မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ကျွန်တော်ဟာ programming, software engineering နဲ computer science ပညာရပ်တွေနဲ ပတ်သက်ပြီး နီးစပ်ရာ လူငယ်တွေနဲ တွ ဆုံဆွေးနွေးတဲ့အခါ “သင်္ချာပညာရပ်ဟာ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေထဲကတခုဖြစ်ကြောင်း၊ အဲဒါအပြင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အစိပ်အပိုင်းတွေထဲက တခုဖြစ်ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် အိုင်တီသမား လူငယ်တွေအနေနဲ သင်္ချာကို အလေးလား လ့လာသင့်ကြောင်း” တင်ပြလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ တချို က သင်္ချာရဲ့အရေးပါမှု၊ သူ ရဲ့အကျိုးသက်ရောက်မှုနဲ ပတ်သက်ပြီး ပန်လှန်မေးခွန်းထုတ်တာ ဆွးနွေးတာကို ကြုံရပါတယ်။ “ကျုပ်တို လည်း programming, software engineering, computer science ဘာသာရပ်တွေ အသုံးပြုပြီး ရးနေ သားနေ အလုပ် လုပ်နေသူတွေပါ။ ကျာင်းမှာတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဘာသာအတွက် သင်္ချာကို အထိုက်အလျောက် သင်ခဲ့ရပေမယ့် ကျုပ်တို ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာတော့ သင်္ချာဆိုတာကို တသီးတသန် တခန်းတနားကြီး အသုံးပြုနေတာမတွေ ရပါဘူး။ ခင်ဗျားပြောသလိုဆိုရင် သင်္ချာကို ဘယ်လိုနေရာမျိုးတွေမှာ ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာအထိ ဘယ်သူတွေက ဘယ်လိုအသုံးချနေကြတာလဲဗျ” ဆိုတာပါ။ တချို ကဆိုရင် “ပရိုဂရမ်မာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဖြစ်ဖို သင်္ချာ ဒီလောက် မလိုပါဘူး။ သင်္ချာက ဘာမှ သိသိသာသာ အထောက်အကူမဖြစ်ဘူး။” လို ဆိုကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီဆောင်းပါးဟာ အဲဒီလို ငင်းချက်တွေအတွက် တတ်နိုင်သလောက် အတိုချုပ် ကျိုးစားရှင်းလင်းချက်တခုမျှသာဖြစ်ပါတယ်။
အမှန်တော့လည်း သာမန်လက်တွေ လုပ်ငန်းခွင် အများစုမှာတော့ သိပ်အဆင့်မြင့်တဲ့ သင်္ချာပညာရပ်တွေကို အမြဲတန်းကြီးအသုံးချ နတာမဟုတ်ပဲ အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ ပညာရပ်လောက်ကိုသာ “ကျွဲကူးရေပါ” မသိမသာ သုံးနေတာဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်နေရာမှာလဲဆိုတာ့ ပရိုဂရမ်ရေးတဲ့နေရာမှာပါ။ ဒါပေမယ့် အထူးသတိပြုရမယ့်အချက်က ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်းဆို တဲ့ ဘာင်ကျဉ်းကျဉ်းလေးမဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအရာတွေ ထပ်နေမှာမလိုလားတဲ့အတွက်၊ ၂၀၁၃ ဂျွန်လိုင်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်မှာ ဖါ်ပြခဲ့တဲ့ ‘ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ နှင့် ကိုင်းကွဲပညာရပ်များ’ ဆိုတဲ့ ဆာင်းပါးကိုသာ ပန်လည်ဖတ်ရှုကြည့်ပါလို ရည်ညွှန်းပါရစေ။
တကယ်တော့ အာင်မြင်တဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တရောက် ဖစ်နိုင်ဖို အတွက် အသုံးချသင်္ချာပညာတွေဖြစ်တဲ့ အစုသီအိုရီ (Sets Theory), ဖစ်နိုင်ခြေသီအိုရီ (Probability Theory), ကိန်းသီအိုရီ(Number Theory) နဲ ဘူးလ် ရဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (Boolean Algebra) ပညာရပ်တွေဟာ မရှိမဖြစ်တွေပါ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တရောက်ဟာ သူ အတွက် သင့်လျော်မယ့် လိုအပ်မယ့် သင်္ချာပညာရပ်တွေကို ထဲထဲ၀င်၀င် ကျွမ်းကျင်မှုမရှိဘူးဆိုရင် သူ ကို computer scientist လို တာင် ခါ်နိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဘာလို လဲဆိုတာကို ရှ လျှာက် ဆက်လက်တင်ပြမယ့် အပိုင်းတွေမှာ မိတ်ဆွေတို အထင်အရှား တွ မင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ သတိပြုသင့်တဲ့အချက်ကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ ဘယ်လိုသင်္ချာအမျိုးအစားကို ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာအထိ အသုံးချကြသလဲဆိုတာက ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာမဟာဌာန (Faculty of Computer Science) ကြီးရဲ့ ဌာနခွဲ (department) အမျိုးအစားတွေပေါ်မှာလည်း မူတည်မှာဖြစ်ပါတယ်။ Theoretical Computer Science, Software, Networking, Database, Operating Systems, Computing Systems, Artificial Intelligence စသည်ဖြင့် ဘာသာရပ်တွေ ဌာနတွေ ကွဲပြားသွားတာနဲ အမျှ၊ သူတို အသုံးပြုကြတဲ့ သင်္ချာကိုင်းကွဲ တွလည်း အနည်းနဲ အများ မတူခြားနားသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် သချာတာတခုကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ ကိုင်းကွဲဘာသာရပ်တိုင်းမှာ သင်္ချာပညာကိုင်းကွဲတွေဟာ တခုမဟုတ် တခု၊ ဒါမှမဟုတ် တခုထက်ပိုပြီး အမြဲပါ၀င်နေမှာသာဖြစ်ပါတယ်။
၁။ Programming နှင့် သင်္ချာ
ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားအားလုံးမှာရှိတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (function) တွနဲ လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ သငေ်္ကတ (operator) တွအကြောင်း ကာင်းကောင်းနားလည်နိုင်ဖို အတွက် သင်္ချာအခြေခံ အသိပညာတွေဟာ မဖြစ်မနေလိုအပ်ပါတယ်။ ဥပမာအနေနဲ ပရရင် ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားတိုင်းမှာ ပါ၀င်သုံးစွဲထားတဲ့
• ပါင်း နှုတ် မှာက် စား အကြွင်း သငေ်္ကတတွေဖြစ်တဲ့ arithmetic operator (+, -, *, /, %)
• ကြီးသလား ငယ်သလား ညီသလား ဆိုတဲ့ comparison operator (>, <, ==)
• နှင့် ၊ သို မဟုတ် ၊ မဟုတ် ..စတာတွေ ပါ၀င်တဲ့ logical operator (and, or, not, &&, ||, !)
• တန်ဘိုးထည့်သွင်းရာမှာသုံးတဲ့ assignment operator (=, :=)
• တကယ်လို ဒါဖြစ်ရင် ဒါလုပ်၊ မဖြစ်ရင် ဒါလုပ် ဆိုတဲ့ အခြေအနေပြ conditional operator(if..else, ? .. :)
စတာတွေ အားလုံးဟာ သင်္ချာပညာကနေ ဆင်းသက်လာတဲ့ programming language တခုအတွက် တကယ့်အခြေခံ မရှိမဖြစ် သငေ်္ကတတွေပဲ မဟုတ်ပါလား။ အဲဒီထဲကမှ အထူးသဖြင့် arithmetic operator, logical operator နဲ conditional operator တွကို program ရးသားရာမှာ ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် အသုံးချနိုင်ဖို အတွက်ဆိုရင် သူတို နဲ သက်ဆိုင်တဲ့ သင်္ချာအသိပညာကို ပိုင်နိုင်ထားရမှာဖြစ်ပါတယ်။
ပရိုဂရမ်(ဆော့ဖ်၀ဲ) ရးတဲ့နေရာမှာ ယုတ္တိဗေဒ(logic) ဟာ ဗဟိုချက်မ လိုအပ်ချက်ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ယုတ္တိဗေဒပညာရပ်ဟာ သင်္ချာနဲ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း စည်းကမ်း နည်းလမ်း တွမှာ အခြေခံထားတာပါ။ ဒါဆိုရင်ရှင်းပါပြီ။ ဘယ်လို ရှုဒေါင့်ကပဲကြည့်ကြည့် သင်္ချာဟာ တွက်ချက်မှုပညာရပ် (computing) ကို အာင်မြင် မှန်ကန်တဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်ရောက်ဖို မရှိမဖြစ်ပဲ ဆိုတာတွေ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
Quicksort, Hoare Logic နဲ Communicating Sequential Process (CSP) စတာတွေကို တည်ထွင် ဖန်တီးခဲ့တဲ့၊ တားရင်းဆု(Turing Award)ရှင် အလွန်ထင်ရှားတဲ့ ဗိတိသျှ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် Sir Charles Antony Richard Hoare (born 11 January 1934) က
• ကွန်ပြူတာဆိုတာ သင်္ချာစက် (mathematical machine) တွဖြစ်တယ်။ (သူ ရဲ့ အပြုအမူ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို သင်္ချာနည်းနဲ သတ်မှတ်ထားတာဖြစ်တယ်။)
• ကွန်ပြူတာပရိုဂရမ်ဆိုတာ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖါ်ပြချက်တွေဖြစ်တယ်။ (ဘယ်ဟာက ဘာလဲဆိုတာကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားရတယ်။)
• ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားဆိုတာ သင်္ချာဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်အယူအဆ ဖစ်တယ်။
• ပရိုဂရမ်ရေးတယ်ဆိုတာ သင်္ချာတွက်တာပဲ။
လို ဆိုခဲ့ပါတယ်။
၂။ Software Engineering နှင့် သင်္ချာ
ပရိုဂရမ် စ’ ရးကာစ လူသစ်တန်းတွေအတွက် သင်္ချာက အရေးမကြီးသေးပေမယ့်၊ ရှုပ်ထွေး ခက်ခဲ နက်နဲတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ ရးတဲ့အဆင့်မျိုး ရာက်လာပြီဆိုရင်တော့ အဲဒီပရိုဂရမ်မာအနေနဲ အဆင့်မြင့်သင်္ချာတွေကို အသုံးမပြုလို ကို မရတော့တဲ့ အခြေအနေမျိုး ရာက်လာမှာ အသေအချာသာဖြစ်ပါတယ်။ အဆင့်မြင့် scientific calculators, video games နဲ 3-D Graphical applications တွ၊ Image Processing ဆာ့ဖ်၀ဲတွေဖြစ်တဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်ခွဲခြားတဲ့စနစ် (Face Recognition System) တို လက်ဗွေရာတွေကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးတဲ့စနစ် (Finger-Printing Matching System)တို လို ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ၊ ရဒါစနစ် (Radar System) အချက်ပြစနစ် (signaling system) စတဲ့ program တွ software တွ ရးတော့မယ်ဆိုရင် ရှုပ်ထွေး အဆင့်မြင့်တဲ့ သင်္ချာပညာတွေမသုံးပဲ မသိပဲ ရးလို လုံး၀မရတော့ပါဘူး။
၃။ Relational Database နှင့် သင်္ချာ
ဒီကနေ ခတ်အခါမှာ database နဲ ကင်းလွတ်တဲ့ business application ရယ်လို မရှိပါဘူး။ အဲဒီလို အရေးပါလှတဲ့ database (relational database ပါ့ဗျာ) နည်းပညာတွေဟာ ဘယ်အပေါ်မှာ အခြေပြုပြီး တည်ထွင်ဖန်တီးတည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ပါသလဲ။ အလွန်ပဲရှင်းပါတယ်။ မိတ်ဆွေတို ရဲ့ မရှိမဖြစ် RDBMS မှာ မသုံးမဖြစ်သုံးနေရတဲ့ စကားလုံးတွေဖြစ်တဲ့ one to one relation, one to many, many to many, စတဲ့ စကားလုံးတွေဟာ အစုသီအိုရီ (Set Theory) က စကားလုံးတွေဆိုတာ ဆယ်တန်းကျောင်းသားတောင်အလွယ်တကူသိနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် union, intersection, set difference, cartesian product or cross product စတဲ့ စကားလုံးတွေကရော။ ဒါ့အပြင် programmer တိုင်း၊ software engineer တိုင်း၊ developer တိုင်း မတတ်မဖြစ် မသိမဖြစ် Structured Query Language (SQL) ဆိုတာလည်း relational algebra နဲ relational calculus ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရားတွေကို အခြေပြုတည်ဆောက်ထားတာပါ။ relational calculus ဆိုတာ သင်္ချာယုတ္တိ(mathematical logic) ပညာရပ်တခုဖြစ်တဲ့ first-order logic နဲ predicate calculus ကို အခြေခံထားတာပါ။
၄။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနှင့်သင်္ချာ
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဟာ ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နည်းလမ်းအဆင့်ဆင့် (algorithm) နဲ ဆိုင်တဲ့ ပညာရပ်တွေကို အသေးစိပ် သရုပ်ခွဲ ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ algorithm နဲ နှီးနွယ်ပတ်သက် ဆက်စပ်တဲ့ ပညာရပ်တွေဟာ သင်္ချာပညာပေါ်မှာ အကြီးအကျယ်မှီခိုနေတာဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ (Theoretical Computer Science) ပညာရပ်မှာဆိုရင် discrete mathematics ဟာ ခိုင်ခိုင်မာမာ ပါ၀င် နရာယူထားတာကိုတွေ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ Discrete Maths ဆိုတာ တကယ်တော့ အစဉ်မပြတ် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပျက်နေခြင်း သဘောတရားတွေထက်၊ အပိုင်းလိုက် အပိုင်းလိုက် သီးခြား ရှိနေတဲ့ ပတ်တောင်းဖြစ်စဉ်တွေ တန်ဘိုးတွေ ရလာဒ်တွေ ကို လ့လာတဲ့ သင်္ချာဖွဲ စည်းပုံတည်ဆောက်ပုံ တမျိုးပဲဖြစ်ပါတယ်။ Discrete Maths ရဲ့ အနှစ်သာရကို မိတ်ဆွေတို မင်သာအောင် ဥပမာပြရလျှင်၊ ကိန်းစဉ်တန်းတွေကို number line ပါ်မှာဖေါ်ပြတဲ့အခါ ကိန်းတခုကနေ နာက်တခုကို ချက်ခြင်းကြီး တိုက်ရိုက် ရာက်သွားတာ ပာင်းသွားတာမဟုတ်ဘူးဗျ။ ဆိုလိုတာကဗျာ 1 ကနေ 2 ကို သွားဖို ရာက်ဖို ဆိုရင်၊ 1.1, 1.2, 1.3, 1.4.. စသည်ဖြင့် တန်ဘိုးတွေ စဉ်ဆက်မပြတ် တဆင့်ခြင်း နဲနဲခြင်း တိုးတက်သွားပြီး မှ 2 ကိုရောက်လာတာ။ အဲဒီလို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း သဘောတရားကို သုံးတဲ့သင်္ချာ (Continuous Maths) က calculus လို သင်္ချာမျိုး။ Discrete Maths က 1, 2, 3 ဆိုတဲ့ ကိန်းပြည့် (integer) တွကိုပဲ စိတ်၀င်စားတယ်။ ကြားတန်ဘိုးတွေကို စိတ်မ၀င်စားဘူး။ ခါင်းဆိုခေါင်း ပန်းဆိုပန်း ဒင်္ဂါးပြား ဒါင်လိုက်ဖြစ်နေမှာကို မစဉ်းစားဖူး၊ အမှန်ဆိုရင်လည်း အမှန် အမှားဆိုရင်လည်းအမှား နဲနဲမှန်တာတို များများမှန်တာတို ဆိုတဲ့ တဆင့်ခြင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲလာတဲ့ ကြားသဘာ၀ တွကို မစဉ်းစားဘူး။ အဲဒီလို သီးသန် ပတ်တောင်း သဘောဆောင်လို သူ ကို Discrete Maths လို ခါ်တာ။ ကဲ ထားပါတော့။ ဒါကြောင့် သီအိုရီသဘောတရားရေးရာတွေကို အသားပေးလေ့လာတဲ့ အဲဒီ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်မှာဆိုရင် Discrete Maths ကိုင်းကွဲတွေဖြစ်တဲ့ Graph Theory, Set Theory, Probability Theory, Number Theory, Computational Geometry, Quantum Computation, Algebra နဲ တခြား အဆင့်မြင့် သင်္ချာဘာသာရပ်တွေ အများအပြားပါ၀င်နေတာဖြစ်ပါတယ်။
၅။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ရူပဗေဒ နှင့် သင်္ချာ
ကွန်ပြူတာတွေအလုပ်လုပ်တဲ့ ကျွန်တော်တို မျက်စိနဲ မမြင်ရတဲ့ binary system ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ သင်္ချာ ပဲမဟုတ်လား။ အဲဒါကို တကယ့်လက်တွေ မှာ အကောင်အထည်ဖေါ်တဲ့ အခါ၊ ထရန်စ္စတာ (transitor) တွ ဆီလီကွန် (cilicon chip) ပားတွေအပေါ်မှာ လျှပ်စီးကြောင်း ရဲ့ အဖွင့် အပိတ် (on-off) သဘောတရားနဲ လုပ်ထားတာပဲ ဖစ်ပါတယ်။ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်အားလုံးရဲ့ ရသောက်မြစ်ဖြစ်တဲ့ အလင်း အသံ အပူ လျှပ်စစ် သံလိုက် မက္ကင်းနစ် အီလက်ထရွန်နစ် စတဲ့ ပညာရပ်တွေဟာ အားလုံးသိတဲ့အတိုင်း ရူပဗေဒပညာရပ်ရဲ့ ကိုင်းကွဲတွေပဲမဟုတ်ပါလား။ ဒါကြောင့် နာက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တချက်ကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ် ကိုင်းကွဲတချို မှာဆိုရင် ရူပဗေဒ (Physics) ပညာရပ်ဟာ အဓိက အခန်းကဏ္ဏက ပါ၀င်နေတယ် ဆိုတာ သိထားရပါမယ်။ ဥပမာ Computer Engineering, Computer Technology,
Hardware Engineering (processor, mother-board, memory, quantum memory ..စတာတွေ တည်ထွင် ထုတ်လုပ်ခြင်း)၊
System Engineering (ကွန်ပြူတာ network ပိုင်းသက်သက်ကို ပာတာမဟုတ်။ software, hardware, netware တွနဲ ပူးပေါင်းပါ၀င်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့၊ လယာဉ် ပျံသန်းမှု ထိမ်းချုပ်ရေးစနစ်တို ၊ ဘဏ်တွေနဲ ငွသွင်း ငွထုတ်စက် အကြွေး၀ယ် လက်ငင်း၀ယ် စနစ်တွေ ပါ၀င်ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ Finicial Transaction System Management တို ၊ ကွန်ပြူတာနဲ ထိမ်းချုပ်ထားတဲ့ မို ပ သယ်ယူပို ဆာင်ရေးစနစ် ကား/ရထား..စသည်တို ကို ဆိုလိုတာ)၊
Networking Engineering (ဖြုတ်ရုံ တတ်ရုံ ၊ သူများရေးပြီးသား software တွ၊ သူများတည်ထွင်ပြီးသား netware တွကို ဟိုဟိုဒီဒီ configure လုပ်ရုံ အလုပ်မျိုးကို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါ။ controlling , signaling, data transmission စတဲ့ အဆင့်မြင့် စနစ်တွေကို တည်ဆောက်တဲ့ ပညာရပ်မျိုးကို ဆိုလိုတာ) စတဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ တချို ကိုင်းကွဲ ပညာရပ်တွေမှာ ရူပဗေဒ ဟာ မရှိမဖြစ်ပညာရပ်တခုပေါ့။ တခါ ရူပဗေဒ နဲ သင်္ချာဆိုတာ အကြီးအကျယ် နှီးနွယ်ဆက်စပ် နတာဖြစ်ပါတယ်။ သင်္ချာမပါပဲ ရူပဗေဒကို ကုန်စင်ပြည့်စုံစွာ နားလည်အောင် လ့လာဖို ဆိုတာ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါဆိုရင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ သင်္ချာပညာဟာ ဘယ်လောက်အထိ အရေးပါလှတယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို အနေနဲ ပိုပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်သွားပြီလို ယူဆပါတယ်။
လက်တွေ အခက်အခဲများ
သို သာ်.. အင်း..သို သာ်လည်းပေါ့ဗျာ။ မိတ်ဆွေတို ရဲ့ ပတ်၀န်းကျင်မှာ အမှန်တရား နဲ တကယ်ဖြစ်နေတာနဲ အမြဲတမ်း မတူနိုင်ဘူးဆိုတာကိုတော့ သတိထားမိမယ်ထင်ပါတယ်။ အဲဒီ သဘောပါပဲ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံအတွက် သင်္ချာဟာ အဓိကနေရာက ပါ၀င်နေတယ်ဆိုတာက တကယ့်အမှန်တရားပါ ဒါပေမယ့် တကယ်ဖြစ်နေတာကတော့ တမျိုးဖြစ်ကောင်း ဖစ်နေနိုင်ပါတယ်။ “ပရိုဂရမ်မာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဖြစ်ဖို သင်္ချာမလိုပါဘူးကွာ။ သင်္ချာက ဘာမှ သိသိသာသာ အထောက်အကူမဖြစ်ပါဘူး။” လို ပာသူတွေအတွက် ကျာထောက်နောက်ခံပြုလောက်စရာ လက်တွေ အခြေအနေတွေကလည်း အထင်အရှားရှိနေပြန်တာကိုး။ အကြောင်းရင်းတွေက အလွန်ပဲရှုပ်ထွေး ကျယ်ပြန် လှတဲ့ ပညာရေး စနစ်ရဲ့ အားနည်းချက်တွေမှာ မစ်ဖျားခံနေပါတယ်။
ပထမအချက်အနေနဲ ကတော့ ကျာင်းသူကျောင်းသားတွေကို သင်္ချာဘွဲ ဒီဂရီ ရအောင်ယူဖို ၊ သင်္ချာပညာရပ်ကို ထဲထဲ၀င်၀င် ထူးထူးချွန်ချွန်ဖြစ်အောင်လုပ်ဖို မက်လောက်တဲ့ တွန်းအားအနေနဲ ဘာမှထင်ထင်ရှားရှားမရှိတာက အကြောင်းတချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို တွန်းအားမရှိတဲ့အတွက် ကျာင်းသားတွေဟာ သင်္ချာပညာရပ်ကို နက်နက်နဲနဲ လ့လာသင်ယူဖို လိုလိုလားလားမရှိတာ၊ လိုလိုလားလားမရှိခဲ့လို လုံလုံလောက်လောက် မပြင်ဆင်ခဲ့တာ၊ အဲဒီလို သင်္ချာပညာရပ်ကို အခြေခံကောင်းအောင် လုံလုံလောက်လောက် မပြင်ဆင်ခဲ့တာတွေရဲ့ နာက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်တွေအဖြစ်၊ ကျာင်းသူ ကျာင်းသားတွေရဲ့ တက္ကသိုလ် ဘာသာရပ် ရွးချယ်မှုပုံစံနဲ ၊ ရွးချယ်လိုက်တဲ့ ဘာသာရပ်အပေါ်မှာ နားလည်တတ်ကျွမ်းမှု အပေါ်မှာ သိသိသာသာ ရိုက်ခတ်လာပါတော့တယ်။
နောက်တချက်အနေနဲ ကျွန်တော်တို ရဲ့ အဆင့်မြင့်ပညာရေးစနစ်မှာ သင်္ချာကို သီးသန် ရပ်တည်နေတဲ့ ဘာသာရပ် (closed subject ) တခု အဖြစ်သင်ကြားပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကိုတော့ နည်းပညာဆိုင်ရာ ဘာသာရပ် (technical subject) တခုအဖြစ်သင်ကြားလာကြခြင်း ဖစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ချာဟာ တခြားပညာရပ်တွေနဲ ဆက်စပ်အသုံးချမရတဲ့ သီးသန် ထီးတည်း ပညာရပ်ကြီးအဖြစ် ရှုမြင်ခံရပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံစစ်စစ် ဘွဲ ဒီဂရီတွေကျပြန်တော့ သိပ္ပံပညာရှင်(scientist)တို အင်ဂျင်နီယာ(engineer)တို လို အလုပ်မျိုးတွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ တကယ့်အဆင့်မြင့်ပညာရေး (education) အဖြစ်ကနေ၊ နည်းပညာပိုင်း သက်သက်ကိုသာ လ့ကျင့်သင်ကြားပေးလိုက်တဲ့ (purely technical training) ဘွဲ တွအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း တန်ဘိုး အသွင်ပြောင်းလာတာ တွ ရပါတယ်။ အကျိုးဆက်ကတော့ “သင်္ချာသမားက ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကို ထဲထဲ၀င်၀င်မသိ၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံသမားက သင်္ချာကို ခခြေမြစ်မြစ် မတတ်” ပဲ ပညာရပ်နှစ်ခုဟာ အစေးမကပ်ဖြစ်လာရပါတော့တယ်။ အဲဒီအခါမှာ ၀ိရောဓိတွေ ကြီးကြီးမားမား ဖစ်လာပြန်ပါတယ်။ တချို အလုပ်ရှင်တွေက “သင်္ချာသမားနဲ အင်ဂျင်နီယာတွေကိုပဲအလုပ်ခန် မယ်ဗျာ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနဲ ဘွဲ ရထားတဲ့သူတွေက ပဿနာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းရမလဲဆိုတာ မသိကြဘူးဗျ” လို ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာဘာလို လဲဆိုတော့ အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်တွေနဲ ၊ ရုပ်သိပ္ပံ(physical sciences) ဘာသာရပ်တွေမှာ သင်္ချာပညာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ နာက်ခံထား သင်ကြားထားတဲ့အတွက်၊ သင်္ချာအခြေခံ အတွေးအခေါ် အားကောင်းတဲ့သူတွေဟာ ပဿနာကို ပိုပြီး ထိရောက်အောင်ဖြေရှင်းနိုင်တယ်လို ယူဆတာကိုး။ တခြားဖက်က ကြည့်ပြန်တော့လည်း တချို အလုပ်ရှင်တွေက “တကယ်တန်းကျတော့ သင်္ချာသမားတွေ ပဿနာဖြေရှင်းပြီဆိုရင် သူတို ဖရှင်းတဲ့ ပုံစံကို တခြားသူတွေ အလွယ်တကူ နားမလည်ကြဘူးဗျ။ သူတို ရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေနဲ အဖြေတွေဟာ တခြား သင်္ချာသမားမဟုတ်သူတွေနဲ အဆင်ပြေပြေ မဆက်သွယ်နိုင်ဘူး (သင်္ချာသမားမဟုတ်သူတွေ နားမလည်နိုင်ဘူး)။ သူတို ရဲ့ဖြေရှင်းပုံတွေဟာ လက်တွေ လာကနဲ ကင်းကွာနေတယ်” လို ဆိုကြပြန်ပါတယ်။
အဲဒီ၀ိရောဓိတွေကြောင့်လည်း ဆန်းသစ်တည်ထွင်ဖန်တည်းမှု အားကောင်းတဲ့ သူတချို က သင်္ချာ နဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကို စာစောစီးစီး လမ်းခွဲလိုက်ကြတာ ဖစ်နိုင်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက တကယ့်အရည်အသွေးရှိတဲ့ သူတချို က ပုံမှန် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရေးလမ်းကြောင်းကို အလေးအနက်မထားတော့ပဲ စွန် လွှတ်လိုက်တာ ကို ဆိုလိုတာပါ။ အထူးသဖြင့် ဆာ့ဖ်၀ဲသမားတွေပေါ့။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အခုလက်ရှိအနေအထားအရ “ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဆိုတာ သီအိုရီတည်ဆောက်သူမဟုတ်ဘူး၊ နည်းလမ်းတွေကို အသုံးချသူသာဖြစ်တယ်..” လို ခံယူထားကြတဲ့့အပြင်၊ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းမှာ နာက်ဆုံးအဆင့် ထွက်ကုန်(final product) ကိုသာ အဓိကထားပြီး၊ ဘယ်လိုသီအိုရီ ဘယ်လိုသဘောတရားရေးရာတွေကို အသုံးချခဲ့တယ် ဆိုတာကျတော့ များသောအားဖြင့် လျစ်လျူရှု ထားကြလို ပဲ ဖစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ချာကို အလေးအနက်မထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲသမားတွေအနေနဲ ၊ လတ်တလော လုပ်ငန်းခွင်မှာ အဆင်ပြေပေမယ့်၊ ရရှည်မှာကျတော့ ဆာ့ဖ်၀ဲကျွမ်းကျင်လုပ်သား အဆင့်ကနေ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်အဆင့်ကို ဘယ်လိုမှ တက်မလာနိုင်တော့ပါဘူး။ တက်လာနိုင်ဖို လုံလောက်တဲ့ သီအိုရီ သဘောတရား နဲ နာက်ခံသင်္ချာပညာရပ်တွေမှ မရှိတာကိုး။ ပီးတော့လည်း သင်္ချာ ကွန်ပြူသိပ္ပံ နဲ တခြားပညာရပ်တွေ ကို ကိုယ်ပိုင်စိတ်ကူးစိတ်သန်းနဲ အချိုးညီညီ မပေါင်းစပ်နိုင်တဲ့အတွက် ဘယ်လိုအသစ်အဆန်းကိုမှ မယ်မယ်ရရ ထိထိရောက်ရောက် မတည်ထွင်နိုင်တော့ပါဘူး။
နိဂုံးအမှာ
ဆိုပါစို ဗျာ ကွန်ပြူတာသမားတွေအတွက် မန်မာစာအရေးကြီးသလားဆိုရင် အဖြေက “ကြံကြံ ဖန်ဖန်ဗျာ” အများစုက ဖကြမယ်ထင်ပါတယ်။ ဘယ်လိုမှ မဆက်စပ်ဘူးထင်ရတဲ့ အရာကိုပဲ ဆက်စပ်စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို ။ နည်းပညာနဲ အထိအတွေ နည်းသူတွေကို အထောက်အကူပြုနိုင်ဖို (စေတနာကောင်း ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းနဲ ) ရးသားထုတေ်၀တဲ့ တချို စာအုပ်တွေရဲ့ စာအုပ်မျက်နှာဖုံးမှာ software ဆိုတဲ့ အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအတွက်(ထင်ပါရဲ့) မန်မာလို ‘ဆော့ဖ်၀ဲလ်’ ဆိုပြီး ရးသားထားတာတွေ မိတ်ဆွေတို တွ ဖူးမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီ လို ရိုးရှင်းတွင်ကျယ်ပြီးသား software ဆိုတဲ့ စကားလုံးတလုံးကို တိုက်ရိုက်အသံဖလှယ်တာတောင် မူရင်းစကားလုံးနဲ နီးစပ်မှုမရှိဘူးဆိုရင်၊ ကျယ်ပြန် တဲ့ လးနက်တဲ့ ခက်ခဲတဲ့ ၀ါဟာရတွေကို မှန်ကန်အောင် ဖွင့်ဆိုရှင်းပြနိုင်လိမ့်မယ်လို တခြားနယ်ပယ်ကပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပညာရှင်တွေက ဘယ် ကြည်ကြတော့မှာလဲ။ ........................................................................................
.................................
..........
............
ပညာသင်ကြားခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ကိုယ်ပိုင်ညာဏ်နဲ အမှန်အမှားကို စဉ်းစား ချင့်ချင် ၀ဖန် ပိုင်းခြားနိုင်ဖို ပဲ မဟုတ်ပါလား။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2014
REF:
1. “Benefits and Advantages of an Integrated Mathematics and Computer Science Degree” By T.C. Hurley, Department of Mathematics, National University of Ireland, Galway, http://www.uiginn.com/maths/pstudents/benefits.shtml
2. "The Mathematics of Programming" By C.A.R Hoare, Inaugural Lecture, University of Oxford, Clarendon Press 1986 (The mathematics of programming: an inaugural lecture delivered before the University of Oxford on Oct. 17, 1985)
သင်္ချာ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊ ဉာဏ်ရည်တုပညာ နှင့် ဥပဒေ ဆိုင်ရာ သုတ ရသ ဆောင်းပါးများ
Monday, January 6, 2014
Friday, December 13, 2013
စံပြပရိုဂရမ်မာ
၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်န၀ါရီလ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အာ်ရီဂွန်ပြည်နယ်(Oregon) ပည်နယ်မှာရှိတဲ့ Portland ဆိုတဲ့မြို မှာ၊ Scott Meyers[Effective C++ စာအုပ်များ ရးသားခဲ့သူ Ph.D. Computer science] နဲ Bruce Eckel [Thinking in Java, Thinking in C++ စာအုပ်များရေးသားခဲ့သူ ၊ B.S Applied Physics, M.S Computer Engineering] တို က ဦးဆောင်ပြီး “ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကုဒ်များရေးသားခြင်း” ဆိုတဲ့ တွ ဆုံဆွေးနွေးပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ သုံးရက်ကြာကျင်းပခဲ့တဲ့ အဲဒီ ဆွးနွေးပွဲမှာ သူတို နှစ်ဦးအပါအ၀င် တခြားပညာရှင် ၁၅ ရာက်လောက်က၊ ပရိုဂရမ်မာတွေရဲ့ coding ရးသားခြင်းနဲ သက်ဆိုင်တဲ့ အရည်အသွေးကို ဘယ်လို တိုးတက်ကောင်းမွန်လာအောင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက် မှင့်တင်ကြမလဲဆိုတဲ့ အချက်တွေကို အဓိကထားဆွေးနွေးခဲ့ကြတာပါ။ အဲဒီလို ဆွးနွေးကြတဲ့ အချက်တွေထဲက တခုကတော့၊ Software Engineering လာက တနည်းပြောရရင်တော့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းနယ်ပယ်မှာ လျစ်လျူရှုခြင်းခံနေရတဲ့၊ တကယ့်အခြေခံအကျဆုံးအချက်တချက်ရှိနေတယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါပဲ။ အဲဒီ လျစ်လျူရှုခံနေရတဲ့အချက်ကတော့ Dave Thomas နဲ Andy Hunt တို ဖာ် ထုတ်ခဲ့တဲ့ DRY Principle[Don’t Repeat Yourself Principle] ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ စည်းမျဉ်းကို DIE Principle (Duplication is Evil ) လို လဲခေါ်ပါတယ်။
ဒီအာရ်ဝိုင် ရဲ့ အတိုချုပ်အနှစ်သာရကတော့ “လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပုံခြင်း၊ Logic ခင်း၊ သဘောတရားခြင်း တူညီနေတဲ့ Code တခု(တစု)ကို application တခုထဲမှာ solution တခုထဲမှာ ထပ်ခါတလဲလဲမရေးနဲ တကြိမ်ထက်ပိုမရေးနဲ ” ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်ပဲဖြစ်တယ်။ ဒီအချက်ရဲ့အနှစ်သာရကို တချို ပရိုဂရမ်မာတွေက နားမလည်သေးတာ ဖစ်နိုင်ပြီး၊ တချို ကတော့ အဲဒီ DRY Principle ကို လုံးဝမသိသေးတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Software ရးသားရာမှာ၊ တခြားလိုက်နာ ကျင့်ဆောင်သင့်တဲ့ အချက်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း Scott ရဲ့လေ့လာတွေ ရှိချက်အရ၊ ဒီ DRY Principle ကိုတောင် သဘောပေါက်နားလည်ပြီး လက်တွေ လိုက်နာဆောင်ရွက်လာအောင် မလုပ်နိုင်ဘူးဆိုရင်၊ တခြားပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ အချက်တွေဖြစ်တဲ့
• ရိုးရိုးရှင်းရှင်းဖြစ်အောင်ရေး[KISS(Keep It Simple, Stupid!)
• မလိုသေးရင် မရေးသေးနဲ YAGNI (You Ain’t Gonna Need It)
• Class တခု function တခုဟာ တိကျတဲ့ လုပ်ငန်းတာ၀န် တခုအတွက်ပဲဖြစ်ရမယ် ။ တခုထက်ပိုရင် ခွဲရေး။ SRP(Single Responsibility Principle) SoC (Separation of Concern)
ဆိုတဲ့အချက်တွေကို ကာင်းကောင်းနားလည်သဘောပေါက်လိုက်နာဖို ဆိုတာ အတွက်တော့ မျှာ်လင့်ချက်မရှိဘူး လို ဆိုပါတယ်။ ဒီ စည်းမျဉ်းတွေကို ပည့်ပြည့်စုံစုံ ရှင်းပြနိုင်ဖို ရှည်ရှားတဲ့ ဥပမာ coding တွ လိုအပ်တဲ့အတွက် နာက်နောင်ဆောင်းပါးတွေမှာမှ အလျဉ်းသင့်တဲ့အခါ သီးသန် ဆွးနွေးပါဦးမယ်။
ဒါ့အပြင်၊ တခြားလွဲမှားနေတဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ ယူဆချက်တခုနဲ ပတ်သက်လို “ပရိုဂရမ်ရေးတယ်ဆိုတာ လူနဲ စက် ဆက်သွယ်ရေးမဟုတ်၊ လူ လူချင်းဆက်သွယ်ရေးသာဖြစ်တယ်” လို Bruce Eckel ကဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်ကတော့၊ လူ(Programmer)ဟာ၊ စက်(Computer Processor) ကို ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာ နားလည်သွားအောင် Code တွရေးရုံ၊ ညွှန်ကြားချက်(Instruction) တွပေးရုံလောက်သာမဟုတ်ဘူး လို ဆိုလိုတာပါ။ မှန်ပါတယ်။ Program(Software) ရးတယ်ဆိုတာ၊ Software Engineer တွ၊ Pragrammer တွ နဲ ၊ ဒီ Software ကို အပ်နှံရေးသားစေတဲ့ Customer တွရဲ့ဆက်သွယ်ရေး၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားနေတဲ့ အဖွဲ ဝင်(Team member)တွေ အချင်းချင်းရဲ့ဆက်သွယ်ရေး၊ လက်ရှိအဖွဲ ဝင်တွေနဲ အဖွဲ ဝင်အသစ်ဖြစ်လာမယ့်သူတွေနဲ ဆက်သွယ်ရေးအပြင်၊ အထက်ပိုင်း စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်သူတွေနဲ ဆက်သွယ်ရေးဆိုတာတွေအထိ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် ပါ၀င်နေပါတယ်။
ကောင်းကောင်းအလုပ်လုပ်နိုင်ရုံ၊ Run နိုင်ရုံ Program/Software တခုထွက်လာဖို ဆိုတာလောက်ဟာ၊ ကျွန်တော်တို Software ရးသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ်ရဲ့ “ဆုံးမှတ်၊ ပန်းတိုင်၊ နာက်ဆုံးဦးတည်ချက်” မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ Extreme Programming နည်းစနစ်တွေမှာ သိပ်ကိုအရေးပါတဲ့အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ XP ဆိုတာ၊ ဆာဖ့်ဝဲအပ်နှံရေးသားစေသူ (Customers)တွေကိုပါ၊ ဆာဖ့်ဝဲရေးသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ် (Software Development Process) မှာ၊ Software Engineer တွနဲ အတူပူးပေါင်းပါ၀င်စေပြီး၊ သူတို (Customer)ရဲ့လိုလားချက် လိုအပ်ချက်တွေကို တစတစ တိုးမြှင့်အကောင်အထည်ဖော်တဲ့နည်းစနစ် (Incremental Development Process) ကိုအခြေခံထားတဲ့ Software ရးသားနည်းတခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို ကျွန်တော်တို ရဲ့ပန်းတိုင်ဟာ ကျွန်တော်တို ရးသားတဲ့ Coding တွကို၊ တခြားသူတွေ တတ်နိုင် သမျှ ဖတ်ရှုနားလည်သဘောပေါက်အောင် ရးဖို ပါပဲ။
ဒီလိုရေးသားခြင်းဖြင့်
၁။ Software တခုကို မဖြန် ချိမီ၊ Coding နဲ Design တွကို ပန်လည်သုံးသပ်ရာမှာ လွယ်ကူမှုရှိခြင်း။
၂။ နာင်အနာဂတ်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ team ကို ပူးပေါင်းပါ၀င်လာမယ့် Programmer အသစ်တွေဟာ၊ သိပ်များများစားစား အားစိုက်ထုတ်ဖို မလိုပဲ အဲဒီ ကုဒ်တွေကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်တဲ့အတွက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားတဲ့ အဖွဲ ရဲ့ အတွေ အကြုံနဲ အရည်အချင်း မန်မြန်ဆန်ဆန်တိုးတက်လာနိုင်ခြင်း။
၃။ ဒီစနစ် ဒီဆောဖ့်ဝဲကို ပင်ဆင်ပြောင်းလဲတိုးချဲ့ရေးသားဖို လိုအပ်လာတဲ့အခါ၊ သိပ်မခက်ခဲတော့ခြင်း ဆိုတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေရနိုင်ပါတယ်။
Software Engineering ဆိုင်ရာဝေါဟာရတွေနဲ ပာရမယ်ဆိုရင်တော့၊ Coding ကိုဖတ်ရှုနိုင်စွမ်း (Readability) တိုးတက်လာရင်၊ နားလည်နိုင်စွမ်း (Understandability) လည်းတက်လာမယ်။ အဲဒီရဲ့အကျိုးဆက်ကြောင့် ပင်ဆင်ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (Maintainability) မင့်မားလာတဲ့အတွက်၊ ပင်ဆင်ထိန်းသိမ်းမှုကုန်ကျစရိတ်(Maintenance Cost) လျာ့ကျလာပါတယ်။ ဒါ့အပြင် DRY Principle ကိုလိုက်နာသုံးစွဲထားတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေမှာ ကုဒ်အရေအတွက်(Lines of Code) လျာ့ကျလာပြီး၊ ရှုပ်ထွေးမှု (Complexity) လည်း အထိုက်အလျောက်လျော့ကျလာပါတယ်။ ဒီနှစ်ခုလျော့ကျလာတဲ့အတွက်၊ ဆာဖ့်ဝဲ ရးသားမှုကုန်ကျစရိတ်( Development Cost) အပြင် Maintenance Cost ပါ သက်သာလာစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပရိုဂရမ်ရေးသားတယ်ဆိုတာ အဖြေတခုအတွက် အပြိုင်အဆိုင်အားသွန်ကြိုးပမ်းရုံ သက်သက်မျှသာမဟုတ်ပဲ၊ ပင်နိုင် ပာင်းနိုင် တိုးချဲ နိုင်တဲ့ စနစ်(System)တစ်ခုတည်ဆောက် တဲ့ပုံစံမျိုးသာဖြစ်ရပါမယ်။
အဲဒီ “ပိုမိုကောင်းမွန်သော Code များရေးသားခြင်း” ဆိုတဲ့ ဆွးနွေးပွဲမှာပဲ၊ ထိတ်လန် စရာ ကိန်းဂဏန်းတွေ လည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လက်ရှိ ဆာ့ဖ်၀ဲလောကကြီးမှာ ပါ၀င်ရေးသားနေကြတဲ့ “၉၅-ရာခိုင်နှုန်းသော Programmer တွရဲ့ ဆာဖ့်ဝဲရေးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း [Productivity - Software ရးသားရာတွင် လိုအပ်သော idea, စိတ်ကူးစိတ်သန်း၊ တွးခေါ်နိုင်စွမ်း၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ စသည်...] ဟာ တခြား ကျန်တဲ့ ၅-ရာခိုင်နှုန်း သာ Programmer အာက်ကို အဆ-၂၀ အထိ နိမ့်ကျ နတယ်”ဆိုတာပါပဲ။ ကတယ်တော်တဲ့ တန်းမှီ အရည်အသွေးပြည့် ပရိုဂရမ်မာတစ်ရောက်ဟာ တခြားသာမာန် သူလိုငါလို ပရိုဂရမ်မာတွေထက် အဆ ၂၀ လာက် ပိုတော် ပိုပြေး နတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ ဒါ့အပြင် T.DeMarco နဲ T.Lister [Peopleware : Productive Projects and Teams, 2nd Ed. by Tom Demarco, Timothy R. Lister] တို ရဲ့ စာအုပ်မှာ၊ တကယ့်လေ့လာတွေ ရှိချက်တွေကို အခြေပြု တွက်ချက်ထားတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ အရ၊ ၅၀-ရာခိုင်နှုန်း ကနေ၊ ၉၀-ရာခိုင်နှုန်းထိသော Software Project တွဟာ၊ မူလက မျှာ်လင့် ရည်မှန်းထားသလောက် လုပ်ဆောင်နိုင်မှုမရှိကြဘူး လို ဆိုပါတယ်။ အဲဒီ အချက်နှစ်ချက်ဟာ ဘာကြောင့်ဖြစ်တယ်လို ထင်ပါသလဲ။ ဒီဆွေးနွေးပွဲက ကြားသိရတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများရဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းတွေဟာ၊ ၁၀-ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ အရင်းကျေခဲ့ပြီး တစ်ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ ငွကြေးအရ အာင်မြင်ခဲ့တယ်လို ဆိုပါတယ်။
ဒါဟာ ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုရင် “Software ရးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း အကြီးအကျယ် ကွာဟနိမ့်ကျနေတဲ့ အဲဒီ ၉၅-ရာခိုင်နှုန်းသော ပရိုဂရမ်မာ တွဟာ စာမဖတ်ကြဘူး၊ အသစ်သစ်သောနည်းပညာတွေ၊ အထွေထွေဗဟုသုတတွေကို အချိန်နဲ တပြေးညီ မလေ့လာ မလိုက်စားကြဘူး” ဆိုတဲ့အဖြေထွက်လာပါတယ်။ တကယ်တော့ အသစ်အသစ်သော ပညာရပ်တွေကို ဆည်းပူးရတယ်ဆိုတာ၊ သက်တောင့်သက်သာရှိလှတဲ့ အလုပ်မျိုးတော့ဘယ်ဟုတ်မလဲ။ ရုပ်ရော စိတ်ပါ အနည်းနဲ အများတော့ နာကျင်ပင်ပန်းခံရတာကိုး။ ဒါပေမယ့်လည်း ဒါဟာမိတ်ဆွေတို အတွက် အကောင်းဆုံးရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုပဲ မဟုတ်ပါလား။ မိတ်ဆွေဟာ ဒီ Program ရးသားခြင်း၊ Software ရးသားခြင်း နယ်ပယ်မှာပဲ ဆက်လက်ကျင်လည်ရပ်တည်နေဦးမှာဆိုရင်တော့၊ အမြဲမပြတ် ရှာဖွေလေ့လာသင်ယူနေဖို [သင်တန်းတွေ တခုပြီးတခု တက်နေဖို တာ့မဟုတ်ဘူးပေါ့ဗျာ] ဆိုတာဟာ တကယ့်ကိုပဲ မရှိမဖြစ်လိုအပ်ချက်တရပ်ပါ။ မိတ်ဆွေဟာ ဒီလိုမှမလုပ်နိုင်ဘူး၊ မလုပ်လိုဘူး၊ ဒီလို လုပ်ဆောင်ကြိုး ပမ်းနေရတာတွေကို မနှစ်သက် မခံစားနိုင်ဘူးဆိုရင်တော့၊ ဒီအလုပ်(Program/Software ရးသားအသက်မွေးခြင်းအလုပ်) ကို စွန် လွှတ်လိုက်တာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ “Love it, or Leave it” ပဲပေါ့။ If you can’t stand the heat, get out of the kitchen ဆိုတာလို၊ အပူဒဏ်မခံနိုင်ရင်တော့ မီးဖိုထဲက ထွက်ရုံသာရှိတော့တာပေါ့ဗျာ။
ကျွန်တော်တို လည်း ဒီလိုပညာခေတ်၊ ယှဉ်ပြိုင်ရမှုတွေ မင့်မားနေတဲ့ခေတ်၊ စိန်ခေါ်မှုတွေများနေတဲ့ခေတ်၊ Globalization ဖစ်နေတဲ့ခေတ်ကြီးထဲမှာ စာများများဖတ်ရပါလိမ့်မယ်။ ကြီးကဲသူတွေ၊ ဆရာဆရာမတွေ၊ လ့ကျင့် သင်ကြားပေးနေသူတွေ အနေနဲ လည်း ဒီ အချက်နဲ ပတ်သက်ပြီး လူငယ်တွေကို အလေးအနက် တိုက်တွန်းသင့်ပါတယ်။ ပညာရပ်တစ်ခုကို ထဲထဲဝင်ဝင် ချချေမြစ်မြစ် လ့လာချင်တဲ့ လူငယ်တွေအတွက် အလွယ်တကူလက်လှမ်းမှီနိုင်တဲ့၊ အင်္ဂလိပ်လိုဖတ်ဖို အဆင်မပြေသေးရင်တောင်၊ မန်မာပညာရှင်တွေရဲ့ မန်မာလိုရေးသားထားတဲ့ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ အတွေးအခေါ်၊ network, programming ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အထွေထွေ သုတစာအုပ်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
“ဟာ…တို က ကွန်ပျူတာသမား…သင်္ချာတို ..ရူပဗေဒ တို အတွေးအခေါ်တို နဲ ဘာဆိုင်လို လဲ” ဆို ရင်တော့ “စမ်းကြည့်ပါဦးခင်ဗျာ” လို သာ အတိုချုပ် ဆိုပါရစေတော့။ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ နဲ တခြားပညာရပ်တွေဟာ သင်္ချာနဲ ရူပဗေဒရဲ့ အုတ်မြစ်ပေါ်မှာ တည်မှီ ဖွံ ဖိုး ကြီးထွား ရှင်သန်လာကြတာ မဟုတ်ပါလား။ သင်္ချာနဲ ရူပဗေဒဆိုတာ သိပ္ပံပညာရပ်အားလုံးရဲ့အနှစ်ချုပ်ပ်ပဲပေါ့။ အတွေးအခေါ် အထွေထွေဗဟုသုတဆိုတာလည်း ပညာရပ်တခုကို လက်တွေ အသုံးကျလာတဲ့ အဆင့်ထိရောက်လာအောင် တခြားနယ်ပယ်ပေါင်းစုံက ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပူးပေါင်းဆက်စပ်ပေးမယ့် တံတားကြီးတစင်းပဲမဟုတ်ပါလား။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ “အရှည်တွေး အဝေးမျှော်” တယ်ဆိုရင်၊ အမြင့်ဆုံးကိုရည်မှန်းပြီး ပညာရပ်တခုကို ရဆုံး ရဖျားထိ လိုက်တော့မယ်ဆိုရင်၊ မိမိကိုယ် မိမိ “ကျမ်းမျိုးစုံ၍ ဉာဏ်ဟုန်ပြင်း” အာင် လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ်နဲ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်တဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ စာတွေကို ဖတ်ရာမှာလည်း “ငါက C, C++ မှ ၊ ငါက Java, J5EE ကွ၊ ငါက VB, C# .NET မှ၊ ငါ open source မှ PHP မှ….” ဆိုတာတွေကလည်း အလွန်ပဲ ကျဉ်းမြောင်းမှားယွင်းနေပါတယ်။ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိက နဲ တရုတ် ဂျပန် စတဲ့ နိုင်ငံရပ်ခြား ကျာင်းသားများ၊ ပညာရှင်များဟာ Programming Language အနညှ်းဆုံး ၄-၅-၆ မျိုးလောက်တတ်ကျွမ်းကြပြီး၊ Program/Software ရးသားရာမှာ ဘယ်လို Language မျိုးကိုပဲသုံးစွဲပြီးရေးရ ရးရ ရးနိုင်တဲ့သူတွေ၊ Language Neutral ဖစ်သူတွေပါ။ သူတို နဲ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ဖို ဆိုရင်၊ ကျွန်တော်တို လည်း အဲဒီလို ပုံစံမျိုးဖြစ်အောင် အမှီလိုက် ကြိုးပမ်းရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့တတ်ကျွမ်းမှုဘောင်ထဲမှာပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပိတ်မိ မနေအောင် အထူးဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ ကျွန်တော်ဆိုလိုတာက၊ အကုန်လုံးချည်း ပညာရှင်အဆင့် ကျွမ်းကျင်နေရမယ်လို မဆိုလိုပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့အဓိကအားပြုရာ (Major) တခု အခိုင်အမာရှိရမှာ ဖစ်သလို၊ ကျန်တာတွေကိုလည်း အရန်တွဲဖက်လေ့လာမှု(Minor) အဖြစ် ပိုင်တူသွားသင့်တယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ ဒါမှသာ ပင်းထန်မြန်ဆန်တဲ့ နည်းပညာအပြောင်းအလဲ လှိုင်းတံပိုးတခု ရိုက်ခတ်လာခဲ့ရင်၊ အလိုက်သင့် ပါ၀င်စီးမျော နိုင်မှာပေါ့။ အရေးကြီးတာကတော့ စာမေးပွဲမှာအမှတ်ကောင်းဖို ၊ လက်မှတ်ရဖို အတွက် စာတွေချည်း အလွတ်ကျက်နေမယ့်အစား၊ ပညာတတ်ဖို အတွေးအခေါ်မြင့်မားဖို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိဖို စာများများဖတ်သင့်ပါတယ်။ စာအုပ်ပုံထဲမှာချည်း နစ်မြုပ်နေဖို လည်းမဟုတ်ပါဘူး။လက်တွေ လည်းလုပ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်လည်းလေ့လာ၊ ရည်မှန်းချက်တူသူတွေ နဲ လည်း တွ ဆုံဆွေးနွေးအဖြေရှာ၊ ဒီလိုမှသာ ကျွန်တော်တို ဟာ “ဘွဲ ရ-ပညာတတ်” တွဖြစ်လာမှာပေါ့ ။ အဲဒီလိုဖြစ်လာဖို ဆိုရာမှာတော့ လွယ်ကူသက်သာစွာ အသာလေးနဲ့တော့ ဘယ်ဖြစ်ပါ့မလဲ။ဘယ်လို တန်ဘိုးရှိတဲ့အရာကိုမှ လွယ်လွယ်နဲ မရနိုင်ဘူးဆိုတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံး ကာင်းကောင်းသိပြီးသားမို အထွေအထူး မိကျောင်းမင်းရေခင်းပြ မနေတော့ပါဘူး။
ဒါ့အပြင် နာက်ဆုံးတင်ပြလိုတဲ့အချက်ကတော့၊ အတ္တမဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်း (Egoless Programming) ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။ အုပ်စုလိုက်လုပ်ကြရတဲ့ ဒီ Program/Software ရးသားမှုလုပ်ငန်းစဉ်တလျောက်မှာ၊ ငါရေးတာအမှန်၊ ငါတွေးတာအကောင်းဆုံး၊ ငါ့ပရိုဂရမ်မှာ ဟာကွက်မရှိဘူး အမှား(Error) မရှိဘူး၊ ငါ့ Logic ကိုမပြင်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ စိတ်မျိုးမထားမိစေဖို ပါပဲ။ ကမ္ဘာကျော် အသုံးချဆောဖ့်ဝဲ(Application Software) တွ၊ ကွန်ပျူတာကို မာင်းနှင်လည်ပတ် စတဲ့ဆောဖ့်ဝဲ စနစ်(Operating System Software) တွ အားလုံးဟာ၊ အချိန်နဲ အမျှ အဆင့်မြှင့်မျိုးကွဲအသစ် (New Version) တွ မရပ်မနားထွက်ပေါ်နေတာ အားလုံးအသိပါ။
ဒါဟာ ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုရင် “ပြီးပြည့်စုံပြီး အမှားကင်းတဲ့ Software ဆိုတာ လုံး၀မရှိနိုင်ဘူး” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာ၊ “ပျော့ပျောင်းတဲ့သဘောထား ကျယ်ပြန် တဲ့အမြင်” ရှိဖို လိုပါတယ်။ တခြားသူတွေနဲ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ရှိရပါမယ်။ ပရိုဂရမ်ရေးသားတယ်ဆိုတာ တဦးကောင်း တယောက်ကောင်း လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရတာမျိုးမဟုတ်ပဲ၊ အဖွဲ နဲ စုပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရတဲ့ Team Work သာလျှင်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်ရေးတဲ့ ပရိုဂရမ်ကို၊ တခြား ပရိုဂရမ်မာတွေ အလွယ်တကူ ဖတ်ရှုနားလည် သဘောပေါက်နိုင်စေဖို ၊ ပင်နိုင် ပာင်းနိုင် တိုးချဲ နိုင်တဲ့ ပရိုဂရမ်ဖြစ်စေဖို ၊ ကိုယ်နဲ ရးဖော်ရေးဖက်တွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည် အတူတကွ မင့်မားလာစေဖို အတတ်နိုင်ဆုံးကြိုးပမ်းအားထုတ် သင့်ပါတယ်။ coding ကာင်းတွေ ရးသားနိုင်ဖို programmer ကာင်းတွေဖြစ်ဖို လိုအပ်ပါတယ်။ programmer ကာင်းတစ်ရောက်ဖြစ်ဖို စာအစုံ စာများများ ဖတ်ဖို လိုပါတယ်။ ဖတ်ပြီးသမျှကို ပန်တွေးဖို တွးမိသမျှကို လက်တွေ ချရေးကြည့်ဖို မဖြစ်မနေလိုအပ်ပါတယ်။ စာဖတ်တယ်ဆိုရာမှာလည်း ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ နည်းပညာတွေကိုသာမက၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်(Convention of Coding Technique)တွေ၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာသုံးတဲ့ အမည်ပေးပုံ စည်းကမ်းများ(Naming Rules)၊ သင်္ချာ ရူပဗေဒ အထွေထွေသုတ စတဲ့ စာမျိုးစုံဖတ်ပြီး မိတ်ဆွေတို အားလုံး စာများများဖတ်ခြင်းဖြင့် “ကျမ်းမျိုးစုံ၍ ဉာဏ်ဟုန်ပြင်း” နိုင်ပါစေကြောင်း။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
(2013 ဒီဇင်ဘာလထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။)
ဒီအာရ်ဝိုင် ရဲ့ အတိုချုပ်အနှစ်သာရကတော့ “လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပုံခြင်း၊ Logic ခင်း၊ သဘောတရားခြင်း တူညီနေတဲ့ Code တခု(တစု)ကို application တခုထဲမှာ solution တခုထဲမှာ ထပ်ခါတလဲလဲမရေးနဲ တကြိမ်ထက်ပိုမရေးနဲ ” ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်ပဲဖြစ်တယ်။ ဒီအချက်ရဲ့အနှစ်သာရကို တချို ပရိုဂရမ်မာတွေက နားမလည်သေးတာ ဖစ်နိုင်ပြီး၊ တချို ကတော့ အဲဒီ DRY Principle ကို လုံးဝမသိသေးတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Software ရးသားရာမှာ၊ တခြားလိုက်နာ ကျင့်ဆောင်သင့်တဲ့ အချက်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း Scott ရဲ့လေ့လာတွေ ရှိချက်အရ၊ ဒီ DRY Principle ကိုတောင် သဘောပေါက်နားလည်ပြီး လက်တွေ လိုက်နာဆောင်ရွက်လာအောင် မလုပ်နိုင်ဘူးဆိုရင်၊ တခြားပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ အချက်တွေဖြစ်တဲ့
• ရိုးရိုးရှင်းရှင်းဖြစ်အောင်ရေး[KISS(Keep It Simple, Stupid!)
• မလိုသေးရင် မရေးသေးနဲ YAGNI (You Ain’t Gonna Need It)
• Class တခု function တခုဟာ တိကျတဲ့ လုပ်ငန်းတာ၀န် တခုအတွက်ပဲဖြစ်ရမယ် ။ တခုထက်ပိုရင် ခွဲရေး။ SRP(Single Responsibility Principle) SoC (Separation of Concern)
ဆိုတဲ့အချက်တွေကို ကာင်းကောင်းနားလည်သဘောပေါက်လိုက်နာဖို ဆိုတာ အတွက်တော့ မျှာ်လင့်ချက်မရှိဘူး လို ဆိုပါတယ်။ ဒီ စည်းမျဉ်းတွေကို ပည့်ပြည့်စုံစုံ ရှင်းပြနိုင်ဖို ရှည်ရှားတဲ့ ဥပမာ coding တွ လိုအပ်တဲ့အတွက် နာက်နောင်ဆောင်းပါးတွေမှာမှ အလျဉ်းသင့်တဲ့အခါ သီးသန် ဆွးနွေးပါဦးမယ်။
ဒါ့အပြင်၊ တခြားလွဲမှားနေတဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ ယူဆချက်တခုနဲ ပတ်သက်လို “ပရိုဂရမ်ရေးတယ်ဆိုတာ လူနဲ စက် ဆက်သွယ်ရေးမဟုတ်၊ လူ လူချင်းဆက်သွယ်ရေးသာဖြစ်တယ်” လို Bruce Eckel ကဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်ကတော့၊ လူ(Programmer)ဟာ၊ စက်(Computer Processor) ကို ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာ နားလည်သွားအောင် Code တွရေးရုံ၊ ညွှန်ကြားချက်(Instruction) တွပေးရုံလောက်သာမဟုတ်ဘူး လို ဆိုလိုတာပါ။ မှန်ပါတယ်။ Program(Software) ရးတယ်ဆိုတာ၊ Software Engineer တွ၊ Pragrammer တွ နဲ ၊ ဒီ Software ကို အပ်နှံရေးသားစေတဲ့ Customer တွရဲ့ဆက်သွယ်ရေး၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားနေတဲ့ အဖွဲ ဝင်(Team member)တွေ အချင်းချင်းရဲ့ဆက်သွယ်ရေး၊ လက်ရှိအဖွဲ ဝင်တွေနဲ အဖွဲ ဝင်အသစ်ဖြစ်လာမယ့်သူတွေနဲ ဆက်သွယ်ရေးအပြင်၊ အထက်ပိုင်း စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်သူတွေနဲ ဆက်သွယ်ရေးဆိုတာတွေအထိ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် ပါ၀င်နေပါတယ်။
ကောင်းကောင်းအလုပ်လုပ်နိုင်ရုံ၊ Run နိုင်ရုံ Program/Software တခုထွက်လာဖို ဆိုတာလောက်ဟာ၊ ကျွန်တော်တို Software ရးသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ်ရဲ့ “ဆုံးမှတ်၊ ပန်းတိုင်၊ နာက်ဆုံးဦးတည်ချက်” မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ Extreme Programming နည်းစနစ်တွေမှာ သိပ်ကိုအရေးပါတဲ့အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ XP ဆိုတာ၊ ဆာဖ့်ဝဲအပ်နှံရေးသားစေသူ (Customers)တွေကိုပါ၊ ဆာဖ့်ဝဲရေးသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ် (Software Development Process) မှာ၊ Software Engineer တွနဲ အတူပူးပေါင်းပါ၀င်စေပြီး၊ သူတို (Customer)ရဲ့လိုလားချက် လိုအပ်ချက်တွေကို တစတစ တိုးမြှင့်အကောင်အထည်ဖော်တဲ့နည်းစနစ် (Incremental Development Process) ကိုအခြေခံထားတဲ့ Software ရးသားနည်းတခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို ကျွန်တော်တို ရဲ့ပန်းတိုင်ဟာ ကျွန်တော်တို ရးသားတဲ့ Coding တွကို၊ တခြားသူတွေ တတ်နိုင် သမျှ ဖတ်ရှုနားလည်သဘောပေါက်အောင် ရးဖို ပါပဲ။
ဒီလိုရေးသားခြင်းဖြင့်
၁။ Software တခုကို မဖြန် ချိမီ၊ Coding နဲ Design တွကို ပန်လည်သုံးသပ်ရာမှာ လွယ်ကူမှုရှိခြင်း။
၂။ နာင်အနာဂတ်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ team ကို ပူးပေါင်းပါ၀င်လာမယ့် Programmer အသစ်တွေဟာ၊ သိပ်များများစားစား အားစိုက်ထုတ်ဖို မလိုပဲ အဲဒီ ကုဒ်တွေကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်တဲ့အတွက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားတဲ့ အဖွဲ ရဲ့ အတွေ အကြုံနဲ အရည်အချင်း မန်မြန်ဆန်ဆန်တိုးတက်လာနိုင်ခြင်း။
၃။ ဒီစနစ် ဒီဆောဖ့်ဝဲကို ပင်ဆင်ပြောင်းလဲတိုးချဲ့ရေးသားဖို လိုအပ်လာတဲ့အခါ၊ သိပ်မခက်ခဲတော့ခြင်း ဆိုတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေရနိုင်ပါတယ်။
Software Engineering ဆိုင်ရာဝေါဟာရတွေနဲ ပာရမယ်ဆိုရင်တော့၊ Coding ကိုဖတ်ရှုနိုင်စွမ်း (Readability) တိုးတက်လာရင်၊ နားလည်နိုင်စွမ်း (Understandability) လည်းတက်လာမယ်။ အဲဒီရဲ့အကျိုးဆက်ကြောင့် ပင်ဆင်ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (Maintainability) မင့်မားလာတဲ့အတွက်၊ ပင်ဆင်ထိန်းသိမ်းမှုကုန်ကျစရိတ်(Maintenance Cost) လျာ့ကျလာပါတယ်။ ဒါ့အပြင် DRY Principle ကိုလိုက်နာသုံးစွဲထားတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေမှာ ကုဒ်အရေအတွက်(Lines of Code) လျာ့ကျလာပြီး၊ ရှုပ်ထွေးမှု (Complexity) လည်း အထိုက်အလျောက်လျော့ကျလာပါတယ်။ ဒီနှစ်ခုလျော့ကျလာတဲ့အတွက်၊ ဆာဖ့်ဝဲ ရးသားမှုကုန်ကျစရိတ်( Development Cost) အပြင် Maintenance Cost ပါ သက်သာလာစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပရိုဂရမ်ရေးသားတယ်ဆိုတာ အဖြေတခုအတွက် အပြိုင်အဆိုင်အားသွန်ကြိုးပမ်းရုံ သက်သက်မျှသာမဟုတ်ပဲ၊ ပင်နိုင် ပာင်းနိုင် တိုးချဲ နိုင်တဲ့ စနစ်(System)တစ်ခုတည်ဆောက် တဲ့ပုံစံမျိုးသာဖြစ်ရပါမယ်။
အဲဒီ “ပိုမိုကောင်းမွန်သော Code များရေးသားခြင်း” ဆိုတဲ့ ဆွးနွေးပွဲမှာပဲ၊ ထိတ်လန် စရာ ကိန်းဂဏန်းတွေ လည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လက်ရှိ ဆာ့ဖ်၀ဲလောကကြီးမှာ ပါ၀င်ရေးသားနေကြတဲ့ “၉၅-ရာခိုင်နှုန်းသော Programmer တွရဲ့ ဆာဖ့်ဝဲရေးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း [Productivity - Software ရးသားရာတွင် လိုအပ်သော idea, စိတ်ကူးစိတ်သန်း၊ တွးခေါ်နိုင်စွမ်း၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ စသည်...] ဟာ တခြား ကျန်တဲ့ ၅-ရာခိုင်နှုန်း သာ Programmer အာက်ကို အဆ-၂၀ အထိ နိမ့်ကျ နတယ်”ဆိုတာပါပဲ။ ကတယ်တော်တဲ့ တန်းမှီ အရည်အသွေးပြည့် ပရိုဂရမ်မာတစ်ရောက်ဟာ တခြားသာမာန် သူလိုငါလို ပရိုဂရမ်မာတွေထက် အဆ ၂၀ လာက် ပိုတော် ပိုပြေး နတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ ဒါ့အပြင် T.DeMarco နဲ T.Lister [Peopleware : Productive Projects and Teams, 2nd Ed. by Tom Demarco, Timothy R. Lister] တို ရဲ့ စာအုပ်မှာ၊ တကယ့်လေ့လာတွေ ရှိချက်တွေကို အခြေပြု တွက်ချက်ထားတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ အရ၊ ၅၀-ရာခိုင်နှုန်း ကနေ၊ ၉၀-ရာခိုင်နှုန်းထိသော Software Project တွဟာ၊ မူလက မျှာ်လင့် ရည်မှန်းထားသလောက် လုပ်ဆောင်နိုင်မှုမရှိကြဘူး လို ဆိုပါတယ်။ အဲဒီ အချက်နှစ်ချက်ဟာ ဘာကြောင့်ဖြစ်တယ်လို ထင်ပါသလဲ။ ဒီဆွေးနွေးပွဲက ကြားသိရတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများရဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းတွေဟာ၊ ၁၀-ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ အရင်းကျေခဲ့ပြီး တစ်ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ ငွကြေးအရ အာင်မြင်ခဲ့တယ်လို ဆိုပါတယ်။
ဒါဟာ ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုရင် “Software ရးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း အကြီးအကျယ် ကွာဟနိမ့်ကျနေတဲ့ အဲဒီ ၉၅-ရာခိုင်နှုန်းသော ပရိုဂရမ်မာ တွဟာ စာမဖတ်ကြဘူး၊ အသစ်သစ်သောနည်းပညာတွေ၊ အထွေထွေဗဟုသုတတွေကို အချိန်နဲ တပြေးညီ မလေ့လာ မလိုက်စားကြဘူး” ဆိုတဲ့အဖြေထွက်လာပါတယ်။ တကယ်တော့ အသစ်အသစ်သော ပညာရပ်တွေကို ဆည်းပူးရတယ်ဆိုတာ၊ သက်တောင့်သက်သာရှိလှတဲ့ အလုပ်မျိုးတော့ဘယ်ဟုတ်မလဲ။ ရုပ်ရော စိတ်ပါ အနည်းနဲ အများတော့ နာကျင်ပင်ပန်းခံရတာကိုး။ ဒါပေမယ့်လည်း ဒါဟာမိတ်ဆွေတို အတွက် အကောင်းဆုံးရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုပဲ မဟုတ်ပါလား။ မိတ်ဆွေဟာ ဒီ Program ရးသားခြင်း၊ Software ရးသားခြင်း နယ်ပယ်မှာပဲ ဆက်လက်ကျင်လည်ရပ်တည်နေဦးမှာဆိုရင်တော့၊ အမြဲမပြတ် ရှာဖွေလေ့လာသင်ယူနေဖို [သင်တန်းတွေ တခုပြီးတခု တက်နေဖို တာ့မဟုတ်ဘူးပေါ့ဗျာ] ဆိုတာဟာ တကယ့်ကိုပဲ မရှိမဖြစ်လိုအပ်ချက်တရပ်ပါ။ မိတ်ဆွေဟာ ဒီလိုမှမလုပ်နိုင်ဘူး၊ မလုပ်လိုဘူး၊ ဒီလို လုပ်ဆောင်ကြိုး ပမ်းနေရတာတွေကို မနှစ်သက် မခံစားနိုင်ဘူးဆိုရင်တော့၊ ဒီအလုပ်(Program/Software ရးသားအသက်မွေးခြင်းအလုပ်) ကို စွန် လွှတ်လိုက်တာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ “Love it, or Leave it” ပဲပေါ့။ If you can’t stand the heat, get out of the kitchen ဆိုတာလို၊ အပူဒဏ်မခံနိုင်ရင်တော့ မီးဖိုထဲက ထွက်ရုံသာရှိတော့တာပေါ့ဗျာ။
ကျွန်တော်တို လည်း ဒီလိုပညာခေတ်၊ ယှဉ်ပြိုင်ရမှုတွေ မင့်မားနေတဲ့ခေတ်၊ စိန်ခေါ်မှုတွေများနေတဲ့ခေတ်၊ Globalization ဖစ်နေတဲ့ခေတ်ကြီးထဲမှာ စာများများဖတ်ရပါလိမ့်မယ်။ ကြီးကဲသူတွေ၊ ဆရာဆရာမတွေ၊ လ့ကျင့် သင်ကြားပေးနေသူတွေ အနေနဲ လည်း ဒီ အချက်နဲ ပတ်သက်ပြီး လူငယ်တွေကို အလေးအနက် တိုက်တွန်းသင့်ပါတယ်။ ပညာရပ်တစ်ခုကို ထဲထဲဝင်ဝင် ချချေမြစ်မြစ် လ့လာချင်တဲ့ လူငယ်တွေအတွက် အလွယ်တကူလက်လှမ်းမှီနိုင်တဲ့၊ အင်္ဂလိပ်လိုဖတ်ဖို အဆင်မပြေသေးရင်တောင်၊ မန်မာပညာရှင်တွေရဲ့ မန်မာလိုရေးသားထားတဲ့ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ အတွေးအခေါ်၊ network, programming ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အထွေထွေ သုတစာအုပ်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
“ဟာ…တို က ကွန်ပျူတာသမား…သင်္ချာတို ..ရူပဗေဒ တို အတွေးအခေါ်တို နဲ ဘာဆိုင်လို လဲ” ဆို ရင်တော့ “စမ်းကြည့်ပါဦးခင်ဗျာ” လို သာ အတိုချုပ် ဆိုပါရစေတော့။ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ နဲ တခြားပညာရပ်တွေဟာ သင်္ချာနဲ ရူပဗေဒရဲ့ အုတ်မြစ်ပေါ်မှာ တည်မှီ ဖွံ ဖိုး ကြီးထွား ရှင်သန်လာကြတာ မဟုတ်ပါလား။ သင်္ချာနဲ ရူပဗေဒဆိုတာ သိပ္ပံပညာရပ်အားလုံးရဲ့အနှစ်ချုပ်ပ်ပဲပေါ့။ အတွေးအခေါ် အထွေထွေဗဟုသုတဆိုတာလည်း ပညာရပ်တခုကို လက်တွေ အသုံးကျလာတဲ့ အဆင့်ထိရောက်လာအောင် တခြားနယ်ပယ်ပေါင်းစုံက ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပူးပေါင်းဆက်စပ်ပေးမယ့် တံတားကြီးတစင်းပဲမဟုတ်ပါလား။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ “အရှည်တွေး အဝေးမျှော်” တယ်ဆိုရင်၊ အမြင့်ဆုံးကိုရည်မှန်းပြီး ပညာရပ်တခုကို ရဆုံး ရဖျားထိ လိုက်တော့မယ်ဆိုရင်၊ မိမိကိုယ် မိမိ “ကျမ်းမျိုးစုံ၍ ဉာဏ်ဟုန်ပြင်း” အာင် လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ်နဲ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်တဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ စာတွေကို ဖတ်ရာမှာလည်း “ငါက C, C++ မှ ၊ ငါက Java, J5EE ကွ၊ ငါက VB, C# .NET မှ၊ ငါ open source မှ PHP မှ….” ဆိုတာတွေကလည်း အလွန်ပဲ ကျဉ်းမြောင်းမှားယွင်းနေပါတယ်။ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိက နဲ တရုတ် ဂျပန် စတဲ့ နိုင်ငံရပ်ခြား ကျာင်းသားများ၊ ပညာရှင်များဟာ Programming Language အနညှ်းဆုံး ၄-၅-၆ မျိုးလောက်တတ်ကျွမ်းကြပြီး၊ Program/Software ရးသားရာမှာ ဘယ်လို Language မျိုးကိုပဲသုံးစွဲပြီးရေးရ ရးရ ရးနိုင်တဲ့သူတွေ၊ Language Neutral ဖစ်သူတွေပါ။ သူတို နဲ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ဖို ဆိုရင်၊ ကျွန်တော်တို လည်း အဲဒီလို ပုံစံမျိုးဖြစ်အောင် အမှီလိုက် ကြိုးပမ်းရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့တတ်ကျွမ်းမှုဘောင်ထဲမှာပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပိတ်မိ မနေအောင် အထူးဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ ကျွန်တော်ဆိုလိုတာက၊ အကုန်လုံးချည်း ပညာရှင်အဆင့် ကျွမ်းကျင်နေရမယ်လို မဆိုလိုပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့အဓိကအားပြုရာ (Major) တခု အခိုင်အမာရှိရမှာ ဖစ်သလို၊ ကျန်တာတွေကိုလည်း အရန်တွဲဖက်လေ့လာမှု(Minor) အဖြစ် ပိုင်တူသွားသင့်တယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ ဒါမှသာ ပင်းထန်မြန်ဆန်တဲ့ နည်းပညာအပြောင်းအလဲ လှိုင်းတံပိုးတခု ရိုက်ခတ်လာခဲ့ရင်၊ အလိုက်သင့် ပါ၀င်စီးမျော နိုင်မှာပေါ့။ အရေးကြီးတာကတော့ စာမေးပွဲမှာအမှတ်ကောင်းဖို ၊ လက်မှတ်ရဖို အတွက် စာတွေချည်း အလွတ်ကျက်နေမယ့်အစား၊ ပညာတတ်ဖို အတွေးအခေါ်မြင့်မားဖို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိဖို စာများများဖတ်သင့်ပါတယ်။ စာအုပ်ပုံထဲမှာချည်း နစ်မြုပ်နေဖို လည်းမဟုတ်ပါဘူး။လက်တွေ လည်းလုပ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်လည်းလေ့လာ၊ ရည်မှန်းချက်တူသူတွေ နဲ လည်း တွ ဆုံဆွေးနွေးအဖြေရှာ၊ ဒီလိုမှသာ ကျွန်တော်တို ဟာ “ဘွဲ ရ-ပညာတတ်” တွဖြစ်လာမှာပေါ့ ။ အဲဒီလိုဖြစ်လာဖို ဆိုရာမှာတော့ လွယ်ကူသက်သာစွာ အသာလေးနဲ့တော့ ဘယ်ဖြစ်ပါ့မလဲ။ဘယ်လို တန်ဘိုးရှိတဲ့အရာကိုမှ လွယ်လွယ်နဲ မရနိုင်ဘူးဆိုတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံး ကာင်းကောင်းသိပြီးသားမို အထွေအထူး မိကျောင်းမင်းရေခင်းပြ မနေတော့ပါဘူး။
ဒါ့အပြင် နာက်ဆုံးတင်ပြလိုတဲ့အချက်ကတော့၊ အတ္တမဲ့ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်း (Egoless Programming) ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။ အုပ်စုလိုက်လုပ်ကြရတဲ့ ဒီ Program/Software ရးသားမှုလုပ်ငန်းစဉ်တလျောက်မှာ၊ ငါရေးတာအမှန်၊ ငါတွေးတာအကောင်းဆုံး၊ ငါ့ပရိုဂရမ်မှာ ဟာကွက်မရှိဘူး အမှား(Error) မရှိဘူး၊ ငါ့ Logic ကိုမပြင်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ စိတ်မျိုးမထားမိစေဖို ပါပဲ။ ကမ္ဘာကျော် အသုံးချဆောဖ့်ဝဲ(Application Software) တွ၊ ကွန်ပျူတာကို မာင်းနှင်လည်ပတ် စတဲ့ဆောဖ့်ဝဲ စနစ်(Operating System Software) တွ အားလုံးဟာ၊ အချိန်နဲ အမျှ အဆင့်မြှင့်မျိုးကွဲအသစ် (New Version) တွ မရပ်မနားထွက်ပေါ်နေတာ အားလုံးအသိပါ။
ဒါဟာ ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုရင် “ပြီးပြည့်စုံပြီး အမှားကင်းတဲ့ Software ဆိုတာ လုံး၀မရှိနိုင်ဘူး” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာ၊ “ပျော့ပျောင်းတဲ့သဘောထား ကျယ်ပြန် တဲ့အမြင်” ရှိဖို လိုပါတယ်။ တခြားသူတွေနဲ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ရှိရပါမယ်။ ပရိုဂရမ်ရေးသားတယ်ဆိုတာ တဦးကောင်း တယောက်ကောင်း လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရတာမျိုးမဟုတ်ပဲ၊ အဖွဲ နဲ စုပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရတဲ့ Team Work သာလျှင်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်ရေးတဲ့ ပရိုဂရမ်ကို၊ တခြား ပရိုဂရမ်မာတွေ အလွယ်တကူ ဖတ်ရှုနားလည် သဘောပေါက်နိုင်စေဖို ၊ ပင်နိုင် ပာင်းနိုင် တိုးချဲ နိုင်တဲ့ ပရိုဂရမ်ဖြစ်စေဖို ၊ ကိုယ်နဲ ရးဖော်ရေးဖက်တွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည် အတူတကွ မင့်မားလာစေဖို အတတ်နိုင်ဆုံးကြိုးပမ်းအားထုတ် သင့်ပါတယ်။ coding ကာင်းတွေ ရးသားနိုင်ဖို programmer ကာင်းတွေဖြစ်ဖို လိုအပ်ပါတယ်။ programmer ကာင်းတစ်ရောက်ဖြစ်ဖို စာအစုံ စာများများ ဖတ်ဖို လိုပါတယ်။ ဖတ်ပြီးသမျှကို ပန်တွေးဖို တွးမိသမျှကို လက်တွေ ချရေးကြည့်ဖို မဖြစ်မနေလိုအပ်ပါတယ်။ စာဖတ်တယ်ဆိုရာမှာလည်း ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ နည်းပညာတွေကိုသာမက၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်(Convention of Coding Technique)တွေ၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာသုံးတဲ့ အမည်ပေးပုံ စည်းကမ်းများ(Naming Rules)၊ သင်္ချာ ရူပဗေဒ အထွေထွေသုတ စတဲ့ စာမျိုးစုံဖတ်ပြီး မိတ်ဆွေတို အားလုံး စာများများဖတ်ခြင်းဖြင့် “ကျမ်းမျိုးစုံ၍ ဉာဏ်ဟုန်ပြင်း” နိုင်ပါစေကြောင်း။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
(2013 ဒီဇင်ဘာလထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။)
Monday, September 23, 2013
ဆော့ဖ်ဝဲရေးသားခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း
နိဒါန်း
Standish Group ရဲ့ Chaos (ခေးအော့စ်) Report ဆိုတာကို မိတ်ဆွေတို ဖတ်သန်းခဲ့တဲ့ အိုင်တီ ပညာရေးလမ်းကြောင်းတလျောက်မှာ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူး ကြားခဲ့ဖူးမှာပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းပေါင်းများစွာနဲ ပညာရှင်တွေ မကြာခဏဆိုသလို ရည်ညွှန်းကိုးကားလေ့ရှိတဲ့ သုတေသန အစီအရင်ခံစာတခုပေါ့။ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာ တချို သဘောမတူနိုင်စရာအချက်တွေ၊ အငြင်းပွားဖွယ်တွေ၊ ဆက်လက်လေ့လာသင့်တဲ့ နယ်ပယ်တွေ ရှိနေပေမယ့် မငြင်းသာတဲ့ အမှန်တရားတွေလည်း အထင်အရှားရှိနေပါတယ်။ အဲဒီထဲက တခုကတော့ (တကမ္ဘာလုံးမှာ ရးသားထုတ်လုပ်နေကြတဲ့) ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေရဲ့ အာင်မြင်တဲ့ ရာခိုင်နှုန်းဟာ အားရစရာမရှိသေးဘူး(32% လာက်ပဲ အာင်မြင်တယ်လို ပာနိုင်တယ်)ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ [“CHAOS Summary 2009,” Standish Group, www1.standishgroup.com/newsroom/chaos_2009.php ] အဲဒီလို မအောင်မမြင်ဖြစ်ရတဲ့ ကျရှုံးရတဲ့ အကြောင်းရင်းမှာ အဓိကတာ၀န်ရှိတဲ့သူတွေဟာ၊ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တွေ ဟုတ်ပဲ စီမံခန် ခွဲတဲ့ သူတွေဖြစ်တယ်လို အဲဒီ အစီရင်ခံစာကဆိုပါတယ်။ အဲဒီသုံးသပ်ချက်ဟာ လုံး၀ ရာနှုန်းပြည့်မှန်ကန်တဲ့ သုံးသပ်ချက်တခုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မယုံမရှိပါနဲ မိတ်ဆွေ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အလွန်ထင်ရှားတဲ့ သက်သေ သာဓက တခုရှိနေလို ပါ။ တလွဲဆံပင်ကောင်းပြီး ညာဏ်ပညာမဲ့တဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုအမှားတွေကြောင့်၊ အရှေ တာင်အာရှမှာ စီးပွားရေး ပညာရေး အလားအလာအလွန်ကောင်းခဲ့တဲ့၊ (ဟုတ်သော်ရှိ မဟုတ်သော်ရှိ) လူတကိုယ် တိုက်တလုံး ကားတစီး ဆိုပြီး မှန်းနိုင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံဘ၀ကနေ၊ “ကယ်မပါ ကြည့်ရှုပါ၊ ပုစုပါ၊ ထာက်ပံ့ပါ၊ အကြွေးလေးတွေ လျှာ်ပေးပါ၊ ဘာညာ…” ဆိုပြီး၊ “မွဲသွေ သွ မျက်နှာနှင့်၊ ကိုယ်ချမ်းသာရာ ရကြောင်း၊ ငယ်ငေါင်းစုတ်ပဲ့၊ နုတ်နဲ သည့်စကားများကို” ကိုယ့်နိုင်ငံက ပုဂ္ဂိုလ်တွေက ကမ္ဘာအနှံ ခဆန် ပီးပြောနေရတဲ့ ဘ၀ရောက်ခဲ့ရတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံးအသိပဲဖြစ်ပါတယ်။ စလေဆရာကြီး ဦးပုည ကတော့ အဲဒီလို “ငယ်ငေါင်းစုတ်ပဲ့၊ နုတ်နဲ တဲ့စကားတွေကို ယာင်မှား၍ဆိုမိလျှင်” တာင် “လျှာတိုအောင်ရိတ်ချင်၏” တဲ့။ ကယ်ပါ ယူပါ စကားမျိုး ယာင်မှားပြီး ပာမိရင်တောင် သူ လျှာသူ ဖတ်ပစ်ချင်တယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ တကယ်တော့ ဘယ်သူမဆိ်ု အဲဒီလို အတောင်းအရမ်း လက်ဖ၀ါးဖြန် ရတဲ့ စကားမျိုး ဘယ်ပြောချင်ပါမလဲဗျာ။ မပြေးသော်လည်း ကံရာရှိခဲ့ပြီမို ၊ ရှ မျက်နှာနောက်ထား၊ မျက်နှာအောက်ချကြရတော့တာပေါ့။ ဒါဟာ ဆိုး၀ါးညံ့ဖျင်းတဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုအမှားတွေရဲ့ အဆိုးဆက်တွေပါ။ ကဲ ထားလိုက်ပါ မိတ်ဆွေတို ရာ (အင်း ပာလည်း ပီးသွားပြီကိုး) အခု ဆွးနွေးမှာက အဲဒီလိုအကြောင်းအရာတွေမဟုတ်ပါဘူး။ ဆာဖ့်၀ဲ ရးသား ထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ပါ၀င်ဆောင်ရွက်သူတွေကို စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့ Software Development Project ကို Manage လုပ်တဲ့အကြောင်းပါ။ တကယ်တော့ နိုင်ငံတခု အဖွဲ အစည်းတခု နာက်ဆုံး လူတဦးချင်းစီအတွက်ပဲဖြစ်ပါစေ၊ ရည်မှန်းချက်ကောင်းတွေ ပါက်မြောက်နိုင်ဖို အာင်မြင်နိုင်ဖို ဆိုရင် ပညာပြည့်၀ နှလုံးလှသူတွေရဲ့ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းတဲ့ ကာင်းမွန်မှန်ကန်တဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုဟာ မုချလိုအပ်ပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေမှာလည်း ခွင်းချက်မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးမှာ စာအုပ်ကြီးတွေထဲက သီအိုရီဆန်ဆန် သဘောတရားတွေထက်၊ ကမ္ဘာအနှံ က Project Manager တွ CEO တွရဲ့ လက်တွေ ဆန်တဲ့ အမြင်သဘောထားတွေနဲ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တခုအတွက် အာင်မြင်စေကြောင်း နည်းလမ်းကောင်းလေးတွေကို ထုတ်နှုတ် ဖည့်စွက်ပြီး အတိုချုပ်တင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။ သင့်သည်ထင်သော်ယူ၍ မကိုက်ညီလျှင်လည်း ပယ်နိုင်ပါတယ်။
၁။ IT Project တစ်ခုကို အမြန်ဆုံးနှုံးနဲ ကျရှုံးစေတာကတော့ ညံ့ဖျင်းတဲ့ စီမံခန် ခွဲမှု ပဲဖြစ်တယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားတည်ဆောက်တဲ့ နည်းပညာသမား အများစုဟာ စီမံခန် ခွဲမှုလုပ်ငန်းနယ်ပယ်နဲ မသင့်တော်သလို၊ မန်နေဂျာအများစုကလည်း ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသူတွေနဲ သူတို သုံးစွဲတဲ့နည်းပညာရဲ့သဘောသဘာ၀အကြောင်း နကန်းတလုံးမှ မသိတာများတယ်။ အဲဒါကြောင့်လည်း ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေ မအောင်မမြင်ဖြစ်ရတာပေါ့။ ဒါကြောင့် “ဆော့ဖ်၀ဲရေးသူတွေအပေါ်မှာ အပြန်အလှန် အလေးထားမှု လးစားမှုရှိတဲ့၊ သူတို ဘာလုပ်နိုင်တယ် ဘာလုပ်တယ် ဆိုတာကို ကာင်းကောင်း သိနားလည်နိုင်မယ့် အသင့်တော်ဆုံး ပရောဂျက်မန်နေဂျာကို မှန်ကန်စွာ ရွးချယ် ခန် အပ်ပါ” လို Smart Science Eduction Inc ကို တည်ထောင်သူ၊ ဥက္ကဌ နဲ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Harry E. Keller က အကြံပြုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ သတိထားရမယ့်အချက်ကတော့ မန်နေဂျာဟာ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ်အချက်အလက်တွေကို သိနားလည်ရမယ်ဆို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ သက်ဆိုင်ရာပညာရပ်တခုရဲ့ အခြေခံ သဘောသဘာ၀လောက်ကိုတော့ အနည်းဆုံး တီးမိခေါက်မိရှိနေရမယ်လို သာလိုလိုတာပါ။ အဲဒါမှလည်း “၀ယ်သာ (weather) မကောင်းရင် ၀ယ်သာဖြုတ်လဲလိုက်ပေါ့” ဆိုတာမျိုး၊ “မိမိတို အနေဖြင့် ပီချိတ်ချ် ဆဲဗင်း (ph7) ထုတ်နိုင်ရုံမျှဖြင့် ကျနပ်မနေပဲ၊ ph8, ph9 အဆင့်ထိ တိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်အောင် ဆက်လက် ကျိုးပမ်းဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း၊ ရသန် စက်ရုံရှိ တာ၀န်ရှိသူများအား လမ်းညွှန်မှာကြားသွား” ဆိုတာမျိုး မဖြစ်တော့ဘူးပေါ့ဗျာ။
၂။ “ပရောဂျက်မန်နေဂျာတစ်ရောက်အတွက် မှန်ကန်သင့်တော်တဲ့ လူတွေပါတဲ့ အဖွဲ ကို ဖွဲ ပးထားပါ။” လို Whirlpool Corporation ရဲ့ Internet & eCommerce ဆိုင်ရာ အကြီးတန်းမန်နေဂျာလည်းဖြစ်၊ ModernServantLeader.com ရဲ့ တည်ထောင်သူလည်းဖြစ်တဲ့ Ben Lichtenwalner က အကြံပြုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ နာက်လိုက်ကောင်းတွေ တာ၀န်ခွေဲ၀ယူနိုင်မယ့်သူတွေ ပံ့ပိုးကူညီမယ့်သူတွေမရှိပဲနဲ ဘယ်လိုခေါင်းဆောင်မျိုးကမှ အကောင်းဆုံး ပီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆာင်ရွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ “တစ်ရောက်ကောင်းက တသောင်းဗိုလ်ခြေ ညက်ညက်ကြေ” ဆိုတာ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်မှာ မမှန်ပါဘူး။ ဒါဟာ team work ပါ။ ဒါကြောင့် IT ပရောဂျက်တခု အာင်မြင်ဖို အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကို ရွးချယ်ခန် အပ်ထားရုံတင်မကပဲ သူ အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ထာက်ပံ့မှုကို ပးစွမ်းနိုင်မယ့် အဖွဲ လည်း ရှိရပါမယ်။ ဆိုလိုတာက ပရောဂျက် အရွယ်အစားနဲ အနေအထားပေါ်မူတည်ပြီး Business Analyst တို QA (Quality Assurance) Manager တို ၊ Development Team Leader တို စတာတွေကို လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ခွဲ ဖန် ခန် ထားပေးရပါမယ်။ ဒါမှသာ ပရောဂျက်မန်နေဂျာ အနေနဲ သူရဲ့ အဓိကအလုပ်ဖြစ်တဲ့ ပရောဂျက် စီမံခန် ခွဲတဲ့အလုပ် ကိုပဲ ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နိုင်မှာဖြစ်ပြီး နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာကိစ္စတွေ ပဿနာတွေအတွက် မလိုလားအပ်တဲ့ အချိန်နဲ လုပ်အား အလဟဿ မဆုံးရှုံးတော့ဘူးပေါ့။ အဲဒီလို ပရောဂျက်မန်နေဂျာအတွက် လိုအပ်တဲ့သူတွေကို ခန် အပ်တာ၀န်ပေးတဲ့နေရာမှာလည်း “စွမ်းဆောင်ရည်ပေါ် မူတည်ပြီး ခိုင်း၊ ရတဲ့လူ ရှိတဲ့လူ ကို ကာက် တာ၀န်ပေးလိုက်တာမျိုးမလုပ်နဲ - Allocate resources on the basis of capability not availability” လို IBM Global Technology Services က သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ အမှုဆောင်ဗိသုကာ Gerardo Menegaz က အကြံပြုပါတယ်။ ဆိုလိုတာက မိတ်ဆွေရာ.. လိုအပ်နေတဲ့ ရာထူးနေရာတခုကို ဒူးနေရာဒူး တာ်နေရာတော် သင့်လျော်လိုက်ဖက်တဲ့သူ လိုအပ်တဲ့အရည်အချင်း အမှန်တကယ်ရှိတဲ့သူကိုပဲ ခန် အပ် တာ၀န်ပေးဖို ဆိုလိုတာပါ။ အတိုချုပ်ကတော့ လူမှန်နေရာမှန်စေ ပါ့ဗျာ။
၃။ “ပရောဂျက်တစ်ခုကို ကာင်းကောင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို အတွက် အရေးအကြီးဆုံးကတော့ ‘ကိုယ်စီးတဲ့မြင်း အထီးအမ ကွဲကွဲပြားပြား သိထားရမယ်ဗျ။ [know your horses!]’။ ဆိုလိုတာက ခင်ဗျားအဖွဲ ထဲက ဘယ်သူဟာတော့ဖြင့် သိပ်လှည့်ကြည့်စရာမလိုပဲ သူဟာသူ အာင်မြင်အောင်လုပ်သွားနိုင်တယ်၊ ဘယ်သူကတော့ဖြင့် မဆလာပက် နှမ်းဖြူးပေးရုံလောက်ပဲ လိုတယ်၊ ဘယ်သူကတော့ဖြင့် အနီးကပ် ကြီးကြပ်ပေးဖို လိုအပ်တယ်၊ စသည်ဖြင့် သိထားရမယ်။ ဒါမှာသာ ကိုယ့်ပရောဂျက်ကို အာင်မြင်အောင် သင့်လျော်သလို စီမံခန် ခွဲအုပ်နိုင်မှာပေါ့” လို စွမ်းရည်မြင့် ဂိမ်းကွန်ပြူတာတွေ ထုတ်လုပ်တဲ့ PshychsoftPC က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Dr. Tim Lynch က ဆိုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်ဟာ ကိုယ့်အဖွဲ မှာ ပါတဲ့ အဖွဲ ၀င်တရောက်ချင်းစီရဲ့ အားသာချက် အားနည်းချက် စိတ်နေစိတ်ထား အကြိုက် စရိုက် စတာတွေကို ကာင်းကောင်းသိထားရပါမယ်။ သိအောင်လည်း လုပ်ရပါမယ် စိတ်၀င်စားမှုလည်းရှိရပါမယ်။ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဘယ်လောက်တော်တယ်ဆိုဆို၊ စီမံခန် ခွဲမှုဘယ်လောက်ကောင်းတယ်ပြောပြော၊ အတွေ အကြုံဘယ်လောက်ရင့်ပြီ ညွှန်းညွှန်း သူ ရဲ့ team member တရောက်အကြောင်းမေးလိုက်လို “မသိဘူးဗျ၊ အဲဒီလူအကြောင်း စိတ်မ၀င်စားဘူး” လို ဆိုသူဟာ ဘယ်တော့မှ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
၄။ ပရောဂျက်အတွက် အစီအစဉ်တွေကို စဉ်းစားတဲ့အခါ ပင်ဆင်တဲ့အခါ ပရောဂျက်တခုလုံးကို ခုံကြည့်၊ တကယ် အကောင်အထည်ဖေါ် အလုပ်လုပ်ရင်တော့ အပိုင်းလိုက် အပိုင်းလိုက်လုပ်။ လို bigWebApps.com ရဲ့ CEO Patrick Clements ကဆိုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ သိပ်ကြီးလွန်းတဲ့ နှစ်နဲ ချီရေးရတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေမှာဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ အဆုံးသတ် ရည်မှန်းချက် သတ်မှတ်ထားပေမယ့် ၊ အဲဒီ ရည်မှန်းချက်ကြီး ပါက်မြောက်အောင်မြင်ဖို ကျတော့၊ တဆင့်ချင်း တဆင့်ချင်းပဲ အကောင်အထည်ဖေါ်ရတာကိုး။ နာက်တစ်နည်း ပာရရင် Analysis တို Design တို လိုကိစ္စတွေ စဉ်းစားတဲ့အခါ project ကြီး တခုလုံးအတွက် စဉ်းစား၊ Implementation အဆင့်မှာတော့ step by step သွား …ဆိုတဲ့သဘောမျိုးပါပဲ။ ဥပမာဗျာ ကိုယ် နာက်ဆုံးလိုချင်တဲ့ final product က On-line air ticket management system။ ဒါပေမယ့် တကယ် အကောင်အထည်ဖေါ်တဲ့အဆင့် တနည်းပြောရရင် ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့အဆင့်မှာတော့ ပထမလမှာ Login နဲ ပတ်သက်တာပြီးရမယ်၊ ဒုတိယလမှာ Registration နဲ ပတ်သက်တာပြီးရမယ်၊ တတိယလမှာ User Management နဲ ဆိုင်တဲ့ module ပီးရမယ်…စသည်ဖြင့် စသည့်ဖြင့် အပိုင်းလိုက် ရည်မှန်းချက် နဲ ခွဲစိပ်ပြီး လုပ်လို ဆိုလိုတာပါ။ သိပ်ကြီးလွန်းတဲ့အခါ ဘယ်လိုအရာမှန်းမသိဖြစ်တတ်ပြီး၊ သိပေ်၀းလွန်းတဲ့အခါကြတော့လည်း မထင်မရှား ၀ေ၀၀ါး၀ါး ဖစ်တတ်လို ပါ။
၅။ ဦးစားပေးအစီအစဉ်တွေ ဆွဲထား။ အဲဒီ ဦးစားပေးအစီအစဉ်တွေအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်တွေ လာရင် ဘယ်လို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရမယ်ဆိုတဲ့ တိကျ ခိုင်မာတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်ချထား။ ဟိုကွေ ဟိုတက်နဲ လှာ်၊ ဒီကွေ ဒီတက်နဲ လှာ်ပြီး မီးစင်ကြည့် ကကြတာပေါ့ကွာ ဆိုတာမျိုး မလုပ်နဲ ။ project plan ဆွဲတုန်းကတည်းက ပုံမှန်အစီအစဉ်၊ အရံအစီအစဉ်၊ အရေးပေါ်အစီအစဉ် စသည်ဖြင့် တခါတည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထား။ နာက်တချက်က “အလုပ်တွေအများကြီး တပြိုင်တည်းလုပ်တာ (multitasking) ဟာ အရည်အသွေးရှိရှိ ပီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်စွမ်းကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေတယ်ဆိုတာကို တကယ့် ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်အနေနဲ သိထားရမယ်။ ဒါကြောင့် လူတရောက်ကို တချိန်မှာ တခုကောင်းကိုသာ အာရုံစူးစိုက်ပြီး အလေးထားလုပ်ဆောင်စေရမယ်” လို အမှုဆောင်အရာရှိတွေအသုံးပြုမယ့် အစီအစဉ်ရေးဆွဲတဲ့ဆော့ဖ်၀ဲတွေရေးသားတဲ့ Realization Technologies က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Sanjeev Gupta ကဆိုပါတယ်။
၆။ ပရောဂျက်ရဲ့ အခြေအနေနဲ အဲဒီ ပရောဂျက်မှာ ပါ၀င်ရေးသား အကောင်အထည်ဖေါ်နေသူတွေကိုပါ အမြဲမပြတ် စာင့်ကြည့် အကဲခတ်နေရမယ်။ “သမားရိုးကျ ပုံမှန်သုံးစွဲနေကျ project management tools တွကိုချည်း အားကိုးမနေပဲ ကိုယ့်ရဲ့ resource တွ (လူ ငွကြေး အချိန် နဲ တခြား ရင်းမြစ်တွေ) ကို ပုံမှန်စောင့်ကြည့်နိုင်မယ့် အစီအစဉ်တခု လုပ်ထားရမယ်။ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်ဟာ ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာ အချိန်နဲ တပြေးညီ သိနေရမယ်” လို Harrisburg သိပ္ပံနဲ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်၊ ပရောဂျက်စီမံခန် ခွဲရေးအဖွဲ ရဲ့ ခါင်းဆောင် Albert Sarvis ကဆိုပါတယ်။
တချို ပရောဂျက်မန်နေဂျာတွေဟာ အစည်းအေ၀းတွေဘာတွေမှာ တင်ပြဖို power point လးတွေပြင်ရုံ၊ gantt chart လးဆွဲရုံ၊ team member တွဆီကို remainder e-mail လးပို ရုံလောက်ကိုပဲ ဒါဟာ project management လို ထင်နေတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Web design, custom Web applications နဲ Internet marketing solutions တွ ရးသားတဲ့ NeoNexus ရဲ့ ဥက္ကဌ Kent Milholland က “ပရောဂျက် စီမံခန် ခွဲရေးနဲ ပတ်သက်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေသုံးတယ်ဆိုတဲ့နေရာမှာ အီးမေးလ် တခုလောက်ကိုပဲ သုံးမနေနဲ ” လို အကြံပြုတာပါ။
အဲဒီလို ကိုယ့်ရဲ့ team တခုလုံးရဲ့ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုတွေကို မျက်ချေမပြတ်ကြည့်နိုင်ဖို “Team member တွ အားလုံးပါတဲ့ အပတ်စဉ် အစည်းအေ၀းလုပ်။ team member တရောက်ချင်းစီကို သူတို အရင်တပတ်က ဘာတွေလုပ်ခဲ့တယ်။ အခုဘာတွေလုပ်နေတယ်။ ရှ တပတ်မှာ သူ တို ကို ဘယ်လို အလုပ်မျိုးတွေလုပ်ဖို ခိုုင်းထားတယ် (assign လုပ်ထားတယ်)။ လာလောဆယ် ဘယ်လိုအခက်အခဲတွေရှိတယ် အဲဒီအတွက် ဘယ်သူဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ..စသည်ဖြင့် အဖွဲ ၀င်တရောက်ချင်းစီကို အစည်းအေ၀းမှာ တင်ပြခိုင်း” လို ၊ Sage Nonporfit Solutions ကုမ္ပဏီ ရဲ့ သုတေသနနဲ ဖွံ ဖိုးရေးဌာနက ဒု-ဥက္ကဌ Grant M. Howe ကဆိုပါတယ်။
၇။ software project management အတွက် နာက်ဆုံးတင်ပြချင်တဲ့အချက်ကတော့ AppleTech Consultants က Jaimin Doshi ပးတဲ့အကြံညာဏ်ပါ။ အဲဒါကတော့ “မူလ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အစီအစဉ်ကနေ၊ အပြောင်းအလဲတခုဖြစ်လာခဲ့ရင်လည်း အလိုက်သင့် ပာင်းနိုင်အောင်လုပ်ထားရမယ်။ အဲဒီလို အဆင်ပြေပြေ လိုက်ပြောင်းနိုင်ခြင်းဟာ ပရောဂျက်တခု အာင်မြင်ဖို အတွက် အလွန်အရေးပါတဲ့အချက်ဖြစ်တယ်” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကို change management လို လည်းခေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကတော့ ရှင်းလင်းတယ်ထင်ရသလောက် နက်ရှိုင်းလှတဲ့အတွက် မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆက်လက်တွေးခေါ်စဉ်းစား ကြပါတော့။ ကျွန်တော်ကတော့ ဒါ၀င် (Charles Darwin )ပြောခဲ့တဲ့ စကားလေးတခွန်းကိုပဲ လက်ဆောင်ပါးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အား အကြီးဆုံးတွေ ညာဏ်အရှိဆုံးတွေ ရှင်ကျန်ခဲ့တာမဟုတ်ဘူး။ အလိုက်သင့် လိုက်ပြောင်းနိုင်တဲ့အရာတွေဟာ ရှင်ကျန်ရစ်တာ “It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent that survives. It is the one that is the most adaptable to change.” ဆိုတဲ့စကားပါ။ ကြံကြံဖန်ဖန် စဉ်းစားမိတာကတော့ တကယ်လို မပြောင်းချင်တဲ့သူတွေက လာလောဆယ်မှာ အားအကြီးဆုံးဖြစ်နေပြီး၊ အသိညာဏ်ရှိသူတွေက paralyze ဖစ် ချိနဲ နမယ်ဆိုရင် နာင်အနာဂတ်မှာ ဘယ်လိုဖြစ်လာမလဲ ဆိုတာပါ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
REF: 13 Tips for Keeping IT Projects Under Control By Jennifer Lonoff Schiff ( http://www.cio.com/article/730342/13_Tips_for_Keeping_IT_Projects_Under_Control) ကို အခြေခံပါသည်။
Standish Group ရဲ့ Chaos (ခေးအော့စ်) Report ဆိုတာကို မိတ်ဆွေတို ဖတ်သန်းခဲ့တဲ့ အိုင်တီ ပညာရေးလမ်းကြောင်းတလျောက်မှာ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူး ကြားခဲ့ဖူးမှာပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းပေါင်းများစွာနဲ ပညာရှင်တွေ မကြာခဏဆိုသလို ရည်ညွှန်းကိုးကားလေ့ရှိတဲ့ သုတေသန အစီအရင်ခံစာတခုပေါ့။ အဲဒီအစီရင်ခံစာမှာ တချို သဘောမတူနိုင်စရာအချက်တွေ၊ အငြင်းပွားဖွယ်တွေ၊ ဆက်လက်လေ့လာသင့်တဲ့ နယ်ပယ်တွေ ရှိနေပေမယ့် မငြင်းသာတဲ့ အမှန်တရားတွေလည်း အထင်အရှားရှိနေပါတယ်။ အဲဒီထဲက တခုကတော့ (တကမ္ဘာလုံးမှာ ရးသားထုတ်လုပ်နေကြတဲ့) ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေရဲ့ အာင်မြင်တဲ့ ရာခိုင်နှုန်းဟာ အားရစရာမရှိသေးဘူး(32% လာက်ပဲ အာင်မြင်တယ်လို ပာနိုင်တယ်)ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ [“CHAOS Summary 2009,” Standish Group, www1.standishgroup.com/newsroom/chaos_2009.php ] အဲဒီလို မအောင်မမြင်ဖြစ်ရတဲ့ ကျရှုံးရတဲ့ အကြောင်းရင်းမှာ အဓိကတာ၀န်ရှိတဲ့သူတွေဟာ၊ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တွေ ဟုတ်ပဲ စီမံခန် ခွဲတဲ့ သူတွေဖြစ်တယ်လို အဲဒီ အစီရင်ခံစာကဆိုပါတယ်။ အဲဒီသုံးသပ်ချက်ဟာ လုံး၀ ရာနှုန်းပြည့်မှန်ကန်တဲ့ သုံးသပ်ချက်တခုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မယုံမရှိပါနဲ မိတ်ဆွေ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အလွန်ထင်ရှားတဲ့ သက်သေ သာဓက တခုရှိနေလို ပါ။ တလွဲဆံပင်ကောင်းပြီး ညာဏ်ပညာမဲ့တဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုအမှားတွေကြောင့်၊ အရှေ တာင်အာရှမှာ စီးပွားရေး ပညာရေး အလားအလာအလွန်ကောင်းခဲ့တဲ့၊ (ဟုတ်သော်ရှိ မဟုတ်သော်ရှိ) လူတကိုယ် တိုက်တလုံး ကားတစီး ဆိုပြီး မှန်းနိုင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံဘ၀ကနေ၊ “ကယ်မပါ ကြည့်ရှုပါ၊ ပုစုပါ၊ ထာက်ပံ့ပါ၊ အကြွေးလေးတွေ လျှာ်ပေးပါ၊ ဘာညာ…” ဆိုပြီး၊ “မွဲသွေ သွ မျက်နှာနှင့်၊ ကိုယ်ချမ်းသာရာ ရကြောင်း၊ ငယ်ငေါင်းစုတ်ပဲ့၊ နုတ်နဲ သည့်စကားများကို” ကိုယ့်နိုင်ငံက ပုဂ္ဂိုလ်တွေက ကမ္ဘာအနှံ ခဆန် ပီးပြောနေရတဲ့ ဘ၀ရောက်ခဲ့ရတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံးအသိပဲဖြစ်ပါတယ်။ စလေဆရာကြီး ဦးပုည ကတော့ အဲဒီလို “ငယ်ငေါင်းစုတ်ပဲ့၊ နုတ်နဲ တဲ့စကားတွေကို ယာင်မှား၍ဆိုမိလျှင်” တာင် “လျှာတိုအောင်ရိတ်ချင်၏” တဲ့။ ကယ်ပါ ယူပါ စကားမျိုး ယာင်မှားပြီး ပာမိရင်တောင် သူ လျှာသူ ဖတ်ပစ်ချင်တယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ တကယ်တော့ ဘယ်သူမဆိ်ု အဲဒီလို အတောင်းအရမ်း လက်ဖ၀ါးဖြန် ရတဲ့ စကားမျိုး ဘယ်ပြောချင်ပါမလဲဗျာ။ မပြေးသော်လည်း ကံရာရှိခဲ့ပြီမို ၊ ရှ မျက်နှာနောက်ထား၊ မျက်နှာအောက်ချကြရတော့တာပေါ့။ ဒါဟာ ဆိုး၀ါးညံ့ဖျင်းတဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုအမှားတွေရဲ့ အဆိုးဆက်တွေပါ။ ကဲ ထားလိုက်ပါ မိတ်ဆွေတို ရာ (အင်း ပာလည်း ပီးသွားပြီကိုး) အခု ဆွးနွေးမှာက အဲဒီလိုအကြောင်းအရာတွေမဟုတ်ပါဘူး။ ဆာဖ့်၀ဲ ရးသား ထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ပါ၀င်ဆောင်ရွက်သူတွေကို စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့ Software Development Project ကို Manage လုပ်တဲ့အကြောင်းပါ။ တကယ်တော့ နိုင်ငံတခု အဖွဲ အစည်းတခု နာက်ဆုံး လူတဦးချင်းစီအတွက်ပဲဖြစ်ပါစေ၊ ရည်မှန်းချက်ကောင်းတွေ ပါက်မြောက်နိုင်ဖို အာင်မြင်နိုင်ဖို ဆိုရင် ပညာပြည့်၀ နှလုံးလှသူတွေရဲ့ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းတဲ့ ကာင်းမွန်မှန်ကန်တဲ့ စီမံခန် ခွဲမှုဟာ မုချလိုအပ်ပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေမှာလည်း ခွင်းချက်မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးမှာ စာအုပ်ကြီးတွေထဲက သီအိုရီဆန်ဆန် သဘောတရားတွေထက်၊ ကမ္ဘာအနှံ က Project Manager တွ CEO တွရဲ့ လက်တွေ ဆန်တဲ့ အမြင်သဘောထားတွေနဲ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တခုအတွက် အာင်မြင်စေကြောင်း နည်းလမ်းကောင်းလေးတွေကို ထုတ်နှုတ် ဖည့်စွက်ပြီး အတိုချုပ်တင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။ သင့်သည်ထင်သော်ယူ၍ မကိုက်ညီလျှင်လည်း ပယ်နိုင်ပါတယ်။
၁။ IT Project တစ်ခုကို အမြန်ဆုံးနှုံးနဲ ကျရှုံးစေတာကတော့ ညံ့ဖျင်းတဲ့ စီမံခန် ခွဲမှု ပဲဖြစ်တယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားတည်ဆောက်တဲ့ နည်းပညာသမား အများစုဟာ စီမံခန် ခွဲမှုလုပ်ငန်းနယ်ပယ်နဲ မသင့်တော်သလို၊ မန်နေဂျာအများစုကလည်း ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသူတွေနဲ သူတို သုံးစွဲတဲ့နည်းပညာရဲ့သဘောသဘာ၀အကြောင်း နကန်းတလုံးမှ မသိတာများတယ်။ အဲဒါကြောင့်လည်း ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေ မအောင်မမြင်ဖြစ်ရတာပေါ့။ ဒါကြောင့် “ဆော့ဖ်၀ဲရေးသူတွေအပေါ်မှာ အပြန်အလှန် အလေးထားမှု လးစားမှုရှိတဲ့၊ သူတို ဘာလုပ်နိုင်တယ် ဘာလုပ်တယ် ဆိုတာကို ကာင်းကောင်း သိနားလည်နိုင်မယ့် အသင့်တော်ဆုံး ပရောဂျက်မန်နေဂျာကို မှန်ကန်စွာ ရွးချယ် ခန် အပ်ပါ” လို Smart Science Eduction Inc ကို တည်ထောင်သူ၊ ဥက္ကဌ နဲ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Harry E. Keller က အကြံပြုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ သတိထားရမယ့်အချက်ကတော့ မန်နေဂျာဟာ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ်အချက်အလက်တွေကို သိနားလည်ရမယ်ဆို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ သက်ဆိုင်ရာပညာရပ်တခုရဲ့ အခြေခံ သဘောသဘာ၀လောက်ကိုတော့ အနည်းဆုံး တီးမိခေါက်မိရှိနေရမယ်လို သာလိုလိုတာပါ။ အဲဒါမှလည်း “၀ယ်သာ (weather) မကောင်းရင် ၀ယ်သာဖြုတ်လဲလိုက်ပေါ့” ဆိုတာမျိုး၊ “မိမိတို အနေဖြင့် ပီချိတ်ချ် ဆဲဗင်း (ph7) ထုတ်နိုင်ရုံမျှဖြင့် ကျနပ်မနေပဲ၊ ph8, ph9 အဆင့်ထိ တိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်အောင် ဆက်လက် ကျိုးပမ်းဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း၊ ရသန် စက်ရုံရှိ တာ၀န်ရှိသူများအား လမ်းညွှန်မှာကြားသွား” ဆိုတာမျိုး မဖြစ်တော့ဘူးပေါ့ဗျာ။
၂။ “ပရောဂျက်မန်နေဂျာတစ်ရောက်အတွက် မှန်ကန်သင့်တော်တဲ့ လူတွေပါတဲ့ အဖွဲ ကို ဖွဲ ပးထားပါ။” လို Whirlpool Corporation ရဲ့ Internet & eCommerce ဆိုင်ရာ အကြီးတန်းမန်နေဂျာလည်းဖြစ်၊ ModernServantLeader.com ရဲ့ တည်ထောင်သူလည်းဖြစ်တဲ့ Ben Lichtenwalner က အကြံပြုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ နာက်လိုက်ကောင်းတွေ တာ၀န်ခွေဲ၀ယူနိုင်မယ့်သူတွေ ပံ့ပိုးကူညီမယ့်သူတွေမရှိပဲနဲ ဘယ်လိုခေါင်းဆောင်မျိုးကမှ အကောင်းဆုံး ပီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆာင်ရွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ “တစ်ရောက်ကောင်းက တသောင်းဗိုလ်ခြေ ညက်ညက်ကြေ” ဆိုတာ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်မှာ မမှန်ပါဘူး။ ဒါဟာ team work ပါ။ ဒါကြောင့် IT ပရောဂျက်တခု အာင်မြင်ဖို အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကို ရွးချယ်ခန် အပ်ထားရုံတင်မကပဲ သူ အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ထာက်ပံ့မှုကို ပးစွမ်းနိုင်မယ့် အဖွဲ လည်း ရှိရပါမယ်။ ဆိုလိုတာက ပရောဂျက် အရွယ်အစားနဲ အနေအထားပေါ်မူတည်ပြီး Business Analyst တို QA (Quality Assurance) Manager တို ၊ Development Team Leader တို စတာတွေကို လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ခွဲ ဖန် ခန် ထားပေးရပါမယ်။ ဒါမှသာ ပရောဂျက်မန်နေဂျာ အနေနဲ သူရဲ့ အဓိကအလုပ်ဖြစ်တဲ့ ပရောဂျက် စီမံခန် ခွဲတဲ့အလုပ် ကိုပဲ ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နိုင်မှာဖြစ်ပြီး နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာကိစ္စတွေ ပဿနာတွေအတွက် မလိုလားအပ်တဲ့ အချိန်နဲ လုပ်အား အလဟဿ မဆုံးရှုံးတော့ဘူးပေါ့။ အဲဒီလို ပရောဂျက်မန်နေဂျာအတွက် လိုအပ်တဲ့သူတွေကို ခန် အပ်တာ၀န်ပေးတဲ့နေရာမှာလည်း “စွမ်းဆောင်ရည်ပေါ် မူတည်ပြီး ခိုင်း၊ ရတဲ့လူ ရှိတဲ့လူ ကို ကာက် တာ၀န်ပေးလိုက်တာမျိုးမလုပ်နဲ - Allocate resources on the basis of capability not availability” လို IBM Global Technology Services က သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ အမှုဆောင်ဗိသုကာ Gerardo Menegaz က အကြံပြုပါတယ်။ ဆိုလိုတာက မိတ်ဆွေရာ.. လိုအပ်နေတဲ့ ရာထူးနေရာတခုကို ဒူးနေရာဒူး တာ်နေရာတော် သင့်လျော်လိုက်ဖက်တဲ့သူ လိုအပ်တဲ့အရည်အချင်း အမှန်တကယ်ရှိတဲ့သူကိုပဲ ခန် အပ် တာ၀န်ပေးဖို ဆိုလိုတာပါ။ အတိုချုပ်ကတော့ လူမှန်နေရာမှန်စေ ပါ့ဗျာ။
၃။ “ပရောဂျက်တစ်ခုကို ကာင်းကောင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို အတွက် အရေးအကြီးဆုံးကတော့ ‘ကိုယ်စီးတဲ့မြင်း အထီးအမ ကွဲကွဲပြားပြား သိထားရမယ်ဗျ။ [know your horses!]’။ ဆိုလိုတာက ခင်ဗျားအဖွဲ ထဲက ဘယ်သူဟာတော့ဖြင့် သိပ်လှည့်ကြည့်စရာမလိုပဲ သူဟာသူ အာင်မြင်အောင်လုပ်သွားနိုင်တယ်၊ ဘယ်သူကတော့ဖြင့် မဆလာပက် နှမ်းဖြူးပေးရုံလောက်ပဲ လိုတယ်၊ ဘယ်သူကတော့ဖြင့် အနီးကပ် ကြီးကြပ်ပေးဖို လိုအပ်တယ်၊ စသည်ဖြင့် သိထားရမယ်။ ဒါမှာသာ ကိုယ့်ပရောဂျက်ကို အာင်မြင်အောင် သင့်လျော်သလို စီမံခန် ခွဲအုပ်နိုင်မှာပေါ့” လို စွမ်းရည်မြင့် ဂိမ်းကွန်ပြူတာတွေ ထုတ်လုပ်တဲ့ PshychsoftPC က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Dr. Tim Lynch က ဆိုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်ဟာ ကိုယ့်အဖွဲ မှာ ပါတဲ့ အဖွဲ ၀င်တရောက်ချင်းစီရဲ့ အားသာချက် အားနည်းချက် စိတ်နေစိတ်ထား အကြိုက် စရိုက် စတာတွေကို ကာင်းကောင်းသိထားရပါမယ်။ သိအောင်လည်း လုပ်ရပါမယ် စိတ်၀င်စားမှုလည်းရှိရပါမယ်။ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဘယ်လောက်တော်တယ်ဆိုဆို၊ စီမံခန် ခွဲမှုဘယ်လောက်ကောင်းတယ်ပြောပြော၊ အတွေ အကြုံဘယ်လောက်ရင့်ပြီ ညွှန်းညွှန်း သူ ရဲ့ team member တရောက်အကြောင်းမေးလိုက်လို “မသိဘူးဗျ၊ အဲဒီလူအကြောင်း စိတ်မ၀င်စားဘူး” လို ဆိုသူဟာ ဘယ်တော့မှ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
၄။ ပရောဂျက်အတွက် အစီအစဉ်တွေကို စဉ်းစားတဲ့အခါ ပင်ဆင်တဲ့အခါ ပရောဂျက်တခုလုံးကို ခုံကြည့်၊ တကယ် အကောင်အထည်ဖေါ် အလုပ်လုပ်ရင်တော့ အပိုင်းလိုက် အပိုင်းလိုက်လုပ်။ လို bigWebApps.com ရဲ့ CEO Patrick Clements ကဆိုပါတယ်။ မှန်ပါတယ်။ သိပ်ကြီးလွန်းတဲ့ နှစ်နဲ ချီရေးရတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲပရောဂျက်တွေမှာဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ အဆုံးသတ် ရည်မှန်းချက် သတ်မှတ်ထားပေမယ့် ၊ အဲဒီ ရည်မှန်းချက်ကြီး ပါက်မြောက်အောင်မြင်ဖို ကျတော့၊ တဆင့်ချင်း တဆင့်ချင်းပဲ အကောင်အထည်ဖေါ်ရတာကိုး။ နာက်တစ်နည်း ပာရရင် Analysis တို Design တို လိုကိစ္စတွေ စဉ်းစားတဲ့အခါ project ကြီး တခုလုံးအတွက် စဉ်းစား၊ Implementation အဆင့်မှာတော့ step by step သွား …ဆိုတဲ့သဘောမျိုးပါပဲ။ ဥပမာဗျာ ကိုယ် နာက်ဆုံးလိုချင်တဲ့ final product က On-line air ticket management system။ ဒါပေမယ့် တကယ် အကောင်အထည်ဖေါ်တဲ့အဆင့် တနည်းပြောရရင် ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့အဆင့်မှာတော့ ပထမလမှာ Login နဲ ပတ်သက်တာပြီးရမယ်၊ ဒုတိယလမှာ Registration နဲ ပတ်သက်တာပြီးရမယ်၊ တတိယလမှာ User Management နဲ ဆိုင်တဲ့ module ပီးရမယ်…စသည်ဖြင့် စသည့်ဖြင့် အပိုင်းလိုက် ရည်မှန်းချက် နဲ ခွဲစိပ်ပြီး လုပ်လို ဆိုလိုတာပါ။ သိပ်ကြီးလွန်းတဲ့အခါ ဘယ်လိုအရာမှန်းမသိဖြစ်တတ်ပြီး၊ သိပေ်၀းလွန်းတဲ့အခါကြတော့လည်း မထင်မရှား ၀ေ၀၀ါး၀ါး ဖစ်တတ်လို ပါ။
၅။ ဦးစားပေးအစီအစဉ်တွေ ဆွဲထား။ အဲဒီ ဦးစားပေးအစီအစဉ်တွေအချင်းချင်း ထိပ်တိုက်တွေ လာရင် ဘယ်လို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရမယ်ဆိုတဲ့ တိကျ ခိုင်မာတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်ချထား။ ဟိုကွေ ဟိုတက်နဲ လှာ်၊ ဒီကွေ ဒီတက်နဲ လှာ်ပြီး မီးစင်ကြည့် ကကြတာပေါ့ကွာ ဆိုတာမျိုး မလုပ်နဲ ။ project plan ဆွဲတုန်းကတည်းက ပုံမှန်အစီအစဉ်၊ အရံအစီအစဉ်၊ အရေးပေါ်အစီအစဉ် စသည်ဖြင့် တခါတည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထား။ နာက်တချက်က “အလုပ်တွေအများကြီး တပြိုင်တည်းလုပ်တာ (multitasking) ဟာ အရည်အသွေးရှိရှိ ပီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်စွမ်းကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေတယ်ဆိုတာကို တကယ့် ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်အနေနဲ သိထားရမယ်။ ဒါကြောင့် လူတရောက်ကို တချိန်မှာ တခုကောင်းကိုသာ အာရုံစူးစိုက်ပြီး အလေးထားလုပ်ဆောင်စေရမယ်” လို အမှုဆောင်အရာရှိတွေအသုံးပြုမယ့် အစီအစဉ်ရေးဆွဲတဲ့ဆော့ဖ်၀ဲတွေရေးသားတဲ့ Realization Technologies က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Sanjeev Gupta ကဆိုပါတယ်။
၆။ ပရောဂျက်ရဲ့ အခြေအနေနဲ အဲဒီ ပရောဂျက်မှာ ပါ၀င်ရေးသား အကောင်အထည်ဖေါ်နေသူတွေကိုပါ အမြဲမပြတ် စာင့်ကြည့် အကဲခတ်နေရမယ်။ “သမားရိုးကျ ပုံမှန်သုံးစွဲနေကျ project management tools တွကိုချည်း အားကိုးမနေပဲ ကိုယ့်ရဲ့ resource တွ (လူ ငွကြေး အချိန် နဲ တခြား ရင်းမြစ်တွေ) ကို ပုံမှန်စောင့်ကြည့်နိုင်မယ့် အစီအစဉ်တခု လုပ်ထားရမယ်။ ပရောဂျက်မန်နေဂျာကောင်းတရောက်ဟာ ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာ အချိန်နဲ တပြေးညီ သိနေရမယ်” လို Harrisburg သိပ္ပံနဲ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်၊ ပရောဂျက်စီမံခန် ခွဲရေးအဖွဲ ရဲ့ ခါင်းဆောင် Albert Sarvis ကဆိုပါတယ်။
တချို ပရောဂျက်မန်နေဂျာတွေဟာ အစည်းအေ၀းတွေဘာတွေမှာ တင်ပြဖို power point လးတွေပြင်ရုံ၊ gantt chart လးဆွဲရုံ၊ team member တွဆီကို remainder e-mail လးပို ရုံလောက်ကိုပဲ ဒါဟာ project management လို ထင်နေတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Web design, custom Web applications နဲ Internet marketing solutions တွ ရးသားတဲ့ NeoNexus ရဲ့ ဥက္ကဌ Kent Milholland က “ပရောဂျက် စီမံခန် ခွဲရေးနဲ ပတ်သက်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေသုံးတယ်ဆိုတဲ့နေရာမှာ အီးမေးလ် တခုလောက်ကိုပဲ သုံးမနေနဲ ” လို အကြံပြုတာပါ။
အဲဒီလို ကိုယ့်ရဲ့ team တခုလုံးရဲ့ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုတွေကို မျက်ချေမပြတ်ကြည့်နိုင်ဖို “Team member တွ အားလုံးပါတဲ့ အပတ်စဉ် အစည်းအေ၀းလုပ်။ team member တရောက်ချင်းစီကို သူတို အရင်တပတ်က ဘာတွေလုပ်ခဲ့တယ်။ အခုဘာတွေလုပ်နေတယ်။ ရှ တပတ်မှာ သူ တို ကို ဘယ်လို အလုပ်မျိုးတွေလုပ်ဖို ခိုုင်းထားတယ် (assign လုပ်ထားတယ်)။ လာလောဆယ် ဘယ်လိုအခက်အခဲတွေရှိတယ် အဲဒီအတွက် ဘယ်သူဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ..စသည်ဖြင့် အဖွဲ ၀င်တရောက်ချင်းစီကို အစည်းအေ၀းမှာ တင်ပြခိုင်း” လို ၊ Sage Nonporfit Solutions ကုမ္ပဏီ ရဲ့ သုတေသနနဲ ဖွံ ဖိုးရေးဌာနက ဒု-ဥက္ကဌ Grant M. Howe ကဆိုပါတယ်။
၇။ software project management အတွက် နာက်ဆုံးတင်ပြချင်တဲ့အချက်ကတော့ AppleTech Consultants က Jaimin Doshi ပးတဲ့အကြံညာဏ်ပါ။ အဲဒါကတော့ “မူလ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အစီအစဉ်ကနေ၊ အပြောင်းအလဲတခုဖြစ်လာခဲ့ရင်လည်း အလိုက်သင့် ပာင်းနိုင်အောင်လုပ်ထားရမယ်။ အဲဒီလို အဆင်ပြေပြေ လိုက်ပြောင်းနိုင်ခြင်းဟာ ပရောဂျက်တခု အာင်မြင်ဖို အတွက် အလွန်အရေးပါတဲ့အချက်ဖြစ်တယ်” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကို change management လို လည်းခေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကတော့ ရှင်းလင်းတယ်ထင်ရသလောက် နက်ရှိုင်းလှတဲ့အတွက် မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆက်လက်တွေးခေါ်စဉ်းစား ကြပါတော့။ ကျွန်တော်ကတော့ ဒါ၀င် (Charles Darwin )ပြောခဲ့တဲ့ စကားလေးတခွန်းကိုပဲ လက်ဆောင်ပါးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အား အကြီးဆုံးတွေ ညာဏ်အရှိဆုံးတွေ ရှင်ကျန်ခဲ့တာမဟုတ်ဘူး။ အလိုက်သင့် လိုက်ပြောင်းနိုင်တဲ့အရာတွေဟာ ရှင်ကျန်ရစ်တာ “It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent that survives. It is the one that is the most adaptable to change.” ဆိုတဲ့စကားပါ။ ကြံကြံဖန်ဖန် စဉ်းစားမိတာကတော့ တကယ်လို မပြောင်းချင်တဲ့သူတွေက လာလောဆယ်မှာ အားအကြီးဆုံးဖြစ်နေပြီး၊ အသိညာဏ်ရှိသူတွေက paralyze ဖစ် ချိနဲ နမယ်ဆိုရင် နာင်အနာဂတ်မှာ ဘယ်လိုဖြစ်လာမလဲ ဆိုတာပါ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
REF: 13 Tips for Keeping IT Projects Under Control By Jennifer Lonoff Schiff ( http://www.cio.com/article/730342/13_Tips_for_Keeping_IT_Projects_Under_Control) ကို အခြေခံပါသည်။
Wednesday, August 7, 2013
တန်ဖိုးကြီးမား ဆော့ဖ်ဝဲအမှားများ
နိဒါန်း
မိတ်ဆွေဟာ အဆင့်မြင့် လယာဉ်တစီးပေါ်ကို တက်လိုက်ပြီဆိုတာနဲ ၊ မာင်းသူမဲ့ အမြန်ရထားတစီးပေါ်ခြေချလိုက်ပြီဆိုတာနဲ ဒါမှမဟုတ်လဲ နာက်ဆုံးပေါ် ရာဂါရှာဖွေကုသရေးစက်ကြီးတွေသုံးပြီး မိတ်ဆွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ ပတ်သက်လို စစ်ဆေးကုသဖို စတင်လိုက်တဲ့ အခါမျိုးတွေမှာ မိတ်ဆွေရဲ့ အသက်ကို ဆာ့ဖ်၀ဲ တခုခုအပေါ် လုံး၀နီးပါး ပုံအပ်လိုက်ရပြီ ဆိုတာ မိတ်ဆွေ သတိထားမိပါသလား။ ဒီကနေ ခတ်သစ်ကမ္ဘာမှာ ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေဟာ လူ အသုံးဆောင် ပစ္စည်းတွေ၊ ဆးပညာဆိုင်ရာ ကရိယာတွေ၊ စစ်လက်နက်တွေအထိ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် ပါ၀င်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့အတွက်၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲတွေရဲ့ အရည်အသွေး နဲ ပတ်သက်ပြီး သူတို ရဲ့ စိတ်ချယုံကြည်နိုင်စွမ်းနဲ ပတ်သက်လို အသည်းအသန် မးခွန်းထုတ်စရာတွေ ဖစ်လာနေပါတယ်။ တကယ်တော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိသမျှ ဘယ်ဆော့ဖ်၀ဲမှ အမှားမကင်းပါဘူး။ အများအားဖြင့်တော့ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသူတွေ တွ လ့ရှိတဲ့အမှားတွေဟာ ကံမကောင်းအကြောင်းမလှလို ဖစ်ရပေမယ့် ပန်ပြင်ဆင်လို ရတဲ့ အမှားတွေသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း မကြာခဏဆိုသလို တချို ဆာ့ဖ်၀ဲအမှားတွေဟာ သိပ်ကို ဆိုး၀ါးပြင်းထန်လှတဲ့ အခါတွေလည်းရှိပါတယ်။ တချို အမှားတွေက တာ့သိပ်ကို တန်ဘိုးကြီးမားလွန်းပြီး လူ အသက်တွေနဲ ပါ ရင်းခဲ့ရတဲ့အမှားတွေပေါ့။
Metric Mixup Problem
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၁-ရက်မှာ နာဆာ (NASA)က လွှတ်တင်ခဲ့တဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ် ရာသီဥတုလေ့လာရေး ဂိုဟ်ပတ်ယာဉ် (Mars Climate Orbiter) ဟာ၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃-ရက် မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကို ချဉ်းကပ်နေစဉ်မှာပဲ ပျက်ကျ ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ ပျက်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက နာဆာရဲ့ အာကာသယာဉ်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ နဲ အာသာသယာဉ် လမ်းကြောင်း ထိန်းသိမ်းလမ်းညွှန်ရေးအဖွဲ နှစ်ဖွဲ က မတူညီတဲ့ တိုင်းတာရေးစနစ်တွေကို သုံးထားတဲ့ အတွက်ကြောင့်ပါ။ တဖွဲ က English Unit (foot, pound, second – FPS) စနစ်ကိုသုံးပြီး၊ နာက်တဖွဲ က Metric Unit (meter, kilogram, second - MKS) စနစ်ကို သုံးထားတာကြောင့်လို ဆိုပါတယ်။ (REF: http://mars.jpl.nasa.gov/msp98/news/mco990930.html) အာကာသယာဉ်ပေါ်မှာရှိတဲ့ ပျံသန်းရေစနစ် ဆာ့ဖ်၀ဲက ရွ လျားဖို လိုအပ်တဲ့ အား (force)နဲ ပတ်သက်ပြီး ညွှန်ကြားချက်ကို လက်ခံတဲ့အခါ metric unit တခုဖြစ်တဲ့ newton (N) နဲ လက်ခံပါတယ်။ နာဆာရဲ့ မပြင်ထိမ်းချုပ်ရေးစခန်းက အဲဒီညွှန်ကြားချက်ပေးတဲ့အခါ Imperial Unit or British Unit ဖစ်တဲ့ pound-force (lbf) နဲ ပးပါတယ်။ အကျိုးဆက်ကတော့ ယာဉ်ဟာ မူလက ရည်မှန်းသတ်မှတ်ထားတဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအမြင့်ထက် အများကြီးနိမ့်တဲ့ အမြင့် (altitude) ဖစ်တဲ့ အင်္ဂါဂြိုလ် အပေါ်ပိုင်းလေထုအလွှာထဲကို ချဉ်းနင်း၀င်ရောက်ခဲ့တာကြောင့် ပတ်၀န်းကျင် လထုရဲ့ဒဏ်အား ( atmospheric stresses) တွ ကိုခံရပြီး ယာဉ်ဟာ တစစီ ပုတ်ထွက် ပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး အဲဒီလို အမှားမျိုးကို “စံ မတူညီတဲ့ တိုင်းတာရေးစနစ်တွေကို ရာပြီးသုံးလို ဖစ်ရတဲ့ ပဿနာ metric mixup problem” လို ခါ်တွင်ခဲ့ပါတယ်။
Weak Logic Check
တခါ သူနဲ တွဲလျက်ပရောဂျက်ဖြစ်တဲ့ ၁၉၉၉ ဇန်န၀ါရီ ၃-ရက်နေ မှာ နာဆာက လွှတ်တင်ခဲ့တဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်၀င်ရိုးစွန်းဆင်းယာဉ် (Mars Polar Lander)ဟာလည်း၊ အင်္ဂါဂြိုဟ် ရာသီဥတု လ့လာရေးယာဉ် ပျက်ကျပြီး နာက်နှစ်လခွဲလောက်အကြာ ၁၉၉၉ခု ဒီဇင်ဘာ ၃-ရက်နေ မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ကို ဆင်းသက်ဖို ကျိုးစားစဉ်မှာပဲ ပျက်ကျခဲ့ပြန်ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ယာဉ်ဟာ အမြင့်ပေ ၁၃၀ လာက်မှာ ရှိနေသေးလျက်နဲ ၊ ယာဉ်မှာ တပ်ဆင်ထားတဲ့ ခထောက်သုံးချောင်းရဲ့ အာရုံခံစနစ်(magnetic sensor)တွေက အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ မျက်နှာပြင်နဲ ထိပြီ ဆိုပြီး မှားယွင်းအချက်ပေးတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ယာဉ်ရဲ့ စက် (engine) ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်က၊ (ကျဆင်းနေတဲ့ အရှိန်လျော့ကျသွားအောင် ယာဉ်ရွေ လျားနေတဲ့ လမ်းကြောင်းရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း တွန်းကန်ထားပေးတဲ့) အရှိန်သတ် ဒုံးကျည်တွေ (retro rockets) ကို ပိတ် ပစ်လိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၄၀ (ပေ ၁၃၀ ခန် ) လာက်အမြင့်မှာ တစ်စက္ကန် ၁၃ မီတာနှုန်း ( 13 meter per second) အလျင် (velocity) နဲ ချဉ်းကပ်လာနေတဲ့ယာဉ်ဟာ၊ အရှိန်သတ်ဒုံးကျည်တွေရဲ့အား မပါတော့တာကြောင့် ၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေဆွဲအားရဲ့ဒဏ်ကို ပိုခံရပြီး၊ တကယ်ဆင်းသက်ရမယ့် အလျင် 2.4 meter per second ထက် ဆယ်ဆလောက်ပိုတဲ့့၊ 22 meter per second (တနာရီကို မိုင် ၅၀ လာက်) နှုန်းနဲ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ကို အရှိန်ပြင်းပြင်း ကျရောက် ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တော့ အာရုံခံကရိယာတွေရဲ့ မှားယွင်းအချက်ပြနိုင်ခြေတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး ဆာ့ဖ်၀ဲက ပည့်ပြည့်စုံစုံ ကာင်းကောင်းမွန်မွန် မကိုင်တွယ် မစစ်ဆေးလို အခုလို ဖစ်ရတာပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့အမှားကြောင့် အဲဒီ Mars ဂိုလ်လေ့လာရေး အာကာသယာဉ် နှစ်စီး ပျက်စီးခဲ့မှုဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၈၀ လာက် အလဟဿ ဆုံးရှုံးစေခဲ့တယ်လို သိရပါတယ်။ (REF: http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4522291.stm)
Self-intersecting shape outline problem
သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ နို၀င်ဘာလတုန်းက၊ ပနားမားနိုင်ငံ (Panama) ရဲ့ အမျိုးသားကင်ဆာသိပ္ပံ (National Cancer Institute) မှာ၊ ကင်ဆော၀ဒနာရှင် ၂၈ ရာက်ကို ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားတာထက် အများကြီးပိုတဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ ပးမိခဲ့တယ်။ အဲဒီရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် အနည်းဆုံး လူနာငါးဦးသေဆုံးခဲ့ရပြီး တခြားကျန်တဲ့ လူနာတွေလည်း ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်လို ရာဂါ နာက်ဆက်တွဲ ၀ဒနာဆိုးကျိုးတွေ အကြီးအကျယ်ခံစား လိုက်ရတယ်လို အမေရိကန် အစားအသောက်နဲ ဆး၀ါးထိမ်းသိမ်းကွပ်ကွဲရေးဌာန (U.S Food and
Drug Administration - FDA) ကဆိုပါတယ်။ (REF: http://www.fda.gov/cdrh/ocd/panamaradexp.html, July 6, 2001)
အကြောင်းရင်းကို စုံစမ်းစစ်ဆေးကြည့်လိုက်တော့၊ ဓါတ်ကင်တဲ့စက် (Theratronics Cobalt-60) ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ Multidata ဆိုတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့ algorithm အမှားကြောင့်ဆိုတာ သွားတွေ ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီ Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲမှာ စက်ကိုင်တဲ့သူ(Theratronics Cobalt-60 ရဲ့ operator) တွ ကို “block” နဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်အလက် ကိန်းဂဏန်းတွေကို ထည့်သွင်းခွင့် ပးထားတယ်။ “block” ဆိုတာ၊ လူနာကို ဓါတ်ကင်တဲ့အခါ ( x-ray ဖတ်တဲ့အခါ ) ကင်ဆာဆဲလ်တွေရှိနေတဲ့ အပိုင်းကိုပဲ ဓါတ်ရောင်ခြည်သက်ရောက်စေပြီး၊ တခြား ကာင်းတဲ့ ကျန်းမာနေတဲ့ ဆဲလ်စ် (cells) တွ တစ်ရှုး(tissues) တွကို ဓါတ်ရောင်ခြည်မသင့်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ သတ္တုပြားကို ပာတာပါ။ ဆရာ၀န်တွေဟာ လူနာတဦးချင်းစီပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေ မတူကွဲပြားတဲ့ block တွကိုသုံးဖို ၊ လိုအပ်သလိုညွှန်ကြားတာဖြစ်ပါတယ်။ စက်ကိုင်တဲ့သူဟာ ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားထားတဲ့ အဲဒီ block နဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို စက်ထဲကို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့အခါမှာ ၊ Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲက သက်ဆိုင်ရာလူနာကို ဓါတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ ဘယ်လောက်ပေးရမလဲဆိုတာကို တွက်ချက်တာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီမတော်မတမှုဖြစ်စဉ်မှာ အဲဒီလို ဓါတ်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသက်ရောက်စေတဲ့အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေကြည့်လိုက်တော့၊ ဆာ့ဖ်၀ဲ နားလည်မှုလွဲစေမယ့် ပုံစံမျိုးနဲ operator တွကို data input လုပ်ခွင့်ပေးထားတဲ့ ပဿနာဖြစ်ကြောင်း သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲက ပုံဖေါ်ပေးတဲ့ block တွမှာ အပေါက်(hole) တွ ပါသလိုဖြစ်နေခဲ့ပြီး၊ လူနာရဲ့ မလိုအပ်တဲ့နေရာတွေကိုပါ ဓါတ်ရောင်ခြည်ကျရောက်စေခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ တနေ ကို လူနာတစ်ရာလောက် ကုသပေးနေတဲ့ အဲဒီဆေးရုံကြီးမှာ operator တစ်ရောက်ချင်းစီရဲ့ data ရိုက်ပုံ သွင်းပုံတွေကြောင့် လူနာပေါင်းဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရတယ် (ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်ခဲ့ရတယ်) ဆိုတာ အတိအကျ ပာဖို တာင် ခပ်ခက်ခက်ပါ။ အသေးစိပ်သိချင်တယ်ဆိုရင်တော့ March 2004 ထုတ်၊ eWEEK ရဲ့ ဆာင်းပါး http://www.findarticles.com/p/articles/mi_zdewk/is_200403/ai_ziff121063 မှာ ဖတ်ကြည့်ပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့အမှားကြောင့် ဒါမှမဟုတ် အားနည်းချက်ကြောင့် ဖစ်ခဲ့ရတဲ့ အလားတူ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှု အဖြစ်အပျက်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ ဥပမာတခုကတော့ ကနေဒါနဲ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ၁၉၈၅-၈၇ အတွင်း အဲဒီလိုပဲ ကွန်ပြူတာထိန်းချုပ်တဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည်ကုသရေးစက် Therac-25 ဟာ လူနာ ခာက်ရောက်ကို အလွန်များပြားတဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည် သင့်စေခဲ့ပြီး၊ အဲဒီအဖြစ်အပျက်ကို ဆးကုသရေးဆိုင်ရာ စက်တွေပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ ၃၅ နှစ်တာကာလအတွင်း အဆိုး၀ါးဆုံး မတော်တဆမှု လို သတ်မှတ်ခဲ့ရပါတယ်။ (REF: Nancy Leveson, Safeware: System Safety and Computers, Addison-Wesley, 1995)
Roundoff Problem
၁၉၉၀ မှာဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပထမပင်လယ်ကွေ စစ်ပွဲ(Gulf War I)မှာ မန်မြန်ဆန်ဆန် နဲ အချိန်ကိုက် စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက်ဆိုပြီး အမေရိကန်ရဲ့ သဲကန္တာရမုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရေး (Operation Desert Storm) မှာ၊ အဆင့်မြင့်ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ နည်းပညာတွေကို အသုံးချခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီထဲက တစိပ်တပိုင်းကတော့ ပက်ထြီးရော့ လကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဒုံးကျည်စနစ် (Patriot missile air defence system) ပဲဖြစ်ပါတယ်။ [“ဒါနဲ နစမ်းပါဦး။ patriot ဆိုတာ မျိုးချစ် လို အဓိပ္ပါယ်ရတာ လူတိုင်းလိုလို သိနေတာပဲ၊ ခင်ဗျားက ဘာလို အဆန်းထွင်ပြီး အသံထွက်အတိုင်း ရးထားတာလဲဗျ” လို မိတ်ဆွေတချို က မးခွန်း ထုတ်ကောင်း ထုတ်ချင်ကြမှာပါ။ ‘အဲဒီ စကားလုံးကို၊ အဲဒီနေရာမှာ၊ အဲဒီ အဓိပ္ပါယ် နဲ သုံးထားတာမဟုတ်ပဲ နာမည်အနေနဲ သုံးထားတာဖြစ်လို ပါ’ လို ဖပါရစေ။]
၁၉၉၁-ခု ဖဖ၀ါရီ ၂၅-ရက် ညမှာ၊ ဆာ်ဒီအာရေးဗီးယားနိုင်ငံ ဒါဟရန်ဒေသမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ အမေရိကန် စစ်စခန်းတခုကို၊ အီရတ်က ပစ်လွှတ်လိုက်တဲ့ စကဒ်(Scud) ဒုံးကျည်တစင်း ထိမှန်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ပစ်လွှတ်လိုက်တဲ့ စကဒ်ဒုံးကျည်ကို ပက်ထြီးရော့ဒုံးကျည်စနစ်ရဲ့ ရဒါ(Radar)တွေက အချိန်မှီထောက်လှမ်းမိပြီး တန်ပြန် ဒုံးခွင်းဒုံးနဲ အလိုအလျောက် ကြားဖြတ် ပစ်မချနိုင်ခဲ့လို ပါပဲ။ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ကြောင့် အမေရိကန်တပ်သားပေါင်း ၂၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့ရပြီး ၁၀၀ နီးပါး ထိခိုက် ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။ ပက်ထြီးရော့ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ဟာ ဘာကြောင့် မျှာ်လင့်ထားသလို အလုပ်မလုပ်သလဲဆိုတာကို အကြောင်းရင်း ရှာလိုက်တော့၊ သူ ရဲ့ ရဒါစနစ် နဲ လမ်းကြောင်းရှာဖွေထောက်လှမ်းရေးစနစ် ဆာ့ဖ်၀ဲမှာ အားနည်းချက်(bug)တခု ရှိနေလို ဆိုတာ သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒီ အားနည်းချက်က ဒီလိုပါ။
• ရဒါစနစ်က ထာက်လှမ်းမိတဲ့ အရာ၀တ္တုရဲ့ အလျင်၊ တည်နေရာ၊ အကွာအေ၀း စတာတွေကို တွက်ချက်ဖို အတွက် လိုအပ်တဲ့ အလွန်တိကျတဲ့ အချိန်တခု မှတ်သားနိုင်မယ့် ကိန်းရှင် (variable) တခုရှိတယ်။
• အချိန်တန်ဘိုး assign လုပ်မယ့် အဲဒီ variable ထဲကို (အချိန်ကို ပိုတိကျအောင်) တစက္ကန် ရဲ့ ဆယ်ပုံတပုံ ယူနစ် (0.1) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သိမ်းဆည်းစေတယ်။
• အဲဒီ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ် run နတဲ့ ကွန်ပြူတာက 24-bit register ကို အသုံးပြုတယ်။
• 0.1 ကို binary စနစ် ဖစ်တဲ့ base-2 နဲ ကိုယ်စားပြု ဖါ်ပြတဲ့အခါ သူဟာ အဆုံးမဲ့ (non-terminating) ဖစ်နေ တယ်။
• ဒါကြောင့် 24-bit fixed point register ထဲမှာ ထည့်သွင်းနိုင်အောင် binary ပုံစံနဲ ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ floating point ထဲက ၂၃ နရာမြောက်ရဲ့ နာက်က ဒဿမနေရာတွေကို ဖတ် (truncate) ပစ်တယ်။
အဲဒီလို ဖတ်ပစ်လို တန်ဘိုး တချို ဆုံးရှုံးသွားမယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို သိမှာပါ။ အဲဒီ တန်ဘိုးက လုံး၀ မများပါဘူး။ တစက္ကန် မှာမှ 2-20 (two to the power minus twenty) စက္ကန် သာ ပျာက်ဆုံး လျာ့ပါး (loss of precision) သွားတာပါ။
• 2 ^ -20 (two to the power minus twenty) = 0.00000095367431640625
• ဒါကြောင့် 24-bit register ကို သုံးထားတဲ့ အဲဒီ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်မှာ ၁-စက္ကန် ဟာ ၀.၉၉၉၉၉၉ စက္ကန် လာက်ပဲ ရှိပါမယ်။ (1 - 0.00000095367431640625 = 0.99999904632568359375)
• အဲဒီလျော့သွားတဲ့တန်ဘိုးဟာ မူလတန်ဘိုးရဲ့ 0.00001% သာရှိပြီး တစ်စက္ကန် ရဲ့ အပုံ တစ်သန်းမှာ တပုံသာ ပျာက်ဆုံး လျာ့ပါး သွားတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို ဆက် တွက်ကြည့်ကြပါစို ။
၁ စက္ကန် မှာ 0.00000095367431640625 စက္ကန် လွဲရင်
၁ နာရီ (၃၆၀၀ စက္ကန် )မှာ 0.00000095367431640625 * 3600 = 0.0034332275390625 စက္ကန် ကွာဟနေပါမယ်။
ဒါကြောင့် နာရီပေါင်း ၁၀၀ ကြာတဲ့အခါမှာ 0.0034332275390625 * 100 = 0.34332275390625 စက္ကန် ကွာဟသွားပါပြီ။
နာရီ တစ်ရာ ပါ်မှာမှ တစ်စက္ကန် ရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံလောက်ပဲ ကွာဟတယ်ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ မများလှဘူးလို ထင်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် 1.7 km/sec ( ၁ စက္ကန် မှာ ၁.၇ ကီလိုမီတာ) နှုန်းအလျင်ရှိတဲ့ စကဒ်ဒုံးကျည်ဟာ အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာ (1700 * 0.34332275390625) မီတာပေါင်း ၅၈၀ ကျာ် (ပေ ၂၀၀၀ နီးပါး) ခရီးနှင်ပြီး ချဉ်းကပ်လာခဲ့ပါပြီ။ ပက်ထြီးရော့ရဲ့ ရဒါစနစ်တွေက အဲဒီ စကဒ်ဒုံးကျည်ကို ထာက်လှမ်းမိပေမယ့်၊ တကယ့်လက်တွေ လာကရဲ့ ပကတိကြာချိန်နဲ ကွန်ပြူတာမှာ မှတ်သားထားတဲ့ အချိန် ကွာဟနေတာကြောင့်၊ ဒုံးကျည်ရဲ့ အလျင် နဲ တည်နေရာကို ဆာ့ဖ်၀ဲက တိကျမှန်ကန်အောင် မတွက်ချက်နိုင်လိုက်ဘူး။ ဒါကြောင့် ဒုံးခွင်းဒုံးစနစ်က အလိုအလျောက် တုံ ပန်ပစ်ချဖို နှာင့်နှေးခဲ့ရပါတော့တယ်။
တချို ကလည်း ဒါဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့ အမှားသက်သက်ချည်းပဲ မဟုတ်ဘူးလို ငင်းချက်ထုတ်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ မူလတုန်းက အဲဒီ ပက်ထြီးရော့စနစ်ကို ဆိုဗီယက်တို ရဲ့ ခရုဇ်ဒုံးကျည် အပါအ၀င် အလယ်အလတ်နဲ အမြင့်ပျံ စစ်လေယာဉ်တွေကို (လိုအပ်ရင်) ပစ်ချနိုင်ဖို ရွ လျားစနစ်တခုအဖြစ် တည်ဆောက် ခဲ့တာပါ။ တစ်နေရာမှာ နာရီနည်းနည်းပဲထား၊ နာက်တစ်နေရာရွှေ ..စသည်ဖြင့်ပေါ့။ ဒါကြောင့် သူ ရဲ့မူလရည်ရွယ်ချက်နဲ မကိုက်ညီတဲ့ နရာမှာ သုံးလို အခုလို ဖစ်ရတာလို ဆိုပါတယ်။ ဘယ်လိုမကိုက်ညီတာလဲဆိုတော့၊ တစ်အချက်က ခရုဇ်ဒုံးကျည်ဟာ တော၀းပစ်ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ ရဲ့ အလျင်ဟာ (စကဒ်ဒုံးကျည်နဲ ယှဉ်ရင်) သိပ်မမြန်ပါဘူး။ စကဒ်ဒုံးကျည်ကတော့ တာတိုပစ်ဖြစ်တဲ့အတွက် ခရုဇ်ဒုံးကျည်ထက် ပိုမြန်ပါတယ်။ နှစ်အချက်က တစ်နေရာမှာ နာရီနည်းနည်းပဲထားဖို ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတဲ့ အဲဒီ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကို တနေရာတည်းမှာ နာရီ တစ်ရာလောက်အထိ run ထားတဲ့အချက်ပါ။ မူလကတော့ “ဒီစနစ်ကို တကြိမ်မှာ ၈-နာရီထက် ပိုကြာအောင် မသုံးဘူး။ တကယ်လို ဆက်တိုက်သုံးမယ်ဆိုရင်လည်း ပုံမှန် restart လုပ်ပေးမယ်” လို ကြံရွယ်ခဲ့ပါတယ်။ အချိန်ကွာဟမှု (time variance) မရှိတော့အောင် ပျာက်သွားအောင်၊ time ကို zero ကို ပန်ထားဖို system ကို re-start လုပ်မယ်ဆိုရင်၊ အချိန် တစ်မိနစ်လောက် ကြာမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက စစ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ တစ်မိနစ်ဆိုတဲ့အချိန်ကို ပးပြီး အဲဒီ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကြီးကို restart လုပ်ဖို ဆိုတာ တကယ်တော့ ဘယ်ဖြစ်နိုင်ပါ့မလဲ။ ဘာပဲပြောပြော အရင်းစစ်တော့ အမြစ်မြေမှာ ဆိုသလို loss of precision နဲ ပတ်သက်ပြီး အရေးထားသင့်သလောက် မထားခဲ့လို ၊ ပာင်းလဲလာနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေနဲ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဖက်ဖက်ကပြည့်စုံအောင် ဆာ့ဖ်၀ဲကို ပင်ဆင်ရေးသား မထားလို အခုလို ဖစ်ရတာလို ပဲ ဆိုရပါမယ်။
Inconsistency problem
၁၉၉၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ရဲ့ မိုင်ယာမီအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လဆိပ်ကနေ အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်း အမှတ်၉၆၅ ဘိုးရင်း (Boeing)757 လယာဉ်ဟာ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ကယ်လီ (Cali) မို အယ်ဖွန်ဆို ဘိုနီးလား အာရဂွန် (Alfonso Bonilla Aragón) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ဦးတည်ပြီး ပျံသန်းထွက်ခွာခဲ့ပါတယ်။ လယာဉ်ဟာ မိုင်ယာမီက ထွက်ခွာချိန်နောက်ကျခဲ့ရတာကြောင့် အတတ်နိုင်ဆုံး စာ ဆိုက်ရောက်စေလိုတဲ့အတွက်၊ ကယ်လီတ၀ိုက်မှာလည်း လငြိမ်နေတာကြောင့် ကယ်လီထိန်းချုပ်ရေးစခန်းက လယာဉ်မှူးကို မူလသတ်မှတ်ထားတဲ့ ချဉ်းကပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်းမဟုတ်ပဲ ပိုနီးတဲ့ ချဉ်းကပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပာင်းပြီးမောင်းမလား လို မးပါတယ်။ လယာဉ်မှူးကလည်း အိုကေပေါ့။ အဲဒီအခါမှာ ဖစ်ချင်တော့ လယာဉ်မှူးက ကွန်ပြူတာစနစ်မှာရှိတဲ့ (လက်ရှိခရီးစဉ်ရဲ့) လယာဉ်ပျံသန်းရေး လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို မတော်တဆ မှားပြီး ဖျက်ပစ်လိုက်မိတယ်။ မပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းအရာရှိက လယာဉ်မှူးကို ကယ်လီရဲ့ မာက်ဖက်မှာရှိတဲ့ တလူ၀ါ (Tuluá) ကို check in လုပ်ဖို ညွှန်ကြားတဲ့အခါ၊ လယာဉ်ပရိုဂရမ်မှာက အဲဒီ Tuluá နဲ ဆိုင်တဲ့အချက်အလက်တွေ မရှိတော့တာကြောင့် လယာဉ်မှူးတွေဟာ ကိုသြဒိနိတ် (coordinates) တန်ဘိုးတွေကို ပျံသန်းရေးဇယား (flight chart) မှာ manualပဲ ရှာရပါတော့တယ်။ ဒီအတွက် လယာဉ်ကို အရှိန် နဲနဲလေးလျော့ချထားလိုက်ပါတယ်။ (အရှိန်လျော့ရင် လယာဉ်ဟာ အာက်ကို နဲနဲချင်း နိမ့်ဆင်းလာမှာပေါ့။) သူတို Tuluá ရဲ့ ကိုသြဒိနိတ်တန်ဘိုးတွေကို တွ တဲ့အချိန်မှာ လယာဉ်ဟာ Tuluá ကို ကျာ်ခဲ့ပြီ။ ဒါကြောင့် လယာဉ်မှူးတွေဟာ ပျံသန်းရေးလမ်းကြောင်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပရိုဂရမ်ပြန်သွင်းဖို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အနီးဆုံး နာက်ထပ် check in ပွိုင့် (နေရာ/မြို /ရေဒီယိုအချက်ပြစနစ်..etc) တခုကို flight chart မှာ ရှာတဲ့အခါ ROZO ဆိုတာကို သွားတွေ ရတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လယာဉ်မှူးဟာ ဇယားမှာပြထားတဲ့ ROZO အတွက်ကုဒ် R ကို လယာဉ်စီမံခန် ခွဲရေးစနစ် (Flight Management System) ဆာ့ဖ်၀ဲ ထဲကို input အဖြစ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ (R လို ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်ပေါ့ဗျာ။) FMS ထဲမှာက R ဆိုတာ Bogotá အနီးမှာရှိတဲ့ Romeo ကို ကိုယ်စားပြုတာ။ ROZO အတွက် ကုဒ်က FMS ထဲမှာ ROZO လို အပြည့်အစုံ သုံးထားတာဖြစ်တယ်။ Flight Chart နဲ Flight Management System Software ရဲ့ အဲဒီလို အချင်းချင်း ညီညွတ် ကိုက်ညီမှုမရှိတာကို လယာဉ်မှူးတွေကလည်း ဘယ်သိထားပါ့မလဲ။ အကျိုးဆက်ကတော့ တာင်ကုန်းတွေထူထပ်မြင့်မားလှတဲ့ Romeo အရပ်ကို ဦးတည်ပြီး အလိုအလျောက်မောင်းစနစ် (autopilot)က လယာဉ်ကို မာင်းနှင်သွားပါတော့တယ်။ လယာဉ်မှူးဟာ တာင်တန်းကြီးကို သတိထားမိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ လယာဉ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး အမြင့်ကို ဆွဲတင်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် မလွတ်တော့ပါဘူး။ အဲဒီမှာ မီတာ ၃၀၀၀ (ပေ ၉၈၀၀) လာက်အမြင့်ရှိတဲ့ တာင်ရဲ့ တာင်ထွတ်ပိုင်းကို လယာဉ်ဟာ ၀င်တိုက်မိပါတော့တယ်။ ဒီကြေကွဲစရာ မတော်တဆမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၅၉ ဦး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။
နိဂုံး
ဒါတွေဟာဆော့ဖ်၀ဲကြောင့် ဖစ်တာမဟုတ်ဘူး ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့သူတွေကြောင့်ဖြစ်တာ လို တချို ကဆိုပါလိမ့်မယ်။ မှန်ပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားသူတွေဟာ သူတို ရးတဲ့ဆော့ဖ်၀ဲနဲ ပတ်သက်လို အပြည့်အ၀ လုံးလုံးလျားလျား တာ၀န်ရှိသူတွေဖြစ်ပါတယ်။ တာ၀န်လည်းယူရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ကျင့်၀တ်သိက္ခာပိုင်းနဲ လူမှုရေးဆိုင်ရာအကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဘာသာရပ်တွေမှာ ထည့်သွင်းလေ့လာတာပေါ့။ နှလုံးခုန်နှုန်း ထိန်းညှိစက်တွေ၊ ကားတွေ လယာဉ်တွေ၊ ဘရိတ်(brake)စနစ်တွေ၊ ဒုံးကျည်ချိန်ရွယ်ပစ်ခတ်တဲ့စနစ်တွေ၊ ဆးပညာဆိုင်ရာကရိယာတွေ၊ မာင်းသူမဲ့ သယ်ယူပို ဆာင်ရေးစနစ်တွေ၊ အထပ်မြင့်ဓါတ်လှေကားစနစ်တွေ၊ စက်ရုပ်တွေ နဲ စက်မှုထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းခွင်တွေအထိ ဆာ့ဖ်၀ဲဟာ ထဲထဲ၀င်၀င် နရာယူထားတဲ့အတွက်၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲ တခုခု မှားလိုက်တာနဲ အကျိုးဆက်ဟာ ဆိုး၀ါးပြင်းထန်လှပါတယ်။ ဒါကြောင့်ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေဟာ “ဒီဆော့ဖ်၀ဲက တခုခု မှားခဲ့ရင် လူ အသက်ဆုံးရှုံးစေနိုင်သလား၊ ဒုက္ခိတဖြစ်သွားစေနိုင်သလား၊ ငွကြေးဆုံးရှုုံးမှု အကြီးအကျယ်ဖြစ်စေနိုင်သလား” ဆိုတာ လးလေးနက်နက် မးခွန်းထုတ်သင့်ပါတယ်။ ကိုယ်ရေးထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲကို တတ်နိုင်သမျှ ထာင့်ပေါင်းစုံက စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ ရှုပ်ထွေးမှုမြင့်မားတဲ့ စနစ်တွေမှာ ဖစ်နိုင်ခြေရှိသမျှအားလုံးကို ကုန်စင်ပြည့်စုံအောင် စမ်းသပ်စစ်ဆေး ဖို ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် testing တခုတည်းနဲ လည်း မလုံလောက်ပါဘူး။ ရှ ကလူတွေရဲ့ အတွေ အကြုံ၊ တခြားသူတွေရဲ့ အကြံညာဏ် အမြင်ရှုဒေါင့်၊ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ရဲ့ အတိတ်က အတွေ အကြုံ အမှား စတာတွေကို လက်တွေ အသုံးချနိုင်တဲ့ သင်္ခန်းစာတွေအဖြစ် ပာင်းလဲ ထုတ်နှုတ်ယူနိုင်စွမ်းရှိရပါမယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတစ်ရောက်ဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာရင့်ကျက်ပြည့်၀သူ၊ ကျင့်၀တ်သိက္ခာလေးစားလိုက်နာသူ နဲ ကိုယ်လုပ်တဲ့ အလုပ်အပေါ် တာ၀န်ယူ တာ၀န်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖစ်သင့်ပါတယ်။ ဆးပညာလောကနဲ တခြားအရေးကြီးတဲ့ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နယ်ပယ်တွေမှာ သက်ဆိုင်ရာအလုပ်ကိုလုပ်ဖို အသိအမှတ်ပြုလိုင်စင် လိုပါတယ်။ ခက်တာက ဒီလောက်အရေးကြီးတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ လာကမှာတော့ အဲဒီလိုမျိုးရှိတာမတွေ ရပါဘူး။ “ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတစ်ရောက်အတွက် လိုင်စင် ရှိသင့် မရှိသင့်ဆိုတာတော့ မသိဘူး။ ရှိသင့်တယ်ဆိုရင်တောင် ကျုပ်အတွက်တော့ လုံး၀မလိုဘူးဗျ။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ကျုပ်က software engineer မဟုတ်ဘူး။ software developer” လို တချို က ဆိုကြလေမလားမသိဘူး မိတ်ဆွေတို ရ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
REFERECNE: Principles of Computer Science, Carl Reynolds and Paul Tymann, 2008, Chapter 9 Social Issues, Can Computers Kill? ကို အခြေခံ၍ ရးပါသည်။
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ သြဂုတ်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
မိတ်ဆွေဟာ အဆင့်မြင့် လယာဉ်တစီးပေါ်ကို တက်လိုက်ပြီဆိုတာနဲ ၊ မာင်းသူမဲ့ အမြန်ရထားတစီးပေါ်ခြေချလိုက်ပြီဆိုတာနဲ ဒါမှမဟုတ်လဲ နာက်ဆုံးပေါ် ရာဂါရှာဖွေကုသရေးစက်ကြီးတွေသုံးပြီး မိတ်ဆွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ ပတ်သက်လို စစ်ဆေးကုသဖို စတင်လိုက်တဲ့ အခါမျိုးတွေမှာ မိတ်ဆွေရဲ့ အသက်ကို ဆာ့ဖ်၀ဲ တခုခုအပေါ် လုံး၀နီးပါး ပုံအပ်လိုက်ရပြီ ဆိုတာ မိတ်ဆွေ သတိထားမိပါသလား။ ဒီကနေ ခတ်သစ်ကမ္ဘာမှာ ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေဟာ လူ အသုံးဆောင် ပစ္စည်းတွေ၊ ဆးပညာဆိုင်ရာ ကရိယာတွေ၊ စစ်လက်နက်တွေအထိ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် ပါ၀င်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့အတွက်၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲတွေရဲ့ အရည်အသွေး နဲ ပတ်သက်ပြီး သူတို ရဲ့ စိတ်ချယုံကြည်နိုင်စွမ်းနဲ ပတ်သက်လို အသည်းအသန် မးခွန်းထုတ်စရာတွေ ဖစ်လာနေပါတယ်။ တကယ်တော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိသမျှ ဘယ်ဆော့ဖ်၀ဲမှ အမှားမကင်းပါဘူး။ အများအားဖြင့်တော့ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသူတွေ တွ လ့ရှိတဲ့အမှားတွေဟာ ကံမကောင်းအကြောင်းမလှလို ဖစ်ရပေမယ့် ပန်ပြင်ဆင်လို ရတဲ့ အမှားတွေသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း မကြာခဏဆိုသလို တချို ဆာ့ဖ်၀ဲအမှားတွေဟာ သိပ်ကို ဆိုး၀ါးပြင်းထန်လှတဲ့ အခါတွေလည်းရှိပါတယ်။ တချို အမှားတွေက တာ့သိပ်ကို တန်ဘိုးကြီးမားလွန်းပြီး လူ အသက်တွေနဲ ပါ ရင်းခဲ့ရတဲ့အမှားတွေပေါ့။
Metric Mixup Problem
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၁-ရက်မှာ နာဆာ (NASA)က လွှတ်တင်ခဲ့တဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ် ရာသီဥတုလေ့လာရေး ဂိုဟ်ပတ်ယာဉ် (Mars Climate Orbiter) ဟာ၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃-ရက် မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကို ချဉ်းကပ်နေစဉ်မှာပဲ ပျက်ကျ ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ ပျက်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက နာဆာရဲ့ အာကာသယာဉ်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ နဲ အာသာသယာဉ် လမ်းကြောင်း ထိန်းသိမ်းလမ်းညွှန်ရေးအဖွဲ နှစ်ဖွဲ က မတူညီတဲ့ တိုင်းတာရေးစနစ်တွေကို သုံးထားတဲ့ အတွက်ကြောင့်ပါ။ တဖွဲ က English Unit (foot, pound, second – FPS) စနစ်ကိုသုံးပြီး၊ နာက်တဖွဲ က Metric Unit (meter, kilogram, second - MKS) စနစ်ကို သုံးထားတာကြောင့်လို ဆိုပါတယ်။ (REF: http://mars.jpl.nasa.gov/msp98/news/mco990930.html) အာကာသယာဉ်ပေါ်မှာရှိတဲ့ ပျံသန်းရေစနစ် ဆာ့ဖ်၀ဲက ရွ လျားဖို လိုအပ်တဲ့ အား (force)နဲ ပတ်သက်ပြီး ညွှန်ကြားချက်ကို လက်ခံတဲ့အခါ metric unit တခုဖြစ်တဲ့ newton (N) နဲ လက်ခံပါတယ်။ နာဆာရဲ့ မပြင်ထိမ်းချုပ်ရေးစခန်းက အဲဒီညွှန်ကြားချက်ပေးတဲ့အခါ Imperial Unit or British Unit ဖစ်တဲ့ pound-force (lbf) နဲ ပးပါတယ်။ အကျိုးဆက်ကတော့ ယာဉ်ဟာ မူလက ရည်မှန်းသတ်မှတ်ထားတဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအမြင့်ထက် အများကြီးနိမ့်တဲ့ အမြင့် (altitude) ဖစ်တဲ့ အင်္ဂါဂြိုလ် အပေါ်ပိုင်းလေထုအလွှာထဲကို ချဉ်းနင်း၀င်ရောက်ခဲ့တာကြောင့် ပတ်၀န်းကျင် လထုရဲ့ဒဏ်အား ( atmospheric stresses) တွ ကိုခံရပြီး ယာဉ်ဟာ တစစီ ပုတ်ထွက် ပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး အဲဒီလို အမှားမျိုးကို “စံ မတူညီတဲ့ တိုင်းတာရေးစနစ်တွေကို ရာပြီးသုံးလို ဖစ်ရတဲ့ ပဿနာ metric mixup problem” လို ခါ်တွင်ခဲ့ပါတယ်။
Weak Logic Check
တခါ သူနဲ တွဲလျက်ပရောဂျက်ဖြစ်တဲ့ ၁၉၉၉ ဇန်န၀ါရီ ၃-ရက်နေ မှာ နာဆာက လွှတ်တင်ခဲ့တဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်၀င်ရိုးစွန်းဆင်းယာဉ် (Mars Polar Lander)ဟာလည်း၊ အင်္ဂါဂြိုဟ် ရာသီဥတု လ့လာရေးယာဉ် ပျက်ကျပြီး နာက်နှစ်လခွဲလောက်အကြာ ၁၉၉၉ခု ဒီဇင်ဘာ ၃-ရက်နေ မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ကို ဆင်းသက်ဖို ကျိုးစားစဉ်မှာပဲ ပျက်ကျခဲ့ပြန်ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ယာဉ်ဟာ အမြင့်ပေ ၁၃၀ လာက်မှာ ရှိနေသေးလျက်နဲ ၊ ယာဉ်မှာ တပ်ဆင်ထားတဲ့ ခထောက်သုံးချောင်းရဲ့ အာရုံခံစနစ်(magnetic sensor)တွေက အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ မျက်နှာပြင်နဲ ထိပြီ ဆိုပြီး မှားယွင်းအချက်ပေးတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ယာဉ်ရဲ့ စက် (engine) ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်က၊ (ကျဆင်းနေတဲ့ အရှိန်လျော့ကျသွားအောင် ယာဉ်ရွေ လျားနေတဲ့ လမ်းကြောင်းရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း တွန်းကန်ထားပေးတဲ့) အရှိန်သတ် ဒုံးကျည်တွေ (retro rockets) ကို ပိတ် ပစ်လိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၄၀ (ပေ ၁၃၀ ခန် ) လာက်အမြင့်မှာ တစ်စက္ကန် ၁၃ မီတာနှုန်း ( 13 meter per second) အလျင် (velocity) နဲ ချဉ်းကပ်လာနေတဲ့ယာဉ်ဟာ၊ အရှိန်သတ်ဒုံးကျည်တွေရဲ့အား မပါတော့တာကြောင့် ၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေဆွဲအားရဲ့ဒဏ်ကို ပိုခံရပြီး၊ တကယ်ဆင်းသက်ရမယ့် အလျင် 2.4 meter per second ထက် ဆယ်ဆလောက်ပိုတဲ့့၊ 22 meter per second (တနာရီကို မိုင် ၅၀ လာက်) နှုန်းနဲ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ကို အရှိန်ပြင်းပြင်း ကျရောက် ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တော့ အာရုံခံကရိယာတွေရဲ့ မှားယွင်းအချက်ပြနိုင်ခြေတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး ဆာ့ဖ်၀ဲက ပည့်ပြည့်စုံစုံ ကာင်းကောင်းမွန်မွန် မကိုင်တွယ် မစစ်ဆေးလို အခုလို ဖစ်ရတာပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့အမှားကြောင့် အဲဒီ Mars ဂိုလ်လေ့လာရေး အာကာသယာဉ် နှစ်စီး ပျက်စီးခဲ့မှုဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၈၀ လာက် အလဟဿ ဆုံးရှုံးစေခဲ့တယ်လို သိရပါတယ်။ (REF: http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4522291.stm)
Self-intersecting shape outline problem
သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ နို၀င်ဘာလတုန်းက၊ ပနားမားနိုင်ငံ (Panama) ရဲ့ အမျိုးသားကင်ဆာသိပ္ပံ (National Cancer Institute) မှာ၊ ကင်ဆော၀ဒနာရှင် ၂၈ ရာက်ကို ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားတာထက် အများကြီးပိုတဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ ပးမိခဲ့တယ်။ အဲဒီရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် အနည်းဆုံး လူနာငါးဦးသေဆုံးခဲ့ရပြီး တခြားကျန်တဲ့ လူနာတွေလည်း ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်လို ရာဂါ နာက်ဆက်တွဲ ၀ဒနာဆိုးကျိုးတွေ အကြီးအကျယ်ခံစား လိုက်ရတယ်လို အမေရိကန် အစားအသောက်နဲ ဆး၀ါးထိမ်းသိမ်းကွပ်ကွဲရေးဌာန (U.S Food and
Drug Administration - FDA) ကဆိုပါတယ်။ (REF: http://www.fda.gov/cdrh/ocd/panamaradexp.html, July 6, 2001)
အကြောင်းရင်းကို စုံစမ်းစစ်ဆေးကြည့်လိုက်တော့၊ ဓါတ်ကင်တဲ့စက် (Theratronics Cobalt-60) ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ Multidata ဆိုတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့ algorithm အမှားကြောင့်ဆိုတာ သွားတွေ ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီ Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲမှာ စက်ကိုင်တဲ့သူ(Theratronics Cobalt-60 ရဲ့ operator) တွ ကို “block” နဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်အလက် ကိန်းဂဏန်းတွေကို ထည့်သွင်းခွင့် ပးထားတယ်။ “block” ဆိုတာ၊ လူနာကို ဓါတ်ကင်တဲ့အခါ ( x-ray ဖတ်တဲ့အခါ ) ကင်ဆာဆဲလ်တွေရှိနေတဲ့ အပိုင်းကိုပဲ ဓါတ်ရောင်ခြည်သက်ရောက်စေပြီး၊ တခြား ကာင်းတဲ့ ကျန်းမာနေတဲ့ ဆဲလ်စ် (cells) တွ တစ်ရှုး(tissues) တွကို ဓါတ်ရောင်ခြည်မသင့်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ သတ္တုပြားကို ပာတာပါ။ ဆရာ၀န်တွေဟာ လူနာတဦးချင်းစီပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေ မတူကွဲပြားတဲ့ block တွကိုသုံးဖို ၊ လိုအပ်သလိုညွှန်ကြားတာဖြစ်ပါတယ်။ စက်ကိုင်တဲ့သူဟာ ဆရာ၀န်ညွှန်ကြားထားတဲ့ အဲဒီ block နဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို စက်ထဲကို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့အခါမှာ ၊ Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲက သက်ဆိုင်ရာလူနာကို ဓါတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ ဘယ်လောက်ပေးရမလဲဆိုတာကို တွက်ချက်တာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီမတော်မတမှုဖြစ်စဉ်မှာ အဲဒီလို ဓါတ်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသက်ရောက်စေတဲ့အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေကြည့်လိုက်တော့၊ ဆာ့ဖ်၀ဲ နားလည်မှုလွဲစေမယ့် ပုံစံမျိုးနဲ operator တွကို data input လုပ်ခွင့်ပေးထားတဲ့ ပဿနာဖြစ်ကြောင်း သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် Multidata ဆာ့ဖ်၀ဲက ပုံဖေါ်ပေးတဲ့ block တွမှာ အပေါက်(hole) တွ ပါသလိုဖြစ်နေခဲ့ပြီး၊ လူနာရဲ့ မလိုအပ်တဲ့နေရာတွေကိုပါ ဓါတ်ရောင်ခြည်ကျရောက်စေခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ တနေ ကို လူနာတစ်ရာလောက် ကုသပေးနေတဲ့ အဲဒီဆေးရုံကြီးမှာ operator တစ်ရောက်ချင်းစီရဲ့ data ရိုက်ပုံ သွင်းပုံတွေကြောင့် လူနာပေါင်းဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရတယ် (ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်ခဲ့ရတယ်) ဆိုတာ အတိအကျ ပာဖို တာင် ခပ်ခက်ခက်ပါ။ အသေးစိပ်သိချင်တယ်ဆိုရင်တော့ March 2004 ထုတ်၊ eWEEK ရဲ့ ဆာင်းပါး http://www.findarticles.com/p/articles/mi_zdewk/is_200403/ai_ziff121063 မှာ ဖတ်ကြည့်ပါ။ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့အမှားကြောင့် ဒါမှမဟုတ် အားနည်းချက်ကြောင့် ဖစ်ခဲ့ရတဲ့ အလားတူ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှု အဖြစ်အပျက်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ ဥပမာတခုကတော့ ကနေဒါနဲ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ၁၉၈၅-၈၇ အတွင်း အဲဒီလိုပဲ ကွန်ပြူတာထိန်းချုပ်တဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည်ကုသရေးစက် Therac-25 ဟာ လူနာ ခာက်ရောက်ကို အလွန်များပြားတဲ့ ဓါတ်ရောင်ခြည် သင့်စေခဲ့ပြီး၊ အဲဒီအဖြစ်အပျက်ကို ဆးကုသရေးဆိုင်ရာ စက်တွေပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ ၃၅ နှစ်တာကာလအတွင်း အဆိုး၀ါးဆုံး မတော်တဆမှု လို သတ်မှတ်ခဲ့ရပါတယ်။ (REF: Nancy Leveson, Safeware: System Safety and Computers, Addison-Wesley, 1995)
Roundoff Problem
၁၉၉၀ မှာဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပထမပင်လယ်ကွေ စစ်ပွဲ(Gulf War I)မှာ မန်မြန်ဆန်ဆန် နဲ အချိန်ကိုက် စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက်ဆိုပြီး အမေရိကန်ရဲ့ သဲကန္တာရမုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရေး (Operation Desert Storm) မှာ၊ အဆင့်မြင့်ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ နည်းပညာတွေကို အသုံးချခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီထဲက တစိပ်တပိုင်းကတော့ ပက်ထြီးရော့ လကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဒုံးကျည်စနစ် (Patriot missile air defence system) ပဲဖြစ်ပါတယ်။ [“ဒါနဲ နစမ်းပါဦး။ patriot ဆိုတာ မျိုးချစ် လို အဓိပ္ပါယ်ရတာ လူတိုင်းလိုလို သိနေတာပဲ၊ ခင်ဗျားက ဘာလို အဆန်းထွင်ပြီး အသံထွက်အတိုင်း ရးထားတာလဲဗျ” လို မိတ်ဆွေတချို က မးခွန်း ထုတ်ကောင်း ထုတ်ချင်ကြမှာပါ။ ‘အဲဒီ စကားလုံးကို၊ အဲဒီနေရာမှာ၊ အဲဒီ အဓိပ္ပါယ် နဲ သုံးထားတာမဟုတ်ပဲ နာမည်အနေနဲ သုံးထားတာဖြစ်လို ပါ’ လို ဖပါရစေ။]
၁၉၉၁-ခု ဖဖ၀ါရီ ၂၅-ရက် ညမှာ၊ ဆာ်ဒီအာရေးဗီးယားနိုင်ငံ ဒါဟရန်ဒေသမှာ တပ်စွဲထားတဲ့ အမေရိကန် စစ်စခန်းတခုကို၊ အီရတ်က ပစ်လွှတ်လိုက်တဲ့ စကဒ်(Scud) ဒုံးကျည်တစင်း ထိမှန်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ပစ်လွှတ်လိုက်တဲ့ စကဒ်ဒုံးကျည်ကို ပက်ထြီးရော့ဒုံးကျည်စနစ်ရဲ့ ရဒါ(Radar)တွေက အချိန်မှီထောက်လှမ်းမိပြီး တန်ပြန် ဒုံးခွင်းဒုံးနဲ အလိုအလျောက် ကြားဖြတ် ပစ်မချနိုင်ခဲ့လို ပါပဲ။ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ကြောင့် အမေရိကန်တပ်သားပေါင်း ၂၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့ရပြီး ၁၀၀ နီးပါး ထိခိုက် ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။ ပက်ထြီးရော့ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ဟာ ဘာကြောင့် မျှာ်လင့်ထားသလို အလုပ်မလုပ်သလဲဆိုတာကို အကြောင်းရင်း ရှာလိုက်တော့၊ သူ ရဲ့ ရဒါစနစ် နဲ လမ်းကြောင်းရှာဖွေထောက်လှမ်းရေးစနစ် ဆာ့ဖ်၀ဲမှာ အားနည်းချက်(bug)တခု ရှိနေလို ဆိုတာ သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒီ အားနည်းချက်က ဒီလိုပါ။
• ရဒါစနစ်က ထာက်လှမ်းမိတဲ့ အရာ၀တ္တုရဲ့ အလျင်၊ တည်နေရာ၊ အကွာအေ၀း စတာတွေကို တွက်ချက်ဖို အတွက် လိုအပ်တဲ့ အလွန်တိကျတဲ့ အချိန်တခု မှတ်သားနိုင်မယ့် ကိန်းရှင် (variable) တခုရှိတယ်။
• အချိန်တန်ဘိုး assign လုပ်မယ့် အဲဒီ variable ထဲကို (အချိန်ကို ပိုတိကျအောင်) တစက္ကန် ရဲ့ ဆယ်ပုံတပုံ ယူနစ် (0.1) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သိမ်းဆည်းစေတယ်။
• အဲဒီ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ် run နတဲ့ ကွန်ပြူတာက 24-bit register ကို အသုံးပြုတယ်။
• 0.1 ကို binary စနစ် ဖစ်တဲ့ base-2 နဲ ကိုယ်စားပြု ဖါ်ပြတဲ့အခါ သူဟာ အဆုံးမဲ့ (non-terminating) ဖစ်နေ တယ်။
• ဒါကြောင့် 24-bit fixed point register ထဲမှာ ထည့်သွင်းနိုင်အောင် binary ပုံစံနဲ ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ floating point ထဲက ၂၃ နရာမြောက်ရဲ့ နာက်က ဒဿမနေရာတွေကို ဖတ် (truncate) ပစ်တယ်။
အဲဒီလို ဖတ်ပစ်လို တန်ဘိုး တချို ဆုံးရှုံးသွားမယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို သိမှာပါ။ အဲဒီ တန်ဘိုးက လုံး၀ မများပါဘူး။ တစက္ကန် မှာမှ 2-20 (two to the power minus twenty) စက္ကန် သာ ပျာက်ဆုံး လျာ့ပါး (loss of precision) သွားတာပါ။
• 2 ^ -20 (two to the power minus twenty) = 0.00000095367431640625
• ဒါကြောင့် 24-bit register ကို သုံးထားတဲ့ အဲဒီ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်မှာ ၁-စက္ကန် ဟာ ၀.၉၉၉၉၉၉ စက္ကန် လာက်ပဲ ရှိပါမယ်။ (1 - 0.00000095367431640625 = 0.99999904632568359375)
• အဲဒီလျော့သွားတဲ့တန်ဘိုးဟာ မူလတန်ဘိုးရဲ့ 0.00001% သာရှိပြီး တစ်စက္ကန် ရဲ့ အပုံ တစ်သန်းမှာ တပုံသာ ပျာက်ဆုံး လျာ့ပါး သွားတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို ဆက် တွက်ကြည့်ကြပါစို ။
၁ စက္ကန် မှာ 0.00000095367431640625 စက္ကန် လွဲရင်
၁ နာရီ (၃၆၀၀ စက္ကန် )မှာ 0.00000095367431640625 * 3600 = 0.0034332275390625 စက္ကန် ကွာဟနေပါမယ်။
ဒါကြောင့် နာရီပေါင်း ၁၀၀ ကြာတဲ့အခါမှာ 0.0034332275390625 * 100 = 0.34332275390625 စက္ကန် ကွာဟသွားပါပြီ။
နာရီ တစ်ရာ ပါ်မှာမှ တစ်စက္ကန် ရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံလောက်ပဲ ကွာဟတယ်ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ မများလှဘူးလို ထင်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် 1.7 km/sec ( ၁ စက္ကန် မှာ ၁.၇ ကီလိုမီတာ) နှုန်းအလျင်ရှိတဲ့ စကဒ်ဒုံးကျည်ဟာ အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာ (1700 * 0.34332275390625) မီတာပေါင်း ၅၈၀ ကျာ် (ပေ ၂၀၀၀ နီးပါး) ခရီးနှင်ပြီး ချဉ်းကပ်လာခဲ့ပါပြီ။ ပက်ထြီးရော့ရဲ့ ရဒါစနစ်တွေက အဲဒီ စကဒ်ဒုံးကျည်ကို ထာက်လှမ်းမိပေမယ့်၊ တကယ့်လက်တွေ လာကရဲ့ ပကတိကြာချိန်နဲ ကွန်ပြူတာမှာ မှတ်သားထားတဲ့ အချိန် ကွာဟနေတာကြောင့်၊ ဒုံးကျည်ရဲ့ အလျင် နဲ တည်နေရာကို ဆာ့ဖ်၀ဲက တိကျမှန်ကန်အောင် မတွက်ချက်နိုင်လိုက်ဘူး။ ဒါကြောင့် ဒုံးခွင်းဒုံးစနစ်က အလိုအလျောက် တုံ ပန်ပစ်ချဖို နှာင့်နှေးခဲ့ရပါတော့တယ်။
တချို ကလည်း ဒါဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲရဲ့ အမှားသက်သက်ချည်းပဲ မဟုတ်ဘူးလို ငင်းချက်ထုတ်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ မူလတုန်းက အဲဒီ ပက်ထြီးရော့စနစ်ကို ဆိုဗီယက်တို ရဲ့ ခရုဇ်ဒုံးကျည် အပါအ၀င် အလယ်အလတ်နဲ အမြင့်ပျံ စစ်လေယာဉ်တွေကို (လိုအပ်ရင်) ပစ်ချနိုင်ဖို ရွ လျားစနစ်တခုအဖြစ် တည်ဆောက် ခဲ့တာပါ။ တစ်နေရာမှာ နာရီနည်းနည်းပဲထား၊ နာက်တစ်နေရာရွှေ ..စသည်ဖြင့်ပေါ့။ ဒါကြောင့် သူ ရဲ့မူလရည်ရွယ်ချက်နဲ မကိုက်ညီတဲ့ နရာမှာ သုံးလို အခုလို ဖစ်ရတာလို ဆိုပါတယ်။ ဘယ်လိုမကိုက်ညီတာလဲဆိုတော့၊ တစ်အချက်က ခရုဇ်ဒုံးကျည်ဟာ တော၀းပစ်ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ ရဲ့ အလျင်ဟာ (စကဒ်ဒုံးကျည်နဲ ယှဉ်ရင်) သိပ်မမြန်ပါဘူး။ စကဒ်ဒုံးကျည်ကတော့ တာတိုပစ်ဖြစ်တဲ့အတွက် ခရုဇ်ဒုံးကျည်ထက် ပိုမြန်ပါတယ်။ နှစ်အချက်က တစ်နေရာမှာ နာရီနည်းနည်းပဲထားဖို ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတဲ့ အဲဒီ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကို တနေရာတည်းမှာ နာရီ တစ်ရာလောက်အထိ run ထားတဲ့အချက်ပါ။ မူလကတော့ “ဒီစနစ်ကို တကြိမ်မှာ ၈-နာရီထက် ပိုကြာအောင် မသုံးဘူး။ တကယ်လို ဆက်တိုက်သုံးမယ်ဆိုရင်လည်း ပုံမှန် restart လုပ်ပေးမယ်” လို ကြံရွယ်ခဲ့ပါတယ်။ အချိန်ကွာဟမှု (time variance) မရှိတော့အောင် ပျာက်သွားအောင်၊ time ကို zero ကို ပန်ထားဖို system ကို re-start လုပ်မယ်ဆိုရင်၊ အချိန် တစ်မိနစ်လောက် ကြာမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက စစ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ တစ်မိနစ်ဆိုတဲ့အချိန်ကို ပးပြီး အဲဒီ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကြီးကို restart လုပ်ဖို ဆိုတာ တကယ်တော့ ဘယ်ဖြစ်နိုင်ပါ့မလဲ။ ဘာပဲပြောပြော အရင်းစစ်တော့ အမြစ်မြေမှာ ဆိုသလို loss of precision နဲ ပတ်သက်ပြီး အရေးထားသင့်သလောက် မထားခဲ့လို ၊ ပာင်းလဲလာနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေနဲ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဖက်ဖက်ကပြည့်စုံအောင် ဆာ့ဖ်၀ဲကို ပင်ဆင်ရေးသား မထားလို အခုလို ဖစ်ရတာလို ပဲ ဆိုရပါမယ်။
Inconsistency problem
၁၉၉၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ရဲ့ မိုင်ယာမီအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လဆိပ်ကနေ အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်း အမှတ်၉၆၅ ဘိုးရင်း (Boeing)757 လယာဉ်ဟာ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ကယ်လီ (Cali) မို အယ်ဖွန်ဆို ဘိုနီးလား အာရဂွန် (Alfonso Bonilla Aragón) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ဦးတည်ပြီး ပျံသန်းထွက်ခွာခဲ့ပါတယ်။ လယာဉ်ဟာ မိုင်ယာမီက ထွက်ခွာချိန်နောက်ကျခဲ့ရတာကြောင့် အတတ်နိုင်ဆုံး စာ ဆိုက်ရောက်စေလိုတဲ့အတွက်၊ ကယ်လီတ၀ိုက်မှာလည်း လငြိမ်နေတာကြောင့် ကယ်လီထိန်းချုပ်ရေးစခန်းက လယာဉ်မှူးကို မူလသတ်မှတ်ထားတဲ့ ချဉ်းကပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်းမဟုတ်ပဲ ပိုနီးတဲ့ ချဉ်းကပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပာင်းပြီးမောင်းမလား လို မးပါတယ်။ လယာဉ်မှူးကလည်း အိုကေပေါ့။ အဲဒီအခါမှာ ဖစ်ချင်တော့ လယာဉ်မှူးက ကွန်ပြူတာစနစ်မှာရှိတဲ့ (လက်ရှိခရီးစဉ်ရဲ့) လယာဉ်ပျံသန်းရေး လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို မတော်တဆ မှားပြီး ဖျက်ပစ်လိုက်မိတယ်။ မပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းအရာရှိက လယာဉ်မှူးကို ကယ်လီရဲ့ မာက်ဖက်မှာရှိတဲ့ တလူ၀ါ (Tuluá) ကို check in လုပ်ဖို ညွှန်ကြားတဲ့အခါ၊ လယာဉ်ပရိုဂရမ်မှာက အဲဒီ Tuluá နဲ ဆိုင်တဲ့အချက်အလက်တွေ မရှိတော့တာကြောင့် လယာဉ်မှူးတွေဟာ ကိုသြဒိနိတ် (coordinates) တန်ဘိုးတွေကို ပျံသန်းရေးဇယား (flight chart) မှာ manualပဲ ရှာရပါတော့တယ်။ ဒီအတွက် လယာဉ်ကို အရှိန် နဲနဲလေးလျော့ချထားလိုက်ပါတယ်။ (အရှိန်လျော့ရင် လယာဉ်ဟာ အာက်ကို နဲနဲချင်း နိမ့်ဆင်းလာမှာပေါ့။) သူတို Tuluá ရဲ့ ကိုသြဒိနိတ်တန်ဘိုးတွေကို တွ တဲ့အချိန်မှာ လယာဉ်ဟာ Tuluá ကို ကျာ်ခဲ့ပြီ။ ဒါကြောင့် လယာဉ်မှူးတွေဟာ ပျံသန်းရေးလမ်းကြောင်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပရိုဂရမ်ပြန်သွင်းဖို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အနီးဆုံး နာက်ထပ် check in ပွိုင့် (နေရာ/မြို /ရေဒီယိုအချက်ပြစနစ်..etc) တခုကို flight chart မှာ ရှာတဲ့အခါ ROZO ဆိုတာကို သွားတွေ ရတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လယာဉ်မှူးဟာ ဇယားမှာပြထားတဲ့ ROZO အတွက်ကုဒ် R ကို လယာဉ်စီမံခန် ခွဲရေးစနစ် (Flight Management System) ဆာ့ဖ်၀ဲ ထဲကို input အဖြစ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ (R လို ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်ပေါ့ဗျာ။) FMS ထဲမှာက R ဆိုတာ Bogotá အနီးမှာရှိတဲ့ Romeo ကို ကိုယ်စားပြုတာ။ ROZO အတွက် ကုဒ်က FMS ထဲမှာ ROZO လို အပြည့်အစုံ သုံးထားတာဖြစ်တယ်။ Flight Chart နဲ Flight Management System Software ရဲ့ အဲဒီလို အချင်းချင်း ညီညွတ် ကိုက်ညီမှုမရှိတာကို လယာဉ်မှူးတွေကလည်း ဘယ်သိထားပါ့မလဲ။ အကျိုးဆက်ကတော့ တာင်ကုန်းတွေထူထပ်မြင့်မားလှတဲ့ Romeo အရပ်ကို ဦးတည်ပြီး အလိုအလျောက်မောင်းစနစ် (autopilot)က လယာဉ်ကို မာင်းနှင်သွားပါတော့တယ်။ လယာဉ်မှူးဟာ တာင်တန်းကြီးကို သတိထားမိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ လယာဉ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး အမြင့်ကို ဆွဲတင်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် မလွတ်တော့ပါဘူး။ အဲဒီမှာ မီတာ ၃၀၀၀ (ပေ ၉၈၀၀) လာက်အမြင့်ရှိတဲ့ တာင်ရဲ့ တာင်ထွတ်ပိုင်းကို လယာဉ်ဟာ ၀င်တိုက်မိပါတော့တယ်။ ဒီကြေကွဲစရာ မတော်တဆမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၅၉ ဦး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။
နိဂုံး
ဒါတွေဟာဆော့ဖ်၀ဲကြောင့် ဖစ်တာမဟုတ်ဘူး ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့သူတွေကြောင့်ဖြစ်တာ လို တချို ကဆိုပါလိမ့်မယ်။ မှန်ပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားသူတွေဟာ သူတို ရးတဲ့ဆော့ဖ်၀ဲနဲ ပတ်သက်လို အပြည့်အ၀ လုံးလုံးလျားလျား တာ၀န်ရှိသူတွေဖြစ်ပါတယ်။ တာ၀န်လည်းယူရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ကျင့်၀တ်သိက္ခာပိုင်းနဲ လူမှုရေးဆိုင်ရာအကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဘာသာရပ်တွေမှာ ထည့်သွင်းလေ့လာတာပေါ့။ နှလုံးခုန်နှုန်း ထိန်းညှိစက်တွေ၊ ကားတွေ လယာဉ်တွေ၊ ဘရိတ်(brake)စနစ်တွေ၊ ဒုံးကျည်ချိန်ရွယ်ပစ်ခတ်တဲ့စနစ်တွေ၊ ဆးပညာဆိုင်ရာကရိယာတွေ၊ မာင်းသူမဲ့ သယ်ယူပို ဆာင်ရေးစနစ်တွေ၊ အထပ်မြင့်ဓါတ်လှေကားစနစ်တွေ၊ စက်ရုပ်တွေ နဲ စက်မှုထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းခွင်တွေအထိ ဆာ့ဖ်၀ဲဟာ ထဲထဲ၀င်၀င် နရာယူထားတဲ့အတွက်၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲ တခုခု မှားလိုက်တာနဲ အကျိုးဆက်ဟာ ဆိုး၀ါးပြင်းထန်လှပါတယ်။ ဒါကြောင့်ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေဟာ “ဒီဆော့ဖ်၀ဲက တခုခု မှားခဲ့ရင် လူ အသက်ဆုံးရှုံးစေနိုင်သလား၊ ဒုက္ခိတဖြစ်သွားစေနိုင်သလား၊ ငွကြေးဆုံးရှုုံးမှု အကြီးအကျယ်ဖြစ်စေနိုင်သလား” ဆိုတာ လးလေးနက်နက် မးခွန်းထုတ်သင့်ပါတယ်။ ကိုယ်ရေးထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲကို တတ်နိုင်သမျှ ထာင့်ပေါင်းစုံက စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ ရှုပ်ထွေးမှုမြင့်မားတဲ့ စနစ်တွေမှာ ဖစ်နိုင်ခြေရှိသမျှအားလုံးကို ကုန်စင်ပြည့်စုံအောင် စမ်းသပ်စစ်ဆေး ဖို ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် testing တခုတည်းနဲ လည်း မလုံလောက်ပါဘူး။ ရှ ကလူတွေရဲ့ အတွေ အကြုံ၊ တခြားသူတွေရဲ့ အကြံညာဏ် အမြင်ရှုဒေါင့်၊ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ရဲ့ အတိတ်က အတွေ အကြုံ အမှား စတာတွေကို လက်တွေ အသုံးချနိုင်တဲ့ သင်္ခန်းစာတွေအဖြစ် ပာင်းလဲ ထုတ်နှုတ်ယူနိုင်စွမ်းရှိရပါမယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတစ်ရောက်ဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာရင့်ကျက်ပြည့်၀သူ၊ ကျင့်၀တ်သိက္ခာလေးစားလိုက်နာသူ နဲ ကိုယ်လုပ်တဲ့ အလုပ်အပေါ် တာ၀န်ယူ တာ၀န်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖစ်သင့်ပါတယ်။ ဆးပညာလောကနဲ တခြားအရေးကြီးတဲ့ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နယ်ပယ်တွေမှာ သက်ဆိုင်ရာအလုပ်ကိုလုပ်ဖို အသိအမှတ်ပြုလိုင်စင် လိုပါတယ်။ ခက်တာက ဒီလောက်အရေးကြီးတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ လာကမှာတော့ အဲဒီလိုမျိုးရှိတာမတွေ ရပါဘူး။ “ဆော့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတစ်ရောက်အတွက် လိုင်စင် ရှိသင့် မရှိသင့်ဆိုတာတော့ မသိဘူး။ ရှိသင့်တယ်ဆိုရင်တောင် ကျုပ်အတွက်တော့ လုံး၀မလိုဘူးဗျ။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ကျုပ်က software engineer မဟုတ်ဘူး။ software developer” လို တချို က ဆိုကြလေမလားမသိဘူး မိတ်ဆွေတို ရ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
REFERECNE: Principles of Computer Science, Carl Reynolds and Paul Tymann, 2008, Chapter 9 Social Issues, Can Computers Kill? ကို အခြေခံ၍ ရးပါသည်။
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ သြဂုတ်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
Sunday, July 7, 2013
ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ နှင့် ကိုင်းကွဲပညာရပ်များ
မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာဘွဲ ဒီဂရီဖြစ်တဲ့ Cambridge Diploma in Computer Science ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်ရဲ့ ကွန်ပြူတာလက်တွေ စမ်းသပ်ခန်း (University of Cambridge, Computer Laboratory) က ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ စတင်သင်ကြားပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာတော့ ၁၉၆၂ ခုနှစ်ရောက်မှ ပါဂျူးတက္ကသိုလ် (Purdue University)က ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ဘွဲ သင်တန်းကို စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ရဲ့ သက်တမ်းဟာ နှစ်ပေါင်း ၆၀-၇၀ ကျာ်ရှိလာပြီပေါ့။ ဒါကြောင့်လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ အတိုင်းအတာတရပ်အထိ ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်မှုရှိနေပါပြီ။ ဒီပညာရပ် ဖွံ ဖိုးလာတာနဲ အမျှ သူနဲ ဆက်စပ်နှီးနွယ်တဲ့ ပညာရပ်ကိုင်းကွဲတွေပါ အမြောက်အများ ပါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ခုထက်ထိလည်း ပါ်ထွက်လာနေဆဲပဲ ဖစ်ပါတယ်။ ဒီတော့ ပထမဆုံးအနေနဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ အရင်ဆုံး စတင်လေ့လာကြည့်ကြပါစို ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ ဂရိုဂရမ်ရေးနည်းတွေကို လ့လာတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလောကအတွက် နိုဘယ်လ်(Nobel) ဆုလိုပဲ ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားလှတဲ့ တားရင်းဆု(Turing Award)ရှင် တရောက်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပြူတာသီအိုရီ သဘောတရားရေးရာမှာ အလွန်ကြွယ်၀သူတရောက်ဖြစ်တဲ့ အက်ဒ်စ်ဂါ ဒဂျစ်ခ်စထြာ (Edsger Dijkstra) ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ခိုင်းနှိုင်းချက် စကားတခွန်းရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့
“နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ် (Astronomy) မှာ နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း (Telecscope) ကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိသလိုပဲ၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာလည်း ကွန်ပြူတာကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ ကိုင်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိနေပါတယ်”
ဆိုတဲ့စကားပါ။
တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုတာ ဘယ်လိုစနစ်မျိုးကိုမဆို နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာဖို ၊ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသုံးချ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ နဲ အတွေးအခေါ်အယူအဆ တွကို ပါင်းထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုအသုံးပြုပြီး လူ ဦးဏှောက်စနစ်၊ စကြာ်၀ဠာစနစ်၊ သက်ရှိစနစ် နဲ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေပါ အပါအ၀င် တခြားစနစ်မျိုးစုံကို လ့လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က မးကောင်းမေးနိုင်တာက “ဥပမာဆိုရင်ဗျာ စကြာ်၀ဠာအကြောင်းနားလည်ဖို အသင့်တော်ဆုံး အကောင်းဆုံး ပညာရေးလမ်းကြောင်းက ရူပဗေဒ မဟုတ်ဘူးလားဗျ။ ရူပဗေဒကို တိုက်ရိုက်မလေ့လာပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုသုံးပြီး စင်္ကြာ၀ဠာကြီးအကြောင်း လ့လာမယ်ဆိုတာ ဖာင့်ဖြောင့်သွားလို ရတဲ့လမ်းကို ရှည်လျားအောင် ရှုပ်ထွေးအောင် တမင်ကွေ ၀ိုက်သွားနေသလို ဖစ်မနေဘူးလားဗျ” ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေနဲ ပတ်သက်ပြီး MIT က သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ပါမောက္ခ စကော့ အာရွန်ဆွန် (Scott Aronson) က အခုလို ရှင်းပြပါတယ်။
“တကယ်တော့ ရူပဗေဒပညာရှင်တွေ လ့တာတဲ့နည်းက အပေါ်ကနေ အာက်ကို တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်လေ့လာတဲ့ပုံစံ ( top-down approach) မျိုးနဲ သွားတာဗျ။ ပုံစံတကျဖြစ်နေတဲ့ မင်တွေ နကျ ပုံမှန်အဖြစ်အပျက်တွေကို လိုက်လံရှာဖွေတယ်။ အဲဒီအဖြစ်အပျက် ကနေ အချက်အလက်တွေကို ထုတ်ယူ ပီး ယဘုယျ ဥပဒေသတွေ အဖြစ် ဖန်တီးတည်ဆောက်လိုက်တယ်။ ပီးတော့မှတခြားအချက်အလက်တွေနဲ ပါင်းစည်းဆက်စပ်ပေးနိုင်မယ့်၊ ပိုမို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်း တဲ့ ဥပဒေသတွေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့အထိ ဖွင့်ဆိုရှင်းပြကြတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒီရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း အလုပ်လုပ်တယ်လို တွးထင်မှတ်ယူလိုက်ဗျာ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘယ်လိုလက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ချက်တွေနဲ မှ သက်သေပြနေဖို မလိုပဲ မှန်ကန်ကြောင်း အလွယ်တကူလက်ခံထားပြီးဖြစ်တဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ဥပဒေသတွေကို အသုံးပြုပြီးတော့ အဖြစ်နိုင်ဆုံး အရိုးရှင်းဆုံးစနစ်တခုနဲ စ’ လိုက်တာပဲ။ ပီးတော့မှ ‘ဘယ်လောက်အထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စနစ်မျိုးကို တို တည်ဆောက်နိုင်မလဲ။ ဒါမှဟုတ် အဲဒီလောက်ထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့စနစ်မျိုးကို တို တည်ဆောက်လို ရပါမလား’ ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ် မးမြန်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ သွားတာပါ”
လို ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် “တူညီတဲ့အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကိုပဲ မတူညီနဲ ပညာရပ် (computer science) ကိုသုံးပြီး မတူညီတဲ လမ်းကြောင်းအသီးသီးကနေ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ ပုံသဏ္ဍန်နဲ ချဉ်းကပ်လေ့လာတာပါ” လို ပဲ ဆိုပါရစေ။
“ကဲကဲ..ဒါဆိုလည်း ကာင်းပါပြီဗျာ။ ပိုရှင်းသွားအောင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ တိတိကျကျ ပာစမ်းပါ” လို ဆိုရင် မိတ်ဆွေကို အရင်ဆုံး တခုတော့ တင်ပြချင်ပါရစေ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်နဲ ပတ်သက်တဲ့ ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက်တွေ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေဟာ ပညာရှင်တွေပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် ဒီဆောင်းပါးမှာ တင်ပြမယ့်အချက်ဟာ မိတ်ဆွေ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူးတာနဲ တူချင်မှ တူမှာပါ။ ဒါပေမယ့် သဘောတရားကတော့ အတူတူပဲဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီသဘောတရား အနှစ်သာရကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုပညာရပ် (computing) နဲ နှီးနွယ်ဆက်စပ်နေတဲ့ သီအိုရီသဘောတရားပိုင်း နဲ လက်တွေ အသုံးချမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပါင်းစည်းဆက်စပ်လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာအတွက် ဖွင့်ဆိုချက်များ
အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကွန်ယက်နဲ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအတွက် သုတေသနနဲ ဖွံ ဖိုးရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဌာန (The US National Coordination Office for Networking and Information Technology Research and Development - NITRD) က ဖွင့်ဆိုတဲ့ computer science အတွက် အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်က ဒီလိုပါ။
“the systematic study of computing systems and computation. The body of knowledge resulting from this discipline contains theories for understanding computing systems and methods; design methodology, algorithms, and tools; methods for the testing of concepts; methods of analysis and verification; and knowledge representation and implementation.” (http://www.nitrd.gov/pubs/bluebooks/1995/section.5.html)
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုစနစ်တွေနဲ တွက်ချက်မှုပညာရပ်အကြောင်းကို စနစ်တကျလေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ
• တွက်ချက်မှုစနစ်တွေ နဲ နည်းလမ်းတွေ ကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ဖို လိုအပ်တဲ့ သီအိုရီတွေ၊
• ဒီဇိုင်းပြုပုံ၊ ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နဲ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ၊
• တွးခေါ်ယူဆချက်တွေ မှန် မမှန် စစ်ဆေးစမ်းသပ်နိုင်မယ့် နည်းနာနိဿယတွေ
• သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာမှုနဲ အဲဒီလေ့လာမှုကရတဲ့ အချက်တွေကို ၀ဖန်ပိုင်းခြားမှု
• လူ အသိပညာကို ဘယ်လိုပုံစံနဲ (ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ) ဖါ်ပြမလဲ ဘယ်လိုတည်ဆောက်ယူမလဲ
ဆိုတဲ့ ပညာရပ် တွပါ၀င်တယ်။
Association for Computing Machinery (ACM) ရဲ့ ပိုမိုကျစ်လျစ်တဲ့ ဖွင့်ဆိုချက် နာက်တမျိုးကတော့ “study of computers and algorithmic processes, including their principles, their hardware and software design, their applications, and their impact on society.”
“ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ကွန်ပြူတာတွေနဲ ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်ဆင့်၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနည်းလမ်း၊ လိုအပ်တဲ့ hardware နဲ software တွရဲ့ ဒီဇိုင်း တည်ဆောက်ပုံ၊ လက်တွေ အသုံးချပုံ နဲ ကွန်ပြူတာတွေက လူ အဖွဲ အစည်းအပေါ် ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေရှိသလဲဆိုတာ လ့လာတဲ့ပညာ” ဆိုပြီး ဖစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အလွန်ထင်ရှားတဲ့ လိုရင်းတိုရှင်း ဖွင့်ဆိုချက်တခုကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနယ်ပယ်ရဲ့ ထိပ်တန်းပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Gibbs နဲ Tucker တို ရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်ပါ။ “ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ algorithm တွနဲ သူတို ကို ဘယ်လို ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိပ် သရုပ်ခွဲ ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့ပညာ […algorithm development and analysis as the central focus of computer science ]” (Gibbs and Tucker, “A Model Curriculum for a Liberal Arts Degree in Computer Science,” Comm. of the ACM, vol. 29, no. 3, March 1986) လို ဆိုပါတယ်။
ဘယ်လိုပဲ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေကွဲပြားပေမယ့်၊ အားလုံးသောဖွင့်ဆိုချက်တွေက တညီတညွတ်တည်း ရည်ညွှန်းတဲ့ နယ်ပယ်ကတော့ “Algorithms” တွကို လ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်းတွေ ရမှာပါ။ မှန်ပါတယ်။ ဒီ algorithms ဟာ ပုံစံတမျိုးမဟုတ် တမျိုးနဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာ အဓိကဗဟိုချက် အဖြစ်ပါ၀င်နေပါတယ်။ “အလုပ်တခုလုပ်ဖို ၊ ပဿနာတခုဖြေရှင်းဖို ၊ စတာတွေအတွက် တိကျရှင်းလင်းတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအဆင့်ဆင့်ကို အစီအစဉ်တကျ ဖါ်ပြထားတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်၊ ညွှန်ကြားချက်” တွဟာ algorithm ပဲပေါ့။
ဥပမာ ကျွန်တော်တို ငယ်ငယ်ကတည်းက ရင်းနှီးခဲ့ပြီးဖြစ်တဲ့ ကိန်းနှစ်ခုအတွက် အကြီးဆုံးဘုံဆခွဲကိန်း (Greatest Common Divisor – GCD) ဘယ်လိုရှာမလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းကို algorithm တစ်ခု တည်ဆောက်ကြည့်ရင်
• There must be two positive integers: a and b.
• If b is zero, then the GCD of a and b is a. Algorithm ends.
• Set r to be the remainder obtained from the integer division of a by b.
• Repeat this process using b and r, until remainder becomes zero.
ဆိုပြီးဖြစ်မှာပေါ့။ မှန် မမှန် တာ့ မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါတော့။ တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာ ပရိုဂရမ်ဆိုတာ အဲဒီ algorithm တွကို ကွန်ပြူတာနားလည်မယ့် electronic ပုံစံနဲ ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ instruction sets (ညွှန်ကြားချက် အစုအေ၀း) တွပဲမဟုတ်ပါလား။ တကယ်လို ကျွန်တော်တို ဟာ ပဿနာတစ်ခုကို ဖရှင်းပုံ algorithm ကိုသာ မတည်ဆောက်နိုင်ရင် programming လည်း ရးနိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။
သင်္ချာ ကွန်ပြူတာ နှင့် ၀ိဇ္ဇာ သိပ္ပံ
ဒီနေရာမှာ မးစရာမေးခွန်းတစ်ခုက အသေအချာရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်ဟာ ဘယ်လိုကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ရတာလဲ ဆိုလိုတာက ဘာကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်လို ပာနိုင်ရတာလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းပါ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ တခြားသိပ္ပံပညာရပ်တွေဖြစ်တဲ့ ရူပဗေဒ၊ ဇီ၀ဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စတဲ့ ပညာရပ်အသီးသီးဟာ လက်တွေ သဘာ၀လောကကြီးရဲ့ အဖြစ်အပျက် ဒပ်၀တ္တု စတာ တွကို အခြေခံပြီး လ့လာတာတဲ့ ပညာရပ်တွေဖြစ်ပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒါတွေအပေါ်မှာ အခြေခံ လ့လာတာမှ မဟုတ်တာကိုး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ ထင်ရှားတဲ့ သိပ္ပံပညာတွေနဲ စာရင်၊ သင်္ချာပညာရပ်နဲ သာပိုပြီး ဆင်တူနေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို စိတ်ထဲမှာ ချက်ခြင်းပေါ်လာမယ့် မးခွန်းက “သင်္ချာဆိုတာလည်း သိပ္ပံပညာရပ်ပဲမဟုတ်လားဗျ” ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စကတော့ အလွန်ရှုပ်ထွေးရှည်လျားတဲ့ သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ သဘောသဘာ၀တွေကို အရင်ဆုံးရှင်းပြရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် ချန်လှပ်ခဲ့ပါရစေတော့။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲပြောနေရင်း သင်္ချာသည် ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်လား သိပ္ပံပညာရပ်လားဆိုတဲ့ ဆွးနွေးငြင်းခုံမှုကို ရာက်သွားမှာစိုးလို ပါ။ အတိုချုပ်အဖြေကတော့ “သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရဟာ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရား နဲ ၊ လက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်မှုတွေကို၊ ယုတ္တိနည်းကျ ကြာင်းကျိုးဆက်စပ် ဆင်ခြင်စဉ်းစားတဲ့နည်းနဲ ၊ ပါင်းစည်းပေးတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ချိန်တုန်းက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အပါအ၀င် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ သင်္ချာပညာရပ်အတွက်ဘွဲ ဒီဂရီပေးအပ်တဲ့အခါ ၀ိဇ္ဇာဘွဲ (B.A) အနေနဲ ပးအပ်ခဲ့တာပေါ့” လို ဆိုပါရစေ။
ဒါကြောင့် တချို သာပညာရှင်အုပ်စုတွေက computer art (ကွန်ပြူတာ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်) လို ပာဆိုကြပြီး၊ တချို ပညာရှင်အုပ်စုတွေကလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို သင်္ချာဘာသာရဲ့ ကိုင်းကွဲတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော့ရဲ့ယူဆချက်ကတော့ နှစ်ဖွဲ လုံးမှန်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ သင်္ချာမှာသုံးတဲ့ “သိပြီးသား အချက်အလက်တွေအပေါ် အခြေခံပြီး ကြာင်းကျိုး ဆက်စပ် ဆင်ခြင် စဉ်းစားတဲ့နည်း deductive reasoning” ဟာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ ယဘုယျအားဖြင့် မကြာခဏ တွ နမြင်နေကျ အချက်ဖြစ်နေလို ပါပဲ။ ပီးတော့လည်း ဒီပညာရပ်အပေါ် အများကြီး သြဇာလွှမ်းမိုးခဲ့တဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ထားရင်း Alan M. Turing ၊ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ဂါဒ်ဒဲလ် Kurt Gödel၊ ဒီကနေ ခတ်ကွန်ပြူတာတွေရဲ့ ရှ ဆာင် ဗွန်နွိုင်းမဲင်းန် John von Neumann တို ဟာ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲသင်္ချာပညာရှင်တွေကိုး။ ပီးတော့လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို ထဲထဲ၀င်၀င် တတ်ကျွမ်းနားလည်ဖို ဆိုတာ သင်္ချာစစ် (pure maths) သီအိုရီသင်္ချာ(theoretical mathematics) အသုံးချသင်္ချာ(applied mathematics) တို ရဲ့ အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာကိုင်းကွဲတွေ လိုအပ်ပါတယ်။
တခြားရှုဒေါင့်ကကြည့်ပြန်ရင်တော့လည်း ကွန်ပြူတာ(သိပ္ပံ)ပညာရှင်တွေဟာ အသစ်အသစ်သော တွးခေါ်ယူဆချက်တွေကို အဆိုပြုတင်ပြဖို နဲ အဲဒီအဆိုတွေ မှန် မမှန် လက်တွေ စမ်းသပ်ဖို အတွက် သိပ္ပံနည်းစနစ် (scientific methods) တွကိုပဲသုံးကြတာဖြစ်တဲ့အတွက် computer science လို ဆိုရင်လည်း မှန်တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘယ်ပညာရပ်ကိုမဆို ပညာရှင်ဆန်ဆန် လ့လာမယ်ဆိုရင်တော့ ဘယ်နေရာမှာမှ “လှေနံဒါးထစ်၊ အသေမှတ် အလွတ်ကျက်” မလုပ်မိဖို ကျွန်တော်တို အထူးဂရုပြုသင့်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ၏ ကိုင်းကွဲပညာရပ်နယ်ပယ်များ
Association for Computing Machinery (ACM) နဲ IEEE-Computer Society (IEEE-CS) တို က ကိုယ်စားတွေ ပါ၀င်ဖွဲ စည်းထားတဲ့ “တွက်ချက်မှုသိပ္ပံပညာရပ် အသိအမှတ်ပြု အဖွဲ ” [Computing Sciences Accreditation Board - CSAB] က
1. theory of computation - တွက်ချက်မှုသီအိုရီ
2. algorithms and data structures - ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်တွေနဲ အချက်အလက်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ပုံ
3. programming methodology and languages - ပရိုဂရမ် ဘာသာစကားနဲ ရးသားနည်း
4. computer elements and architecture ကွန်ပြူတာမှာ ပါ၀င်တဲ့အစိပ်အပိုင်းတွေ (hardware + software) ရဲ့ ဗိသုကာတည်ဆောက်ပုံ
စတဲ့ ပညာရပ် နယ်ပယ်လေးခုကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အဓိက အရေးအကြီးဆုံး နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါတွေအပြင် CSAB က software engineering, artificial intelligence, computer networking and communication, database systems, parallel computation, distributed computation, computer-human interaction, computer graphics, operating systems, နဲ numerical and symbolic computation စတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အခြားအရေးကြီးတဲ့ နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ACM ကပညာရှင်ပေါင်းများစွာ ပါ၀င်ရေးသားထားတဲ့ Allen B. Tucker ရဲ့ “Computer Science Handbook, second edition (2004)” မှာတော့ အာက်ပါပညာရပ် ၁၁ မျိုးကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေအဖြစ် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
1. Algorithms and Complexity - ပဿနာဖြေရှင်းပုံအဆင့်ဆင့် နဲ သူရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုအတိုင်းအဆကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
2. Architecture - မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ စွမ်းရည်မြင့်မြင့် လုပ်ပေးနိုင်မယ့် ကွန်ပြူတာ Hardware တွကို ဘယ်လို ဒီဇိုင်းပြု တည်ဆောက်မလဲဆိုတဲ့ ပညာ။
3. Computational science - သိပ္ပံဆိုင်ရာရှာဖွေတွေ ရှိမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အုတ်မြစ်သုံးခုဖြစ်တဲ့ သီအိုရီပိုင်း တွက်ချက်မှုပိုင်း နဲ လက်တွေ စမ်းသပ်လုပ်ဆောင်တဲ့အပိုင်း တွကို ပါင်းစည်းထားတဲ့ပညာရပ်။
4. Graphics - တကယ့်ရုပ်၀တ္တု (physical object)တွေနဲ စိတ်ကူးပုံသဏ္ဌန် (conceptual object) တွကို ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ ဘယ်လို ဖါ်ပြမလဲဆိုတာကို လ့လာတဲ့ပညာ။
5. Human-computer interaction - လူနဲ ကွန်ပြူတာရဲ့ အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံကို အထူးပြုလေ့လာတာ
6. Information management - အလွန်များပြားလှတဲ့ အချက်အလက်တွေကို သိုလှောင်သိမ်းဆည်း ရာမှာ ကြုံတွေ ရတဲ့ ပဿနာတွေနဲ ဖရှင်းပုံနည်းလမ်းတွေကို လ့လာတာ
7. Intelligent systems - လူရဲ့ အချက်အလက်ပေါ်မူတည်ပြီး စဉ်းစားတွေးတောနိုင်စွမ်းကို ကွန်ပြူတာတွေပေါ်မှာ ပုံစံပြုလုပ်ဆောင် (simulate) နိုင်ဖို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။ ဒါကို တုပအသိညာဏ် (Artificial Intelligence) လို လဲခေါ်တယ်။
8. Net-centric computing - စနစ်တခုရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ကွန်ယက်တလျောက် ဖန် ကျက် တိုးချဲ့ ပီး လုပ်နိုင်ဖို အတွက် လ့လာတဲ့ပညာရပ်
9. Operating systems - ကွန်ပြူတာ hardware တွနဲ အသုံးချဆော့ဖ်၀ဲတွေကို ကြားခံဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ စနစ်ကို လ့လာတဲ့တာ
10. Programming languages - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ဖို လိုအပ်တဲ့ ကွန်ပြူတာသုံးဘာသာစကားတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး လ့လာတဲ့ပညာရပ်
11. Software engineering - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့ ဗိသုကာပိုင်း ဒီဇိုင်းပိုုင်း လက်တွေ တည်ဆောက်မှုအပိုင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးတဲ့အပိုင်း စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့အပိုင်း သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့အပိုင်း စတာတွေကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
နိဂုံးအမှာ
မိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာဟာ ကွန်ပြူတာအတွက် ပရိုဂရမ်ရေးတဲ့အလုပ်ထက် အများကြီး ပိုပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကိုင်းကွဲ ပညာရပ် ၁၁-မျိုးနဲ ပတ်သက်လို စာရင်းချပြရုံအဆင့်လောက်ပဲ တင်ပြနိုင်ခဲ့ပြီး ဘာသာရပ်တခုခြင်းစီကိုက အများကြီးကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းလေတော့ သက်ဆိုင်ရာထပ်ဆင့်ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေရဲ့ အမည်ကိုတောင်မှ မတင်ပြနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ စကားစပ်ပြီးပြောရရင် မိတ်ဆွေတို သိထားသင့်တဲ့ အကြောင်းအရာတခုကတော့ ပညာရပ်တခုကို သင်ကြားတဲ့အခါ တက္ကသိုလ် ကာလိပ်တွေရဲ့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေဟာ လ့လာနည်းပုံစံနှစ်မျိုးထဲက တစ်မျိုးမျိုးနဲ ချဉ်းကပ်ထားလေ့ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။ ပထမ တခုက “breadth-first” approach လို ခါ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပထမဦးဆုံးအနေနဲ ပညာရပ်တခုနဲ ပတ်သက်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာစေတာ၊ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာပညာရပ်တွေကို အခြေခံအဆင့်ထိ နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာစေတာ၊ ပီးမှ ကျာင်းသူကျောင်းသား အားသန်တဲ့ စိတ်၀င်စားတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုကိုကိုပဲ အထူးပြုပြီး၊ အသေးစိပ် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထဲထဲ၀င်၀င် ခခြေမြစ်မြစ် ဆရာတဆူအဆင့်ထိရောက်အောင် လ့လာစေတဲ့ ပုံစံကိုပြောတာ။ နာက် ဒုတိယတခုကတော့ “depth-first” approach ဖစ်ပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်က တချို ဘာသာရပ်သင်ရိုးတွေမှာ ပညာရပ်တခု အကြောင်းကိုပဲ ဇာင်းပေးပြီး အသေးစိပ်လေ့လာသင်ယူစေတယ်။ တခြားဘာသာရပ်တွေလည်း အနည်းအကျဉ်း ပါတော့ ပါတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ခပ်ပါးပါးလောက်ပဲမိတ်ဆက်ထားပြီး ခုနက target ထားတဲ့ ပညာရပ်ကိုသာ လုံး၀ကျွမ်းကျင်သွားတဲ့ အဆင့်ထိရောက်အောင် သင်ကြားပေးလိုက်တယ်။ ပီးမှ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို ဖည်းဖြည်းချင်းလေ့လာသွားဆိုတဲ့ သဘောပေါ့။
အဲဒီနှစ်ခုလုံးမှာ အားနည်းချက် အားသာချက်တွေ ကိုယ်စီရှိပါတယ်။ ဥပမာ breadth-first approach ပုံစံနဲ လ့လာခဲ့ရင် ဘွဲ ကြိုတန်းအဆင့် (graduate level) လာက်မှာတော့ ဟိုစပ်စပ် ဒီစပ်စပ် တာ်တော်များများ သိထား တတ်ထားပေမယ့် ဘာမှ မယ်မယ်ရရ ခခြေမြစ်မြစ် ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသေးပဲ လုပ်ငန်းခွင်၀င်ဖို အခက်အခဲကြုံရနိုင်ပါတယ်။ (ကျောင်းတက်နေရင်းနဲ ပဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်စိတ်၀င်စားတဲ့ ပညာရပ်ကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ဖြစ်အောင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လ့လာသွားသူတွေကတော့ ချွင်းချက်ဖြစ်ပါတယ်။) ဒါဟာ ကျာင်းသူကျောင်းသား တာ်တော်များများ အဓိကရင်ဆိုင်ရတဲ့ အခက်အခဲပါ။ အဲဒီအခါမှာ ကိုယ်တကယ် စိတ်၀င်စားတဲ့လိုင်း အတွက် academic ပိုင်းအရ ဘွဲ လွန်အဆင့် (post graduate level / master level) ဆက်တက်ချင်တက်၊ ဒါမှမဟုတ်လည်း ပင်ပသင်တန်းတွေနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်တိုင်လေ့လာမှုနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ပညာတခုကို (ဥပမာ - database administrator, network engineer, software developer, etc) ဇာက်ချပြီး အထူးပြုလေ့လာလိုက်ရင် အချိန်အတိုင်းအတာတခု ရာက်တဲ့အခါ အဖက်ဖက်မှာ knowledge ပည့်၀တဲ့ ဒါင်ဒေါင်မြည် ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
Depth-first approach ရဲ့ အားသာတဲ့အချက်ကတော့ ဘွဲ ကြိုအဆင့်လောက်နဲ တင် လုပ်ငန်းခွင်၀င်နိုင်တဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက သူ မှာ ကန် သတ်အမြင် [limited vision - ကိုယ်သိထားတာ ကျွမ်းကျင်တာနဲ ပဲ ဘာင်ခတ်ပြီး စဉ်းစားလေ့ရှိတဲ့အကျင့်] ပဲရှိနေနိုင်ပြီး၊ တခြားနှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို မသိရှိတာ၊ ချိတ်ဆက်ပေါင်းစည်းပြီး မလုပ်နိုင်တာ စတဲ့ အားနည်းချက်တွေ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ ချွင်းချက်အနေနဲ ကတော့ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့သလိုပဲ ကျာင်းတက်နေရင်းနဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်အထူးပြုလေ့လာနေတဲ့့ ဘာသာရပ်နဲ ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုပါ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာသွားသူတွေကတော့ အမြင်ကျယ် အမြော်အမြင်ကြီးတဲ့ ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းတဲ့ ပညာရပ်မျိုးကျတော့ breadth-first ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ depth-first နဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ဘယ်နည်းနဲ လ့လာ လ့လာ၊ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေက ဘယ်လိုပဲရှိရှိ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ မိတ်ဆွေကိုယ်တိုင်ပါပဲ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် လို ပာနိုင်ဖို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖို ဆိုရင် အဲဒီ ဘာသာရပ်ခွဲတွေကို ထဲထဲ၀င်၀င် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် နားလည်သဘောပေါက်ထားဖို လိုအပ်ပါတယ်။ ကျာင်းပညာရေးက မိတ်ဆွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် သိရှိအောင် သင်ကြားပေးလိုက်ရင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းသိဖို ကမိတ်ဆွေရဲ့ တာ၀န်ပါ။ တခါ ကျာင်းပညာရေးက တခုခုနဲ ပတ်သက်ပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သင်ကြားပေးလိုက်ရင် အဲဒီပညာရပ်နဲ ဆက်နွယ်တာတွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် သိအောင်လုပ်ဖို ကလည်း မိတ်ဆွေရဲ့တာ၀န်ပါပဲ။ “နေစမ်းပါဦး..ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာနဲ ပတ်သက်ပြီး အဲဒါတွေ အကုန်လုံးကို နားလည်တော့ရော လက်ရှိအချိန် ဒီနိုင်ငံမှာ ဘယ်လိုအစိုးရအဖွဲ အစည်း ဘယ်လိုကုမ္မဏီမျိုးက ကျုပ်တို ကို လစာထိုက်ထိုက်တန်တန်ပေးပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ဆိုတဲ့ ရာထူးမျိုးနဲ အလုပ်ခန် မှာမို လို တုန်းဗျ” မိတ်ဆွေကမေးလာရင်တော့ “အေးဗျာ ဒါကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ အင်ဖရာ စထရပ်ခြာ (ingrastructure) တွ၊ R&D တွ (သုတေသနနဲ ဖွဲ ဖိုးရေး လုပ်ငန်းတွေ) အားကောင်းလာရင်တော့ ဖစ်လာမှာပါ..အခုတော့ အင်း ..အဲ..” လို ပဲ ယာင်၀ါး၀ါး လုံးချရတော့မှာပဲမိတ်ဆွေရေ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ ဂျူလိုင်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသောဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာဘွဲ ဒီဂရီဖြစ်တဲ့ Cambridge Diploma in Computer Science ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်ရဲ့ ကွန်ပြူတာလက်တွေ စမ်းသပ်ခန်း (University of Cambridge, Computer Laboratory) က ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ စတင်သင်ကြားပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာတော့ ၁၉၆၂ ခုနှစ်ရောက်မှ ပါဂျူးတက္ကသိုလ် (Purdue University)က ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ဘွဲ သင်တန်းကို စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ရဲ့ သက်တမ်းဟာ နှစ်ပေါင်း ၆၀-၇၀ ကျာ်ရှိလာပြီပေါ့။ ဒါကြောင့်လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ အတိုင်းအတာတရပ်အထိ ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်မှုရှိနေပါပြီ။ ဒီပညာရပ် ဖွံ ဖိုးလာတာနဲ အမျှ သူနဲ ဆက်စပ်နှီးနွယ်တဲ့ ပညာရပ်ကိုင်းကွဲတွေပါ အမြောက်အများ ပါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ခုထက်ထိလည်း ပါ်ထွက်လာနေဆဲပဲ ဖစ်ပါတယ်။ ဒီတော့ ပထမဆုံးအနေနဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ အရင်ဆုံး စတင်လေ့လာကြည့်ကြပါစို ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ ဂရိုဂရမ်ရေးနည်းတွေကို လ့လာတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလောကအတွက် နိုဘယ်လ်(Nobel) ဆုလိုပဲ ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားလှတဲ့ တားရင်းဆု(Turing Award)ရှင် တရောက်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပြူတာသီအိုရီ သဘောတရားရေးရာမှာ အလွန်ကြွယ်၀သူတရောက်ဖြစ်တဲ့ အက်ဒ်စ်ဂါ ဒဂျစ်ခ်စထြာ (Edsger Dijkstra) ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ခိုင်းနှိုင်းချက် စကားတခွန်းရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့
“နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ် (Astronomy) မှာ နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း (Telecscope) ကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိသလိုပဲ၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာလည်း ကွန်ပြူတာကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ ကိုင်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိနေပါတယ်”
ဆိုတဲ့စကားပါ။
တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုတာ ဘယ်လိုစနစ်မျိုးကိုမဆို နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာဖို ၊ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသုံးချ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ နဲ အတွေးအခေါ်အယူအဆ တွကို ပါင်းထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုအသုံးပြုပြီး လူ ဦးဏှောက်စနစ်၊ စကြာ်၀ဠာစနစ်၊ သက်ရှိစနစ် နဲ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေပါ အပါအ၀င် တခြားစနစ်မျိုးစုံကို လ့လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က မးကောင်းမေးနိုင်တာက “ဥပမာဆိုရင်ဗျာ စကြာ်၀ဠာအကြောင်းနားလည်ဖို အသင့်တော်ဆုံး အကောင်းဆုံး ပညာရေးလမ်းကြောင်းက ရူပဗေဒ မဟုတ်ဘူးလားဗျ။ ရူပဗေဒကို တိုက်ရိုက်မလေ့လာပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုသုံးပြီး စင်္ကြာ၀ဠာကြီးအကြောင်း လ့လာမယ်ဆိုတာ ဖာင့်ဖြောင့်သွားလို ရတဲ့လမ်းကို ရှည်လျားအောင် ရှုပ်ထွေးအောင် တမင်ကွေ ၀ိုက်သွားနေသလို ဖစ်မနေဘူးလားဗျ” ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေနဲ ပတ်သက်ပြီး MIT က သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ပါမောက္ခ စကော့ အာရွန်ဆွန် (Scott Aronson) က အခုလို ရှင်းပြပါတယ်။
“တကယ်တော့ ရူပဗေဒပညာရှင်တွေ လ့တာတဲ့နည်းက အပေါ်ကနေ အာက်ကို တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်လေ့လာတဲ့ပုံစံ ( top-down approach) မျိုးနဲ သွားတာဗျ။ ပုံစံတကျဖြစ်နေတဲ့ မင်တွေ နကျ ပုံမှန်အဖြစ်အပျက်တွေကို လိုက်လံရှာဖွေတယ်။ အဲဒီအဖြစ်အပျက် ကနေ အချက်အလက်တွေကို ထုတ်ယူ ပီး ယဘုယျ ဥပဒေသတွေ အဖြစ် ဖန်တီးတည်ဆောက်လိုက်တယ်။ ပီးတော့မှတခြားအချက်အလက်တွေနဲ ပါင်းစည်းဆက်စပ်ပေးနိုင်မယ့်၊ ပိုမို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်း တဲ့ ဥပဒေသတွေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့အထိ ဖွင့်ဆိုရှင်းပြကြတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒီရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း အလုပ်လုပ်တယ်လို တွးထင်မှတ်ယူလိုက်ဗျာ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘယ်လိုလက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ချက်တွေနဲ မှ သက်သေပြနေဖို မလိုပဲ မှန်ကန်ကြောင်း အလွယ်တကူလက်ခံထားပြီးဖြစ်တဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ဥပဒေသတွေကို အသုံးပြုပြီးတော့ အဖြစ်နိုင်ဆုံး အရိုးရှင်းဆုံးစနစ်တခုနဲ စ’ လိုက်တာပဲ။ ပီးတော့မှ ‘ဘယ်လောက်အထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စနစ်မျိုးကို တို တည်ဆောက်နိုင်မလဲ။ ဒါမှဟုတ် အဲဒီလောက်ထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့စနစ်မျိုးကို တို တည်ဆောက်လို ရပါမလား’ ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ် မးမြန်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ သွားတာပါ”
လို ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် “တူညီတဲ့အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကိုပဲ မတူညီနဲ ပညာရပ် (computer science) ကိုသုံးပြီး မတူညီတဲ လမ်းကြောင်းအသီးသီးကနေ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ ပုံသဏ္ဍန်နဲ ချဉ်းကပ်လေ့လာတာပါ” လို ပဲ ဆိုပါရစေ။
“ကဲကဲ..ဒါဆိုလည်း ကာင်းပါပြီဗျာ။ ပိုရှင်းသွားအောင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ တိတိကျကျ ပာစမ်းပါ” လို ဆိုရင် မိတ်ဆွေကို အရင်ဆုံး တခုတော့ တင်ပြချင်ပါရစေ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်နဲ ပတ်သက်တဲ့ ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက်တွေ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေဟာ ပညာရှင်တွေပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် ဒီဆောင်းပါးမှာ တင်ပြမယ့်အချက်ဟာ မိတ်ဆွေ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူးတာနဲ တူချင်မှ တူမှာပါ။ ဒါပေမယ့် သဘောတရားကတော့ အတူတူပဲဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီသဘောတရား အနှစ်သာရကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုပညာရပ် (computing) နဲ နှီးနွယ်ဆက်စပ်နေတဲ့ သီအိုရီသဘောတရားပိုင်း နဲ လက်တွေ အသုံးချမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပါင်းစည်းဆက်စပ်လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာအတွက် ဖွင့်ဆိုချက်များ
အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကွန်ယက်နဲ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအတွက် သုတေသနနဲ ဖွံ ဖိုးရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဌာန (The US National Coordination Office for Networking and Information Technology Research and Development - NITRD) က ဖွင့်ဆိုတဲ့ computer science အတွက် အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်က ဒီလိုပါ။
“the systematic study of computing systems and computation. The body of knowledge resulting from this discipline contains theories for understanding computing systems and methods; design methodology, algorithms, and tools; methods for the testing of concepts; methods of analysis and verification; and knowledge representation and implementation.” (http://www.nitrd.gov/pubs/bluebooks/1995/section.5.html)
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုစနစ်တွေနဲ တွက်ချက်မှုပညာရပ်အကြောင်းကို စနစ်တကျလေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ
• တွက်ချက်မှုစနစ်တွေ နဲ နည်းလမ်းတွေ ကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ဖို လိုအပ်တဲ့ သီအိုရီတွေ၊
• ဒီဇိုင်းပြုပုံ၊ ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နဲ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ၊
• တွးခေါ်ယူဆချက်တွေ မှန် မမှန် စစ်ဆေးစမ်းသပ်နိုင်မယ့် နည်းနာနိဿယတွေ
• သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာမှုနဲ အဲဒီလေ့လာမှုကရတဲ့ အချက်တွေကို ၀ဖန်ပိုင်းခြားမှု
• လူ အသိပညာကို ဘယ်လိုပုံစံနဲ (ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ) ဖါ်ပြမလဲ ဘယ်လိုတည်ဆောက်ယူမလဲ
ဆိုတဲ့ ပညာရပ် တွပါ၀င်တယ်။
Association for Computing Machinery (ACM) ရဲ့ ပိုမိုကျစ်လျစ်တဲ့ ဖွင့်ဆိုချက် နာက်တမျိုးကတော့ “study of computers and algorithmic processes, including their principles, their hardware and software design, their applications, and their impact on society.”
“ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ကွန်ပြူတာတွေနဲ ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်ဆင့်၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနည်းလမ်း၊ လိုအပ်တဲ့ hardware နဲ software တွရဲ့ ဒီဇိုင်း တည်ဆောက်ပုံ၊ လက်တွေ အသုံးချပုံ နဲ ကွန်ပြူတာတွေက လူ အဖွဲ အစည်းအပေါ် ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေရှိသလဲဆိုတာ လ့လာတဲ့ပညာ” ဆိုပြီး ဖစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အလွန်ထင်ရှားတဲ့ လိုရင်းတိုရှင်း ဖွင့်ဆိုချက်တခုကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနယ်ပယ်ရဲ့ ထိပ်တန်းပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Gibbs နဲ Tucker တို ရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်ပါ။ “ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ algorithm တွနဲ သူတို ကို ဘယ်လို ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိပ် သရုပ်ခွဲ ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့ပညာ […algorithm development and analysis as the central focus of computer science ]” (Gibbs and Tucker, “A Model Curriculum for a Liberal Arts Degree in Computer Science,” Comm. of the ACM, vol. 29, no. 3, March 1986) လို ဆိုပါတယ်။
ဘယ်လိုပဲ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေကွဲပြားပေမယ့်၊ အားလုံးသောဖွင့်ဆိုချက်တွေက တညီတညွတ်တည်း ရည်ညွှန်းတဲ့ နယ်ပယ်ကတော့ “Algorithms” တွကို လ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်းတွေ ရမှာပါ။ မှန်ပါတယ်။ ဒီ algorithms ဟာ ပုံစံတမျိုးမဟုတ် တမျိုးနဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာ အဓိကဗဟိုချက် အဖြစ်ပါ၀င်နေပါတယ်။ “အလုပ်တခုလုပ်ဖို ၊ ပဿနာတခုဖြေရှင်းဖို ၊ စတာတွေအတွက် တိကျရှင်းလင်းတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအဆင့်ဆင့်ကို အစီအစဉ်တကျ ဖါ်ပြထားတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်၊ ညွှန်ကြားချက်” တွဟာ algorithm ပဲပေါ့။
ဥပမာ ကျွန်တော်တို ငယ်ငယ်ကတည်းက ရင်းနှီးခဲ့ပြီးဖြစ်တဲ့ ကိန်းနှစ်ခုအတွက် အကြီးဆုံးဘုံဆခွဲကိန်း (Greatest Common Divisor – GCD) ဘယ်လိုရှာမလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းကို algorithm တစ်ခု တည်ဆောက်ကြည့်ရင်
• There must be two positive integers: a and b.
• If b is zero, then the GCD of a and b is a. Algorithm ends.
• Set r to be the remainder obtained from the integer division of a by b.
• Repeat this process using b and r, until remainder becomes zero.
ဆိုပြီးဖြစ်မှာပေါ့။ မှန် မမှန် တာ့ မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါတော့။ တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာ ပရိုဂရမ်ဆိုတာ အဲဒီ algorithm တွကို ကွန်ပြူတာနားလည်မယ့် electronic ပုံစံနဲ ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ instruction sets (ညွှန်ကြားချက် အစုအေ၀း) တွပဲမဟုတ်ပါလား။ တကယ်လို ကျွန်တော်တို ဟာ ပဿနာတစ်ခုကို ဖရှင်းပုံ algorithm ကိုသာ မတည်ဆောက်နိုင်ရင် programming လည်း ရးနိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။
သင်္ချာ ကွန်ပြူတာ နှင့် ၀ိဇ္ဇာ သိပ္ပံ
ဒီနေရာမှာ မးစရာမေးခွန်းတစ်ခုက အသေအချာရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်ဟာ ဘယ်လိုကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ရတာလဲ ဆိုလိုတာက ဘာကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်လို ပာနိုင်ရတာလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းပါ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ တခြားသိပ္ပံပညာရပ်တွေဖြစ်တဲ့ ရူပဗေဒ၊ ဇီ၀ဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စတဲ့ ပညာရပ်အသီးသီးဟာ လက်တွေ သဘာ၀လောကကြီးရဲ့ အဖြစ်အပျက် ဒပ်၀တ္တု စတာ တွကို အခြေခံပြီး လ့လာတာတဲ့ ပညာရပ်တွေဖြစ်ပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒါတွေအပေါ်မှာ အခြေခံ လ့လာတာမှ မဟုတ်တာကိုး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ ထင်ရှားတဲ့ သိပ္ပံပညာတွေနဲ စာရင်၊ သင်္ချာပညာရပ်နဲ သာပိုပြီး ဆင်တူနေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို စိတ်ထဲမှာ ချက်ခြင်းပေါ်လာမယ့် မးခွန်းက “သင်္ချာဆိုတာလည်း သိပ္ပံပညာရပ်ပဲမဟုတ်လားဗျ” ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စကတော့ အလွန်ရှုပ်ထွေးရှည်လျားတဲ့ သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ သဘောသဘာ၀တွေကို အရင်ဆုံးရှင်းပြရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် ချန်လှပ်ခဲ့ပါရစေတော့။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲပြောနေရင်း သင်္ချာသည် ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်လား သိပ္ပံပညာရပ်လားဆိုတဲ့ ဆွးနွေးငြင်းခုံမှုကို ရာက်သွားမှာစိုးလို ပါ။ အတိုချုပ်အဖြေကတော့ “သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရဟာ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရား နဲ ၊ လက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်မှုတွေကို၊ ယုတ္တိနည်းကျ ကြာင်းကျိုးဆက်စပ် ဆင်ခြင်စဉ်းစားတဲ့နည်းနဲ ၊ ပါင်းစည်းပေးတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ချိန်တုန်းက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အပါအ၀င် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ သင်္ချာပညာရပ်အတွက်ဘွဲ ဒီဂရီပေးအပ်တဲ့အခါ ၀ိဇ္ဇာဘွဲ (B.A) အနေနဲ ပးအပ်ခဲ့တာပေါ့” လို ဆိုပါရစေ။
ဒါကြောင့် တချို သာပညာရှင်အုပ်စုတွေက computer art (ကွန်ပြူတာ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်) လို ပာဆိုကြပြီး၊ တချို ပညာရှင်အုပ်စုတွေကလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို သင်္ချာဘာသာရဲ့ ကိုင်းကွဲတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော့ရဲ့ယူဆချက်ကတော့ နှစ်ဖွဲ လုံးမှန်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ သင်္ချာမှာသုံးတဲ့ “သိပြီးသား အချက်အလက်တွေအပေါ် အခြေခံပြီး ကြာင်းကျိုး ဆက်စပ် ဆင်ခြင် စဉ်းစားတဲ့နည်း deductive reasoning” ဟာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ ယဘုယျအားဖြင့် မကြာခဏ တွ နမြင်နေကျ အချက်ဖြစ်နေလို ပါပဲ။ ပီးတော့လည်း ဒီပညာရပ်အပေါ် အများကြီး သြဇာလွှမ်းမိုးခဲ့တဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ထားရင်း Alan M. Turing ၊ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ဂါဒ်ဒဲလ် Kurt Gödel၊ ဒီကနေ ခတ်ကွန်ပြူတာတွေရဲ့ ရှ ဆာင် ဗွန်နွိုင်းမဲင်းန် John von Neumann တို ဟာ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲသင်္ချာပညာရှင်တွေကိုး။ ပီးတော့လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို ထဲထဲ၀င်၀င် တတ်ကျွမ်းနားလည်ဖို ဆိုတာ သင်္ချာစစ် (pure maths) သီအိုရီသင်္ချာ(theoretical mathematics) အသုံးချသင်္ချာ(applied mathematics) တို ရဲ့ အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာကိုင်းကွဲတွေ လိုအပ်ပါတယ်။
တခြားရှုဒေါင့်ကကြည့်ပြန်ရင်တော့လည်း ကွန်ပြူတာ(သိပ္ပံ)ပညာရှင်တွေဟာ အသစ်အသစ်သော တွးခေါ်ယူဆချက်တွေကို အဆိုပြုတင်ပြဖို နဲ အဲဒီအဆိုတွေ မှန် မမှန် လက်တွေ စမ်းသပ်ဖို အတွက် သိပ္ပံနည်းစနစ် (scientific methods) တွကိုပဲသုံးကြတာဖြစ်တဲ့အတွက် computer science လို ဆိုရင်လည်း မှန်တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘယ်ပညာရပ်ကိုမဆို ပညာရှင်ဆန်ဆန် လ့လာမယ်ဆိုရင်တော့ ဘယ်နေရာမှာမှ “လှေနံဒါးထစ်၊ အသေမှတ် အလွတ်ကျက်” မလုပ်မိဖို ကျွန်တော်တို အထူးဂရုပြုသင့်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ၏ ကိုင်းကွဲပညာရပ်နယ်ပယ်များ
Association for Computing Machinery (ACM) နဲ IEEE-Computer Society (IEEE-CS) တို က ကိုယ်စားတွေ ပါ၀င်ဖွဲ စည်းထားတဲ့ “တွက်ချက်မှုသိပ္ပံပညာရပ် အသိအမှတ်ပြု အဖွဲ ” [Computing Sciences Accreditation Board - CSAB] က
1. theory of computation - တွက်ချက်မှုသီအိုရီ
2. algorithms and data structures - ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်တွေနဲ အချက်အလက်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ပုံ
3. programming methodology and languages - ပရိုဂရမ် ဘာသာစကားနဲ ရးသားနည်း
4. computer elements and architecture ကွန်ပြူတာမှာ ပါ၀င်တဲ့အစိပ်အပိုင်းတွေ (hardware + software) ရဲ့ ဗိသုကာတည်ဆောက်ပုံ
စတဲ့ ပညာရပ် နယ်ပယ်လေးခုကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အဓိက အရေးအကြီးဆုံး နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါတွေအပြင် CSAB က software engineering, artificial intelligence, computer networking and communication, database systems, parallel computation, distributed computation, computer-human interaction, computer graphics, operating systems, နဲ numerical and symbolic computation စတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အခြားအရေးကြီးတဲ့ နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ACM ကပညာရှင်ပေါင်းများစွာ ပါ၀င်ရေးသားထားတဲ့ Allen B. Tucker ရဲ့ “Computer Science Handbook, second edition (2004)” မှာတော့ အာက်ပါပညာရပ် ၁၁ မျိုးကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေအဖြစ် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
1. Algorithms and Complexity - ပဿနာဖြေရှင်းပုံအဆင့်ဆင့် နဲ သူရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုအတိုင်းအဆကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
2. Architecture - မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ စွမ်းရည်မြင့်မြင့် လုပ်ပေးနိုင်မယ့် ကွန်ပြူတာ Hardware တွကို ဘယ်လို ဒီဇိုင်းပြု တည်ဆောက်မလဲဆိုတဲ့ ပညာ။
3. Computational science - သိပ္ပံဆိုင်ရာရှာဖွေတွေ ရှိမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အုတ်မြစ်သုံးခုဖြစ်တဲ့ သီအိုရီပိုင်း တွက်ချက်မှုပိုင်း နဲ လက်တွေ စမ်းသပ်လုပ်ဆောင်တဲ့အပိုင်း တွကို ပါင်းစည်းထားတဲ့ပညာရပ်။
4. Graphics - တကယ့်ရုပ်၀တ္တု (physical object)တွေနဲ စိတ်ကူးပုံသဏ္ဌန် (conceptual object) တွကို ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ ဘယ်လို ဖါ်ပြမလဲဆိုတာကို လ့လာတဲ့ပညာ။
5. Human-computer interaction - လူနဲ ကွန်ပြူတာရဲ့ အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံကို အထူးပြုလေ့လာတာ
6. Information management - အလွန်များပြားလှတဲ့ အချက်အလက်တွေကို သိုလှောင်သိမ်းဆည်း ရာမှာ ကြုံတွေ ရတဲ့ ပဿနာတွေနဲ ဖရှင်းပုံနည်းလမ်းတွေကို လ့လာတာ
7. Intelligent systems - လူရဲ့ အချက်အလက်ပေါ်မူတည်ပြီး စဉ်းစားတွေးတောနိုင်စွမ်းကို ကွန်ပြူတာတွေပေါ်မှာ ပုံစံပြုလုပ်ဆောင် (simulate) နိုင်ဖို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။ ဒါကို တုပအသိညာဏ် (Artificial Intelligence) လို လဲခေါ်တယ်။
8. Net-centric computing - စနစ်တခုရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ကွန်ယက်တလျောက် ဖန် ကျက် တိုးချဲ့ ပီး လုပ်နိုင်ဖို အတွက် လ့လာတဲ့ပညာရပ်
9. Operating systems - ကွန်ပြူတာ hardware တွနဲ အသုံးချဆော့ဖ်၀ဲတွေကို ကြားခံဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ စနစ်ကို လ့လာတဲ့တာ
10. Programming languages - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ဖို လိုအပ်တဲ့ ကွန်ပြူတာသုံးဘာသာစကားတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး လ့လာတဲ့ပညာရပ်
11. Software engineering - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့ ဗိသုကာပိုင်း ဒီဇိုင်းပိုုင်း လက်တွေ တည်ဆောက်မှုအပိုင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးတဲ့အပိုင်း စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့အပိုင်း သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့အပိုင်း စတာတွေကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
နိဂုံးအမှာ
မိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာဟာ ကွန်ပြူတာအတွက် ပရိုဂရမ်ရေးတဲ့အလုပ်ထက် အများကြီး ပိုပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကိုင်းကွဲ ပညာရပ် ၁၁-မျိုးနဲ ပတ်သက်လို စာရင်းချပြရုံအဆင့်လောက်ပဲ တင်ပြနိုင်ခဲ့ပြီး ဘာသာရပ်တခုခြင်းစီကိုက အများကြီးကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းလေတော့ သက်ဆိုင်ရာထပ်ဆင့်ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေရဲ့ အမည်ကိုတောင်မှ မတင်ပြနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ စကားစပ်ပြီးပြောရရင် မိတ်ဆွေတို သိထားသင့်တဲ့ အကြောင်းအရာတခုကတော့ ပညာရပ်တခုကို သင်ကြားတဲ့အခါ တက္ကသိုလ် ကာလိပ်တွေရဲ့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေဟာ လ့လာနည်းပုံစံနှစ်မျိုးထဲက တစ်မျိုးမျိုးနဲ ချဉ်းကပ်ထားလေ့ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။ ပထမ တခုက “breadth-first” approach လို ခါ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပထမဦးဆုံးအနေနဲ ပညာရပ်တခုနဲ ပတ်သက်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာစေတာ၊ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာပညာရပ်တွေကို အခြေခံအဆင့်ထိ နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာစေတာ၊ ပီးမှ ကျာင်းသူကျောင်းသား အားသန်တဲ့ စိတ်၀င်စားတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုကိုကိုပဲ အထူးပြုပြီး၊ အသေးစိပ် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထဲထဲ၀င်၀င် ခခြေမြစ်မြစ် ဆရာတဆူအဆင့်ထိရောက်အောင် လ့လာစေတဲ့ ပုံစံကိုပြောတာ။ နာက် ဒုတိယတခုကတော့ “depth-first” approach ဖစ်ပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်က တချို ဘာသာရပ်သင်ရိုးတွေမှာ ပညာရပ်တခု အကြောင်းကိုပဲ ဇာင်းပေးပြီး အသေးစိပ်လေ့လာသင်ယူစေတယ်။ တခြားဘာသာရပ်တွေလည်း အနည်းအကျဉ်း ပါတော့ ပါတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ခပ်ပါးပါးလောက်ပဲမိတ်ဆက်ထားပြီး ခုနက target ထားတဲ့ ပညာရပ်ကိုသာ လုံး၀ကျွမ်းကျင်သွားတဲ့ အဆင့်ထိရောက်အောင် သင်ကြားပေးလိုက်တယ်။ ပီးမှ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို ဖည်းဖြည်းချင်းလေ့လာသွားဆိုတဲ့ သဘောပေါ့။
အဲဒီနှစ်ခုလုံးမှာ အားနည်းချက် အားသာချက်တွေ ကိုယ်စီရှိပါတယ်။ ဥပမာ breadth-first approach ပုံစံနဲ လ့လာခဲ့ရင် ဘွဲ ကြိုတန်းအဆင့် (graduate level) လာက်မှာတော့ ဟိုစပ်စပ် ဒီစပ်စပ် တာ်တော်များများ သိထား တတ်ထားပေမယ့် ဘာမှ မယ်မယ်ရရ ခခြေမြစ်မြစ် ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသေးပဲ လုပ်ငန်းခွင်၀င်ဖို အခက်အခဲကြုံရနိုင်ပါတယ်။ (ကျောင်းတက်နေရင်းနဲ ပဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်စိတ်၀င်စားတဲ့ ပညာရပ်ကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ဖြစ်အောင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လ့လာသွားသူတွေကတော့ ချွင်းချက်ဖြစ်ပါတယ်။) ဒါဟာ ကျာင်းသူကျောင်းသား တာ်တော်များများ အဓိကရင်ဆိုင်ရတဲ့ အခက်အခဲပါ။ အဲဒီအခါမှာ ကိုယ်တကယ် စိတ်၀င်စားတဲ့လိုင်း အတွက် academic ပိုင်းအရ ဘွဲ လွန်အဆင့် (post graduate level / master level) ဆက်တက်ချင်တက်၊ ဒါမှမဟုတ်လည်း ပင်ပသင်တန်းတွေနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်တိုင်လေ့လာမှုနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ပညာတခုကို (ဥပမာ - database administrator, network engineer, software developer, etc) ဇာက်ချပြီး အထူးပြုလေ့လာလိုက်ရင် အချိန်အတိုင်းအတာတခု ရာက်တဲ့အခါ အဖက်ဖက်မှာ knowledge ပည့်၀တဲ့ ဒါင်ဒေါင်မြည် ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
Depth-first approach ရဲ့ အားသာတဲ့အချက်ကတော့ ဘွဲ ကြိုအဆင့်လောက်နဲ တင် လုပ်ငန်းခွင်၀င်နိုင်တဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက သူ မှာ ကန် သတ်အမြင် [limited vision - ကိုယ်သိထားတာ ကျွမ်းကျင်တာနဲ ပဲ ဘာင်ခတ်ပြီး စဉ်းစားလေ့ရှိတဲ့အကျင့်] ပဲရှိနေနိုင်ပြီး၊ တခြားနှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို မသိရှိတာ၊ ချိတ်ဆက်ပေါင်းစည်းပြီး မလုပ်နိုင်တာ စတဲ့ အားနည်းချက်တွေ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ ချွင်းချက်အနေနဲ ကတော့ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့သလိုပဲ ကျာင်းတက်နေရင်းနဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်အထူးပြုလေ့လာနေတဲ့့ ဘာသာရပ်နဲ ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုပါ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာသွားသူတွေကတော့ အမြင်ကျယ် အမြော်အမြင်ကြီးတဲ့ ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းတဲ့ ပညာရပ်မျိုးကျတော့ breadth-first ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ depth-first နဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ဘယ်နည်းနဲ လ့လာ လ့လာ၊ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေက ဘယ်လိုပဲရှိရှိ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ မိတ်ဆွေကိုယ်တိုင်ပါပဲ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် လို ပာနိုင်ဖို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖို ဆိုရင် အဲဒီ ဘာသာရပ်ခွဲတွေကို ထဲထဲ၀င်၀င် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် နားလည်သဘောပေါက်ထားဖို လိုအပ်ပါတယ်။ ကျာင်းပညာရေးက မိတ်ဆွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် သိရှိအောင် သင်ကြားပေးလိုက်ရင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းသိဖို ကမိတ်ဆွေရဲ့ တာ၀န်ပါ။ တခါ ကျာင်းပညာရေးက တခုခုနဲ ပတ်သက်ပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သင်ကြားပေးလိုက်ရင် အဲဒီပညာရပ်နဲ ဆက်နွယ်တာတွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် သိအောင်လုပ်ဖို ကလည်း မိတ်ဆွေရဲ့တာ၀န်ပါပဲ။ “နေစမ်းပါဦး..ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာနဲ ပတ်သက်ပြီး အဲဒါတွေ အကုန်လုံးကို နားလည်တော့ရော လက်ရှိအချိန် ဒီနိုင်ငံမှာ ဘယ်လိုအစိုးရအဖွဲ အစည်း ဘယ်လိုကုမ္မဏီမျိုးက ကျုပ်တို ကို လစာထိုက်ထိုက်တန်တန်ပေးပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ဆိုတဲ့ ရာထူးမျိုးနဲ အလုပ်ခန် မှာမို လို တုန်းဗျ” မိတ်ဆွေကမေးလာရင်တော့ “အေးဗျာ ဒါကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ အင်ဖရာ စထရပ်ခြာ (ingrastructure) တွ၊ R&D တွ (သုတေသနနဲ ဖွဲ ဖိုးရေး လုပ်ငန်းတွေ) အားကောင်းလာရင်တော့ ဖစ်လာမှာပါ..အခုတော့ အင်း ..အဲ..” လို ပဲ ယာင်၀ါး၀ါး လုံးချရတော့မှာပဲမိတ်ဆွေရေ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ ဂျူလိုင်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသောဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။