Building A Justice Agent Part-01

In "Penal Code", the definition of "Murder" is described in "Section 300" as follows.

"Whoever, in the absence of any circumstance which makes the act one of culpable homicide not amounting to murder, causes death by doing an act with the intention of causing death, or with the intention of causing bodily injury as in fact is sufficient in the ordinary course of nature to cause death, commits the offence of murder.

 ပြုလုပ်မှုကို လူသတ်မှုမမြောက်သည့် လူသေမှုဖြစ်အောင်ပြုသော ပတ်ဝန်းကျင် အကြောင်းခြင်းရာ မရှိခဲ့သော် မည်သူမဆို သေစေရန်အကြံဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဖြစ်တတ်သောသဘောအရ အမှန်အားဖြင့် သေစေလောက်သော ကိုယ်အင်္ဂါနာကျင်မှုကို ဖြစ်စေရန်အကြံဖြင့်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်မှုတစ်ခုခုကိုပြု၍ လူကိုသေစေလျှင် ထိုသူသည် လူသတ်မှု ကျူးလွန်သည်မည်၏။

၎င်းပုဒ်မကို AI နားလည်အောင် Logic ပုံစံ ဘယ်လိုပြောင်းသလဲဆိုတာ၊ အဆင့်ဆင့် အသေးစိတ် ရှင်းလင်းချက်

 

ရာဇသတ်ကြီး (Penal Code) ပုဒ်မ ၃၀၀ ပါ "လူသတ်မှု" (Murder) ၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို

AI နားလည်စေရန် Logic (ယုတ္တိဗေဒ) သို့ ပြောင်းလဲရာတွင် Stuart Russell ၏ စာအုပ်ပါ

First-Order Logic (FOL) စနစ်ကို အသုံးပြုရပါမည်။

ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို အဆင့် (၄) ဆင့်ဖြင့် အသေးစိတ် ရှင်းပြပေးပါမည်။

---

အဆင့် (၁) - ကိန်းရှင်များ (Variables) သတ်မှတ်ခြင်း

ပထမဦးစွာ ဥပဒေထဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော "အရာဝတ္ထု" များကို သင်္ကေတ သတ်မှတ်ရပါမည်။

• x = ပြုလုပ်သူ (Accused / Actor)

• y = ခံရသူ (Victim)

• a = ပြုလုပ်မှု (Act)

• i = ဒဏ်ရာ (Injury)

အဆင့် (၂) - သဘောတရား ဖော်ပြချက်များ (Predicates) တည်ဆောက်ခြင်း

AI နားလည်မည့် "အခြေအနေ" (Conditions) များကို Function များအဖြစ် ပြောင်းလဲရပါမည်။

1. Does(x, a): x သည် a ဟူသော ပြုလုပ်မှုကို လုပ်သည်။
2. CausesDeath(a, y): a ဟူသော ပြုလုပ်မှုကြောင့် y သေဆုံးသည်။
3. IntendsDeath(x, y): x တွင် y ကို သေစေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ရှိသည်။
4. IntendsInjury(x, y, i): x သည် y ကို i ဟူသော ဒဏ်ရာရစေရန် ရည်ရွယ်သည်။
5. SufficientToKill(i): i ဟူသော ဒဏ်ရာသည် သာမန်သဘောအားဖြင့် သေစေနိုင်လောက်သည်။
6. ExceptionApplies(a): ပုဒ်မ ၃၀၀ ပါ ခြွင်းချက်များ (ဥပမာ- ရုတ်တရက် ဒေါသအလျောက် ကျူးလွန်ခြင်း) နှင့် ငြိစွန်းနေသည်။
7. Murder(x, y): x က y ကို လူသတ်မှု ကျူးလွန်သည်။

---

အဆင့် (၃) - ဥပဒေစာသားကို Logic ဖွဲ့စည်းပုံ ခွဲခြမ်းခြင်း

ဥပဒေစာသားကို အပိုင်းလိုက် ခွဲခြမ်းကြည့်ပါမည်။

ဥပဒေစာသားကို အပိုင်းလိုက် ခွဲခြမ်းကြည့်ခြင်း။ အပိုင်း (က) - Actus Reus (ပြုလုပ်မှု): "causes death by doing an act" Logic: Does(x, a) ∧ CausesDeath(a, y)(မြန်မာလို: x က a ကိုလုပ်ဆောင်ပြီး၊

အဲ့ဒီလုပ်ရပ် a ကြောင့် y သေဆုံးရမယ်)

အပိုင်း (ခ) - Mens Rea 1 (စိတ်စေတနာ ၁): "with the intention of causing death" Logic: IntendsDeath(x, y)(မြန်မာလို: သေစေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ရှိရမယ်)

အပိုင်း (ဂ) - Mens Rea 2 (စိတ်စေတနာ ၂): "intention of causing bodily injury as in fact is sufficient... to cause death" Logic: ∃i [ IntendsInjury(x, y, i) ∧ SufficientToKill(i) ](မြန်မာလို: ဒဏ်ရာရစေလိုပြီး၊ အဲ့ဒီဒဏ်ရာက သေစေနိုင်လောက်တဲ့ ဒဏ်ရာဖြစ်ရမယ်)

အပိုင်း (ဃ) - Negative Condition (ခြွင်းချက်): "in the absence of any circumstance which makes the act one of culpable homicide not amounting to murder" Logic: ¬ExceptionApplies(a)(မြန်မာလို: လူသတ်မှုမမြောက်သော ပြစ်မှုကျူးလွန်ရာရောက်သည့် အချက်များ မရှိစေရ၊ '¬' သင်္ကေတသည် "မရှိ/မဟုတ်" (NOT) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်)

---

အဆင့် (၄) - AI အတွက် ပြီးပြည့်စုံသော Logic ပုံသေနည်း (The Final Formula)

အထက်ပါ အပိုင်းများကို စုစည်းလိုက်သောအခါ First-Order Logic ပုံစံ အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာပါမယ်။

∀x,y[Murder(x,y) ⟺ ∃a(Does(x,a) ∧ CausesDeath(a,y)) ∧ ( IntendsDeath(x,y) ​ ​ ∨  ∃i(IntendsInjury(x,y,i) ∧ SufficientToKill(i))) ∧  ¬ExceptionApplies(a)]

Logic ဖတ်နည်း: လူတစ်ယောက်  x သည်  y ကို သတ်မှုကျူးလွန်သည် (murder) ဟု သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ...

1. x သည်  a ကို ပြုလုပ်၍  y သေဆုံးရမည် AND (ပြီးလျှင်)

2. ( x ၌ သေစေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ရှိရမည် OR (သို့မဟုတ်)

3. သေစေလောက်သော ဒဏ်ရာကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပေးခဲ့ရမည်) AND (ပြီးလျှင်)

4. ခြွင်းချက်များ (Exceptions) မရှိရပါ (NOT)။

---

လက်တွေ့ Code ရေးလျှင် (Python Pseudocode Example)

AI Engineer တစ်ယောက်အနေဖြင့် ၎င်း Logic ကို Python ကုဒ်အဖြစ် အကြမ်းဖျင်း ဤသို့ ပြောင်းလဲနိုင်ပါသည်-

def check_murder_section_300(act, actor, victim, injury, exceptions):

    # 1. Actus Reus (အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း)

    caused_death = (act.performer == actor) and (act.result == victim.DEATH)  

    if not caused_death:

        return False # လူမသေရင် လူသတ်မှု မမြောက်ပါ

    # 2. Mens Rea (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း)

    # ရည်ရွယ်ချက် (၁) - တိုက်ရိုက်သေစေလိုခြင်း

    intent_to_kill = (act.intent == "CAUSE_DEATH")    

    # ရည်ရွယ်ချက် (၂) - သေစေလောက်သော ဒဏ်ရာကို ရည်ရွယ်ခြင်း

    sufficient_injury = (injury.type == "FATAL_IN_ORDINARY_COURSE")

    intent_to_inflict_injury = (act.intent == "CAUSE_INJURY") and sufficient_injury

    has_mens_rea = intent_to_kill or intent_to_inflict_injury

    # 3. Exceptions (ခြွင်းချက်များ စစ်ဆေးခြင်း)

    # ဥပမာ - ရုတ်တရက်ဒေါသဖြစ်ခြင်း (Provocation)၊ ကာကွယ်ခုခံခြင်း (Self-defense)

    is_exception = exceptions.check(act)

   

 # 4. Final Judgment (အဆုံးအဖြတ်)

    # Mens Rea ရှိပြီး ခြွင်းချက်မရှိမှသာ လူသတ်မှုမြောက်သည်

    is_murder = has_mens_rea and not is_exception

    return is_murder

နိဂုံးချုပ်

ဤနည်းလမ်းသည် AIMA စာအုပ်ထဲမှ "Knowledge Representation" အခန်းတွင် ပါဝင်သော နည်းစနစ်ဖြစ်ပါသည်။ AI ကို ဥပဒေသင်ပေးရာတွင် ဤကဲ့သို့ Logic များဖြင့် တိကျစွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် AI သည် ရှုပ်ထွေးသော အမှုများကို တိကျစွာ သုံးသပ်နိုင်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။