factory ဆက်နွယ်ပတ်သက်မှုရှိနေတဲ့ class တွအတွက် object ဆာက်တဲ့ ပုံစံ။
၂ Builder Object တည်ဆောက်တဲ့ နရာနဲ  ကိုယ်စားပြုတဲ့ နရာ သပ်သပ်စီ ခွဲထားတဲ့ ပုံစံ။
၃ Factory Method အမွေယူထားတဲ့ class ပါင်းများစွာအတွက် object ဆာက်တဲ့ ပုံစံ။
၄ Prototype လုံး၀ ပီးပြည့်စုံတဲ့အဆင့်အထိ တည်ဆောက်ပြီးသား object တစ်ခုကို၊ ထပ်တူညီပွားယူတဲ့ ပုံစံ။
၅ Singleton class တစ်ခုအတွက် object တစ်ခုတိတိ ကိုပဲ တည်ဆောက်ခွင့်ပေးတဲ့ ပုံစံ။


Structural Patterns
စဉ် အမည် အတိုချုပ် အဓိပ္ပါယ်
6 Adapter မတူညီတဲ့ class တွအတွက်၊ သူတို  အားလုံးနဲ ကိုက်ညီမယ့် interface တွ တည်ဆောက်တဲ့ ပုံစံ။
7 Bridge အသုံးပြုမယ့် object ရဲ့ interface နဲ ၊ အဲဒီ object ကိုယ်စားပြုတဲ့ class ကို သပ်သပ်စီ ခွဲထားတဲ့ ပုံစံ။
8 Composite သီးသန် တစ်ခုတည်းဖြစ်တဲ့ object တွနဲ ၊ တစ်ခုနဲ တစ်ခု တွဲဖက်ပူးပေါင်း နတဲ့ object တွရဲ့ tree structure ကို ဖါ်ပြတဲ့ ပုံစံ။
9 Decorator Object တစ်ခုရဲ့ ဆာင်ရွက်ရမယ့် လုပ်ငန်းတာ၀န်တွေကို၊ run time မှာ ထပ်ထည့်တဲ့ ပုံစံ။
10 Facade စနစ်ခွဲ (sub system) တစ်ခုလုံးကို class တစ်ခုတည်းက ကိုယ်စားပြုတဲ့ ပုံစံ။
11 Flyweight Object တွကို ထိထိရောက်ရောက် မျှေ၀သုံးစွဲနိုင်ဖို  ချိန်ညှိထားတဲ့ပုံစံ။
12 Proxy Object တစ်ခုကို တခြား object တစ်ခုနဲ  ကိုယ်စားပြု သုံးစွဲတဲ့ ပုံစံ။




Behavioral Patterns
စဉ် အမည် အတိုချုပ် အဓိပ္ပါယ်
13 Chain of Responsibilities တွဲစပ်နေတဲ့ object တွ အချင်းချင်းကြားမှာ လုပ်ငန်းတာ၀န်တွေကို လက်ဆင့်ကမ်းဖြန် ၀ လုပ်ဆောင်စေတဲ့ပုံစံ။
14 Command command request ကို object ထဲမှာ ဖုံးအုပ် ထည့်သွင်း တည်ဆောက်ထားတဲ့ပုံစံ။
15 Interpreter ပရိုဂရမ်ထဲမှာ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အစိပ်အပိုင်းကို ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားတဲ့ပုံစံ။
16 Iterator အစုအေ၀းထဲမှာပါတဲ့ element တခုချင်းစီကို အစီအစဉ်အလိုက် ဆွဲယူအသုံးပြုတဲ့ပုံစံ။
17 Mediator class တွအချင်းချင်း ရိုးရှင်းတဲ့ ဆက်သွယ်မှုပုံစံကို သတ်မှတ်တဲ့ပုံစံ။
18 Memento လိုအပ်ရင် မူလအခြေအနေကို ပန်ရနိုင်အောင် object ရဲ့ အတွင်းပိုင်းအခြေအနေကို ရယူသိမ်းဆည်းထားတဲ့ပုံစံ။
19 Observer class တခုမှာ အပြောင်းအလဲတခုဖြစ်တိုင်း တခြား class တွကို တပြိုင်တည်း အသိပေး အကြောင်းကြားတဲ့ ပုံစံ။
20 State object တခုရဲ့ အခြေအနေပြောင်းရင် အပြုအမူကိုပါ ပာင်းစေတဲ့ ပုံစံ။
21 Strategy ပဿနာဖြေရှင်းပုံ algorithm ကို class ရဲ့ အတွင်းထဲမှာ ဖုံးအုပ် ထည့်သွင်း တည်ဆောက်ထားတဲ့ ပုံစံ။
22 Template Method ပဿနာဖြေရှင်းပုံ အသေးစိပ်အဆင့်တွေကို sub-class တွဆီ လွှဲပြောင်းပေးထားတဲ့ ပုံစံ။
23 Visitor class ကို ဘာမှ မပြောင်းစေပဲနဲ  လုပ်ဆောင်ချက်အသစ်ကို သတ်မှတ်တဲ့ပုံစံ။
တိကျသေချာတဲ့ ဖွဲ စည်းမှု ပုံသဏ္ဍန် ပါ်လွင်ဖို နဲ ၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းလင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်နိုင်ဖို ၊ Design Pattern တွကိုဖေါ်ထုတ်တင်ပြရာမှာ၊ အာက်ပါ အချက်တွေ ပါ၀င်သင့်တယ်လို  GoF က ဆိုပါတယ်။
1. Intent (အကျဉ်းချုပ် ရှင်းလင်းချက်)
2. Motivation (နောက်ခံပြဿနာနဲ  ဖရှင်းပုံ)
3. Applicability (လက်တွေ အသုံးချနိုင်မှု အနေအထား)
4. Structure (ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ပုံ)
5. Participants (ပါ၀င်တဲ့ class, object, interface တွ)
6. Collaborations (class တွ object တွ အချင်းချင်း ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ပုံ)
7. Consequences (အကျိုးဆက်)
8. Implementation (အကောင်အထည်ဖေါ်ဆောင်ရွက်မှုပုံစံ)
9. Sample Code (နမူနာ ကုဒ်)
10. Known Uses (ပြင်ပလောက ရဲ့ သုံးစွဲမှုများ)
11. Related Patterns (ဆက်စပ်ပုံစံများ)
ဆိုပြီးဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ ဒီတော့ ပထမဆုံး အနေနဲ  Creational patterns အုပ်စုထဲက အတော်အတန် ရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ Factory Design Pattern အကြောင်းကို ကျွန်တော်တို စတင်လေ့လာကြည့်ကြပါစို ။ တကယ်တော့ မိတ်ဆွေတို သိတဲ့အတိုင်း အထက်မှာတင်ပြခဲ့သလိုပဲ creational design pattern ဆိုတာ “ဆော့ဖ်၀ဲစနစ်တခုအတွင်းမှာ၊ ကိုယ်လိုအပ်တဲ့ အခြေအနေနဲ  သင့်တော်မယ့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မယ့် object ကို ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ ဆိုတဲ့ object တည်ဆောက်တဲ့ နည်းစနစ်တွေနဲ  ပတ်သက်ပြီး အထူးပြုလေ့လာတဲ့ ဒီဇိုင်းပုံစံ” တခုပါ။ “ဒီ object ဆာက်တာများ ဘာဆန်းလို  ဒီလို တကူးတက တသီးတသန်  ကြီး လုပ်နေရတာတုန်း” လို  မိတ်ဆွေတို  ထင်ကောင်းထင်ပါလိမ့်မယ်။ တကယ်တော့ ဒီဇိုင်းပိုင်းဆိုင်ရာပြဿနာတွေနဲ  ဒီဇိုင်းရှုပ်ထွေးမှုကိုဖြစ်စေတာ အဲဒီ object တည်ဆောက်တဲ့ အခြေခံပုံစံတွေ ကိုယ်တိုင်ပါပဲ။ ဒါကြောင့် object တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ဒီ creational design pattern တွကို software complexity ကို လျာ့ချနိုင်ဖို နဲ  ဆာ့ဖ်၀ဲဒီဇိုင်းပိုင်းဆိုင်ရာပြဿနာတွေ ဖရှင်းနိုင်ဖို  အသုံးချနိုင်ပါတယ်။
Factory Design Pattern
Object တည်ဆောက်နိုင်ဖို အတွက် interface တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘယ် object ကို ဆာက်မလဲဆိုတာတော့ sub-class, child-class တွကို  ရွးချယ် ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပးထားပါတယ်။ ဒီ factory method ကို virtual constructor လို လဲ လူသိများပါတယ်။ ဘာလို  လဲဆိုတော့ ဒီ pattern ဟာ constructor ကို အစားထိုးဖို အတွက်သုံးတာဖြစ်လို ပါ။ ပီးတော့လည်း ဒီ ဒီဇိုင်းပုံစံဟာ object တွကို create လုပ်ရာမှာ design time မှာထက် run time ရာက်မှ instantiate လုပ်ခွင့်ပေးထားတဲ့အတွက်၊ class ရဲ့ object creation ကို ကြိုတင်ပြီး ပုံသေ သတ်မှတ်ထားတာမျိုးမဟုတ်ပဲ၊ လိုအပ်တော့မှ လိုအပ်သလို ထိန်းချုပ်တည်ဆောက်တာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။
using System;
usingSystem.Collections.Generic;
namespaceInfoTherapy.DesignPattern.Factory
{
    public interface IEmployee
    {
        doubleSalary { get; }
    }
    public class ProjectManager: IEmployee
    {
        public double Salary
        {
            get{ return 100.00; }
        }
    }
    public class Developer : IEmployee
    {
        public double Salary
        {
            get { return 75.00; }
        }
    }
    public class DBA : IEmployee
    {
        public double Salary
        {
            get{ return 70.00; }
        }
    }
    public class EmployeeFactory
    {
        public enum EmployeeType
        {
            ProjectManager,
            Developer,
            DBA
        }
        public static IEmployeegetEmployee(EmployeeType empType)
        {
            IEmployeeemployee = null;
            switch(empType)
            {
                case EmployeeType.ProjectManager:
                    employee = new ProjectManager();
                    break;
                caseEmployeeType.Developer:
                    employee = new Developer();
                    break;
                caseEmployeeType.DBA:
                    employee = new DBA();
                    break;
                default:
                    thrownew ArgumentException(string.Format(
                        "An employee of type {0} cannot be found",
                        Enum.GetName(typeof(EmployeeType), empType)));
            }
            returnemployee;
        }
    }
   
    class FactoryDPDemo
    {
        static void Main(string[] args)
        {
            Dictionary<EmployeeFactory.EmployeeType, IEmployee> employees =
                newDictionary<EmployeeFactory.EmployeeType, IEmployee>();
            //let's create a new employee for each available employee type.
            //Each item is insatantiated without the client needing to know
            //what type of object is being created.
            //this is handled by the factory method
            foreach(EmployeeFactory.EmployeeTypeeType in
                Enum.GetValues(typeof(EmployeeFactory.EmployeeType)))
            {
                employees.Add(eType, EmployeeFactory.getEmployee(eType));
            }
            //now let's iterate through our dictionary and
    //diplay the base salary for each factory object
            foreach(EmployeeFactory.EmployeeTypetype in employees.Keys)
                Console.WriteLine(string.Format(
                    "The basic salary for {0} is {1:C} per hour.",
                    type, employees[type].Salary));
           
            Console.ReadKey();
        }
    }
}
ဆက်လက်တင်ပြပါမည်။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2015

Friday, December 13, 2013

စံပြပရိုဂရမ်မာ

၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်န၀ါရီလ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အာ်ရီဂွန်ပြည်နယ်(Oregon) ပည်နယ်မှာရှိတဲ့ Portland ဆိုတဲ့မြို မှာ၊ Scott Meyers[Effective C++ စာအုပ်များ ရးသားခဲ့သူ Ph.D. Computer science] နဲ  Bruce Eckel [Thinking in Java, Thinking in C++ စာအုပ်များရေးသားခဲ့သူ ၊ B.S Applied Physics, M.S Computer Engineering] တို က ဦးဆောင်ပြီး “ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကုဒ်များရေးသားခြင်း” ဆိုတဲ့ တွ ဆုံဆွေးနွေးပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ သုံးရက်ကြာကျင်းပခဲ့တဲ့ အဲဒီ ဆွးနွေးပွဲမှာ သူတို နှစ်ဦးအပါအ၀င် တခြားပညာရှင် ၁၅ ရာက်လောက်က၊ ပရိုဂရမ်မာတွေရဲ့ coding ရးသားခြင်းနဲ  သက်ဆိုင်တဲ့ အရည်အသွေးကို ဘယ်လို တိုးတက်ကောင်းမွန်လာအောင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက် မှင့်တင်ကြမလဲဆိုတဲ့ အချက်တွေကို အဓိကထားဆွေးနွေးခဲ့ကြတာပါ။ အဲဒီလို ဆွးနွေးကြတဲ့ အချက်တွေထဲက တခုကတော့၊ Software Engineering လာက တနည်းပြောရရင်တော့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းနယ်ပယ်မှာ လျစ်လျူရှုခြင်းခံနေရတဲ့၊ တကယ့်အခြေခံအကျဆုံးအချက်တချက်ရှိနေတယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါပဲ။ အဲဒီ လျစ်လျူရှုခံနေရတဲ့အချက်ကတော့ Dave Thomas နဲ  Andy Hunt တို   ဖာ် ထုတ်ခဲ့တဲ့ DRY Principle[Don’t Repeat Yourself Principle] ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ စည်းမျဉ်းကို DIE Principle (Duplication is Evil ) လို လဲခေါ်ပါတယ်။
ဒီအာရ်ဝိုင် ရဲ့ အတိုချုပ်အနှစ်သာရကတော့ “လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပုံခြင်း၊ Logic ခင်း၊ သဘောတရားခြင်း တူညီနေတဲ့ Code တခု(တစု)ကို application တခုထဲမှာ solution တခုထဲမှာ ထပ်ခါတလဲလဲမရေးနဲ  တကြိမ်ထက်ပိုမရေးနဲ ” ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်ပဲဖြစ်တယ်။ ဒီအချက်ရဲ့အနှစ်သာရကို တချို  ပရိုဂရမ်မာတွေက နားမလည်သေးတာ ဖစ်နိုင်ပြီး၊ တချို ကတော့ အဲဒီ DRY Principle ကို လုံးဝမသိသေးတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Software ရးသားရာမှာ၊ တခြားလိုက်နာ ကျင့်ဆောင်သင့်တဲ့ အချက်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း Scott ရဲ့လေ့လာတွေ  ရှိချက်အရ၊ ဒီ DRY Principle ကိုတောင် သဘောပေါက်နားလည်ပြီး လက်တွေ  လိုက်နာဆောင်ရွက်လာအောင် မလုပ်နိုင်ဘူးဆိုရင်၊ တခြားပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ အချက်တွေဖြစ်တဲ့
• ရိုးရိုးရှင်းရှင်းဖြစ်အောင်ရေး[KISS(Keep It Simple, Stupid!)
• မလိုသေးရင် မရေးသေးနဲ YAGNI (You Ain’t Gonna Need It)
• Class တခု function တခုဟာ တိကျတဲ့ လုပ်ငန်းတာ၀န် တခုအတွက်ပဲဖြစ်ရမယ် ။ တခုထက်ပိုရင် ခွဲရေး။ SRP(Single Responsibility Principle) SoC (Separation of Concern)
ဆိုတဲ့အချက်တွေကို ကာင်းကောင်းနားလည်သဘောပေါက်လိုက်နာဖို ဆိုတာ အတွက်တော့ မျှာ်လင့်ချက်မရှိဘူး လို ဆိုပါတယ်။ ဒီ စည်းမျဉ်းတွေကို ပည့်ပြည့်စုံစုံ ရှင်းပြနိုင်ဖို  ရှည်ရှားတဲ့ ဥပမာ coding တွ လိုအပ်တဲ့အတွက် နာက်နောင်ဆောင်းပါးတွေမှာမှ အလျဉ်းသင့်တဲ့အခါ သီးသန် ဆွးနွေးပါဦးမယ်။
ဒါ့အပြင်၊ တခြားလွဲမှားနေတဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ ယူဆချက်တခုနဲ ပတ်သက်လို  “ပရိုဂရမ်ရေးတယ်ဆိုတာ လူနဲ စက် ဆက်သွယ်ရေးမဟုတ်၊ လူ လူချင်းဆက်သွယ်ရေးသာဖြစ်တယ်” လို  Bruce Eckel ကဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်ကတော့၊ လူ(Programmer)ဟာ၊ စက်(Computer Processor) ကို ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာ နားလည်သွားအောင် Code တွရေးရုံ၊ ညွှန်ကြားချက်(Instruction) တွပေးရုံလောက်သာမဟုတ်ဘူး လို ဆိုလိုတာပါ။ မှန်ပါတယ်။ Program(Software) ရးတယ်ဆိုတာ၊ Software Engineer တွ၊ Pragrammer တွ နဲ ၊ ဒီ Software ကို အပ်နှံရေးသားစေတဲ့ Customer တွရဲ့ဆက်သွယ်ရေး၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားနေတဲ့ အဖွဲ ဝင်(Team member)တွေ အချင်းချင်းရဲ့ဆက်သွယ်ရေး၊ လက်ရှိအဖွဲ ဝင်တွေနဲ  အဖွဲ ဝင်အသစ်ဖြစ်လာမယ့်သူတွေနဲ ဆက်သွယ်ရေးအပြင်၊ အထက်ပိုင်း စီမံခန်  ခွဲအုပ်ချုပ်သူတွေနဲ ဆက်သွယ်ရေးဆိုတာတွေအထိ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် ပါ၀င်နေပါတယ်။
ကောင်းကောင်းအလုပ်လုပ်နိုင်ရုံ၊ Run နိုင်ရုံ Program/Software တခုထွက်လာဖို ဆိုတာလောက်ဟာ၊ ကျွန်တော်တို  Software ရးသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ်ရဲ့ “ဆုံးမှတ်၊ ပန်းတိုင်၊ နာက်ဆုံးဦးတည်ချက်” မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ Extreme Programming နည်းစနစ်တွေမှာ သိပ်ကိုအရေးပါတဲ့အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ XP ဆိုတာ၊ ဆာဖ့်ဝဲအပ်နှံရေးသားစေသူ (Customers)တွေကိုပါ၊ ဆာဖ့်ဝဲရေးသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ် (Software Development Process) မှာ၊ Software Engineer တွနဲ အတူပူးပေါင်းပါ၀င်စေပြီး၊ သူတို  (Customer)ရဲ့လိုလားချက် လိုအပ်ချက်တွေကို တစတစ တိုးမြှင့်အကောင်အထည်ဖော်တဲ့နည်းစနစ် (Incremental Development Process) ကိုအခြေခံထားတဲ့ Software ရးသားနည်းတခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို  ကျွန်တော်တို ရဲ့ပန်းတိုင်ဟာ ကျွန်တော်တို ရးသားတဲ့ Coding တွကို၊ တခြားသူတွေ တတ်နိုင် သမျှ ဖတ်ရှုနားလည်သဘောပေါက်အောင် ရးဖို ပါပဲ။
ဒီလိုရေးသားခြင်းဖြင့်
၁။ Software တခုကို မဖြန် ချိမီ၊ Coding နဲ  Design တွကို ပန်လည်သုံးသပ်ရာမှာ လွယ်ကူမှုရှိခြင်း။
၂။ နာင်အနာဂတ်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ team ကို ပူးပေါင်းပါ၀င်လာမယ့် Programmer အသစ်တွေဟာ၊ သိပ်များများစားစား အားစိုက်ထုတ်ဖို မလိုပဲ အဲဒီ ကုဒ်တွေကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်တဲ့အတွက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားတဲ့ အဖွဲ ရဲ့ အတွေ အကြုံနဲ  အရည်အချင်း မန်မြန်ဆန်ဆန်တိုးတက်လာနိုင်ခြင်း။
၃။ ဒီစနစ် ဒီဆောဖ့်ဝဲကို ပင်ဆင်ပြောင်းလဲတိုးချဲ့ရေးသားဖို လိုအပ်လာတဲ့အခါ၊ သိပ်မခက်ခဲတော့ခြင်း ဆိုတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေရနိုင်ပါတယ်။
Software Engineering ဆိုင်ရာဝေါဟာရတွေနဲ ပာရမယ်ဆိုရင်တော့၊ Coding ကိုဖတ်ရှုနိုင်စွမ်း (Readability) တိုးတက်လာရင်၊ နားလည်နိုင်စွမ်း (Understandability) လည်းတက်လာမယ်။ အဲဒီရဲ့အကျိုးဆက်ကြောင့် ပင်ဆင်ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (Maintainability) မင့်မားလာတဲ့အတွက်၊ ပင်ဆင်ထိန်းသိမ်းမှုကုန်ကျစရိတ်(Maintenance Cost) လျာ့ကျလာပါတယ်။ ဒါ့အပြင် DRY Principle ကိုလိုက်နာသုံးစွဲထားတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေမှာ ကုဒ်အရေအတွက်(Lines of Code) လျာ့ကျလာပြီး၊ ရှုပ်ထွေးမှု (Complexity) လည်း အထိုက်အလျောက်လျော့ကျလာပါတယ်။ ဒီနှစ်ခုလျော့ကျလာတဲ့အတွက်၊ ဆာဖ့်ဝဲ ရးသားမှုကုန်ကျစရိတ်( Development Cost) အပြင် Maintenance Cost ပါ သက်သာလာစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပရိုဂရမ်ရေးသားတယ်ဆိုတာ အဖြေတခုအတွက် အပြိုင်အဆိုင်အားသွန်ကြိုးပမ်းရုံ သက်သက်မျှသာမဟုတ်ပဲ၊ ပင်နိုင် ပာင်းနိုင် တိုးချဲ နိုင်တဲ့ စနစ်(System)တစ်ခုတည်ဆောက် တဲ့ပုံစံမျိုးသာဖြစ်ရပါမယ်။
အဲဒီ “ပိုမိုကောင်းမွန်သော Code များရေးသားခြင်း” ဆိုတဲ့ ဆွးနွေးပွဲမှာပဲ၊ ထိတ်လန် စရာ ကိန်းဂဏန်းတွေ လည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လက်ရှိ ဆာ့ဖ်၀ဲလောကကြီးမှာ ပါ၀င်ရေးသားနေကြတဲ့ “၉၅-ရာခိုင်နှုန်းသော Programmer တွရဲ့ ဆာဖ့်ဝဲရေးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း [Productivity - Software ရးသားရာတွင် လိုအပ်သော idea, စိတ်ကူးစိတ်သန်း၊ တွးခေါ်နိုင်စွမ်း၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ စသည်...] ဟာ တခြား ကျန်တဲ့ ၅-ရာခိုင်နှုန်း သာ Programmer  အာက်ကို အဆ-၂၀ အထိ နိမ့်ကျ နတယ်”ဆိုတာပါပဲ။ ကတယ်တော်တဲ့ တန်းမှီ အရည်အသွေးပြည့် ပရိုဂရမ်မာတစ်ရောက်ဟာ တခြားသာမာန် သူလိုငါလို ပရိုဂရမ်မာတွေထက် အဆ ၂၀ လာက် ပိုတော် ပိုပြေး နတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ ဒါ့အပြင် T.DeMarco နဲ  T.Lister [Peopleware : Productive Projects and Teams, 2nd Ed. by Tom Demarco, Timothy R. Lister] တို ရဲ့ စာအုပ်မှာ၊ တကယ့်လေ့လာတွေ ရှိချက်တွေကို အခြေပြု တွက်ချက်ထားတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ အရ၊ ၅၀-ရာခိုင်နှုန်း ကနေ၊ ၉၀-ရာခိုင်နှုန်းထိသော Software Project တွဟာ၊ မူလက မျှာ်လင့် ရည်မှန်းထားသလောက် လုပ်ဆောင်နိုင်မှုမရှိကြဘူး လို ဆိုပါတယ်။ အဲဒီ အချက်နှစ်ချက်ဟာ ဘာကြောင့်ဖြစ်တယ်လို ထင်ပါသလဲ။ ဒီဆွေးနွေးပွဲက ကြားသိရတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများရဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းတွေဟာ၊ ၁၀-ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ အရင်းကျေခဲ့ပြီး တစ်ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ ငွကြေးအရ အာင်မြင်ခဲ့တယ်လို ဆိုပါတယ်။
ဒါဟာ ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုရင် “Software ရးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း အကြီးအကျယ် ကွာဟနိမ့်ကျနေတဲ့ အဲဒီ ၉၅-ရာခိုင်နှုန်းသော ပရိုဂရမ်မာ တွဟာ စာမဖတ်ကြဘူး၊ အသစ်သစ်သောနည်းပညာတွေ၊ အထွေထွေဗဟုသုတတွေကို အချိန်နဲ တပြေးညီ မလေ့လာ မလိုက်စားကြဘူး” ဆိုတဲ့အဖြေထွက်လာပါတယ်။ တကယ်တော့ အသစ်အသစ်သော ပညာရပ်တွေကို ဆည်းပူးရတယ်ဆိုတာ၊ သက်တောင့်သက်သာရှိလှတဲ့ အလုပ်မျိုးတော့ဘယ်ဟုတ်မလဲ။ ရုပ်ရော စိတ်ပါ အနည်းနဲ အများတော့ နာကျင်ပင်ပန်းခံရတာကိုး။ ဒါပေမယ့်လည်း ဒါဟာမိတ်ဆွေတို အတွက် အကောင်းဆုံးရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုပဲ မဟုတ်ပါလား။ မိတ်ဆွေဟာ ဒီ Program ရးသားခြင်း၊ Software ရးသားခြင်း နယ်ပယ်မှာပဲ ဆက်လက်ကျင်လည်ရပ်တည်နေဦးမှာဆိုရင်တော့၊ အမြဲမပြတ် ရှာဖွေလေ့လာသင်ယူနေဖို  [သင်တန်းတွေ တခုပြီးတခု တက်နေဖို  တာ့မဟုတ်ဘူးပေါ့ဗျာ] ဆိုတာဟာ တကယ့်ကိုပဲ မရှိမဖြစ်လိုအပ်ချက်တရပ်ပါ။ မိတ်ဆွေဟာ ဒီလိုမှမလုပ်နိုင်ဘူး၊ မလုပ်လိုဘူး၊ ဒီလို လုပ်ဆောင်ကြိုး ပမ်းနေရတာတွေကို မနှစ်သက် မခံစားနိုင်ဘူးဆိုရင်တော့၊ ဒီအလုပ်(Program/Software ရးသားအသက်မွေးခြင်းအလုပ်) ကို စွန်  လွှတ်လိုက်တာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ “Love it, or Leave it” ပဲပေါ့။ If you can’t stand the heat, get out of the kitchen ဆိုတာလို၊ အပူဒဏ်မခံနိုင်ရင်တော့ မီးဖိုထဲက ထွက်ရုံသာရှိတော့တာပေါ့ဗျာ။
ကျွန်တော်တို လည်း ဒီလိုပညာခေတ်၊ ယှဉ်ပြိုင်ရမှုတွေ မင့်မားနေတဲ့ခေတ်၊ စိန်ခေါ်မှုတွေများနေတဲ့ခေတ်၊ Globalization ဖစ်နေတဲ့ခေတ်ကြီးထဲမှာ စာများများဖတ်ရပါလိမ့်မယ်။ ကြီးကဲသူတွေ၊ ဆရာဆရာမတွေ၊ လ့ကျင့် သင်ကြားပေးနေသူတွေ အနေနဲ လည်း ဒီ အချက်နဲ ပတ်သက်ပြီး လူငယ်တွေကို အလေးအနက် တိုက်တွန်းသင့်ပါတယ်။ ပညာရပ်တစ်ခုကို ထဲထဲဝင်ဝင် ချချေမြစ်မြစ် လ့လာချင်တဲ့ လူငယ်တွေအတွက် အလွယ်တကူလက်လှမ်းမှီနိုင်တဲ့၊ အင်္ဂလိပ်လိုဖတ်ဖို  အဆင်မပြေသေးရင်တောင်၊ မန်မာပညာရှင်တွေရဲ့  မန်မာလိုရေးသားထားတဲ့ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ အတွေးအခေါ်၊ network, programming ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အထွေထွေ သုတစာအုပ်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
“ဟာ…တို က ကွန်ပျူတာသမား…သင်္ချာတို ..ရူပဗေဒ တို အတွေးအခေါ်တို နဲ ဘာဆိုင်လို လဲ” ဆို ရင်တော့ “စမ်းကြည့်ပါဦးခင်ဗျာ” လို သာ အတိုချုပ် ဆိုပါရစေတော့။ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ နဲ  တခြားပညာရပ်တွေဟာ သင်္ချာနဲ  ရူပဗေဒရဲ့ အုတ်မြစ်ပေါ်မှာ တည်မှီ ဖွံ ဖိုး ကြီးထွား ရှင်သန်လာကြတာ မဟုတ်ပါလား။ သင်္ချာနဲ  ရူပဗေဒဆိုတာ သိပ္ပံပညာရပ်အားလုံးရဲ့အနှစ်ချုပ်ပ်ပဲပေါ့။ အတွေးအခေါ် အထွေထွေဗဟုသုတဆိုတာလည်း ပညာရပ်တခုကို လက်တွေ အသုံးကျလာတဲ့ အဆင့်ထိရောက်လာအောင် တခြားနယ်ပယ်ပေါင်းစုံက ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပူးပေါင်းဆက်စပ်ပေးမယ့် တံတားကြီးတစင်းပဲမဟုတ်ပါလား။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ “အရှည်တွေး အဝေးမျှော်” တယ်ဆိုရင်၊ အမြင့်ဆုံးကိုရည်မှန်းပြီး ပညာရပ်တခုကို ရဆုံး ရဖျားထိ လိုက်တော့မယ်ဆိုရင်၊ မိမိကိုယ် မိမိ “ကျမ်းမျိုးစုံ၍ ဉာဏ်ဟုန်ပြင်း” အာင် လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ်နဲ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်တဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ စာတွေကို ဖတ်ရာမှာလည်း “ငါက C, C++ မှ ၊ ငါက Java, J5EE ကွ၊ ငါက VB, C# .NET မှ၊ ငါ open source မှ PHP မှ….” ဆိုတာတွေကလည်း အလွန်ပဲ ကျဉ်းမြောင်းမှားယွင်းနေပါတယ်။ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိက နဲ  တရုတ် ဂျပန် စတဲ့ နိုင်ငံရပ်ခြား ကျာင်းသားများ၊ ပညာရှင်များဟာ Programming Language အနညှ်းဆုံး ၄-၅-၆ မျိုးလောက်တတ်ကျွမ်းကြပြီး၊ Program/Software ရးသားရာမှာ ဘယ်လို Language မျိုးကိုပဲသုံးစွဲပြီးရေးရ ရးရ ရးနိုင်တဲ့သူတွေ၊ Language Neutral ဖစ်သူတွေပါ။ သူတို နဲ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ဖို ဆိုရင်၊ ကျွန်တော်တို လည်း အဲဒီလို ပုံစံမျိုးဖြစ်အောင် အမှီလိုက် ကြိုးပမ်းရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့တတ်ကျွမ်းမှုဘောင်ထဲမှာပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပိတ်မိ မနေအောင် အထူးဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ ကျွန်တော်ဆိုလိုတာက၊ အကုန်လုံးချည်း ပညာရှင်အဆင့် ကျွမ်းကျင်နေရမယ်လို  မဆိုလိုပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့အဓိကအားပြုရာ (Major) တခု အခိုင်အမာရှိရမှာ ဖစ်သလို၊ ကျန်တာတွေကိုလည်း အရန်တွဲဖက်လေ့လာမှု(Minor) အဖြစ် ပိုင်တူသွားသင့်တယ်လို  ဆိုလိုတာပါ။ ဒါမှသာ ပင်းထန်မြန်ဆန်တဲ့ နည်းပညာအပြောင်းအလဲ လှိုင်းတံပိုးတခု ရိုက်ခတ်လာခဲ့ရင်၊ အလိုက်သင့် ပါ၀င်စီးမျော နိုင်မှာပေါ့။ အရေးကြီးတာကတော့ စာမေးပွဲမှာအမှတ်ကောင်းဖို ၊ လက်မှတ်ရဖို  အတွက် စာတွေချည်း အလွတ်ကျက်နေမယ့်အစား၊ ပညာတတ်ဖို  အတွေးအခေါ်မြင့်မားဖို  ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိဖို  စာများများဖတ်သင့်ပါတယ်။ စာအုပ်ပုံထဲမှာချည်း နစ်မြုပ်နေဖို လည်းမဟုတ်ပါဘူး။လက်တွေ  လည်းလုပ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်လည်းလေ့လာ၊ ရည်မှန်းချက်တူသူတွေ နဲ လည်း တွ  ဆုံဆွေးနွေးအဖြေရှာ၊ ဒီလိုမှသာ ကျွန်တော်တို ဟာ “ဘွဲ  ရ-ပညာတတ်” တွဖြစ်လာမှာပေါ့ ။ အဲဒီလိုဖြစ်လာဖို ဆိုရာမှာတော့ လွယ်ကူသက်သာစွာ အသာလေးနဲ့တော့ ဘယ်ဖြစ်ပါ့မလဲ။ဘယ်လို တန်ဘိုးရှိတဲ့အရာကိုမှ လွယ်လွယ်နဲ  မရနိုင်ဘူးဆိုတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံး ကာင်းကောင်းသိပြီးသားမို  အထွေအထူး မိကျောင်းမင်းရေခင်းပြ မနေတော့ပါဘူး။
ဒါ့အပြင် နာက်ဆုံးတင်ပြလိုတဲ့အချက်ကတော့၊ အတ္တမဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်း (Egoless Programming) ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။ အုပ်စုလိုက်လုပ်ကြရတဲ့ ဒီ Program/Software ရးသားမှုလုပ်ငန်းစဉ်တလျောက်မှာ၊ ငါရေးတာအမှန်၊ ငါတွေးတာအကောင်းဆုံး၊ ငါ့ပရိုဂရမ်မှာ ဟာကွက်မရှိဘူး အမှား(Error) မရှိဘူး၊ ငါ့ Logic ကိုမပြင်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ စိတ်မျိုးမထားမိစေဖို ပါပဲ။ ကမ္ဘာကျော် အသုံးချဆောဖ့်ဝဲ(Application Software) တွ၊ ကွန်ပျူတာကို မာင်းနှင်လည်ပတ် စတဲ့ဆောဖ့်ဝဲ စနစ်(Operating System Software) တွ အားလုံးဟာ၊ အချိန်နဲ အမျှ အဆင့်မြှင့်မျိုးကွဲအသစ် (New Version) တွ မရပ်မနားထွက်ပေါ်နေတာ အားလုံးအသိပါ။
ဒါဟာ ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုရင် “ပြီးပြည့်စုံပြီး အမှားကင်းတဲ့ Software ဆိုတာ လုံး၀မရှိနိုင်ဘူး” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာ၊ “ပျော့ပျောင်းတဲ့သဘောထား ကျယ်ပြန် တဲ့အမြင်” ရှိဖို လိုပါတယ်။ တခြားသူတွေနဲ  ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ရှိရပါမယ်။ ပရိုဂရမ်ရေးသားတယ်ဆိုတာ တဦးကောင်း တယောက်ကောင်း လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရတာမျိုးမဟုတ်ပဲ၊ အဖွဲ နဲ စုပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရတဲ့ Team Work သာလျှင်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်ရေးတဲ့ ပရိုဂရမ်ကို၊ တခြား ပရိုဂရမ်မာတွေ အလွယ်တကူ ဖတ်ရှုနားလည် သဘောပေါက်နိုင်စေဖို ၊ ပင်နိုင် ပာင်းနိုင် တိုးချဲ နိုင်တဲ့ ပရိုဂရမ်ဖြစ်စေဖို ၊ ကိုယ်နဲ  ရးဖော်ရေးဖက်တွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည် အတူတကွ မင့်မားလာစေဖို  အတတ်နိုင်ဆုံးကြိုးပမ်းအားထုတ် သင့်ပါတယ်။ coding ကာင်းတွေ ရးသားနိုင်ဖို  programmer ကာင်းတွေဖြစ်ဖို လိုအပ်ပါတယ်။ programmer ကာင်းတစ်ရောက်ဖြစ်ဖို  စာအစုံ စာများများ ဖတ်ဖို လိုပါတယ်။ ဖတ်ပြီးသမျှကို ပန်တွေးဖို  တွးမိသမျှကို လက်တွေ ချရေးကြည့်ဖို  မဖြစ်မနေလိုအပ်ပါတယ်။ စာဖတ်တယ်ဆိုရာမှာလည်း ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ နည်းပညာတွေကိုသာမက၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်(Convention of Coding Technique)တွေ၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာသုံးတဲ့ အမည်ပေးပုံ စည်းကမ်းများ(Naming Rules)၊ သင်္ချာ ရူပဗေဒ အထွေထွေသုတ စတဲ့ စာမျိုးစုံဖတ်ပြီး မိတ်ဆွေတို အားလုံး စာများများဖတ်ခြင်းဖြင့် “ကျမ်းမျိုးစုံ၍ ဉာဏ်ဟုန်ပြင်း” နိုင်ပါစေကြောင်း။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။

infoTherapy(2013)
(2013 ဒီဇင်ဘာလထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။)

Monday, September 23, 2013

ဆော့ဖ်ဝဲရေးသားခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း

နိဒါန်း
Standish Group ရဲ့ Chaos (ခေးအော့စ်) Report ဆိုတာကို မိတ်ဆွေတို  ဖတ်သန်းခဲ့တဲ့ အိုင်တီ ပညာရေးလမ်းကြောင်းတလျောက်မှာ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူး ကြားခဲ့ဖူးမှာပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းပေါင်းများစွာနဲ  ပညာရှင်တွေ မကြာခဏဆိုသလို ရည်ညွှန်းကိုးကားလေ့ရှိတဲ့ သုတေသန အစီအရင်ခံစာတခုပေါ့။ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာ တချို သဘောမတူနိုင်စရာအချက်တွေ၊ အငြင်းပွားဖွယ်တွေ၊ ဆက်လက်လေ့လာသင့်တဲ့ နယ်ပယ်တွေ ရှိနေပေမယ့် မငြင်းသာတဲ့ အမှန်တရားတွေလည်း အထင်အရှားရှိနေပါတယ်။ အဲဒီထဲက တခုကတော့ (တကမ္ဘာလုံးမှာ ရးသားထုတ်လုပ်နေကြတဲ့) ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေရဲ့ အာင်မြင်တဲ့ ရာခိုင်နှုန်းဟာ အားရစရာမရှိသေးဘူး(32% လာက်ပဲ အာင်မြင်တယ်လို ပာနိုင်တယ်)ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ [“CHAOS Summary 2009,” Standish Group, www1.standishgroup.com/newsroom/chaos_2009.php ] အဲဒီလို မအောင်မမြင်ဖြစ်ရတဲ့ ကျရှုံးရတဲ့ အကြောင်းရင်းမှာ အဓိကတာ၀န်ရှိတဲ့သူတွေဟာ၊ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တွေ ဟုတ်ပဲ စီမံခန် ခွဲတဲ့ သူတွေဖြစ်တယ်လို အဲဒီ အစီရင်ခံစာကဆိုပါတယ်။ အဲဒီသုံးသပ်ချက်ဟာ လုံး၀ ရာနှုန်းပြည့်မှန်ကန်တဲ့ သုံးသပ်ချက်တခုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မယုံမရှိပါနဲ မိတ်ဆွေ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အလွန်ထင်ရှားတဲ့ သက်သေ သာဓက တခုရှိနေလို ပါ။ တလွဲဆံပင်ကောင်းပြီး ညာဏ်ပညာမဲ့တဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုအမှားတွေကြောင့်၊ အရှေ တာင်အာရှမှာ စီးပွားရေး ပညာရေး အလားအလာအလွန်ကောင်းခဲ့တဲ့၊ (ဟုတ်သော်ရှိ မဟုတ်သော်ရှိ) လူတကိုယ် တိုက်တလုံး ကားတစီး ဆိုပြီး မှန်းနိုင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံဘ၀ကနေ၊ “ကယ်မပါ ကြည့်ရှုပါ၊ ပုစုပါ၊ ထာက်ပံ့ပါ၊ အကြွေးလေးတွေ လျှာ်ပေးပါ၊ ဘာညာ…” ဆိုပြီး၊ “မွဲသွေ သွ မျက်နှာနှင့်၊ ကိုယ်ချမ်းသာရာ ရကြောင်း၊ ငယ်ငေါင်းစုတ်ပဲ့၊ နုတ်နဲ သည့်စကားများကို” ကိုယ့်နိုင်ငံက ပုဂ္ဂိုလ်တွေက ကမ္ဘာအနှံ  ခဆန် ပီးပြောနေရတဲ့ ဘ၀ရောက်ခဲ့ရတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံးအသိပဲဖြစ်ပါတယ်။ စလေဆရာကြီး ဦးပုည ကတော့ အဲဒီလို “ငယ်ငေါင်းစုတ်ပဲ့၊ နုတ်နဲ  တဲ့စကားတွေကို  ယာင်မှား၍ဆိုမိလျှင်” တာင် “လျှာတိုအောင်ရိတ်ချင်၏” တဲ့။ ကယ်ပါ ယူပါ စကားမျိုး ယာင်မှားပြီး ပာမိရင်တောင် သူ လျှာသူ ဖတ်ပစ်ချင်တယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ တကယ်တော့ ဘယ်သူမဆိ်ု အဲဒီလို အတောင်းအရမ်း လက်ဖ၀ါးဖြန် ရတဲ့ စကားမျိုး ဘယ်ပြောချင်ပါမလဲဗျာ။ မပြေးသော်လည်း ကံရာရှိခဲ့ပြီမို ၊ ရှ မျက်နှာနောက်ထား၊ မျက်နှာအောက်ချကြရတော့တာပေါ့။ ဒါဟာ ဆိုး၀ါးညံ့ဖျင်းတဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုအမှားတွေရဲ့ အဆိုးဆက်တွေပါ။ ကဲ ထားလိုက်ပါ မိတ်ဆွေတို ရာ (အင်း ပာလည်း ပီးသွားပြီကိုး) အခု ဆွးနွေးမှာက အဲဒီလိုအကြောင်းအရာတွေမဟုတ်ပါဘူး။ ဆာဖ့်၀ဲ ရးသား ထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ပါ၀င်ဆောင်ရွက်သူတွေကို စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့ Software Development Project ကို Manage လုပ်တဲ့အကြောင်းပါ။ တကယ်တော့ နိုင်ငံတခု အဖွဲ အစည်းတခု နာက်ဆုံး လူတဦးချင်းစီအတွက်ပဲဖြစ်ပါစေ၊ ရည်မှန်းချက်ကောင်းတွေ ပါက်မြောက်နိုင်ဖို  အာင်မြင်နိုင်ဖို ဆိုရင် ပညာပြည့်၀ နှလုံးလှသူတွေရဲ့ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းတဲ့ ကာင်းမွန်မှန်ကန်တဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုဟာ မုချလိုအပ်ပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေမှာလည်း ခွင်းချက်မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးမှာ စာအုပ်ကြီးတွေထဲက သီအိုရီဆန်ဆန် သဘောတရားတွေထက်၊ ကမ္ဘာအနှံ က Project Manager တွ CEO တွရဲ့ လက်တွေ ဆန်တဲ့ အမြင်သဘောထားတွေနဲ   ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တခုအတွက် အာင်မြင်စေကြောင်း နည်းလမ်းကောင်းလေးတွေကို ထုတ်နှုတ် ဖည့်စွက်ပြီး အတိုချုပ်တင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။ သင့်သည်ထင်သော်ယူ၍ မကိုက်ညီလျှင်လည်း ပယ်နိုင်ပါတယ်။
၁။ IT Project တစ်ခုကို အမြန်ဆုံးနှုံးနဲ  ကျရှုံးစေတာကတော့ ညံ့ဖျင်းတဲ့ စီမံခန် ခွဲမှု ပဲဖြစ်တယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားတည်ဆောက်တဲ့ နည်းပညာသမား အများစုဟာ စီမံခန် ခွဲမှုလုပ်ငန်းနယ်ပယ်နဲ မသင့်တော်သလို၊ မန်နေဂျာအများစုကလည်း ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသူတွေနဲ  သူတို သုံးစွဲတဲ့နည်းပညာရဲ့သဘောသဘာ၀အကြောင်း နကန်းတလုံးမှ မသိတာများတယ်။ အဲဒါကြောင့်လည်း ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေ မအောင်မမြင်ဖြစ်ရတာပေါ့။ ဒါကြောင့် “ဆော့ဖ်၀ဲရေးသူတွေအပေါ်မှာ အပြန်အလှန် အလေးထားမှု လးစားမှုရှိတဲ့၊ သူတို  ဘာလုပ်နိုင်တယ် ဘာလုပ်တယ် ဆိုတာကို ကာင်းကောင်း သိနားလည်နိုင်မယ့် အသင့်တော်ဆုံး ပရောဂျက်မန်နေဂျာကို မှန်ကန်စွာ ရွးချယ် ခန် အပ်ပါ” လို  Smart Science Eduction Inc ကို တည်ထောင်သူ၊ ဥက္ကဌ နဲ  အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Harry E. Keller က အကြံပြုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ သတိထားရမယ့်အချက်ကတော့ မန်နေဂျာဟာ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ်အချက်အလက်တွေကို သိနားလည်ရမယ်ဆို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ သက်ဆိုင်ရာပညာရပ်တခုရဲ့ အခြေခံ သဘောသဘာ၀လောက်ကိုတော့ အနည်းဆုံး တီးမိခေါက်မိရှိနေရမယ်လို သာလိုလိုတာပါ။ အဲဒါမှလည်း “၀ယ်သာ (weather) မကောင်းရင် ၀ယ်သာဖြုတ်လဲလိုက်ပေါ့” ဆိုတာမျိုး၊ “မိမိတို အနေဖြင့် ပီချိတ်ချ် ဆဲဗင်း (ph7) ထုတ်နိုင်ရုံမျှဖြင့် ကျနပ်မနေပဲ၊ ph8, ph9 အဆင့်ထိ တိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်အောင် ဆက်လက် ကျိုးပမ်းဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း၊ ရသန် စက်ရုံရှိ တာ၀န်ရှိသူများအား လမ်းညွှန်မှာကြားသွား” ဆိုတာမျိုး မဖြစ်တော့ဘူးပေါ့ဗျာ။
၂။ “ပရောဂျက်မန်နေဂျာတစ်ရောက်အတွက် မှန်ကန်သင့်တော်တဲ့ လူတွေပါတဲ့ အဖွဲ ကို ဖွဲ ပးထားပါ။” လို  Whirlpool Corporation ရဲ့ Internet & eCommerce ဆိုင်ရာ အကြီးတန်းမန်နေဂျာလည်းဖြစ်၊ ModernServantLeader.com ရဲ့ တည်ထောင်သူလည်းဖြစ်တဲ့ Ben Lichtenwalner က အကြံပြုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ နာက်လိုက်ကောင်းတွေ တာ၀န်ခွေဲ၀ယူနိုင်မယ့်သူတွေ ပံ့ပိုးကူညီမယ့်သူတွေမရှိပဲနဲ  ဘယ်လိုခေါင်းဆောင်မျိုးကမှ အကောင်းဆုံး ပီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆာင်ရွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ “တစ်ရောက်ကောင်းက တသောင်းဗိုလ်ခြေ ညက်ညက်ကြေ” ဆိုတာ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်မှာ မမှန်ပါဘူး။ ဒါဟာ team work ပါ။ ဒါကြောင့် IT ပရောဂျက်တခု အာင်မြင်ဖို အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကို ရွးချယ်ခန် အပ်ထားရုံတင်မကပဲ သူ အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ထာက်ပံ့မှုကို ပးစွမ်းနိုင်မယ့် အဖွဲ လည်း ရှိရပါမယ်။ ဆိုလိုတာက ပရောဂျက် အရွယ်အစားနဲ  အနေအထားပေါ်မူတည်ပြီး Business Analyst တို  QA (Quality Assurance) Manager တို ၊ Development Team Leader တို  စတာတွေကို လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ခွဲ ဖန်  ခန် ထားပေးရပါမယ်။ ဒါမှသာ ပရောဂျက်မန်နေဂျာ အနေနဲ  သူရဲ့ အဓိကအလုပ်ဖြစ်တဲ့ ပရောဂျက် စီမံခန် ခွဲတဲ့အလုပ် ကိုပဲ ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နိုင်မှာဖြစ်ပြီး နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာကိစ္စတွေ ပဿနာတွေအတွက် မလိုလားအပ်တဲ့ အချိန်နဲ လုပ်အား အလဟဿ မဆုံးရှုံးတော့ဘူးပေါ့။ အဲဒီလို ပရောဂျက်မန်နေဂျာအတွက် လိုအပ်တဲ့သူတွေကို ခန် အပ်တာ၀န်ပေးတဲ့နေရာမှာလည်း “စွမ်းဆောင်ရည်ပေါ် မူတည်ပြီး ခိုင်း၊ ရတဲ့လူ ရှိတဲ့လူ ကို ကာက် တာ၀န်ပေးလိုက်တာမျိုးမလုပ်နဲ - Allocate resources on the basis of capability not availability” လို  IBM Global Technology Services က သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ အမှုဆောင်ဗိသုကာ Gerardo Menegaz က အကြံပြုပါတယ်။ ဆိုလိုတာက မိတ်ဆွေရာ.. လိုအပ်နေတဲ့ ရာထူးနေရာတခုကို ဒူးနေရာဒူး တာ်နေရာတော် သင့်လျော်လိုက်ဖက်တဲ့သူ လိုအပ်တဲ့အရည်အချင်း အမှန်တကယ်ရှိတဲ့သူကိုပဲ ခန် အပ် တာ၀န်ပေးဖို ဆိုလိုတာပါ။ အတိုချုပ်ကတော့ လူမှန်နေရာမှန်စေ ပါ့ဗျာ။
၃။ “ပရောဂျက်တစ်ခုကို ကာင်းကောင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို အတွက် အရေးအကြီးဆုံးကတော့ ‘ကိုယ်စီးတဲ့မြင်း အထီးအမ ကွဲကွဲပြားပြား သိထားရမယ်ဗျ။ [know your horses!]’။ ဆိုလိုတာက ခင်ဗျားအဖွဲ ထဲက ဘယ်သူဟာတော့ဖြင့် သိပ်လှည့်ကြည့်စရာမလိုပဲ သူဟာသူ အာင်မြင်အောင်လုပ်သွားနိုင်တယ်၊ ဘယ်သူကတော့ဖြင့် မဆလာပက် နှမ်းဖြူးပေးရုံလောက်ပဲ လိုတယ်၊ ဘယ်သူကတော့ဖြင့် အနီးကပ် ကြီးကြပ်ပေးဖို လိုအပ်တယ်၊ စသည်ဖြင့် သိထားရမယ်။ ဒါမှာသာ ကိုယ့်ပရောဂျက်ကို အာင်မြင်အောင် သင့်လျော်သလို စီမံခန် ခွဲအုပ်နိုင်မှာပေါ့” လို  စွမ်းရည်မြင့် ဂိမ်းကွန်ပြူတာတွေ ထုတ်လုပ်တဲ့ PshychsoftPC က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Dr. Tim Lynch က ဆိုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်ဟာ ကိုယ့်အဖွဲ မှာ ပါတဲ့ အဖွဲ ၀င်တရောက်ချင်းစီရဲ့ အားသာချက် အားနည်းချက် စိတ်နေစိတ်ထား အကြိုက် စရိုက် စတာတွေကို ကာင်းကောင်းသိထားရပါမယ်။ သိအောင်လည်း လုပ်ရပါမယ် စိတ်၀င်စားမှုလည်းရှိရပါမယ်။ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဘယ်လောက်တော်တယ်ဆိုဆို၊ စီမံခန် ခွဲမှုဘယ်လောက်ကောင်းတယ်ပြောပြော၊ အတွေ အကြုံဘယ်လောက်ရင့်ပြီ ညွှန်းညွှန်း သူ ရဲ့ team member တရောက်အကြောင်းမေးလိုက်လို  “မသိဘူးဗျ၊ အဲဒီလူအကြောင်း စိတ်မ၀င်စားဘူး” လို  ဆိုသူဟာ ဘယ်တော့မှ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
၄။ ပရောဂျက်အတွက် အစီအစဉ်တွေကို စဉ်းစားတဲ့အခါ  ပင်ဆင်တဲ့အခါ ပရောဂျက်တခုလုံးကို ခုံကြည့်၊ တကယ် အကောင်အထည်ဖေါ် အလုပ်လုပ်ရင်တော့ အပိုင်းလိုက် အပိုင်းလိုက်လုပ်။ လို  bigWebApps.com ရဲ့ CEO Patrick Clements ကဆိုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ သိပ်ကြီးလွန်းတဲ့ နှစ်နဲ ချီရေးရတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေမှာဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ အဆုံးသတ် ရည်မှန်းချက် သတ်မှတ်ထားပေမယ့် ၊ အဲဒီ ရည်မှန်းချက်ကြီး ပါက်မြောက်အောင်မြင်ဖို ကျတော့၊ တဆင့်ချင်း တဆင့်ချင်းပဲ အကောင်အထည်ဖေါ်ရတာကိုး။ နာက်တစ်နည်း ပာရရင် Analysis တို  Design တို လိုကိစ္စတွေ စဉ်းစားတဲ့အခါ project ကြီး တခုလုံးအတွက် စဉ်းစား၊ Implementation အဆင့်မှာတော့ step by step သွား …ဆိုတဲ့သဘောမျိုးပါပဲ။ ဥပမာဗျာ ကိုယ် နာက်ဆုံးလိုချင်တဲ့ final product က On-line air ticket management system။ ဒါပေမယ့် တကယ် အကောင်အထည်ဖေါ်တဲ့အဆင့် တနည်းပြောရရင် ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့အဆင့်မှာတော့ ပထမလမှာ Login နဲ  ပတ်သက်တာပြီးရမယ်၊ ဒုတိယလမှာ Registration နဲ  ပတ်သက်တာပြီးရမယ်၊ တတိယလမှာ User Management နဲ ဆိုင်တဲ့ module ပီးရမယ်…စသည်ဖြင့် စသည့်ဖြင့် အပိုင်းလိုက် ရည်မှန်းချက် နဲ  ခွဲစိပ်ပြီး လုပ်လို  ဆိုလိုတာပါ။ သိပ်ကြီးလွန်းတဲ့အခါ ဘယ်လိုအရာမှန်းမသိဖြစ်တတ်ပြီး၊ သိပေ်၀းလွန်းတဲ့အခါကြတော့လည်း မထင်မရှား ၀ေ၀၀ါး၀ါး ဖစ်တတ်လို ပါ။
၅။ ဦးစားပေးအစီအစဉ်တွေ ဆွဲထား။ အဲဒီ ဦးစားပေးအစီအစဉ်တွေအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်တွေ လာရင် ဘယ်လို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရမယ်ဆိုတဲ့ တိကျ ခိုင်မာတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်ချထား။ ဟိုကွေ ဟိုတက်နဲ လှာ်၊ ဒီကွေ  ဒီတက်နဲ လှာ်ပြီး မီးစင်ကြည့် ကကြတာပေါ့ကွာ ဆိုတာမျိုး မလုပ်နဲ ။ project plan ဆွဲတုန်းကတည်းက ပုံမှန်အစီအစဉ်၊ အရံအစီအစဉ်၊ အရေးပေါ်အစီအစဉ် စသည်ဖြင့် တခါတည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထား။ နာက်တချက်က “အလုပ်တွေအများကြီး တပြိုင်တည်းလုပ်တာ (multitasking) ဟာ အရည်အသွေးရှိရှိ ပီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်စွမ်းကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေတယ်ဆိုတာကို တကယ့် ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်အနေနဲ  သိထားရမယ်။ ဒါကြောင့် လူတရောက်ကို တချိန်မှာ တခုကောင်းကိုသာ အာရုံစူးစိုက်ပြီး အလေးထားလုပ်ဆောင်စေရမယ်” လို  အမှုဆောင်အရာရှိတွေအသုံးပြုမယ့် အစီအစဉ်ရေးဆွဲတဲ့ဆော့ဖ်၀ဲတွေရေးသားတဲ့ Realization Technologies က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Sanjeev Gupta ကဆိုပါတယ်။
၆။ ပရောဂျက်ရဲ့ အခြေအနေနဲ  အဲဒီ ပရောဂျက်မှာ ပါ၀င်ရေးသား အကောင်အထည်ဖေါ်နေသူတွေကိုပါ အမြဲမပြတ် စာင့်ကြည့် အကဲခတ်နေရမယ်။ “သမားရိုးကျ ပုံမှန်သုံးစွဲနေကျ project management tools တွကိုချည်း အားကိုးမနေပဲ ကိုယ့်ရဲ့ resource တွ (လူ ငွကြေး အချိန် နဲ  တခြား ရင်းမြစ်တွေ) ကို ပုံမှန်စောင့်ကြည့်နိုင်မယ့် အစီအစဉ်တခု လုပ်ထားရမယ်။ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်ဟာ ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာ အချိန်နဲ တပြေးညီ သိနေရမယ်” လို  Harrisburg သိပ္ပံနဲ  နည်းပညာ တက္ကသိုလ်၊ ပရောဂျက်စီမံခန် ခွဲရေးအဖွဲ ရဲ့ ခါင်းဆောင် Albert Sarvis ကဆိုပါတယ်။
တချို ပရောဂျက်မန်နေဂျာတွေဟာ အစည်းအေ၀းတွေဘာတွေမှာ တင်ပြဖို  power point လးတွေပြင်ရုံ၊ gantt chart လးဆွဲရုံ၊ team member တွဆီကို remainder e-mail လးပို ရုံလောက်ကိုပဲ ဒါဟာ project management လို  ထင်နေတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Web design, custom Web applications နဲ  Internet marketing solutions တွ ရးသားတဲ့ NeoNexus ရဲ့ ဥက္ကဌ Kent Milholland က “ပရောဂျက် စီမံခန် ခွဲရေးနဲ ပတ်သက်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေသုံးတယ်ဆိုတဲ့နေရာမှာ အီးမေးလ် တခုလောက်ကိုပဲ သုံးမနေနဲ ” လို  အကြံပြုတာပါ။
အဲဒီလို ကိုယ့်ရဲ့ team တခုလုံးရဲ့ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုတွေကို မျက်ချေမပြတ်ကြည့်နိုင်ဖို  “Team member တွ အားလုံးပါတဲ့ အပတ်စဉ် အစည်းအေ၀းလုပ်။ team member တရောက်ချင်းစီကို သူတို  အရင်တပတ်က ဘာတွေလုပ်ခဲ့တယ်။ အခုဘာတွေလုပ်နေတယ်။ ရှ တပတ်မှာ သူ တို ကို ဘယ်လို အလုပ်မျိုးတွေလုပ်ဖို  ခိုုင်းထားတယ် (assign လုပ်ထားတယ်)။ လာလောဆယ် ဘယ်လိုအခက်အခဲတွေရှိတယ် အဲဒီအတွက် ဘယ်သူဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ..စသည်ဖြင့် အဖွဲ ၀င်တရောက်ချင်းစီကို အစည်းအေ၀းမှာ တင်ပြခိုင်း” လို ၊ Sage Nonporfit Solutions ကုမ္ပဏီ ရဲ့ သုတေသနနဲ ဖွံ ဖိုးရေးဌာနက ဒု-ဥက္ကဌ Grant M. Howe ကဆိုပါတယ်။
၇။ software project management အတွက် နာက်ဆုံးတင်ပြချင်တဲ့အချက်ကတော့ AppleTech Consultants က Jaimin Doshi ပးတဲ့အကြံညာဏ်ပါ။ အဲဒါကတော့ “မူလ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အစီအစဉ်ကနေ၊ အပြောင်းအလဲတခုဖြစ်လာခဲ့ရင်လည်း အလိုက်သင့် ပာင်းနိုင်အောင်လုပ်ထားရမယ်။ အဲဒီလို အဆင်ပြေပြေ လိုက်ပြောင်းနိုင်ခြင်းဟာ ပရောဂျက်တခု အာင်မြင်ဖို အတွက် အလွန်အရေးပါတဲ့အချက်ဖြစ်တယ်” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကို change management လို လည်းခေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကတော့ ရှင်းလင်းတယ်ထင်ရသလောက် နက်ရှိုင်းလှတဲ့အတွက် မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆက်လက်တွေးခေါ်စဉ်းစား ကြပါတော့။ ကျွန်တော်ကတော့ ဒါ၀င် (Charles Darwin )ပြောခဲ့တဲ့ စကားလေးတခွန်းကိုပဲ လက်ဆောင်ပါးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အား အကြီးဆုံးတွေ ညာဏ်အရှိဆုံးတွေ ရှင်ကျန်ခဲ့တာမဟုတ်ဘူး။ အလိုက်သင့် လိုက်ပြောင်းနိုင်တဲ့အရာတွေဟာ ရှင်ကျန်ရစ်တာ “It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent that survives. It is the one that is the most adaptable to change.” ဆိုတဲ့စကားပါ။ ကြံကြံဖန်ဖန် စဉ်းစားမိတာကတော့ တကယ်လို  မပြောင်းချင်တဲ့သူတွေက လာလောဆယ်မှာ အားအကြီးဆုံးဖြစ်နေပြီး၊ အသိညာဏ်ရှိသူတွေက paralyze ဖစ် ချိနဲ နမယ်ဆိုရင် နာင်အနာဂတ်မှာ ဘယ်လိုဖြစ်လာမလဲ ဆိုတာပါ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။

infoTherapy(2013)
REF: 13 Tips for Keeping IT Projects Under Control By Jennifer Lonoff Schiff ( http://www.cio.com/article/730342/13_Tips_for_Keeping_IT_Projects_Under_Control) ကို အခြေခံပါသည်။

Wednesday, August 7, 2013

တန်ဖိုးကြီးမား ​ဆော့ဖ်ဝဲအမှားများ

နိဒါန်း
မိတ်ဆွေဟာ အဆင့်မြင့် လယာဉ်တစီးပေါ်ကို တက်လိုက်ပြီဆိုတာနဲ ၊ မာင်းသူမဲ့ အမြန်ရထားတစီးပေါ်ခြေချလိုက်ပြီဆိုတာနဲ  ဒါမှမဟုတ်လဲ နာက်ဆုံးပေါ် ရာဂါရှာဖွေကုသရေးစက်ကြီးတွေသုံးပြီး မိတ်ဆွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ  ပတ်သက်လို  စစ်ဆေးကုသဖို  စတင်လိုက်တဲ့ အခါမျိုးတွေမှာ မိတ်ဆွေရဲ့ အသက်ကို ဆာ့ဖ်၀ဲ တခုခုအပေါ် လုံး၀နီးပါး ပုံအပ်လိုက်ရပြီ ဆိုတာ မိတ်ဆွေ သတိထားမိပါသလား။ ဒီကနေ ခတ်သစ်ကမ္ဘာမှာ ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေဟာ လူ အသုံးဆောင် ပစ္စည်းတွေ၊  ဆးပညာဆိုင်ရာ ကရိယာတွေ၊ စစ်လက်နက်တွေအထိ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန်  ပါ၀င်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့အတွက်၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲတွေရဲ့ အရည်အသွေး နဲ ပတ်သက်ပြီး သူတို ရဲ့ စိတ်ချယုံကြည်နိုင်စွမ်းနဲ ပတ်သက်လို  အသည်းအသန် မးခွန်းထုတ်စရာတွေ ဖစ်လာနေပါတယ်။ တကယ်တော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိသမျှ ဘယ်ဆော့ဖ်၀ဲမှ အမှားမကင်းပါဘူး။ အများအားဖြင့်တော့ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသူတွေ တွ လ့ရှိတဲ့အမှားတွေဟာ ကံမကောင်းအကြောင်းမလှလို ဖစ်ရပေမယ့် ပန်ပြင်ဆင်လို ရတဲ့ အမှားတွေသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း မကြာခဏဆိုသလို တချို  ဆာ့ဖ်၀ဲအမှားတွေဟာ သိပ်ကို ဆိုး၀ါးပြင်းထန်လှတဲ့ အခါတွေလည်းရှိပါတယ်။ တချို အမှားတွေက တာ့သိပ်ကို တန်ဘိုးကြီးမားလွန်းပြီး လူ အသက်တွေနဲ ပါ ရင်းခဲ့ရတဲ့အမှားတွေပေါ့။

Metric Mixup Problem
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၁-ရက်မှာ နာဆာ (NASA)က လွှတ်တင်ခဲ့တဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ် ရာသီဥတုလေ့လာရေး ဂိုဟ်ပတ်ယာဉ် (Mars Climate Orbiter) ဟာ၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃-ရက် မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကို ချဉ်းကပ်နေစဉ်မှာပဲ ပျက်ကျ ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ ပျက်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက နာဆာရဲ့ အာကာသယာဉ်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ နဲ  အာသာသယာဉ် လမ်းကြောင်း ထိန်းသိမ်းလမ်းညွှန်ရေးအဖွဲ  နှစ်ဖွဲ က မတူညီတဲ့ တိုင်းတာရေးစနစ်တွေကို သုံးထားတဲ့ အတွက်ကြောင့်ပါ။ တဖွဲ က English Unit (foot, pound, second – FPS) စနစ်ကိုသုံးပြီး၊ နာက်တဖွဲ က Metric Unit (meter, kilogram, second - MKS) စနစ်ကို သုံးထားတာကြောင့်လို ဆိုပါတယ်။ (REF: http://mars.jpl.nasa.gov/msp98/news/mco990930.html) အာကာသယာဉ်ပေါ်မှာရှိတဲ့ ပျံသန်းရေစနစ် ဆာ့ဖ်၀ဲက  ရွ လျားဖို လိုအပ်တဲ့ အား (force)နဲ  ပတ်သက်ပြီး ညွှန်ကြားချက်ကို လက်ခံတဲ့အခါ metric unit တခုဖြစ်တဲ့ newton (N) နဲ လက်ခံပါတယ်။ နာဆာရဲ့ မပြင်ထိမ်းချုပ်ရေးစခန်းက အဲဒီညွှန်ကြားချက်ပေးတဲ့အခါ Imperial Unit or British Unit ဖစ်တဲ့ pound-force (lbf) နဲ  ပးပါတယ်။ အကျိုးဆက်ကတော့ ယာဉ်ဟာ မူလက ရည်မှန်းသတ်မှတ်ထားတဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအမြင့်ထက် အများကြီးနိမ့်တဲ့ အမြင့် (altitude) ဖစ်တဲ့ အင်္ဂါဂြိုလ် အပေါ်ပိုင်းလေထုအလွှာထဲကို ချဉ်းနင်း၀င်ရောက်ခဲ့တာကြောင့် ပတ်၀န်းကျင် လထုရဲ့ဒဏ်အား ( atmospheric stresses) တွ ကိုခံရပြီး ယာဉ်ဟာ တစစီ ပုတ်ထွက် ပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး အဲဒီလို အမှားမျိုးကို “စံ မတူညီတဲ့ တိုင်းတာရေးစနစ်တွေကို ရာပြီးသုံးလို ဖစ်ရတဲ့ ပဿနာ metric mixup problem” လို ခါ်တွင်ခဲ့ပါတယ်။

Weak Logic Check
တခါ သူနဲ တွဲလျက်ပရောဂျက်ဖြစ်တဲ့ ၁၉၉၉ ဇန်န၀ါရီ ၃-ရက်နေ မှာ နာဆာက လွှတ်တင်ခဲ့တဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်၀င်ရိုးစွန်းဆင်းယာဉ် (Mars Polar Lander)ဟာလည်း၊ အင်္ဂါဂြိုဟ် ရာသီဥတု လ့လာရေးယာဉ် ပျက်ကျပြီး နာက်နှစ်လခွဲလောက်အကြာ ၁၉၉၉ခု ဒီဇင်ဘာ ၃-ရက်နေ မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ကို ဆင်းသက်ဖို  ကျိုးစားစဉ်မှာပဲ ပျက်ကျခဲ့ပြန်ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ယာဉ်ဟာ အမြင့်ပေ ၁၃၀ လာက်မှာ ရှိနေသေးလျက်နဲ ၊ ယာဉ်မှာ တပ်ဆင်ထားတဲ့ ခထောက်သုံးချောင်းရဲ့ အာရုံခံစနစ်(magnetic sensor)တွေက အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ မျက်နှာပြင်နဲ ထိပြီ ဆိုပြီး မှားယွင်းအချက်ပေးတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ယာဉ်ရဲ့ စက် (engine) ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်က၊ (ကျဆင်းနေတဲ့ အရှိန်လျော့ကျသွားအောင် ယာဉ်ရွေ လျားနေတဲ့ လမ်းကြောင်းရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း တွန်းကန်ထားပေးတဲ့) အရှိန်သတ် ဒုံးကျည်တွေ (retro rockets) ကို ပိတ် ပစ်လိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၄၀ (ပေ ၁၃၀ ခန် ) လာက်အမြင့်မှာ တစ်စက္ကန်  ၁၃ မီတာနှုန်း ( 13 meter per second) အလျင် (velocity) နဲ ချဉ်းကပ်လာနေတဲ့ယာဉ်ဟာ၊ အရှိန်သတ်ဒုံးကျည်တွေရဲ့အား မပါတော့တာကြောင့် ၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေဆွဲအားရဲ့ဒဏ်ကို ပိုခံရပြီး၊ တကယ်ဆင်းသက်ရမယ့် အလျင် 2.4 meter per second ထက် ဆယ်ဆလောက်ပိုတဲ့့၊ 22 meter per second (တနာရီကို မိုင် ၅၀ လာက်) နှုန်းနဲ  အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ကို အရှိန်ပြင်းပြင်း ကျရောက် ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တော့ အာရုံခံကရိယာတွေရဲ့ မှားယွင်းအချက်ပြနိုင်ခြေတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး ဆာ့ဖ်၀ဲက ပည့်ပြည့်စုံစုံ ကာင်းကောင်းမွန်မွန် မကိုင်တွယ် မစစ်ဆေးလို အခုလို ဖစ်ရတာပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့အမှားကြောင့် အဲဒီ Mars ဂိုလ်လေ့လာရေး အာကာသယာဉ် နှစ်စီး ပျက်စီးခဲ့မှုဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၈၀ လာက် အလဟဿ ဆုံးရှုံးစေခဲ့တယ်လို သိရပါတယ်။ (REF: http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4522291.stm)

Self-intersecting shape outline problem
သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ နို၀င်ဘာလတုန်းက၊ ပနားမားနိုင်ငံ (Panama) ရဲ့ အမျိုးသားကင်ဆာသိပ္ပံ (National Cancer Institute) မှာ၊ ကင်ဆော၀ဒနာရှင် ၂၈ ရာက်ကို ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားတာထက် အများကြီးပိုတဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ ပးမိခဲ့တယ်။ အဲဒီရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် အနည်းဆုံး လူနာငါးဦးသေဆုံးခဲ့ရပြီး တခြားကျန်တဲ့ လူနာတွေလည်း ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်လို  ရာဂါ နာက်ဆက်တွဲ ၀ဒနာဆိုးကျိုးတွေ အကြီးအကျယ်ခံစား လိုက်ရတယ်လို  အမေရိကန် အစားအသောက်နဲ ဆး၀ါးထိမ်းသိမ်းကွပ်ကွဲရေးဌာန (U.S Food and
Drug Administration - FDA) ကဆိုပါတယ်။ (REF: http://www.fda.gov/cdrh/ocd/panamaradexp.html, July 6, 2001)
အကြောင်းရင်းကို စုံစမ်းစစ်ဆေးကြည့်လိုက်တော့၊ ဓါတ်ကင်တဲ့စက် (Theratronics Cobalt-60) ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ Multidata ဆိုတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့ algorithm အမှားကြောင့်ဆိုတာ သွားတွေ ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီ Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲမှာ စက်ကိုင်တဲ့သူ(Theratronics Cobalt-60 ရဲ့ operator) တွ ကို “block” နဲ  ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်အလက် ကိန်းဂဏန်းတွေကို ထည့်သွင်းခွင့် ပးထားတယ်။ “block” ဆိုတာ၊ လူနာကို ဓါတ်ကင်တဲ့အခါ ( x-ray ဖတ်တဲ့အခါ ) ကင်ဆာဆဲလ်တွေရှိနေတဲ့ အပိုင်းကိုပဲ ဓါတ်ရောင်ခြည်သက်ရောက်စေပြီး၊ တခြား ကာင်းတဲ့ ကျန်းမာနေတဲ့ ဆဲလ်စ် (cells) တွ တစ်ရှုး(tissues) တွကို ဓါတ်ရောင်ခြည်မသင့်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ သတ္တုပြားကို ပာတာပါ။ ဆရာ၀န်တွေဟာ လူနာတဦးချင်းစီပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေ မတူကွဲပြားတဲ့ block တွကိုသုံးဖို ၊ လိုအပ်သလိုညွှန်ကြားတာဖြစ်ပါတယ်။ စက်ကိုင်တဲ့သူဟာ ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားထားတဲ့ အဲဒီ block နဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို စက်ထဲကို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့အခါမှာ ၊ Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲက သက်ဆိုင်ရာလူနာကို ဓါတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ ဘယ်လောက်ပေးရမလဲဆိုတာကို တွက်ချက်တာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီမတော်မတမှုဖြစ်စဉ်မှာ အဲဒီလို ဓါတ်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသက်ရောက်စေတဲ့အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေကြည့်လိုက်တော့၊ ဆာ့ဖ်၀ဲ နားလည်မှုလွဲစေမယ့် ပုံစံမျိုးနဲ  operator တွကို data input လုပ်ခွင့်ပေးထားတဲ့ ပဿနာဖြစ်ကြောင်း သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲက ပုံဖေါ်ပေးတဲ့ block တွမှာ အပေါက်(hole) တွ ပါသလိုဖြစ်နေခဲ့ပြီး၊ လူနာရဲ့ မလိုအပ်တဲ့နေရာတွေကိုပါ ဓါတ်ရောင်ခြည်ကျရောက်စေခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ တနေ ကို လူနာတစ်ရာလောက် ကုသပေးနေတဲ့ အဲဒီဆေးရုံကြီးမှာ operator တစ်ရောက်ချင်းစီရဲ့ data ရိုက်ပုံ သွင်းပုံတွေကြောင့် လူနာပေါင်းဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရတယ် (ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်ခဲ့ရတယ်) ဆိုတာ အတိအကျ ပာဖို တာင် ခပ်ခက်ခက်ပါ။ အသေးစိပ်သိချင်တယ်ဆိုရင်တော့ March 2004 ထုတ်၊ eWEEK ရဲ့ ဆာင်းပါး http://www.findarticles.com/p/articles/mi_zdewk/is_200403/ai_ziff121063 မှာ ဖတ်ကြည့်ပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့အမှားကြောင့် ဒါမှမဟုတ် အားနည်းချက်ကြောင့် ဖစ်ခဲ့ရတဲ့ အလားတူ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှု အဖြစ်အပျက်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ ဥပမာတခုကတော့ ကနေဒါနဲ  အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ၁၉၈၅-၈၇ အတွင်း အဲဒီလိုပဲ ကွန်ပြူတာထိန်းချုပ်တဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည်ကုသရေးစက် Therac-25 ဟာ လူနာ ခာက်ရောက်ကို အလွန်များပြားတဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည် သင့်စေခဲ့ပြီး၊ အဲဒီအဖြစ်အပျက်ကို ဆးကုသရေးဆိုင်ရာ စက်တွေပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ ၃၅ နှစ်တာကာလအတွင်း အဆိုး၀ါးဆုံး မတော်တဆမှု လို သတ်မှတ်ခဲ့ရပါတယ်။ (REF: Nancy Leveson, Safeware: System Safety and Computers, Addison-Wesley, 1995)
Roundoff Problem
၁၉၉၀ မှာဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပထမပင်လယ်ကွေ စစ်ပွဲ(Gulf War I)မှာ မန်မြန်ဆန်ဆန် နဲ  အချိန်ကိုက် စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက်ဆိုပြီး အမေရိကန်ရဲ့ သဲကန္တာရမုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရေး (Operation Desert Storm) မှာ၊ အဆင့်မြင့်ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ နည်းပညာတွေကို အသုံးချခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီထဲက တစိပ်တပိုင်းကတော့ ပက်ထြီးရော့ လကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဒုံးကျည်စနစ် (Patriot missile air defence system) ပဲဖြစ်ပါတယ်။ [“ဒါနဲ  နစမ်းပါဦး။ patriot ဆိုတာ မျိုးချစ် လို အဓိပ္ပါယ်ရတာ လူတိုင်းလိုလို သိနေတာပဲ၊ ခင်ဗျားက ဘာလို အဆန်းထွင်ပြီး အသံထွက်အတိုင်း ရးထားတာလဲဗျ” လို  မိတ်ဆွေတချို က မးခွန်း ထုတ်ကောင်း ထုတ်ချင်ကြမှာပါ။ ‘အဲဒီ စကားလုံးကို၊ အဲဒီနေရာမှာ၊ အဲဒီ အဓိပ္ပါယ် နဲ  သုံးထားတာမဟုတ်ပဲ နာမည်အနေနဲ သုံးထားတာဖြစ်လို ပါ’ လို ဖပါရစေ။]
၁၉၉၁-ခု ဖဖ၀ါရီ ၂၅-ရက် ညမှာ၊ ဆာ်ဒီအာရေးဗီးယားနိုင်ငံ ဒါဟရန်ဒေသမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ အမေရိကန် စစ်စခန်းတခုကို၊ အီရတ်က ပစ်လွှတ်လိုက်တဲ့ စကဒ်(Scud) ဒုံးကျည်တစင်း ထိမှန်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ပစ်လွှတ်လိုက်တဲ့ စကဒ်ဒုံးကျည်ကို ပက်ထြီးရော့ဒုံးကျည်စနစ်ရဲ့ ရဒါ(Radar)တွေက အချိန်မှီထောက်လှမ်းမိပြီး တန်ပြန် ဒုံးခွင်းဒုံးနဲ အလိုအလျောက် ကြားဖြတ် ပစ်မချနိုင်ခဲ့လို ပါပဲ။ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ကြောင့် အမေရိကန်တပ်သားပေါင်း ၂၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့ရပြီး ၁၀၀ နီးပါး ထိခိုက် ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။ ပက်ထြီးရော့ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ဟာ ဘာကြောင့် မျှာ်လင့်ထားသလို အလုပ်မလုပ်သလဲဆိုတာကို အကြောင်းရင်း ရှာလိုက်တော့၊ သူ ရဲ့ ရဒါစနစ် နဲ  လမ်းကြောင်းရှာဖွေထောက်လှမ်းရေးစနစ် ဆာ့ဖ်၀ဲမှာ အားနည်းချက်(bug)တခု ရှိနေလို ဆိုတာ သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒီ အားနည်းချက်က ဒီလိုပါ။
• ရဒါစနစ်က ထာက်လှမ်းမိတဲ့ အရာ၀တ္တုရဲ့ အလျင်၊ တည်နေရာ၊ အကွာအေ၀း စတာတွေကို တွက်ချက်ဖို အတွက် လိုအပ်တဲ့ အလွန်တိကျတဲ့ အချိန်တခု မှတ်သားနိုင်မယ့် ကိန်းရှင် (variable) တခုရှိတယ်။
• အချိန်တန်ဘိုး assign လုပ်မယ့် အဲဒီ variable ထဲကို (အချိန်ကို ပိုတိကျအောင်) တစက္ကန် ရဲ့ ဆယ်ပုံတပုံ ယူနစ် (0.1) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သိမ်းဆည်းစေတယ်။
• အဲဒီ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ် run နတဲ့ ကွန်ပြူတာက 24-bit register ကို အသုံးပြုတယ်။
• 0.1 ကို binary စနစ် ဖစ်တဲ့ base-2 နဲ  ကိုယ်စားပြု ဖါ်ပြတဲ့အခါ သူဟာ အဆုံးမဲ့ (non-terminating) ဖစ်နေ တယ်။
• ဒါကြောင့် 24-bit fixed point register ထဲမှာ ထည့်သွင်းနိုင်အောင် binary ပုံစံနဲ  ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ floating point ထဲက ၂၃ နရာမြောက်ရဲ့ နာက်က ဒဿမနေရာတွေကို ဖတ် (truncate) ပစ်တယ်။
အဲဒီလို ဖတ်ပစ်လို  တန်ဘိုး တချို  ဆုံးရှုံးသွားမယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို သိမှာပါ။ အဲဒီ တန်ဘိုးက လုံး၀ မများပါဘူး။ တစက္ကန် မှာမှ 2-20 (two to the power minus twenty) စက္ကန် သာ ပျာက်ဆုံး လျာ့ပါး (loss of precision) သွားတာပါ။
• 2 ^ -20 (two to the power minus twenty) = 0.00000095367431640625
• ဒါကြောင့် 24-bit register ကို သုံးထားတဲ့ အဲဒီ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်မှာ ၁-စက္ကန် ဟာ ၀.၉၉၉၉၉၉ စက္ကန် လာက်ပဲ ရှိပါမယ်။ (1 - 0.00000095367431640625 = 0.99999904632568359375)
• အဲဒီလျော့သွားတဲ့တန်ဘိုးဟာ မူလတန်ဘိုးရဲ့ 0.00001% သာရှိပြီး တစ်စက္ကန် ရဲ့ အပုံ တစ်သန်းမှာ တပုံသာ ပျာက်ဆုံး လျာ့ပါး သွားတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို  ဆက် တွက်ကြည့်ကြပါစို ။
၁ စက္ကန် မှာ 0.00000095367431640625 စက္ကန်  လွဲရင်
၁ နာရီ (၃၆၀၀ စက္ကန် )မှာ 0.00000095367431640625 * 3600 = 0.0034332275390625 စက္ကန် ကွာဟနေပါမယ်။
ဒါကြောင့် နာရီပေါင်း ၁၀၀ ကြာတဲ့အခါမှာ 0.0034332275390625 * 100 = 0.34332275390625 စက္ကန် ကွာဟသွားပါပြီ။
နာရီ တစ်ရာ ပါ်မှာမှ တစ်စက္ကန် ရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံလောက်ပဲ ကွာဟတယ်ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ မများလှဘူးလို ထင်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် 1.7 km/sec ( ၁ စက္ကန် မှာ ၁.၇ ကီလိုမီတာ) နှုန်းအလျင်ရှိတဲ့ စကဒ်ဒုံးကျည်ဟာ အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာ (1700 * 0.34332275390625) မီတာပေါင်း ၅၈၀ ကျာ် (ပေ ၂၀၀၀ နီးပါး) ခရီးနှင်ပြီး ချဉ်းကပ်လာခဲ့ပါပြီ။ ပက်ထြီးရော့ရဲ့ ရဒါစနစ်တွေက အဲဒီ စကဒ်ဒုံးကျည်ကို ထာက်လှမ်းမိပေမယ့်၊ တကယ့်လက်တွေ လာကရဲ့ ပကတိကြာချိန်နဲ  ကွန်ပြူတာမှာ မှတ်သားထားတဲ့ အချိန် ကွာဟနေတာကြောင့်၊ ဒုံးကျည်ရဲ့ အလျင် နဲ  တည်နေရာကို ဆာ့ဖ်၀ဲက တိကျမှန်ကန်အောင် မတွက်ချက်နိုင်လိုက်ဘူး။ ဒါကြောင့် ဒုံးခွင်းဒုံးစနစ်က အလိုအလျောက် တုံ ပန်ပစ်ချဖို  နှာင့်နှေးခဲ့ရပါတော့တယ်။
တချို ကလည်း ဒါဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့ အမှားသက်သက်ချည်းပဲ မဟုတ်ဘူးလို  ငင်းချက်ထုတ်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ မူလတုန်းက အဲဒီ ပက်ထြီးရော့စနစ်ကို ဆိုဗီယက်တို ရဲ့ ခရုဇ်ဒုံးကျည် အပါအ၀င် အလယ်အလတ်နဲ  အမြင့်ပျံ စစ်လေယာဉ်တွေကို (လိုအပ်ရင်) ပစ်ချနိုင်ဖို  ရွ လျားစနစ်တခုအဖြစ် တည်ဆောက် ခဲ့တာပါ။ တစ်နေရာမှာ နာရီနည်းနည်းပဲထား၊ နာက်တစ်နေရာရွှေ ..စသည်ဖြင့်ပေါ့။ ဒါကြောင့် သူ ရဲ့မူလရည်ရွယ်ချက်နဲ  မကိုက်ညီတဲ့ နရာမှာ သုံးလို  အခုလို ဖစ်ရတာလို ဆိုပါတယ်။ ဘယ်လိုမကိုက်ညီတာလဲဆိုတော့၊ တစ်အချက်က ခရုဇ်ဒုံးကျည်ဟာ တော၀းပစ်ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ ရဲ့ အလျင်ဟာ (စကဒ်ဒုံးကျည်နဲ ယှဉ်ရင်) သိပ်မမြန်ပါဘူး။ စကဒ်ဒုံးကျည်ကတော့ တာတိုပစ်ဖြစ်တဲ့အတွက် ခရုဇ်ဒုံးကျည်ထက် ပိုမြန်ပါတယ်။ နှစ်အချက်က တစ်နေရာမှာ နာရီနည်းနည်းပဲထားဖို  ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတဲ့ အဲဒီ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကို တနေရာတည်းမှာ နာရီ တစ်ရာလောက်အထိ run ထားတဲ့အချက်ပါ။ မူလကတော့ “ဒီစနစ်ကို တကြိမ်မှာ ၈-နာရီထက် ပိုကြာအောင် မသုံးဘူး။ တကယ်လို  ဆက်တိုက်သုံးမယ်ဆိုရင်လည်း ပုံမှန် restart လုပ်ပေးမယ်” လို  ကြံရွယ်ခဲ့ပါတယ်။ အချိန်ကွာဟမှု (time variance) မရှိတော့အောင် ပျာက်သွားအောင်၊ time ကို zero ကို ပန်ထားဖို  system ကို re-start လုပ်မယ်ဆိုရင်၊ အချိန် တစ်မိနစ်လောက် ကြာမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက စစ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ တစ်မိနစ်ဆိုတဲ့အချိန်ကို ပးပြီး အဲဒီ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကြီးကို restart လုပ်ဖို ဆိုတာ တကယ်တော့ ဘယ်ဖြစ်နိုင်ပါ့မလဲ။ ဘာပဲပြောပြော အရင်းစစ်တော့ အမြစ်မြေမှာ ဆိုသလို loss of precision နဲ  ပတ်သက်ပြီး အရေးထားသင့်သလောက် မထားခဲ့လို ၊ ပာင်းလဲလာနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေနဲ  လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဖက်ဖက်ကပြည့်စုံအောင် ဆာ့ဖ်၀ဲကို ပင်ဆင်ရေးသား မထားလို  အခုလို ဖစ်ရတာလို ပဲ ဆိုရပါမယ်။

Inconsistency problem
၁၉၉၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ရဲ့ မိုင်ယာမီအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လဆိပ်ကနေ အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်း အမှတ်၉၆၅ ဘိုးရင်း (Boeing)757 လယာဉ်ဟာ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ကယ်လီ (Cali) မို  အယ်ဖွန်ဆို ဘိုနီးလား အာရဂွန် (Alfonso Bonilla Aragón) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ဦးတည်ပြီး ပျံသန်းထွက်ခွာခဲ့ပါတယ်။ လယာဉ်ဟာ မိုင်ယာမီက ထွက်ခွာချိန်နောက်ကျခဲ့ရတာကြောင့် အတတ်နိုင်ဆုံး စာ ဆိုက်ရောက်စေလိုတဲ့အတွက်၊ ကယ်လီတ၀ိုက်မှာလည်း လငြိမ်နေတာကြောင့် ကယ်လီထိန်းချုပ်ရေးစခန်းက လယာဉ်မှူးကို မူလသတ်မှတ်ထားတဲ့ ချဉ်းကပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်းမဟုတ်ပဲ ပိုနီးတဲ့ ချဉ်းကပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပာင်းပြီးမောင်းမလား လို မးပါတယ်။ လယာဉ်မှူးကလည်း အိုကေပေါ့။ အဲဒီအခါမှာ ဖစ်ချင်တော့ လယာဉ်မှူးက ကွန်ပြူတာစနစ်မှာရှိတဲ့ (လက်ရှိခရီးစဉ်ရဲ့) လယာဉ်ပျံသန်းရေး လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို မတော်တဆ မှားပြီး ဖျက်ပစ်လိုက်မိတယ်။ မပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းအရာရှိက လယာဉ်မှူးကို ကယ်လီရဲ့ မာက်ဖက်မှာရှိတဲ့ တလူ၀ါ (Tuluá) ကို check in လုပ်ဖို  ညွှန်ကြားတဲ့အခါ၊ လယာဉ်ပရိုဂရမ်မှာက အဲဒီ Tuluá နဲ  ဆိုင်တဲ့အချက်အလက်တွေ မရှိတော့တာကြောင့် လယာဉ်မှူးတွေဟာ ကိုသြဒိနိတ် (coordinates) တန်ဘိုးတွေကို ပျံသန်းရေးဇယား (flight chart) မှာ manualပဲ ရှာရပါတော့တယ်။ ဒီအတွက် လယာဉ်ကို အရှိန် နဲနဲလေးလျော့ချထားလိုက်ပါတယ်။ (အရှိန်လျော့ရင် လယာဉ်ဟာ အာက်ကို နဲနဲချင်း နိမ့်ဆင်းလာမှာပေါ့။) သူတို Tuluá ရဲ့ ကိုသြဒိနိတ်တန်ဘိုးတွေကို တွ တဲ့အချိန်မှာ လယာဉ်ဟာ Tuluá ကို ကျာ်ခဲ့ပြီ။ ဒါကြောင့် လယာဉ်မှူးတွေဟာ ပျံသန်းရေးလမ်းကြောင်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပရိုဂရမ်ပြန်သွင်းဖို  ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အနီးဆုံး နာက်ထပ် check in ပွိုင့် (နေရာ/မြို /ရေဒီယိုအချက်ပြစနစ်..etc) တခုကို flight chart မှာ ရှာတဲ့အခါ ROZO ဆိုတာကို သွားတွေ ရတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လယာဉ်မှူးဟာ ဇယားမှာပြထားတဲ့ ROZO အတွက်ကုဒ် R ကို လယာဉ်စီမံခန် ခွဲရေးစနစ် (Flight Management System) ဆာ့ဖ်၀ဲ ထဲကို input အဖြစ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ (R လို  ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်ပေါ့ဗျာ။) FMS ထဲမှာက R ဆိုတာ Bogotá အနီးမှာရှိတဲ့ Romeo ကို ကိုယ်စားပြုတာ။ ROZO အတွက် ကုဒ်က FMS ထဲမှာ ROZO လို  အပြည့်အစုံ သုံးထားတာဖြစ်တယ်။ Flight Chart နဲ  Flight Management System Software ရဲ့ အဲဒီလို အချင်းချင်း ညီညွတ် ကိုက်ညီမှုမရှိတာကို လယာဉ်မှူးတွေကလည်း ဘယ်သိထားပါ့မလဲ။ အကျိုးဆက်ကတော့ တာင်ကုန်းတွေထူထပ်မြင့်မားလှတဲ့ Romeo အရပ်ကို ဦးတည်ပြီး အလိုအလျောက်မောင်းစနစ် (autopilot)က လယာဉ်ကို မာင်းနှင်သွားပါတော့တယ်။ လယာဉ်မှူးဟာ တာင်တန်းကြီးကို သတိထားမိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ လယာဉ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး အမြင့်ကို ဆွဲတင်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် မလွတ်တော့ပါဘူး။ အဲဒီမှာ မီတာ ၃၀၀၀ (ပေ ၉၈၀၀) လာက်အမြင့်ရှိတဲ့ တာင်ရဲ့ တာင်ထွတ်ပိုင်းကို လယာဉ်ဟာ ၀င်တိုက်မိပါတော့တယ်။ ဒီကြေကွဲစရာ မတော်တဆမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၅၉ ဦး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။
နိဂုံး
ဒါတွေဟာဆော့ဖ်၀ဲကြောင့် ဖစ်တာမဟုတ်ဘူး ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့သူတွေကြောင့်ဖြစ်တာ လို  တချို ကဆိုပါလိမ့်မယ်။ မှန်ပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားသူတွေဟာ သူတို ရးတဲ့ဆော့ဖ်၀ဲနဲ ပတ်သက်လို အပြည့်အ၀ လုံးလုံးလျားလျား တာ၀န်ရှိသူတွေဖြစ်ပါတယ်။ တာ၀န်လည်းယူရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ကျင့်၀တ်သိက္ခာပိုင်းနဲ  လူမှုရေးဆိုင်ရာအကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နဲ  ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဘာသာရပ်တွေမှာ ထည့်သွင်းလေ့လာတာပေါ့။ နှလုံးခုန်နှုန်း ထိန်းညှိစက်တွေ၊ ကားတွေ လယာဉ်တွေ၊ ဘရိတ်(brake)စနစ်တွေ၊ ဒုံးကျည်ချိန်ရွယ်ပစ်ခတ်တဲ့စနစ်တွေ၊ ဆးပညာဆိုင်ရာကရိယာတွေ၊ မာင်းသူမဲ့ သယ်ယူပို ဆာင်ရေးစနစ်တွေ၊ အထပ်မြင့်ဓါတ်လှေကားစနစ်တွေ၊ စက်ရုပ်တွေ နဲ  စက်မှုထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းခွင်တွေအထိ ဆာ့ဖ်၀ဲဟာ ထဲထဲ၀င်၀င် နရာယူထားတဲ့အတွက်၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲ တခုခု မှားလိုက်တာနဲ  အကျိုးဆက်ဟာ ဆိုး၀ါးပြင်းထန်လှပါတယ်။ ဒါကြောင့်ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေဟာ “ဒီဆော့ဖ်၀ဲက တခုခု မှားခဲ့ရင် လူ အသက်ဆုံးရှုံးစေနိုင်သလား၊ ဒုက္ခိတဖြစ်သွားစေနိုင်သလား၊ ငွကြေးဆုံးရှုုံးမှု အကြီးအကျယ်ဖြစ်စေနိုင်သလား” ဆိုတာ လးလေးနက်နက် မးခွန်းထုတ်သင့်ပါတယ်။ ကိုယ်ရေးထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲကို တတ်နိုင်သမျှ ထာင့်ပေါင်းစုံက စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ ရှုပ်ထွေးမှုမြင့်မားတဲ့ စနစ်တွေမှာ ဖစ်နိုင်ခြေရှိသမျှအားလုံးကို ကုန်စင်ပြည့်စုံအောင် စမ်းသပ်စစ်ဆေး ဖို ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် testing တခုတည်းနဲ လည်း မလုံလောက်ပါဘူး။ ရှ ကလူတွေရဲ့ အတွေ အကြုံ၊ တခြားသူတွေရဲ့ အကြံညာဏ် အမြင်ရှုဒေါင့်၊ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ရဲ့ အတိတ်က အတွေ အကြုံ အမှား စတာတွေကို လက်တွေ အသုံးချနိုင်တဲ့ သင်္ခန်းစာတွေအဖြစ် ပာင်းလဲ ထုတ်နှုတ်ယူနိုင်စွမ်းရှိရပါမယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတစ်ရောက်ဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာရင့်ကျက်ပြည့်၀သူ၊ ကျင့်၀တ်သိက္ခာလေးစားလိုက်နာသူ နဲ  ကိုယ်လုပ်တဲ့ အလုပ်အပေါ် တာ၀န်ယူ တာ၀န်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖစ်သင့်ပါတယ်။ ဆးပညာလောကနဲ  တခြားအရေးကြီးတဲ့ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နယ်ပယ်တွေမှာ သက်ဆိုင်ရာအလုပ်ကိုလုပ်ဖို  အသိအမှတ်ပြုလိုင်စင် လိုပါတယ်။ ခက်တာက ဒီလောက်အရေးကြီးတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ လာကမှာတော့ အဲဒီလိုမျိုးရှိတာမတွေ ရပါဘူး။ “ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတစ်ရောက်အတွက် လိုင်စင် ရှိသင့် မရှိသင့်ဆိုတာတော့ မသိဘူး။ ရှိသင့်တယ်ဆိုရင်တောင် ကျုပ်အတွက်တော့ လုံး၀မလိုဘူးဗျ။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ကျုပ်က software engineer မဟုတ်ဘူး။ software developer” လို  တချို က ဆိုကြလေမလားမသိဘူး မိတ်ဆွေတို ရ။

ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
REFERECNE: Principles of Computer Science, Carl Reynolds and Paul Tymann, 2008, Chapter 9 Social Issues, Can Computers Kill? ကို အခြေခံ၍ ရးပါသည်။

မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ သြဂုတ်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။

Sunday, May 12, 2013

အရည်အသွေးမြင့် ဆော့ဖ်ဝဲအင်ဂျင်နီယာ


မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ဒီကနေ ခတ်အခါမှာ စီးပွားရေး လူမှုရေး နဲ  အခြားအခြားသော အထွေထွေကိစ္စရပ်တွေဟာ တခုနဲ တခု ဆက်နွယ်ပြီး ရှုပ်ထွေးမှုတွေ မင့်မားလာပါတယ်။ အဲဒီလို မင့်မားလာတဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေကို ဖရှင်းနိုင်ဖို  ကျွန်တော်တို ဟာ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ပိုမိုအသုံးချလာကြရပါတယ်။ အခုဆိုရင် ကျွန်တော်တို ရဲ့ န စဉ်ဘ၀တွေမှာ ကွန်ပြူတာနဲ ကင်းလွတ်ဖို ဆိုတာ တာ်တော် မဖြစ်နိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေကိုရောက်နေပါပြီ။ အဲဒီလို ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ပိုမိုအသုံးချလာကြတာနဲ အမျှ၊ အဲဒီကွန်ပြူတာစနစ်တွေ ထိရောက်အောင်မြင်အောင် အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို အတွက် ပိုမို အရည်အသွေးမြင့်မားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေလိုအပ်လာပါတယ်။ အဲဒီလို အရည်အသွေးမြင့် ဆာ့ဖ်၀ဲတွေရေးဖို  ပထမတန်းစား programmer တွ၊ software engineer တွ၊ software developer တွ ပိုမိုလိုအပ်လာတယ်ပေါ့။ လိုအပ်လာတဲ့ လူ စွမ်းအားအရင်းအမြစ်တွေရဖို ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ အစည်း တက္ကသိုလ် ကာလိပ် သိပ္ပံတွေက မွးထုတ်ပေးရမှာမှာပါ။ ဒါပေမယ့်ခက်တာက အဲဒီလို ကာလိပ် သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်ဆင်း အများစုရဲ့ ပာစကားကတော့ အားတက်စရာပါပဲ။ “အခုအချိန်မှာ မင်္ဂလာပါကမ္ဘာကြီး Hello World * ဆိုတာတောင် အနိုင်နိုင်ပဲဗျို ” တဲ့ ။[* programming language တစ်ခုကို စတင်လေ့လာသင်ယူသူတိုင်း ပထမဆုံးအနေဖြင့် ရးလေ့ရှိသည့်၊ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်(statement) တစ်ကြောင်းတည်းသာပါသည့် ပရိုဂရမ်။]
ရိုးရိုးသားသား၀န်ခံရရင်တော့ ကျွန်တော်တို  ဘယ်လောက်ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်ပြောပြော ဆိုးဆိုး၀ါး၀ါး မှားနေပြီဆိုတာပါပဲ။ ချိန်ဖို က လိုရင်းမဟုတ်ပဲ မှန်ဖို ကသာ အဓိကကိုးဗျ။ ရည်ရွယ်ချက်နဲ  ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတွေထက် ဖစ်လာတဲ့ ရလာတဲ့ အကျိုးရလာဒ်ကသာ ပိုအရေးကြီးတယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ မိတ်ဆွေတို ရာ ဘယ်လိုထင်ပါသလဲ။ ဒါနဲ  စကားမစပ်ပြောရရင်တော့ ကျွန်တော့ရဲ့ အရင်ဆောင်းပါးတွေမှာရော၊ အခုဆောင်းပါးမှာပါ ရည်ညွှန်းတဲ့ “မိတ်ဆွေတို ” ဆိုတာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားခြင်းအလုပ်နဲ  အသက်မွေး၀မ်းကြောင်းပြုကြမယ့် ကျာင်းသူကျောင်းသား လူငယ်တွေ၊ ဘွဲ ရကာစလူငယ်တွေ၊ programming တို  software engineering တို နဲ  ပတ်သက်ပြီး အသိပညာ ဗဟုသုတ ရှာဖွေစုဆောင်းနေသူတွေ ကို ရည်ညွှန်းတာပါ။ ဒီလူငယ်တွေဆီက စိတ်မကောင်းစရာ အမြဲလိုလို ကြားနေရတဲ့ စကားတွေကတော့ “programming က ခက်တယ်ဗျာ။ ဘယ်က စ’ရေးရမှန်းမသိဘူး။ ဘာမှလည်းမတတ်ဘူး ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ။” ဆိုတဲ့ စိတ်ပျက်အားလျော့တဲ့ လမ်းပျောက်နေတဲ့ အသံတွေပါပဲ။ အမှန်တော့လည်း ဒီဒုက္ခတွေဟာ မိတ်ဆွေတို လို အိုင်တီလိုင်း ဆာ့ဖ်၀ဲလိုင်း လိုက်မိတဲ့သူတွေချည်း ခံစားရတဲ့ အရာတွေမဟုတ်ပါဘူး။ ကျာင်းသူကျောင်းသားတိုင်း ဘွဲ ရကာစ လူငယ်တိုင်း ခံစားရတဲ့ ခံစားမှုပါ။ လူတိုင်းပါ။ ကိုယ့်ကျမှ ထူးပြီး ကံဆိုးနေတာတော့မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီပြဿနာအတွက် လက်ညှိုးထိုး တရားခံရှာနေမယ့်အစား၊ တစ်စုံတရောက်ကိုပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့်ကိုကိုယ်ပဲဖြစ်ဖြစ် အပြစ်တင်နေမယ့်အစား ဒီအခက်အခဲတွေကို ကျာ်လွှားနိုင်အောင် ဘယ်လိုလုပ်ကြမလဲ ဆိုတဲ့ ဖရှင်းဖို နည်းလမ်းကိုသာ ရှာဖွေကြပါစို ။ မားဘယ်ကနေ ဘယ်သူပစ်လိုက်သလဲ ဆိုတာထက်၊ မားဒဏ်ရာကြောင့် အဆိပ်တက်နေသူကို အရင်ဆုံး ကုသပေးဖို  အရေးကြီးသလိုမျိုးပေါ့။
ကိုယ့်ကိုကိုယ်သိခြင်း (Know Thyself)
အရည်အသွေးမြင့် ပရိုဂရမ်မာတွေ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေ ဖစ်နိုင်ဖို အတွက်၊ အရေးအကြီးတကာ့အကြီးဆုံးနဲ  နံပါတ်တစ်အချက်ကတော့ မးခွန်းတခုနဲ  စတင်လိုက်ဖို ပါပဲ။ အဲဒီမေးခွန်းကတော့ “ငါဟာ.. ဒီ ပရိုဂရမ်မာဘ၀ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဘ၀ ဆာ့ဖ်၀ဲ Developer ဘ၀ ကို ပင်းပြင်းထန်ထန် လိုလိုလားလား ဖစ်ချင်စိတ်ရှိရဲ့လား။ ရှိတယ်ဆိုရင်ရော သချာရဲ့လား” ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ Apple ရဲ့ ဖခင်ကြီး၊ ကွယ်လွန်သွားရှာပြီဖြစ်တဲ့ စတိဗ်ဂျော့ဘ် Steven Paul Jobs (February 24, 1955 – October 5, 2011) ရဲ့ စကားကို ပန်လည်ကိုးကားပါရစေ။ အဲဒီစကားက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှာရှိတဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့်မှီ နာမည်ကျော် စတဲန်ဖို ဒ် (Standord) တက္ကသိုလ်ကြီးရဲ့ ၊ ၂၀၀၅ ခု ဂျွန်လ ၁၂ န  မှာကျင်းပခဲ့တဲ့ ဘွဲ နှင်းသဘင် အခမ်းအနားမှာ မိတ်ဆွေတို လို ဘွဲ ရ ကျာင်းသူကျောင်းသား လူငယ်များကို ပာခဲ့တဲ့ စကားပေါ့။
“ခင်ဗျားလုပ်တဲ့အလုပ်က ခင်ဗျားဘ၀ရဲ့ကွက်လပ်ကိုဖြည့် ပးမှာဗျ။ ဒါကြောင့် ကိုယ့် ဘ၀ကိုယ် အမှန်တကယ် ကျနပ်ပျော်ရွှင်နိုင်ဖို ဆိုရင်၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အရမ်းမိုက်တဲ့အလုပ် တကယ်အနှစ်ကျတဲ့အလုပ်လို  လးလေးနက်နက်ယုံကြည်တဲ့ အလုပ်ကို လုပ်ဖို ပဲဖြစ်တယ်။ အဲဒီလို အရမ်းမိုက်တဲ့အလုပ် တကယ်အနှစ်ကျတဲ့အလုပ်မျိုးလို  ယုံကြည်နိုင်ဖို အတွက် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းကတော့ ခင်ဗျားဟာ ခင်ဗျားလုပ်တဲ့အလုပ်ကို ချစ် ဖို ပဲ။ အဲဒီလို အလုပ်မျိုး မတွေ သးရင်လည်း တွ အာင် ဆက်ပြီးသာ ရှာဗျာ။ ရာက်ရာဘ၀ ဖစ်ရာနေရမှာ ကျာက် မချလိုက်နဲ ..ရပ်တန် မနေနဲ ။ အဲဒီလို အလုပ်မျိုးတွေ ပီဟေ့ဆိုတာနဲ  ခင်ဗျားနှလုံးသားက (ဒီ အလုပ်ဟာ ငါတကယ်ချစ်တဲ့ အလုပ် ငါတကယ်လုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်လို ) သိလာမှာပဲ။ တကယ်မြဲမြံခိုင်ခန် တဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေလိုပဲ အချိန်ကြာလာတာနဲ အမျှ ခင်ဗျားအလုပ်ဟာ ခင်ဗျားဘ၀နဲ  တသားတည်း တထပ်တည်း ကျသထက်ကျလာလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီလိုအလုပ်မျိုးတွေ တဲ့အထိိ ဆက်ပြီးသာရှာဗျာ။ မတွေ သးပဲနဲ တာ့ ဘ၀ကို ကျာက််မချလိုက်နဲ ။”
ဒါကြောင့် မိတ်ဆွေဟာ ကိုယ်တကယ် လိုလိုလားလား နှစ်နှစ်ကာကာ လုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်မျိုးဟာ ဘယ်လိုအလုပ်မျိုးဖြစ်တယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ရွေးချယ်ရပါမယ်။
“မသိဘူးလေ..ဆယ်တန်းအောင်တုန်းက ကိုယ့်အမှတ်နဲ  အစိုးရက ခွဲချပေးလိုက်တဲ့ ကျာင်းပဲ တက်လိုက်ရတာပေါ့… ကွန်ပြူတာတက္ကသိုလ်ဆိုပဲ၊ မိဘကခိုင်းလို ၊ သူငယ်ချင်းတွေလိုက်တဲ့လိုင်း လိုက်လိုက်တာပဲ၊ ဒီလိုင်းက လစာကောင်းတယ်ဆိုလို ၊ ဘယ်လို ပာရမလဲပေါ့နော် ဒီလိုပါပဲ ..ဒီလိုနဲ ပဲ ဒီလမ်းကို ဒီလိုပဲ ရာက်လာတာလို  ဆိုရမှာပဲပေါ့နော်” တို ဘာတို ဆိုရင်တော့ အခြေအနေမကောင်းသေးဘူးဗျ။ နာက်တချက်က ကိုယ် လိုက်လက်စလိုင်းမို လို တို ၊ အိုင်တီနဲ ဘွဲ ရထားတော့လည်း အိုင်တီပဲလုပ်ချင်တယ် တို ဆိုတာတွေဟာလည်း လုံး၀မဟုတ်သေးပါဘူး။ လူတစ်ရောက်ဟာ ကိုယ့်ကိုကိုယ် ရှာဖွေတွေ ရှိလာတာနဲ အမျှ လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ရဲရဲ၀ံ့၀ံ ချိုးကွေ နိုင်ရပါမယ်။ လမ်းကြောင်းပြောင်းပစ်နိုင်ရပါမယ်။ အသစ်တဖန် ပန်စရဲတဲ့ စိတ်ဓါတ်ခွန်အားရှိရပါမယ်။ မိတ်ဆွေဟာ ငါ ဘာဖြစ်ချင်တာလဲ ငါဘာလုပ်ချင်တာလဲ ဘယ်လမ်းကို လျှာက်ချင်တာလဲဆိုတာ မိမိကိုယ် မိမိ သိအောင်အရင်ဦးဆုံး အားထုတ်ကြိုးပမ်းလိုက်ပါဦး။ လမ်းမသိရင် လမ်းလွဲနေရင် လိုရာခရီးမရောက်ပဲ အလဟဿ အချိန်ကုန် လူပန်း “စရိတ်ကုန် ဇလုံပွန်း ဇွန်းတို” ဖစ်နေမှာပေါ့။ ပီးတော့လည်း နာက်တစ်ချက်က ကိုယ့်ဘ၀အတွက် အာင်အောင်မြင်မြင် ပျာ်ပျော်ရွှင်ရွှင် ရရှည် စိတ်၀င်တစား လုပ်နိုင်ဖို အတွက် အလုပ် ရွးချယ်တဲ့နေရာမှာ လစာတို  အကျိုးအမြတ်တို  စတဲ့ ငွတခုတည်းကိုချည်း ဦးတည်မစဉ်းစားသင့်ပါဘူး။ “အိုင်တီသမားက စလုံးမှာ ဆိုရင် အနည်းဆုံး သုံးထောင်ပဲ..အဲဒါကြောင့် အိုင်တီလိုင်းလိုက်ကြဟေ့”။ “အမေရိကားမှာဆိုရင် အနည်းဆုံး အစိမ်း ခာက်ထောင်လောက်ကတော့ အသာလေးပဲပေါ့..ဒေါ့နက်တို  ဂျာဗားတို  လ့လာကွာ” ဆိုတဲ့ စကားတွေဟာ အသက်မွေး၀မ်းကြောင်းအလုပ်တခုကို ရွးချယ်ဖို  မှန်ကန်တဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ တွန်းအားတွေမဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်မ၀င်စားတဲ့ အလုပ်ကိုလုပ်ရင် မထူးချွန်ဘူး။ မထူးချွန်တဲ့အလုပ်ကိုလုပ်ရင် မအောင်မြင်ဘူး။ မအောင်မြင်တဲ့အလုပ်ကို လုပ်မှတော့ ဘယ်မှာလာ ကာင်းတော့မလဲဗျာ။ ငွကြောင့်သာဆိုရင်တော့ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတာထက်၊ ကုန်သည်ပွဲစား အရောင်းအ၀ယ်သမားလုပ်တာကမှ ငွများများရဖို  ချမ်းသာဖို  ပိုပြီးသေချာပါတယ်။ မိတ်ဆွေဟာ အသက်အရွယ်ရလာတာနဲ အမျှ အလုပ်တခုဟာ ငွများများရတိုင်းလည်း သိပ်တော့မနိပ်လှဘူး ဆိုတာ နားလည်လက်ခံလာမှာပါ။ ကိုယ်ဘာလုပ်ချင်သလဲ ဘာဖြစ်ချင်သလဲ ဘယ်နေရာတွေမှာ အားသန်လဲ ထူးချွန်သလဲ programming တို  software engineering တို ကို ငါ တကယ်စိတ်၀င်စားရဲ့လား ဆိုတာ စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ပါ။ မသေချာရင်တော့လည်း ကိုယ်ထင်တဲ့ဟာ လက်တွေ လုပ်ကြည့်လိုက်ရုံ ရှိတော့တာပဲဗျာ။ လူ ဘ၀ကြီးဆိုတာကလည်း ခပ်ရှုပ်ရှုပ်ရယ်။ တချို အလုပ်တွေက လုပ်ကြည့်တော့မှ တဖြည်းဖြည်း စိတ်၀င်စားလာပြီး ကိုယ်၀ါသနာပါမှန်း ထူးချွန်မှန်း သိလိုက်ရသလို၊ တချို အလုပ်ကြပြန်တော့ ကိုယ်ကသိပ် crazy ဖစ်နေပေမယ့် တကယ်တန်းလုပ်ကြည့်လိုက်တော့မှ “ကျီးကန်း၊ စကားသင်” ဖစ်နေတာမျိုး ကြုံရတတ်တာကိုးဗျ။ ဒီလို မစမ်းခရမ်းပျိုး လုပ်ကြည့်နေရတဲ့အတွက် အချိန်တော့ နဲနဲ ရင်းရမှာပေါ့။ မတတ်နိုင်ဘူး။ ကိုယ့်ဘ၀ရဲ့ ကျန်တဲ့သက်တမ်းတလျောက်လုံး ကိုယ် တကယ်စိတ်၀င်စားပြီး ထူးချွန်အားသန်ရာကိုလုပ်နိုင်ဖို  အချိန်နဲ ရင်းပြီး ရှာဖွေသင့်ရင် ရှာဖွေရတော့မှာပဲ။ အင်း အရေးကြီးတာက limit လးတော့ထားပေါ့ဗျာ။ တစ်ချို ပုဂ္ဂိုလ်များလည်း တွ ဖူးပါရဲ့။ “ဘွဲ မျိုးစုံလည်းရထားတယ်၊ အလုပ်လည်းပေါင်းစုံပြီ၊ နိုင်ငံပေါင်းစုံလည်းရောက်ပြီးပြီ၊ အသက်လည်းခြောက်ဆယ်ကျော်ပြီ။ ခုထက်ထိတော့ ဘာကိုမှ ထူးထူးခြားခြား သိပ်စိတ်၀င်စားလှတယ်မရှိပါဘူး။ ဟိုကွေ ဟိုတက်၊ ဒီကွေ ဒီတက် နဲ ပဲ ဖတ်သန်းလာခဲ့တာပဲကွ” ဆိုတာမျိုးလည်းရှိလေတော့၊ ဒီလို မစမ်းခရမ်းပျိုး လုပ်ကြည့်တဲ့နည်းက သိပ်တော့မကောင်းလှဘူးပေါ့။ ဒါပေမယ့်လည်း ပတ်၀န်းကျင်နဲ  အခြေအနေက တွန်းပို လိုက်တဲ့ ကိုယ်မကျင်လည် မနှစ်သက်တဲ့ နရာမှာ ကျာက်ချနေမယ့်အစား မျာနေမယ့်အစားတော့၊ ဒီနည်းကမှ ခပ်ကောင်းကောင်းပါ။ အကောင်းဆုံးက ကိုယ်တိုင် စာများများဖတ် လ့လာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားကောင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်း၊ အတွေ အကြုံဗဟုသုတများသူတွေ နဲ တိုင်ပင်ဆွေးနွေး အကြံညာဏ်ရယူပြီး နာက်ဆုံးအဆင့်မှာတော့ ကိုယ့်လမ်းကို ကိုယ်တိုင်ရွေးပေါ့ဗျာ။ အနှစ်ချုပ်ကတော့ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက် ရွးချယ်ချက်ကြောင့်မဟုတ်ပဲ အခြေအနေတစ်ခုက တွန်းပို လိုက်လို  တစ်နေရာကို ရာက်လာတာဆိုရင်၊ တခြားအခြေအနေတစ်ခုက အဲဒီနေရာက ပန်တွန်းချသွားတာကို ကြုံရနိုင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။

ရွေ လျားပစ်မှတ် (Software Engineering)
ဒုတိယအချက်အနေနဲ ကတော့ ဒီ software engineering လိုင်းကိုလိုက်တော့မယ်ဆိုရင် ဒီပညာရပ်ရဲ့ သဘောသဘာ၀ နဲ  အနေအထားကို ကာင်းကောင်း နားလည်သဘောပေါက်ထားဖို လိုအပ်တဲ့ကိစ္စပါ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ ဒီပညာရပ်ဟာ တခြား အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်တွေလို ရင့်ကျက် တည်ငြိမ် အသားကျတဲ့ အဆင့်ထိ မရောက်သေးတော့ ဒီ ပညာရပ်နဲ ပတ်သက်တဲ့ နည်းစနစ်အသစ်တွေ နည်းပညာအသစ်တွေ အတွေးအခေါ် အယူအဆအသစ်တွေနဲ ၊ programming language အသစ်တွေ ဒါမှမဟုတ် programming language version အသစ်တွေ ဟာ အချိန်နဲ အမျှ အဆက်မပြတ် ပုံမှန် ပါ်ထွက်နေလို ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ဟာ ကျာင်းသူကျောင်းသားတွေသာမက၊ သင်ကြားရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ဆရာ ဆရာမတွေအပြင် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းရေးဆွဲသူတွေပါ တွ ကြုံနေရတဲ့ အခက်အခဲဖြစ်ပါတယ်။ သင်ရိုးတစ်ခုကို ပုစုချိန်၊ မိတ်ဆွေတို ကျာင်းသားဘ၀ ဖတ်သန်းချိန်နဲ  လုပ်ငန်းခွင်၀င်ရောက်ချိန် ကြားမှာ၊ ပင်ပ software industry လာကရဲ့လိုအပ်ချက်တွေ တာင်းဆိုမှုတွေနဲ ၊ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ကိုယ်တိုင်က တာ်တော်လေး ပာင်းလဲသွားပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဘာနဲ အလားသဏ္ဍန်တူသလဲဆိုတော့ မိတ်ဆွေတို ဟာ စစချင်းပဲ ရွ လျားပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ မှန်အောင် ပစ်ခတ်ဖို ကြိုးစား အားထုတ်နေရတဲ့ သူတွေလိုဖြစ်နေပြီး ရလာဒ်တော်တော်များများက ဦးတည်ချက်နဲ  လွဲချော်သွားရတဲ့ အဖြစ်မျိုးတွေ ကြုံတွေ နရတာပါ။ ဒါကြောင့် ဘွဲ ရကာစ လူငယ်တွေအနေနဲ  လုပ်ငန်းခွင်အတွက် ဘယ်လိုမှ အဆင်သင့်မဖြစ်နိုင်တဲ့ အနေအထားမျိုးကြုံရပါတော့တယ်။
ခက်တာက သင်ရိုညွှန်းတမ်းဆိုတာမျိုးကို အမြဲပြောင်းနေလို  အားတိုင်းအဆင့်မြှင့်နေလို ရတာမျိုးမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် software engineering ပညာရပ်နဲ ပတ်သက်ရင် သင်ကြားရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ဆရာ ဆရာမတွေနဲ  ကျာင်းသူကျောင်းသား လူငယ်တွေကိုယ်တိုင်ပဲ အမြဲမပြတ် ရှာဖွေ ဖည့်ဆည်းနေဖို  ၊ လ့လာနေဖို ၊ လ့ကျင့်နေဖို  ဆိုတာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်လာပါတယ်။ အဲဒီလို လုပ်နိုင်ဖို ကျပြန်တော့ တိုင်းပြည်တပြည်ရဲ့ အခြေခံအဆောက်အဦပြည့်စုံမှု အနေအထားက အများကြီး စကားပြောလာပါပြီ။ နာက်ဆုံးပေါ် စာအုပ်စာအုပ်စာတမ်း တွ အလျှံပယ်ရှိတဲ့စာကြည့်တိုက်တွေ၊ မန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက် စတာတွေဟာ ပညာရေးတိုးတက်ဖို ၊ ပာင်းလဲရွေ လျားနေတဲ့ နည်းပညာတွေနောက်ကို အမှီလိုက်နိုင်ဖို အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တွေပါ။ တက္ကသိုလ် ကာလိပ် စုစုပေါင်းအရေအတွက် မဟုတ်ပါဘူး။ အခုတော့ အဲဒီလို အမှန်တကယ် လိုအပ်နေတဲ့ လိုအပ်ချက်တွေက မပြည့်စုံ ချို တဲ့လေတော့ ကျာင်းသူကျောင်းသား ခဗျာများလည်း ရှိတဲ့ မီးကျိုးမောင်းပျက် ကျာက်လက်နက်နဲ ပဲ  လာင်ချာထမ်းထားတဲ့ ဒိုင်နိုဆောကြီးကို ရင်ဆိုင်တိုက်ရလို ဖစ်နေတာပေါ့။ တခါတလေ မဆီမဆိုင် တွးမိပါတယ်။ စာကြည့်တိုက် နဲနဲ နဲ  အင်တာနက်နှေးနှေးပဲရှိတဲ့နိုင်ငံကလူတွေဟာ၊ စာကြည့်တိုက်များများ နဲ  အင်တာနက်မြန်မြန်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေကို သွားအလုပ်ကြ ပညာရှာကြရတာပါလား လို ။ လက်တွေ မှာလည်း ဒီအတိုင်းပဲဖြစ်နေတာကိုး။ ကဲ ထားပါဗျာ မရှိတာတွေ ပာနေလို တာ့လည်း ကျွန်တော်တို ဘာမှ ဖစ်လာမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီအခက်အခဲကို လက်တွေ ကျကျပဲ ကိုယ်လုပ်နိုင်တဲ့ ရှုဒေါင့်ကနေ တတ်နိုင်သလောက်ဖြေရှင်းကြည့်ကြပါစို ။
ဤခရီး နီးပါသည် (Study, Analyse, Practise)
အဲဒီ ဖရှင်းနည်းကတော့ “အတ္တာဟိ အတ္တနော နာထော” ဆိုတာလို မိမိကိုယ်သာကိုးကွယ်ရာလို ခံယူပြီး (ဆရာဆရာမတွေရော ကျာင်းသူကျောင်းသားတွေပါ) မိမိကိုယ်ကို တာ်အောင် တတ်အောင် ကျွမ်းကျင်အောင် တဦးချင်းအနေနဲ  စတင်ကြိုးပမ်း တဲ့ နည်းလမ်းပါပဲ။ programming နဲ  software engineering မှာ တာ်ဖို အတွက်ဆိုရင် “များများဖတ် များများတွေး များများရေး” ရပါလိမ့်မယ်။ မိတ်ဆွေရဲ့ တခြားအပျော်အပါးတွေကို နဲနဲလေးတော့ စတေးရပါလိမ့်မယ်။ များများဖတ်ဖို အတွက် (လောလောဆယ်တော့) စာအုပ်များများမလိုပါဘူး။ မိတ်ဆွေမှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကိုသာ တအုပ်ဆို ဆိုသလောက် ကျညက်အောင် ထုံးလိုချေ ရလိုနှေက်ပြီး၊ ကြာင်ပုဇွန်စား ကျွတ်ကျွတ်၀ါးသလို များများဖတ်ပါ။ ဖတ်ပြီးသလောက်ကို ပန်လည်တွေးတော စဉ်းစားဆင်ခြင်ပါ။ ပီးရင် ရးသင့်ရေးထိုက်တဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ လ့ကျင့်ခန်းတွေကို လက်တွေ ချရေးပြီး run ကြည့်ပါ။ မးထားတဲ့မေးခွန်း၊ ရးထားတဲ့ ပရိုဂရမ်နဲ ထွက်လာတဲ့အဖြေကို နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင် သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ စက်နဲ  run ဖို  အဆင်မပြေရင် နာက်ဆုံးဗျာ ပရိုဂရမ်ကို စာရွက်နဲ သာချရေးလိုက်ပေတော့။ အရေးအကြီးဆုံးအချက်ကတော့ “ ဒီ program ကို ငါ ဘာအတွက် ရးတာလဲ ဘာကြောင့်ရေးတာလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်း သို မဟုတ် ပဿနာကို သဘောပေါက်နားလည်အောင်လုပ်ဖို ပါ။ အကြိမ်တော်တော်များများမှာ ကျွန်တော်တို ဟာ အဖြေကိုမသိတာထက်၊ မးခွန်းကို နားမလည် တာက များနေတတ်ပါတယ်။
နောက်တဆင့်အနေနဲ ၊ မိတ်ဆွေဟာ ကိုယ်နဲ ၀ါသနာတူ ရည်ရွယ်ချက်တူတဲ့ သုူငယ်ချင်းတွေနဲ အစု အဖွဲ လးတွေဖွဲ ပီး၊ စာသင်နှစ်တနှစ်မှာ အနဲဆုံး assignment သးသေး နှစ်ခုလောက် နဲ  ပရောဂျက်ကြီးကြီး တခုလောက် ရအောင်ရေးပါ။ ဒါဆိုရင် လးနှစ် တာကာလပြီးရင် မိတ်ဆွေဟာ တာ်တော်ကြီး မဟုတ်တောင်မှာ တာ်တော်လေး တာ့ တီးမိခေါက်မိပြီး လုပ်ငန်းခွင် စိန်ခေါ်မှုတွေအတွက် အဆင်သင့်လောက်နီးနီး ဖစ်နေမှာပါ။ “နေပါဦးဗျ ခင်ဗျားပြောတော့လွယ်တယ် ကျုပ်တို က ဘယ်က စ’ ရးရမှန်းကိုမသိတာ ဘာတွေရေးရမှာလဲ” ဆိုရင် အလွယ်ဆုံးအဖြေပေးပါမယ်။ assignment အတွက်လောက်ဆိုရင်၊ ကိုယ်ပေးလိုက်တဲ့ input တွနဲ  ပါင်း နှုတ် မှက် စား လုပ်တဲ့ ပရိုဂရမ်လေးတွေ၊ အတိုးတွက်တာတို၊့ အလေးချိန် အပူချိန် အကွာအေ၀း စတဲ့ ယူနစ်တွေ တခုကတခုပြောင်းတာတို  ..အဲဒီလိုမျိုး ပရိုဂရမ်လေးတွေ စမ်းရေးကြည့်ပေါ့။ project အတွက်ဆိုရင် လည်း လူတိုင်းရေးနေကြ login, customer, order, product, supplier, invoice, report ပဲပေါ့ဗျာ။ တကယ်တော့ business system အများစုဟာ အဲဒီ flow အပေါ်မှာပဲ တာ်တော်များ အခြေခံထားတာကိုး။ assignment ကို တစ်ရောက်တည်းရေး ၊ project ကို နှစ်ရောက်သုံးရောက် တိုင်ပင်ပြီး ပူးပေါင်းရေးပေါ့။ ပရိုဂရမ်ရေးတာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတာကို သိပ် ခက်ခဲ နက်နဲတဲ့ အလုပ်တွေလို  သဘောမထားနဲ ဗျ။ အစပိုင်းတော့ စိတ်ညစ်ရတာပေါ့ဗျာ။ မိတ်ဆွေတို  ငယ်ငယ်ကဆိုရင် စာထဲမှာအလွယ်ဆုံးဖြစ်တဲ့ ၀လုံး ရးတာတောင် လှဖို  ပပို  ပီပြင်ဖို  ၀ိုင်းစက်ဖို  တနှစ်လောက် ကြိုးစားခဲ့ရသေးတာပဲ။ အရည်အသွေးမြင့် software engineer ဖစ်ဖို နဲနဲတော့ စိတ်ရှည်သည်းခံပြီး ဇွဲနဘဲ ကြီးရမှာပေါ့။ နာက်အရေးကြီးတဲ့အချက်က မိတ်ဆွေဟာ တုန်ချိနှေးကွေး အင်တာနက်လေး သုံးဖြစ်တဲ့အချိန်တွေမှာ မိတ်ဆွေရဲ့ တန်ဘိုးရှိတဲ့အချိန်တွေကို software engineering တို  programming တို နဲ ဆိုင်တဲ့ forum တွ၊ blog တွ၊ site တွ မှာသာ သုံးစွဲဖို ပါ။ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေဖြစ်တဲ့ MIT, Cornel, Stanford, Princeton တို က ထိပ်တန်း ပါမောက္ခကြီးတွေရဲ့ လက်ချာ video တွ notes တွ၊ speech တွ၊ thesis paper တွ စာအုပ်စာတန်းတွေ အင်တာနက်မှာ အလျှံပယ်ရနေလျက်နဲ  ၊ g-talk, y-talk, facebook, twitter, ဂိမ်း, ဟိုဟိုဒီဒီ ဆိုဒ်တွေနဲ အချိန်မဖြုံးမိပါစေနဲ ။ မိတ်ဆွေတို ဖက်ကလည်းပြန်ပြောနိုင်ပါတယ်။ “အေး..ခင်ဗျားပြောတဲ့အတိုင်း လက်တွေ လုပ်ကြည့်ရင် ဘာဖြစ်လာမလဲတော့မသိဘူး။ အခုကိုပဲ လူ အခွင့်အရေး အတော်လေး ဆုံးရှုံးနေပါရောဗျ။ facebook လးတောင် မကြည့်ရဆိုတော့လည်း။ ညစ်သွားပြီဗျာ” လို ။ ကျွန်တော်ဆိုလိုတာက အဲ့ဒါတွေ လုံး၀ကြီး ဖတ်ရမယ်လို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ အတတ်နိုင်ဆုံး လျာ့ဖို လာက်ပါပဲ။ ကွယ်လွန်သွားရှာပြီဖြစ်တဲ့ အဆိုတော်ကြီး ကိုထီး (စိုင်းထီးဆိုင်) သီဆိုခဲ့တဲ့ “အပေးနဲ အယူ” သီချင်းထဲက ဆရာစိုင်းခမ်းလိတ်ရဲ့ စာသားလေးကိုပဲ မျှေ၀လိုက်ပါရစေ။ “ထိုက်တန်တဲ့ ရင်းနှီးမှုတော့ရှိရမယ်။ မယုတ်မလွန်တဲ့ ကျိုးစားမှုတော့ စိုက်ရမယ်။ နတ်စီတဲ့ အိပ်မက်လှလှ လွယ်လွယ်နဲ မရ” ဆိုတဲ့ စကားပါ။ မှန်ပါတယ်မိတ်ဆွေ။ လွယ်လယ်နဲ  စပယ်ပွင့်ရင်တော့ တလောကလုံး သင်းပျံ မွှးကြိုင်ပြီး လူတိုင်းရဲ့ခေါင်းမှာ ပန်းတွေနဲ ၀နေမှာပေါ့ဗျာ။

ဘယ်စာကို မာင်သင်မတုန်း (programming language)
ဒါကတော့ ကျာင်းသူကျောင်းသားအဆင့်ကျော်လာတဲ့ လူငယ်တွေနဲ  အများဆုံး ပတ်သက်တဲ့အကြောင်းပါ။ ထူးထွေတည့် အံ့ရာသော် ပဲဆိုကြပါစို ဗျာ။ တခြားနိုင်ငံတွေရဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ ပရိုဂရမ်မာတွေ ဆာ့၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေ ပညာရှင်တွေ ဆီက လုံး၀မကြားဘူးခဲ့ရတဲ့ စကားတွေ ဒီမှာ ကြားဖူးရပါတော့တယ်။
“ကုမ္ပဏီအတူတူပေမယ့် အဲဒီ ‘အပင်းဆို ’ကောင်တွေနဲ သိပ်မကြည်ဘူးဗျ။ PHP လး မတောက်တခေါက် နဲ ၊ ဂဂျိုးဂဂျောင် web page လး လးငါးခုပါတဲ့ ဆိုဒ်ကလေးလောက်ရေးပြီး သူတို ကိုယ်သူတို  open source သမားကွဆိုပြီး အခြောက်တိုက် ဘ၀င်မြင့်နေကြတယ်။”
“အဲဒီလူက သူကိုယ်သူ Java ကို Linux ပါ်မှာ run တာကွဆိုပြီး ဘယ့်သူ မှ လူထင်တဲ့ပုံမပေါ်ဘူး။ ကျုပ်တို ကလည်း ဒုန် ကဲ ပါဗျာ။”
“အဲဒီ ဒါ့နက်တွေ (Microsoft .NET သုံး၍ ရးသောသူများ) က အလကားပါဗျာ။ ဘာအရည်အချင်းမှရှိတာမဟုတ်ဘူး။ အဆင်သင့် သူများရေးထားပြီးသား library လးတွေ ခါ်သုံး ပီး ၀င်းဒိုးထဲပိတ်မိနေတဲ့ကောင်တွေကများ ကိုယ့်ကိုကိုယ် Developer လးဘာလေးနဲ ။ developer ဆိုတာ ကျုပ်တို လို ကိုယ့်ဟာကိုယ် အကုန်ရေးတဲ့သူတွေကိုမှ ခါ်တာဗျ”
“C, C++ မကျွမ်းပဲနဲ တာ့ programmer လို မခေါ်နိုင်ဘူးဗျ။ ကျန်တာတွေက အလကားပါ။ C++ ကို ပုံတူကူးချထားတာတွေချည်းပဲ”
စတဲ့ စကားတွေဟာ မန်မာပြည်မှာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသည် ဆိုတဲ့ ရင်းနှီးတဲ့သူတွေဆီက ကြားဖူး လိုက်ရတဲ့စကားတွေပါ။ ကျွန်တော်အနေနဲ တာ့ အဲဒီစကားတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး ဘာကိုမှ မှတ်ချက်မပြုလိုပါဘူး။ တကယ်တော့ အားလုံးထဲမှာ အကောင်းဆုံး အပြီးပြည့်စုံဆုံး ဆိုတဲ့ programming language ဆိုတာမရှိပါဘူး။ language အသီးသီးဟာ သူ နရာနဲ သူသာလျှင် အသင့်တော်ဆုံး အကောင်းဆုံးလို ပာနိုင်တာပါ။ ဒါတောင် ချွင်းချက်တွေ အငြင်းပွားဖွယ်တွေ ရှိဆဲပါ။ အားလုံးမှာ အားနည်းချက် အားသာချက်တွေ အသေအချာရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ငါက ဘယ် language သမားကွဆိုပြီး ဘာမှ မာန်တက်နေစရာမလိုသလို စိတ်ပျက်စရာလည်းမလိုပါဘူး။ software engineer တစ်ရောက်အတွက်၊ programming language တစ်ခု တတ်ကျွမ်းတယ်ဆိုတာဟာ တကယ်တော့ အသပြာပဲ၀က်တောင်မတန်တဲ့ အဆင်တန်ဆာတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားသလေက်ပါပဲ။ တချို  (နိုင်ငံခြား) ကုမ္ပဏီတွေဆိုရင် အကြီးတန်းရာထူးတွေအတွက် လူတွေ စစ်ဆေးတဲ့အခါ programming language ဘယ်နှစ်မျိုးတတ်သလဲဆိုတာ လုံး၀မမေးပါဘူး။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အရည်အချင်းပြည့်မီ ရင့်ကျက်တဲ့ senior level တွအားလုံးဟာ လိုအပ်ချက်အလိုက် ဘယ်ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားနဲ မဆို ၊ မတတ်သေး မသိသေးရင်တောင် အချိန်တိုတိုအတွင်းလေ့လာပြီး ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိရမယ်လို  ခံယူထားလို ပါ။
နောက် အရေးကြီးတဲ့ တချက်က၊ ကျွန်တော်တို ဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးတည်ဆောက်တော့မယ်ဆိုရင်၊ ကိုယ့်ကိုဆောဖ့်၀ဲအပ်တဲ့ အဖွဲ အစည်းရဲ့ လုပ်ငန်း/စီးပွားရေး အမျိုးအစား၊ ကိုယ်ရေးသားတည်ဆောက်မယ့် ဆာ့ဖ်၀ဲအမျိုးအစား၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲအလုပ်လုပ်မယ့် platform, OS, ချိတ်ဆက်အလုပ်လုပ်ရမယ့် တခြား စနစ်တွေ နဲ  ဒီဆော့ဖ်၀ဲရေးဖို  အများဆုံးရတဲ့ resource, လူ အချိန် နဲ  ငွကြေး စတာတွေကို သချာ စိစစ်သုံးသပ်ပြီး နာက်ဆုံးမှ ဘယ် programming language ကိုသုံးပြီး အကောင်အထည်ဖေါ်ရေးသားကြမယ်ဆိုတာကို စဉ်းစားဆုံးဖြတ်တာပါ။ ပီးတော့လည်း မိတ်ဆွေကို ဆာ့ဖ်၀ဲအပ်တဲ့ လုပ်ငန်းရှင်ဟာ မိတ်ဆွေ ဘာ language ကို သုံးပြီးရေးတယ်ဆိုတာ လုံး၀ စိတ်မ၀င်စားပါဘူး။ သူဟာ စီးပွားရေးသမား လုပ်ငန်းရှင်ပါ။ မိတ်ဆွေရေးထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲဟာ သူ ရဲ့ လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်တွေကို ပည့်ပြည့်စုံစုံ မန်မြန်ဆန်ဆန် နဲ  အမှားအယွင်းကင်းကင်း လုပ်ပေးနိုင်သလား ဆိုတာပဲကြည့်မှာဖြစ်ပါတယ်။ အခုတော့ ဟိုးအထက်မှာ ကြားခဲ့ရတဲ့ စကားတွေအတိုင်းဆိုရင် တချို သာ မန်မာပြည် ဆာဖ့်၀ဲလောကရဲ့ ပညာရှင်များကတော့ ကိုယ်တတ်ကျွမ်းထားတဲ့ programming language နဲ ပဲ software တစ်ခုကို ဘယ်လို ရအောင်တည်ဆောက်ကြမလဲလို  ဘာင်ခတ်ပြီး စဉ်းစားကြမယ်ဆိုတာ ထင်ရှားနေပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့နေရာမှာ အဲဒီလိုသာ programming language ကို ဦးတည်စဉ်းစားတဲ့ နည်းနဲ သွားနေရင်တော့ တချိန်မှာ “ဖိနပ်က မတော်လို  ခထောက်ဖြတ်” ပစ်ရမယ့်ကိန်း ဆိုက်လာလိမ့်မယ် ဆိုတာပါပဲ။ ဒီစကားကို မိတ်ဆွေတို တချိန်မှာ နားလည်လာမှာပါ။ ခုနေတော့ ကျမ်းလေးအံ့စိုး၍ ;-) ဆက်မရှင်းတော့ပါဘူး။
“အေးဗျာ ထားပါတော့ ။ အဲဒါဆိုလည်း ကျုပ်တို က ဘယ် language ကို လ့လာရမတုန်းဗျ” ဆိုရင် အဖြေကရှင်းပါတယ်။ အနည်းဆုံးအဆင့်အနေနဲ  ၊ ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ ဆိုင်တဲ့ ပညာသင်ကြားရေး နယ်ပယ်တွေမှာ သုံးစွဲနေတဲ့၊ ပင်ပလောကရဲ့ တကယ့်လက်တွေ  ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်တွေမှာလည်း အခုလက်ရှိ အများဆုံးအသုံးချနေတဲ့၊ C, C++, Java (standard edition, enterprise edition နဲ  mobile edition), Microsoft ရဲ့ .NET (C#, VB, ASP), PHP နဲ  Python စတဲ့ general purpose programming language တွ၊ ဒါ့အပြင် html, xml နဲ  jvascript တို လို scripting language တွ နဲ  Database မှာ အသုံးချဖို  structured query language တွကိုပါ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိရှိနားလည် တတ်ကျွမ်းအောင် လုပ်ထားရမှာဖြစ်ပါတယ်။
“ဘာဗျ…ကျုပ်တို မှာ c plus plus နဲ တာင် ဒီလောက် တိုင်ပတ်နေတာ။ ခင်ဗျားက လာရန်စတာလား” လို တာ့မဆိုပါနဲ ။ တကယ်တော့ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့တဲ့ language တွဟာ ပုံစံတူ အဆင့်မြင့် မျိုးကွဲတွေသာဖြစ်ပါတယ်။ သွင်ပြင်လက္ခဏာ လုံး၀ကြီး ကွဲပြားခြားနားတဲ့ programming language တွမဟုတ်ပါဘူး။ ဥပမာပြောရရင် တကယ်လို သာ မိတ်ဆွေဟာ c++ ကိုကျွမ်းကျင်ထားရင် သူနဲ  ပုံစံတူပြီး သူ ထက် low level ဖစ်တဲ့ c နဲ ၊ သူ ထက် high level ဖစ်တဲ့ Java တို  c# တို ကိုပါ အလွယ်တကူ နဲ  အချိန်တိုအတွင်း လ့လာလိုက်လို ရပါတယ်။ ပီးတော့ .NET platform မှာ c# ရရင် VB ကိုပါ အလွယ်တကူရမှာဖြစ်ပါတယ်။ Microsoft က ပုံစံတူ library တွ function name တွကိုပဲ သုံးတာကိုး။ ASP.NET ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ scription language တွဖြစ်တဲ့ html နဲ  javascript ကို C# သို မဟုတ် VB နဲ  ပါင်းပြီး .NET framework ပါ်မှာ ရးလိုက်တာပဲ မဟုတ်ပါလား။ Python programming language ကတော့ အမေရိကားရဲ့ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေ (ဥပမာ MIT - မက်ဆာချူးဆက်နည်းပညာသိပ္ပံ) မှာ computer science, software engineering နဲ  တခြား အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်တွေအတွက် applied programming language အဖြစ် သုံးနေကြလို မိတ်ဆွေတို ကို လ့လာထားသင့်တယ်လို  အကြံပြုတာပါ။ အဲဒီ Python တို ၊ PHP တို ဆိုတာလည်း ဘာမှ ခက်ခဲနက်နဲ တာမဟုတ်ပါဘူး။ ထူးခြားဆန်းပြားပြီး အားလုံးနဲ ကွဲပြားခြားနားနေတဲ  programming language ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ syntax လို ခါ်တဲ့ အသုံးအနှုန်း စကားလုံးလေးတွေ အနည်းအကျဉ်းကွဲပြားနေပေမယ့်၊ ပရိုဂရမ်ရေးရာမှာသုံးတဲ့ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရား အားလုံးဟာ အတူတူပါပဲ။ အနည်းဆုံးတော့ ခပ်ဆင်ဆင်ပါ။ တစ်ခုကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ရရင် ကျန်တာတွေကိုလည်း အသာကလေး လ့လာသွားရုံပါပဲ။ ဥပမာဗျာ ..မိတ်ဆွေတို ငယ်ငယ်က ၀လုံးကို ၀ိုင်းစက်နေအောင် ရးနိုင်ပြီဆိုရင်၊ တခြားစာလုံးတွေကိုလည်း လက်ရေးလှလှ ရးနိုင်သွားတာပဲ မဟုတ်ပါလား။ ဒီသဘောပါပဲ။ အစမှာတော့ စိတ်ရှည် ဇွဲသန် သည်းညည်းခံရတာပေါ့။ ဒါကြောင့် programming language များများတတ်လေ ကာင်းလေလို သာ အကြမ်းဖျဉ်းမှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ အလွန်ရှင်းလင်းထင်ရှားတဲ့ အမှန်တရားတခုကတော့ “မိတ်ဆွေမှာ တူပဲရှိထားတယ်ဆိုရင် သံပဲရိုက်လို ရမယ်” ဆိုတာပါပဲ။

ဆော့ဖ်၀ဲရေးသားခြင်းလုပ်ငန်း၏ သဘော သဘာ၀ (team work)
ဆောဖ့်၀ဲအင်ဂျင်နီယာကောင်းတရောက်ဖြစ်ဖို ဆိုရင်၊ အထက်မှာ ဒုတိယအချက်အနေနဲ ဆွးနွေးခဲ့တဲ့ software engineering ပညာရပ်ရဲ့ သဘောသဘာ၀ ကို သိဖို လိုသလို၊ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်ရဲ့ သဘောသဘာ၀ကိုလည်း မဖြစ်မနေ သိထားဖို လိုပါတယ်။  ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတယ်ဆိုတာ သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ရာ နယ်ပယ်အသီးသီးက လူတွေပါ၀င်ပြီး အစုလိုက် အဖွဲ လိုက် အားလုံးညှိနှိုင်းတိုင်ပင်ပြီးမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပါ။ အထူးသဖြင့် စီးပွားရေး ပုံသဏ္ဍန်အမျိုးမျိုး ရည်ရွယ်ချက်အမျိုး ကို၊ operating systems အမျိုးမျိုး platforms အမျိုးမျိုး အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ပေးရတဲ့ (enterprise systems for multi-faceted, heterogeneous platform support) ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်မျိုးတွေဟာ programming language ပါင်းစုံ၊ နည်းပညာပေါင်းစုံ၊ နည်းစနစ်ပေါင်းစုံသုံးပြီး၊ lines of code ပါင်း သန်းချီရေးရတာမျိုးဖြစ်တဲ့အတွက် တစ်ဦးကောင်း တစ်ရောက်ကောင်းနဲ  လုံး၀လုပ်လို မရတဲ့ အလုပ်တွေဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာကောင်းတရောက် ဖစ်ဖို ဆိုရင် ကျွန်တော်တို ရဲ့ တကိုယ်တော်ကြဲချင်စိတ် တွကို လျာ့ဖို ၊ တတ်နိုင်ရင် ဖျာက်ဖို လိုပါတယ်။ “တကောင်တည်းပဲ ဒါပေမယ့် ခငေ်္သ့” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အသုံးချလို မရနိုင်ပါဘူး။ “အဲဒါ..ကျွန်တော်တစ်ရောက်တည်း အစအဆုံးရေးတာပေါ့” ဆိုတာ ဂုဏ်ယူလောက်စရာ မဟုတ်သေးပါဘူး။ NCC, UK ဘွဲ လိုင်းက ကျာင်းသားတွေတောင် နှစ်စဉ် ပရောဂျက်တခု တခု၊ တရောက်တည်း ရးနေရသေးတာပဲဗျာ ဘာဆန်းလို လဲ။ မတူညီသော ပညာရှင်တွေ အင်အားစုတွေ အားလုံးနဲ  အဆင်ပြေပြေ အချိုးညီညီ ဟာမိုနီကျကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး၊ အာင်အောင်မြင်မြင် ရလာတဲ့ product (software) မှာ ကိုယ်က ဘယ်လို နရာက ပါ၀င်ခဲ့တယ်ဆိုတာကသာ တကယ့်ဂုဏ်ယူစရာပါ။ ဒါဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းခွင်ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရပဲဖြစ်ပါတယ်။ အပြန်အလှန်လေးစားယုံကြည်မှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တတ်မှု ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်နိုင်မှု စတာတွေဟာ အာင်မြင်တဲ့ software development team တစ်ခုရဲ့ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ချက်တွေပါ။ အဲဒီလို အဖွဲ မှာ ပါ၀င်ရေးသားခွင့်ရခဲ့ရင် ကိုယ့်အတွက်လည်း တန်ဘိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ အတွေ အကြုံဗဟုသုတ တွ ကိုယ်မသိသေး မတတ်သေးတာတွေ အများကြီး သိလာတတ်လာ နိုင်ပါတယ်။ မိတ်ဆွေမှာရှိတဲ့ ပန်းသီး နဲ  ကျွန်တော့မှာ ရှိတဲ့ပန်းသီး လဲလိုက်ရင် မိတ်ဆွေမှာလည်း ပန်းသီးတစ်လုံး ကျွန်တော့မှာလည်း ပန်းသီးတစ်လုံးပဲရှိမှာပါ။ ဒါပေမယ့် မိတ်ဆွေမှာ ရှိတဲ့ အသိပညာတစ်ခုနဲ  ကျွန်တော့မှာရှိတဲ့ အသိပညာကို လဲလှယ်လိုက်တယ်ဆိုရင်တော့ မိတ်ဆွေမှာရော ကျွန်တော့မှာရော အသိပညာ နှစ်ခုစီ ဖစ်လာတယ်ဆိုတဲ့ စကားလိုပေါ့။ ဒါဟာ team work ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။

ဆော့ဖ်၀ဲရေးသားသူများအကြောင်း (Emotional Intelligence)
ပြီးတော့ မိတ်ဆွေတို  သတိထားရမယ့်အချက်က ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတယ်ဆိုတာ လူနဲ ကွန်ပြူတာရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးကို အကောင်ထည်ဖေါ်တာ မဟုတ်ဘူး..လူလူချင်း ဆက်သွယ်ရေးကို အကောင်အထည်ဖေါ် တည်ဆောက်တာသာလျှင် ဖစ်တယ်..ဆိုတဲ့အချက်ပါ။ ဒါကြောင့် software engineer ကာင်းတရောက်ဖြစ်ဖို ဆိုရင် လူတွေရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထား ခံစားချက်တွေအကြောင်းကိုလည်း အနည်းဆုံး အခြေခံလောက်တော့ သိရှိနားလည်ထားရပါမယ်။ ဆိုလိုတာက မိတ်ဆွေမှာ EI လို ခါ်တဲ့ Emotional Intelligence နဲ ပတ်သက်တဲ့ အရည်အချင်း အထိုက်အလျောက် ရှိထားရမယ်ဆိုတာပါပဲ။ EI ဆိုတာ အတိုချုပ်ပြောရရင်တော့ မိမိကိုယ်တိုင်ရဲ့ စိတ်အခြေအနေ နဲ  သူတပါးရဲ့ စိတ်အခြေအနေတွေကို သိမြင်နားလည်နိုင်စွမ်းရှိတဲ့၊ ကိုယ့်ခံစားမှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းရှိပြီး သူတခါးခံစားမှုကို ကိုယ်ချင်းစာပေးနိုင်တဲ့ အရည်အချင်းပါ။ အဲဒါနဲ software ရးတာနဲ  ဘာဆိုင်လို တုန်းဗျလို လို  မိတ်ဆွေတို ထင်ကောင်းထင်ပါမယ်။ အလွန်အမင်းဆိုင်ပါတယ်။ Business Information Systems တို  Management Information Systems တို လို ဘာသာရပ်တွေ မှာ နည်းပညာအကြောင်းတွေအပြင် လူတွေအကြောင်းကိုပါ တာ်တော်လေး ဇာင်းပေးပြီးလေ့လာတာ တွ ရမှာပါ။ (ကြုံကြိုက်ရင် နာက်နောင်ဆောင်းပါးတွေမှာ အဲဒီဘာသာရပ်တွေအကြောင်း ဆွးနွေးပါဦးမယ်။) ဘာလို လဲဆိုတော့ Information Systems တွဟာ လူတွေစုပေါင်းလုပ်ရတဲ့ အလုပ်တွေဖြစ်တဲ့အတွက်၊ လူတွေအကြောင်းကို သိရှိနားလည်ထားမှသာ၊ ဒီလူတွေနဲ  လိုက်လျောညီထွေအဆင်ပြေပြေ ဆက်ဆံနိုင်မှာဖြစ်ပြီး၊ ဒီလူတွေကို ကာင်းကောင်းမွန်မွန် စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်နိုင်မှာပေါ့။ ဒါမှလည်း ကိုယ့်ရဲ့ software project, information system က အာင်မြင်မှာပေါ့။ ဒီ EI ဟာ ဘယ်နေရာ ဘယ်နယ်ပယ်မှာမဆို လူတစ်ရောက် အာင်မြင်ဖို အတွက် လုံး၀အရေးကြီးပါတယ်။ ညာဏ်ရည်ညာဏ်သွေးထက် လူ အရိပ်သုံးပါးနားလည်ပြီး လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး ကာင်းမွန်တဲ့ သူတွေက လက်တွေ ဘ၀မှာ ပိုအောင်မြင်နေတာ မိတ်ဆွေသတိထားမိမှာပါ။ ပီးတော့လည်း software engineer လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပါ၀င်သူတွေအားလုံးက သူ နရာနဲ သူ အရေးပါတဲ့ လူ တွချည်းပဲဖြစ်လေတော့ တစ်ရောက်ရောက်နဲ့ အဆင်မပြေဖြစ်လိုက်ရင်ကိုပဲ၊ မိတ်ဆွေရဲ့ အလုပ်တွေအပေါ်မှာ သိသိသာသာ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေ ရှိလာမှာပါ။ လက်တွေ လုပ်ငန်းခွင်၀င်တဲ့အခါ မိတ်ဆွေပိုပြီး နားလည်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုဆိုလိုက်လို လည်း မိတ်ဆွေကို သူများအကြိုက်ချည်းလိုက်နေရမယ်လို  ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးဆိုတာကလည်း အထူးပဲရှုပ်ထွေးလေတော့ “မလျော့မတင်း၊ စာင်းကြိုးညင်းသို ။ မလေးမပေါ့၊ လှဖေါင်ဖေါ့သို ။ မလျော့ပညာ၊ တံငါလုလင်၊ မှားကြိုးငင်သို ” ဆိုတာလို၊ လက်တွေ ကျကျ ချိန်ဆကျင့်သုံးပေါ့ဗျာ။

နိဂုံးအမှာ
ဆော့ဖ်၀ဲရေးတယ်ဆိုတာ နည်းပညာပိုင်းမှာ မိတ်ဆွေဘယ်လောက်ကျွမ်းကျွမ်း အမြဲတမ်း ပန်းခင်းလမ်းကိုလျှောက်နေရသလိုမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဆုံလည်ကုလားထိုင်ကြီးနဲ  အဲကွန်းခန်းထဲမှာ စတိုင်ကျကျထိုင်ရင်း ခါင်းမီးတောက်ပြီး ချွးဒီးဒီးကျနေရတဲ ကာလတွေ ရှိပါတယ်။ ပင်းထန်တဲ့ ဖိအားတွေ၊ များပြားလွန်းတဲ့တောင်းဆိုမှုတွေ၊ အရေးပေါ်လိုအပ်ချက်တွေကို အခါအားလျော်စွာကြုံရလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီလို အခါမျိုးမှာ န မအိပ် ညမအိပ် လူရော စိတ်ပါ ဂျုံးဂျုံးကျတဲ့အထိ မရပ်မနား တွးတောကြံစည်ပြီး ဘယ်လိုအကြောင်းကြောင့်ပဲဖြစ်ဖြစ် ပီးမြောက်အောင်မြင်အောင် မဖြစ်မနေ လုပ်ကိုင်ရတဲ့အခါတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုဖိအားတွေကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖို ဆိုရင် မိတ်ဆွေဟာ အထက်မှာပြောခဲ့သလို ဒီအလုပ်ကို တကယ်ပြင်းပြထက်သန်စွာလုပ်ချင်လို  ကိုယ်တိုင် ရွးချယ်ခဲ့တာမျိုးပဲဖြစ်ရပါမယ်။ အမြဲမပြတ် လ့လာ လ့ကျင့် ပင်ဆင် ထားသူဖြစ်ရပါမယ်။ တခြားသူတွေနဲ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်သူဖြစ်ရပါမယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကရိယာ တန်ဆာပလာ ပါင်းစုံကို ကျွမ်း၀င် သုံးစွဲနိုင်သူဖြစ်ရပါမယ်။ တခြားလိုအပ်ချက်တွေလည်း ရှိပါသေးတယ်။ သို သာ်လည်း “ငါးသိုင်းများတော့ဟင်းဟုန်ပြီး၊ အနှစ်ချုပ်လိုက်တော့ အကာပဲကျန်တယ်” ဆိုတာမျိုးဖြစ်မှာစိုးလို software engineering principles တို ၊ domain knowledge တို ၊ software architecture တို ၊ desing pattern တို အကြောင်းကို နာက်နောင် ဆာင်းပါးတွေမှာမှ သီးသန် ဆွးနွေးပါဦးမယ်။
နောက်တချက်က၊ ဒီဆောင်းပါးမှာ ကျွန်တော်ဟာ မိတ်ဆွေတို ဖတ်ရှုရတာ ရှင်းလင်းစေဖို အတွက်၊ program နဲ  software, programmer နဲ  software engineer စတဲ့ စကားလုံးတွေကို တချို နရာတွေမှာ အနက်တူ အဓိပ္ပါယ်တူသဖွယ်် လဲလှယ်သုံးစွဲထားပါတယ်။ တကယ်တော့ မတူပါဘူး။ အလွယ်ကူဆုံးပြောရရင် program လို ခါ်တဲ့ programming language တစ်ခုခုကို သုံးပြီးရေးထားတဲ့ coding တွဟာ software system ကြီးတခုလုံးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းလေးတစ်ခုမျှသာဖြစ်ပါတယ်။ ပီးတော့ duties and responsibilities အရလည်း၊ Programmer နဲ  Software Engineer ဟာ အများကြီး ကွာပါတယ်။ အားလုံးမြင်သာမယ့်  မို ပ တည်ဆောက်ရေး အင်ဂျင်နီယာလောကနဲ  ဥပမာပေးရရင်၊ Software Engineer က “ဗိသုကာပိုင်းဆိုင်ရာ၊ လက်တွေ  တည်ဆောက်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ၊ အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ စတာတွေကို တာ၀န်ခံ တာ၀န်ယူ ကြီးကြပ်ရတဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင် သဘောမျိုး” ဆိုရင်၊ Programmer ဆိုတာကတော့ “အင်ဂျင်နီယာတို  အဖွဲ ခါင်းဆောင်တို ခိုင်းတဲ့အတိုင်း လက်တွေ  တည်ဆောက်ပေးရတဲ့ ရွဘော်ထိုး လွှတိုက် သံရိုက်၊ အုတ်သယ် ခဲထု မဆလာနယ်တဲ့ ပန်းရံ လက်သမား သဘောမျိုး” ပါ့ဗျာ။ ဒါဟာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရတဲ့အလုပ်နဲ  ပတ်သက်ပြီး မင်သာအောင် ဥပမာပေးတာပါ ပရိုဂရမ်မာကို အဆင့်နိမ့်တယ်လို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ မိတ်ဆွေမှာ ဘယ်လောက်ပဲကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ စိတ်ကူးစိတ်သန်းနဲ  ကမ္ဘာ့အဆင့်မှီ ဗိသုကာဒီဇိုင်းကြီးရှိရှိ၊ လက်တွေ အကောင်အထည်ဖေါ်တည်ဆောက်ပေးမယ့် ပန်းရံ လက်သမားမရှိရင် ဘာမှဖြစ်လာမှာမဟုတ်ပါဘူး။ အားလုံးသူ နရာနဲ သူ အရေးပါသူတွေချည်းပါပဲ။ ပရိုဂရမ်မာတွေဆိုတာလည်း အချိန်မရွေး ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အထူးသတိထားရမယ့်အချက်၊ Software Engineering လာကနဲ့ တခြား Engineering လာက မတူတဲ့ အချက်ကတော့ Software Engineer တိုင်းဟာ အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်တဲ့ Programmer ဘ၀ကို မဖြစ်မနေ ဖတ်သန်းခဲ့ရမှာဖြစ်ပြီး၊ ဘယ် Software Engineer မဆို၊ Programmer တွလုပ်တဲ့ အလုပ်ကို အချိန်မရွေး ကာင်းကောင်းလုပ်နိုင်တယ် လုပ်နိုင်ရမယ် ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2013

မှတ်ချက်။     ။ 2013, April လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသောဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။

Monday, April 15, 2013

ဟက်ကာ ပရိုဂရမ်မာနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခံတပ်

၁။ ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေး နှင့် ဟက်ကာအရွေ
၂၀၁၀ လာက်ကစပြီး အမေရိကန်အစိုးရ အဂျင်စီတွေ နဲ  Google အပါအ၀င် ကာ်ပိုရေးရှင်းကြီးတွေရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ မကြာခဏ ဖာက်ထွင်းတိုက်ခိုက်ခံနေရတာ မိတ်ဆွေတို  အားလုံး သိပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ဆိုင်ဘာ (cyber) တိုက်ခိုက်မှုတွေကို လုပ်ဆောင်တဲ့သူတွေကတော့ သူတို ကိုယ်သူတို  ‘မျိုးချစ်ဟက်ကာများ’ လို  ရည်ညွှန်းကြလေရဲ့။ မျိုးချစ်ဟက်ကာ ဆိုလို  ဘယ်လို ပုဂ္ဂိုလ်တွေပါလိမ့်ဆိုပြီး ဇာစ်မြစ်လိုက်ကြည့်တော့ “အားလုံး သိတော်မူကြတဲ့အတိုင်း ပါပဲခင်ဗျာ” လို ပဲ ဆိုရပါတော့မယ်။ ထားပါတော့ဗျာ။ ဒီဆောင်းပါးက အဲဒီလို မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေနဲ  မိတ်ဆွေဖြစ်ရတာထက်၊ လူ ကျင့်၀တ် စာင့်ထိန်းလိုက်နာသူတွေ၊ လူ သိက္ခာ တန်ဘိုးထားသူတွေ၊ လူ  တန်ဘိုးကို လးစားနားလည်သူတွေနဲ  ရန်သူဖြစ်လိုက်ရတာကမှ ပိုကောင်းဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းမဟုတ်တဲ့အတွက်ပေါ့။ ကျွန်တော်တို ဆွးနွေးမှာက ကွန်ပြူတာစနစ်ရဲ့ လုံခြုံရေး နဲ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းပါ။
မိတ်ဆွေတို အားလုံးသိကြတဲ့ ၀ီကီလိခ်စ် (WikiLeaks) မှာတင်လိုက်တဲ့ အမေရိကန် သံတမန်ရေးရာ အချက်အလက် နှစ်သိန်းခွဲကျော်ကို အာင်အောင်မြင်မြင် ဖါက်ထွင်း ခိုးယူနိုင်ဖို  အဲဒီမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတွေရဲ့ အရပ်ဖက် စစ်ဖက် ဆိုင်ရာ တာ၀န်ရှိသူဆွေကိုယ်တိုင်က ငွကြေးနဲ  နည်းပညာပါ ၀ိုင်း၀န်းကူညီခဲ့ကြတယ်ဆိုပဲ။ ဒါ့အပြင် ၂၀၀၈ တုန်းကလည်း အဲဒီမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့စစ်တပ်နဲ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဟက်ကာတွေက ၅၀-mega byte လာက်ရှိတဲ့ email အချက်အလက်တွေ၊ user name နဲ  password တွကို အမေရိကန်အစိုးရအေဂျင်စီတွေရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်ထဲက ဖာက်ထွင်းခိုးယူခဲ့ကြတယ်။
အဲဒီတော့ ပာချင်တာက ဒီနေ ခတ်မှာ “ဟက်ကာဆိုတာ လူမသိ သူမသိ နရာတနေရာရဲ့၊ ရှုပ်ပွနေတဲ့ အခန်းတခန်းထဲက၊ ကွန်ပြူတာ လးငါးဆယ်လုံးဘေးမှာ အလုပ်ရှုပ်နေတဲ့၊ သူ၀ါသနာပါရာ စိတ်၀င်စားရာကို စမ်းသပ်နေတဲ့ မျက်မှန်ထူ  ခါင်းမွေးစုတ်ဖွား ဂုရုကြီး” မဟုတ်တော့ပါဘူး။ “နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဒါမှမဟုတ် အဖွဲ  အစည်းတခု ရဲ့ နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး လူမှုရေး လုံခြုံရေး တို နဲ  ပတ်သက်ပြီး လွှမ်းမိုးခြိမ်းခြောက်နိုင်လောက်တဲ့ အဆင့်ထိရှိအောင်၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိနဲ  စနစ်တကျ၊ ဖွဲ စည်းထားတဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးအဖွဲ တခု” အဖြစ် အသွင်ပြောင်း ရွ  လျားလာပါပြီ။
၂။ ဟက်ကာနှင့် ပရိုဂရမ်မာ၏အခန်းကဏ္ဌ
အခုလို သတင်းအချက်အလက်ခေတ်ကြီးထဲမှာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ အဖွဲ  အစည်းတခုရဲ့ လုံခြုံမှုဟာ အဲဒီနိုင်ငံ အဲဒီအဖွဲ  အစည်းရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ ဘယ်လောက် လုံခြုံသလဲ ဆိုတဲ့ အပေါ်မှာ မူတည်လာပါတယ်။ [“ဒို ကတော့ အားလုံး manual ပဲဟေ့” ဆိုတဲ့ နိုင်ငံတွေ အဖွဲ အစည်းတွေ အတွက်တော့ မပြောတတ်ဘူးပေါ့ခင်ဗျာ။] ဒါကြောင့်မို  အုပ်စုဖွဲ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇ၀တ်မှု (organized crime) ဆန်ဆန် ဆိုင်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေကို ခုခံကာကွယ်ဖို  ကိုယ့်ရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်ကို လုံခြုံအောင်လုပ်ဖို  ဘယ်လောက်အရေးကြီးမယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို  မှန်းဆကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဖို  အတွက် ကွန်ပြူတာစနစ် တစ်ခုလုံးမှာပါတဲ့ hardware, software, netware, ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၊ စီမံခန် ခွဲ အုပ်ချုပ်ပုံ စတဲ့ အလွှာတွေ အားလုံး အချိုးညီညီ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရပါမယ်။
Fig: Defense in Depth Layers
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွန်တော်တို ဟာ software နဲ  ဆိုင်တဲ့ အပိုင်း၊ ပိုပြီးတိတိကျကျ ပာရရင် ကျွန်တော်တို  လုံခြုံအောင်လုပ်ရမယ့် ကွန်ပြူတာစနစ် ကြီးထဲမှာ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ပါ၀င်နေတဲ့၊ web application ဆာဖ့်၀ဲတွေ web page တွ ရးသားတဲ့ programming အပိုင်းကိုသာ အဓိကထား ဆွးနွေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှာ ပထားတဲ့အတိုင်းဆိုရင် application layer ကနေ data layer ကို ဟက်ကာ တွ ဘယ်လို ဖါက်ထွင်း၀င်ရောက်ကြတယ် ၊ ဒါဟာ application layer ရဲ့ ဘယ်လိုအားနည်းချက်တွေကြောင့်ဖြစ်တယ်၊ အဲဒီအားနည်းချက်တွေကို ဘယ်လိုပြုပြင်မယ် ဆိုတာကို အကျဉ်းချုံးပြီး တင်ပြမှာပါ။
တကယ်တော့ စ့စပ်သေချာပြီး ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတဲ့ ပရိုဂရမ်မာတစ်ရောက်ဟာ၊ ဟက်ကာတစ်ရောက်ရဲ့ application-layer ကတဆင့် ဖာက်ထွင်းခိုးယူ (hack) နိုင်မယ့် လမ်းကြောင်း တာ်တော်များများကို ပိတ်ဆို ဟန် တားနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို  web application တွ web page တွကတဆင့်၊ ဟက်ကာတွေ ဘယ်လို hack လုပ်သလဲဆိုတာ အကြမ်းဖျဉ်းသဘောပေါက်ဖို  မိတ်ဆွေအနေနဲ  programming အခြေခံလောက်နဲ  structure query language အခြေခံလောက် တာ့ရှိထားသင့်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ဟက်ကာဆိုတာ
• Platform knowledge (Unix, Linux, Solaris, Mac, Windows စတဲ့ OS တွ နဲ  ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• Network knowledge (ကွန်ပြူတာကွန်ရက်ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာတွေနဲ  ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• Security knowledge (ကွန်ပြူတာစနစ်တွေရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• technical knowledge ( programming language ပါင်းစုံ၊ အထူးသဖြင့် Assembly, C စတဲ့ low level  တွနဲ  scripting language တွကို ကျွမ်းကျင်မှု) စတာတွေရှိထားတဲ့ သူတွေပါပဲ။
တကယ့် professional programmer / developer တွလည်း အဲဒီ အသိပညာတွေနဲ ပတ်သက်ရင် အားလုံးကို အနဲဆုံး အခြေခံအဆင့်လောက်တော့ တီးမိ ခါက်မိတဲ့ သူတွေချည်းပဲ ဖစ်ပါတယ်။ programmer / developer တွဆိုတော့လည်း technical knowledge ဘက်ကိုပဲ ပိုအားသန်တာပေါ့။ ဒါပေမယ့် တခြား နယ်ပယ် သုံးခုကလည်း ကိုယ်နဲ  သိပ်မစိမ်းလှတဲ့အတွက်၊ နည်းနည်း ပါးပါး အားဖြည့်လိုက်ရင် ‘မြွှေ မွချင်း ခမြင်’ နိုင်တဲ့ သူတွေ ဖစ်လာကြမှာပါ။
၃။ တိုက်ပုံခိုက်ပုံ နည်းပေါင်းစုံ
ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ဟက်ကာတွေရဲ့ ဖာက်ထွင်း ၀င်ရောက် တိုက်ခိုက်ပုံတွေကို အဓိကအုပ်စုကြီးတွေအဖြစ်ခွဲလိုက်ရင်
• Operating System Attacks (OS ရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို ရှာဖွေတိုက်ခိုက်တာ။)
• Application-Level Attacks (error checking/testing အားနည်းခဲ့တဲ့ အသုံးချဆောဖ့်၀ဲ တွ ကတဆင့် တိုက်ခိုက်တာ။)
• Shrink Wrap Code Attacks (OS၊ အသင့်သုံး library, အသင့်သုံး application, စတာတွေမှာ ပါတဲ့ script တွ configuration တွကို ကိုယ်လိုချင်တဲ့ပုံစံ ချိန်ညှိမှုပြုလုပ်မထားရင် default setting/value တွပဲဖြစ်နေမယ်။ default value က ဘာဆိုတာ သူသူ ငါငါ အလွယ်တကူ သိနိုင်တဲ့အတွက် ဟက်ကာက ကိုယ့်ရဲ့ system ကို အလွယ်တကူ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက် နိုင်တယ်။ အဲဒီလိုပုံစံတိုက်ခိုက်မှုကို ခါ်တာ။ )
• Misconfiguration Attacks (file permission တွနဲ  ပတ်သက်ပြီး ပာင်းပစ်တာ၊ “ရှုပ်ပါတယ်ကွာ fire-wall ကြီး off ပစ်စမ်းပါ” “UAC - User Account Control ကြီး ပိတ်ပစ်စမ်းပါ” ဆိုတာတွေ၊ “ ‘remember me’ ဆိုတာလေး ချစ် (tick) ထားလိုက်ဟေ့” စတဲ့ system နဲ  ပတ်သက်ပြီး မှားယွင်းတဲ့ configuration တွ လုပ်မိလို  ကိုယ့် system က မလုံခြုံတော့ပဲ ဟက်ကာက အလွယ်တကူ ၀င်ရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်တာ)
ဆိုပြီး အုပ်စုကြီး ၄-စု အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာမှ ကျွန်တော်တို ဟာ application level attack အပိုင်းကိုသာ လ့လာမှာပါ။
အဲဒီအပိုင်းကလည်း အတော်လေးတော့ ကျယ်ပြန် ပါတယ်။ application level attack အပိုင်းမှာ ဟက်ကာတွေ အများဆုံးသုံးတဲ့ တိုက်ခိုက်နည်းစနစ်တွေ ကတော့ SQL Injection attacks, Buffer overflow attacks, Cross-site scripting, Active content, Denial of service and SYN attacks နဲ  Malicious bots တို ပါ့။ ဒါတွေအပြင် တခြားထင်ရှား အသုံးများတာတွေကတော့ Phishing, session hijacking, Man-in-the-middle attack, Parameter/Form tampering နဲ  directory traversal attacks စတာတွေဖြစ်ပါတယ်။
၄။ SQL Injection Attack
၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတုန်းက၊ အမေရိကန် နူးရော့ခ် အခြေစိုက် CitySights ကုမ္ပဏီရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ Twin America ဟာ၊ သူတို customer တစ်သိန်းနီးပါးရဲ့ အကြွေး၀ယ်ကဒ်နံပါတ်တွေအပါအ၀င် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအချက်အလက်တွေ ခိုးယူခံလိုက်ရတယ်။ အဲဒီဖြစ်စဉ်မှာ ဟက်ကာတွေ သုံးတဲ့နည်းက SQL Injection နည်း။
နောက်တခါ အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံး အချက်အလက်ခိုးယူမှု (identity theft) တခုဖြစ်တဲ့၊ credit ကဒ် နဲ  debit ကဒ် နံပါတ်ပေါင်း သန်း ၁၃၀ ကျာ် ခိုးယူခံရမှုမှာ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ဟက်ကာ အဲလ်ဘတ် ဂွန်ဇာလက် (Albert Gonzalez) သုံးတဲ့ နည်းကလည်း SQL Injection။
ဒါကြောင့် ဒီ SQL Injection attack ဆိုတာ internet ပါ်မှာ website တွအများဆုံး တိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ နည်းစနစ်အမျိုးအစား ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ထင်ထင်ရှားရှား သိနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ခက်တာက “ဟက်ကာတွေ ဒီလိုတိုက်ခိုက်နိုင်တာဟာ database ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်းမဟုတ်၊ web server ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပဲ၊ web application ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်သာဖြစ်တယ်” ဆိုတာကို ပရိုဂရမ်မာ အများစုက အခုထက်ထိ ကာင်းကောင်း မသိကြသေးတာပဲ။
၄.၁။ SQL Injection ဆိုတာ ဘာလဲ
web application တစ်ခုရဲ့ web page တွမှာ keyboard ကနေ တိုက်ရိုက် data ရိုက်ထည့် နိုင်တဲ့ input textbox တွဆိုတာရှိမြဲဖြစ်ပါတယ်။ မိတ်ဆွေတို ရဲ့ facebook တို  Gmail တို ကို သုံးဖို  registration လုပ်ရသလိုမျိုး။ login ၀င်ဖို  user name နဲ  password ရိုက်ထည့်ရသလိုမျိုးပေါ့။
အဲဒီလို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ user input value တွကို database မှာ သွားပြီး သိမ်းချင်သိမ်းမယ် (insert, update)။
ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ input value တွကို အခြေခံပြီး database ထဲက data ကို ဆွဲထုတ်ချင်ထုတ်မယ် (select)။
အဲဒီတော့ အဲဒီ input textbox တွဟာ database ရဲ့ ၀င်ပေါက်တွေ ဖစ်လာနိုင်တဲ့ နရာတွေ။
အဲဒီနေရာတွေကနေ ဟက်ကာတွေက သူတို  လိုချင်တဲ့ပုံစံ sql script တွ ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။
Web application က အဲဒီလို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ input value တွကို၊ ထာင့်ပေါင်းစုံကနေပြီး ဟာကွက်မရှိအောင် စစ်ဆေးမထားပဲ၊ query string တခုအဖြစ် database မှာ သွားပြီး execute လုပ်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ database ကို ထိမ်းချုပ်နိုင်စွမ်း ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ database ထဲက အချက်အလက်တွေဟာ၊ ဟက်ကာလက်ထဲ ရာက်သွားရပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် SQL Injection နည်းနဲ  တိုက်ခိုက်ခံရမှုမှာ အဓိက တာ၀န်ရှိသူဟာ web programmer/developer ပဲ ဆိုတာ ငင်းလို မရပါဘူး။
အဲဒီလို SQL Injection နည်းနဲ  ဟက်ကာတွေဟာ အာက်ပါတိုက်ခိုက်မှုပုံစံ တွကို လုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။
• Authentication Bypass (login စစ်ဆေးမှုတွေကို ဖတ်ကျော်ခြင်း)
• Information Disclosure (လျှို ၀ှက်အချက်အလက်တွေကို ဖွင့်ချခြင်း)
• Compromised Data Integrity (web page သို မဟုတ် database ထဲက အချက်အလက်တွေကို အစားထိုး/ပုံဖျက်/ပြောင်းလဲ ပစ်ခြင်း)
• Compromised Availability of Data (web page သို မဟုတ် database ထဲက အချက်အလက်တွေကို ဖျက်ပစ်ခြင်း)
• Remote Code Execution (web application, web server, database server တို  run နတဲ့ host operating system ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း)
စတာတွေ ဖစ်ပါတယ်။
၄.၂။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ - ၁ (စစ်ဆေးမှုကို ကျာ်လွှားခြင်း)
-web site တခုကို သုံးဖို  login ၀င်တဲ့အခါ user name နဲ  password ရိုက်ထည့်ရပါမယ်။
-အဲဒီ information ကို အခြေခံပြီး sql query တစ်ခု ကို ဖန်တီးတည်ဆောက်မယ်။ ပီးရင် database ရဲ့ UserTable ထဲက သူနဲ  ကိုက်ညီတဲ့ row ကိုဆွဲထုတ်မယ်။ ဒါမှမဟုတ်လည်း သူနဲ ကိုက်ညီတဲ့ row အရေအတွက်ပေါ့။
-row အရေအတွက် zero ဆိုရင် login မအောင်မြင်ဘူး။ zero ထက်ကျော်ရင် တာ့ OK ပီ။ main page ကိုသွား။
အဲဒီ business logic အတွက် လိုအပ်တဲ့ [အသေးစိပ် coding တွကိုတော့ ကျမ်းလေးအံ့စိုး၍ ချန်လှပ်ခဲ့ပါတယ်။] query ကို programmer က ဟာဒီလို တည်ဆောက်လိုက်တယ်။
String queryStr = “SELECT COUNT(*) FROM Users
WHERE UserName =’” + txtUserName.Text +
“’ AND Password = ‘” + txtPassword.Text + “ ’ ”
ပြီးရင် အဲဒီ query string ကိုသုံးပြီး command object တခု တည်ဆောက်။ နာက် command.Execute() ဘာညာပေါ့။
အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ဟက်ကာ က login page ရဲ့ user name အတွက် ပးထားတဲ့ text box ထဲမှာ Bla’ OR 1=1 - -
ဆိုပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။ password အတွက်က ကြုံရာ စာသားတခု ဒါမှမဟုတ် အလွတ်ပဲထားလိုက်တယ်။
အဲဒီအခါ database မှာ execute လုပ်မယ့် query က ဟာဒီလို ဖစ်လာမယ်။
SELECT COUNT(*) FROM Users WHERE UserName = ‘Bla’ OR 1=1 -- AND Password = ‘Bla’
ဒါဆိုရင် sql အခြေခံလောက်ပဲသိထားဦးတော့ မိတ်ဆွေတို သဘောပေါက်ပါပြီ။
-- သငေ်္ကတ က နာက်က statement အားလုံးက မှတ်ချက်(comment) ဖစ်သွားပြီဆိုတော့ AND logic ကို ထည့်စဉ်းစားစရာမလိုတော့ဘူး။
UserName က Bla ဖစ်ရင်ဖြစ်၊ မဖြစ်ရင် ၁ နဲ  ၁ ညီရင် ရပြီဆိုတော့ ဒီ query ဟာ always true, none zero ပဲ return ပန်မယ်။ ဒါဆိုရင် ဟက်ကာ အနေနဲ  login စစ်ဆေးမှုကို အသာကလေး ကျာ်လွှားသွားပြီပေါ့။
၄.၃။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ -၂ (လျှို ၀ှက်အချက်အလက်များ ရယူခြင်း)
ဒီ sql injection attack ပုံစံကတော့ web application user ကို သူ စိတ်ကြိုက် ရှာဖွေခွင့်ပေးပြီး ရလာတဲ့ result ကို web page ပါ်မှာ ပန်ပြပေးရမယ့် business logic မျိုး ရးသားရာမှာ ဖစ်လေ့ရှိပါတယ်။
အမှန်တော့ user ကို သူသိချင် လိုချင်တဲ့ product တွနဲ  ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပရမှာပါ။ ဒါကြောင့် search text box မှာ user ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ စာသားကို ယူပြီး database ( product table) မှာ အဲဒီလို အလားတူ product ရှိ မရှိ ရှာမယ်။ ပီးရင် user ကို ပန်ပြမယ်ပေါ့။ အဲဒါအတွက် query ကို ဟာဒီလို တည်ဆောက်လိုက်ရင်
String queryStr = “SELECT ProductID, ProductName, QuantityPerUnit, UnitPrice FROM Products WHERE ProductName LIKE ” + txtSearch.Text;
ဟက်ကာက search text box မှာ
Bla’ UNION SELECT 0, username, password, 0 FROM Users - -
ဆိုပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။ ဒါဆို ဘာတွေ ဖစ်လာမလဲ ရှင်းပါတယ် user name နဲ  password တွ ဟက်ကာလက်ထဲရောက်သွားပြီပေါ့။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က စာဒက တက်စရာတခုရှိမှာပါ။ “ဟက်ကာက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး table name တို  column name တို  သိ သတုန်း” ပါ့။ အးဗျာ ဒီ hacking အကြောင်းကလည်း အသေးစိပ်ရေးမယ်ဆိုရင် “ကျမ်းတစောင် ပတဖွဲ ” ရးမှ ပည့်စုံမှာဆိုတော့ ဆာင်းပါးတပုဒ် နဲ တာ့ လိပ်ပတ်လည်အောင် ပည့်စုံအောင် မတင်ပြနိုင်ဘူးပေါ့။ အတိုချုပ်ဖြေရရင် hacking လုပ်တဲ့ အဆင့် ၅-ဆင့် ဖစ်တဲ့
1. Reconnaissance (ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း အဆင့်)
2. Scanning (တိုက်ခိုက်မည့် target ၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ် အချက်များ network information, computer name, port number, IP address, etc တို  ရယူခြင်း အဆင့်)
3. Gaining Access ( target သို  ထိုးဖေါက်၀င်ရောက်နိုင်သော အဆင့်)
4. Maintaining Access (ထိုးဖောက်၀င်ရောက်ထားသော target ကို ဆက်လက် ထိမ်းချုပ်ထားသောအဆင့်)
5. Covering Tracks (ခြေရာလက်ရာ ဖျာက်တဲ့အဆင့်)
ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေထဲက ၁ နဲ  ၂ ပီးတာနဲ တင် table name တို  column name တို  ကို သိနိုင်တဲ့ အခြေအနေရောက်နေပြီ လို  အတိုချုပ် ဖပါရစေ။
၄.၄။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ - ၃ (insert/update/delete)
ဒီ sql injection attack နည်းနဲ  ပတ်သက်ပြီး  ပည့်စုံအောင်ဆွေးနွေးမယ်၊ တိုက်ခိုက်ပုံ case တခုချင်းစီအတွက် ဥပမာ coding တွနဲ  တင်ပြရမယ်ဆိုရင် ဒီဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်နဲ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် မိတ်ဆွေတို ကိုလည်း နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ် အချက်အလက် တွနဲ  မလေးလံစေချင်တဲ့ အတွက် ဟက်ကာအနေနဲ  ကိုယ့်ရဲ့ database မှာ ဘယ်လို data အသစ်တွေထည့်နိုင်တယ်၊ ရှိပြီးသားတွေကို ဘယ်လို ပင်သွားနိုင်တယ် ဖျက်သွားနိုင်တယ် ဆိုတာကို အလွန်  အလွန် အတိုချုံးပြီး တင်ပြလိုက်ပါတယ်။
ဥပမာဗျာ Forgot password အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ email ရိုက်ထည့်ရမယ့် text box လို နရာမျိုးက တဆင့် ဟက်ကာက
blah' ; UPDATE Customers SET customer-email = 'hacker@hacking.com' WHERE customer-email = 'original-user-name@orginal.com'; --'; စသည်ဖြင့် ရိုက်ထည့်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အစစ်အမှန် မူလ email ကို ပာင်းသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် blah' ; DROP TABLE Customers; --'; ဆိုပြီး table ကို ဖျက်သွားနိုင်သလို
blah' ; INSERT INTO Customers (column names here) VALUES ( values here); --'; ဆို ပီး သူအလိုရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေ ထည့်သွားနိုင်ပါတယ်။
၄.၅။ SIA မှ ကာကွယ်ရန်
Query string အဖြစ်တည်ဆောက်မယ့် user input တွကို…
-Character string indicator တွဖြစ်တဲ့ Single quote, double quote တွ ပါ မပါ စစ်။
-Single line comment တွ ဖစ်တဲ့ double dash ( -- ) တို  hash/pound sign ( #) တွ၊ multi lines comment ( /*….*/ )တွေ ပါ မပါစစ်။
-စွယ်စုံသုံး plus sign (+) ကို စစ်။
-Wildcard character (%, *) တို ၊ semi-column ( ; ) စတဲ့ special character တွနဲ  ပတ်သက်ပြီး စစ်။
-Key words (and, &&, or, ||, not, !, select, union, insert, update, delete, etc) တွ နဲ  ပတ်သက်ပြီး စစ်။
၅။ Buffer Overflow တိုက်ခိုက်မှု
Memory ပါ်က နရာတစ်ခုမှာ သူလက်ခံနိုင်တဲ့ မမာဏထက်များတဲ့ data ထည့်မိတဲ့အခါမျိုးမှာ ဖစ်တတ်တဲ့ system error အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ error ဟာ UNIX အခြေခံ OS တွ(UNIX, Linux) မှာရော၊ NT အခြေခံ Windows OS တွမှာပါ မကြာခဏ ဖစ်လေ့ဖြစ်ထရှိနေကြ error မျိုးပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာလည်း အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာ လိုက်နာကျင့်ဆောင်သင့်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေ ‘good programming practices’ ကို တိတိကျကျ လးလေးနက်နက် လိုက်နာမှုမရှိတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ အားဖြင့်ပြောရရင် တချို  developer တွဟာ ကိုယ့်ရဲ့ program/coding ထဲမှာ သုံးတဲ့၊ စာသားတွေ ကိန်းဂဏန်းတွေရဲ့ အများဆုံး လက်ခံနိုင်မှု ပမာဏ နဲ  ပတ်သက်ပြီး၊ သူတို ထဲကို data မထည့်မီ (assign မလုပ်မီ) ကာင်းကောင်း မစစ်ဆေးကြဘူး။ တချို ဆိုရင် အဲဒီ boundary value checking ကို လုပ်ရကောင်းမှန်းမသိပဲ ဖစ်စေ သိလျက်နဲ ဖစ်စေ လုံး၀ကျော်လွှားကြတယ်။
ဒါ့အပြင် တချို  programming language တွ ရဲ့ အသင့်သုံး library ကိုယ်တိုင်က အားနည်းချက် ရှိနေလို  ဒီ buffer overflow error ဖစ်ရတာပါ။ ဥပမာ C language မှာ ရှိတဲ့ strcat(), strcpy(), sprintf(), vsprintf(), bcopy(), gets(), scanf() စတဲ့ function တွဟာ buffer size ကို စစ်ဆေးမှုမရှိတဲ့အတွက်၊ အဲဒီ function တွကို ကိုယ့်ရဲ့ application ထဲမှာ ထာင့်ပေါင်းစုံက မစစ်ဆေးပဲ သုံးလိုက်မိရင် တချိန်မဟုတ်တချိန် buffer overflow error ဖစ်ဖို  အလားအလာ အလွန်များပါတယ်။
၅.၁။ BOF မှ ကာကွယ်ရန်
-ပရိုဂရမ်ဒီဇိုင်းဆွဲတုန်းထဲက လုံခြုံရေးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါ။
-ဖြစ်နိုင်ရင် Type safe language (eg. Java) တွကိုပဲသုံးပါ။
-Stack Execution ကို disable လုပ်ထားပါ။ (ဒါကတော့ Solaris OS မှာပဲ ဖစ်နိုင်ပါတယ်။)
-အန္တရယ်ရှိတဲ့ function တွ(eg. gets(), strcpy() ) တတ်နိုင်သမျှ မသုံးပါနဲ ။
-(function ရဲ့) return address တွကို overwrite လုပ်ခွင့်မပေးပါနဲ ။
-အရေးကြီး အချက်အလက် (variables) တွကို overwrite လုပ်ခွင့်မပေးပါနဲ ။
-function တွကတဆင့် ပးလိုက်တဲ့ ရလာတဲ့ Argument/parameter တွကို အမြဲ စစ်ဆေးပြီးမှ သုံးပါ။ runtime checking ကို အမြဲ စ့စပ်သေချာစွာလုပ်ပါ။
-Coding တွကို ကာင်းစွာ စစ်ဆေး(test and debug) တဲ့အပြင် ပိုမို လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ compiler တွကိုပဲ သုံးပါ။
၆။ နိဂုံးအမှာ
အခုဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ ကာကွယ်နည်းတွေဟာ အလွန်ရိုးရှင်းလွယ်ကူပြီး ပရိုဂရမ်မာတိုင်း အလွယ်တကူလုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်တွေပါပဲ။ ဒီလိုရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ အချက်အလက်လေးတွေနဲ ပဲ ရန်သူ(ဟက်ကာ) တွ မထိုးဖေါက်နိုင်တဲ့ ခိုင်ခံ့တဲ့ ခံတပ်(ကွန်ပြူတာစနစ်) တစ်ခုတည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။ အသေးအဖွဲ အမှိုက်လေးတွေကို ဂရုစိုက်ပြီးရှင်းလင်းသွားမယ်ဆိုရင် ခမ်းနားတဲ့ ပသာဒ်ကြီးကို မီးဘေးအန္တရယ်က ကာကွယ်နိုင်သလိုပေါ့။ မိတ်ဆွေတို  စိတ်၀င်စားတယ်ဆိုရင် ဒီ hacking နဲ  ပတ်သက်လို  ဆက်လက်ဆွေးနွေးပါဦးမယ်။

ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2012
မှတ်ချက်။ ကွန်ပျူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။