မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာဘွဲ ဒီဂရီဖြစ်တဲ့ Cambridge Diploma in Computer Science ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်ရဲ့ ကွန်ပြူတာလက်တွေ စမ်းသပ်ခန်း (University of Cambridge, Computer Laboratory) က ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ စတင်သင်ကြားပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာတော့ ၁၉၆၂ ခုနှစ်ရောက်မှ ပါဂျူးတက္ကသိုလ် (Purdue University)က ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ဘွဲ သင်တန်းကို စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ရဲ့ သက်တမ်းဟာ နှစ်ပေါင်း ၆၀-၇၀ ကျာ်ရှိလာပြီပေါ့။ ဒါကြောင့်လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ အတိုင်းအတာတရပ်အထိ ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်မှုရှိနေပါပြီ။ ဒီပညာရပ် ဖွံ ဖိုးလာတာနဲ အမျှ သူနဲ ဆက်စပ်နှီးနွယ်တဲ့ ပညာရပ်ကိုင်းကွဲတွေပါ အမြောက်အများ ပါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ခုထက်ထိလည်း ပါ်ထွက်လာနေဆဲပဲ ဖစ်ပါတယ်။ ဒီတော့ ပထမဆုံးအနေနဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ အရင်ဆုံး စတင်လေ့လာကြည့်ကြပါစို ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ ဂရိုဂရမ်ရေးနည်းတွေကို လ့လာတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလောကအတွက် နိုဘယ်လ်(Nobel) ဆုလိုပဲ ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားလှတဲ့ တားရင်းဆု(Turing Award)ရှင် တရောက်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပြူတာသီအိုရီ သဘောတရားရေးရာမှာ အလွန်ကြွယ်၀သူတရောက်ဖြစ်တဲ့ အက်ဒ်စ်ဂါ ဒဂျစ်ခ်စထြာ (Edsger Dijkstra) ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ခိုင်းနှိုင်းချက် စကားတခွန်းရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့
“နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ် (Astronomy) မှာ နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း (Telecscope) ကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိသလိုပဲ၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာလည်း ကွန်ပြူတာကို အသုံးချပြီး လုပ်စရာ ကိုင်စရာ လ့လာစရာတွေ တပုံတပင်ရှိနေပါတယ်”
ဆိုတဲ့စကားပါ။
တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဆိုတာ ဘယ်လိုစနစ်မျိုးကိုမဆို နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာဖို ၊ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသုံးချ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ နဲ အတွေးအခေါ်အယူအဆ တွကို ပါင်းထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုအသုံးပြုပြီး လူ ဦးဏှောက်စနစ်၊ စကြာ်၀ဠာစနစ်၊ သက်ရှိစနစ် နဲ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေပါ အပါအ၀င် တခြားစနစ်မျိုးစုံကို လ့လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က မးကောင်းမေးနိုင်တာက “ဥပမာဆိုရင်ဗျာ စကြာ်၀ဠာအကြောင်းနားလည်ဖို အသင့်တော်ဆုံး အကောင်းဆုံး ပညာရေးလမ်းကြောင်းက ရူပဗေဒ မဟုတ်ဘူးလားဗျ။ ရူပဗေဒကို တိုက်ရိုက်မလေ့လာပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကိုသုံးပြီး စင်္ကြာ၀ဠာကြီးအကြောင်း လ့လာမယ်ဆိုတာ ဖာင့်ဖြောင့်သွားလို ရတဲ့လမ်းကို ရှည်လျားအောင် ရှုပ်ထွေးအောင် တမင်ကွေ ၀ိုက်သွားနေသလို ဖစ်မနေဘူးလားဗျ” ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေနဲ ပတ်သက်ပြီး MIT က သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ပါမောက္ခ စကော့ အာရွန်ဆွန် (Scott Aronson) က အခုလို ရှင်းပြပါတယ်။
“တကယ်တော့ ရူပဗေဒပညာရှင်တွေ လ့တာတဲ့နည်းက အပေါ်ကနေ အာက်ကို တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်လေ့လာတဲ့ပုံစံ ( top-down approach) မျိုးနဲ သွားတာဗျ။ ပုံစံတကျဖြစ်နေတဲ့ မင်တွေ နကျ ပုံမှန်အဖြစ်အပျက်တွေကို လိုက်လံရှာဖွေတယ်။ အဲဒီအဖြစ်အပျက် ကနေ အချက်အလက်တွေကို ထုတ်ယူ ပီး ယဘုယျ ဥပဒေသတွေ အဖြစ် ဖန်တီးတည်ဆောက်လိုက်တယ်။ ပီးတော့မှတခြားအချက်အလက်တွေနဲ ပါင်းစည်းဆက်စပ်ပေးနိုင်မယ့်၊ ပိုမို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်း တဲ့ ဥပဒေသတွေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့အထိ ဖွင့်ဆိုရှင်းပြကြတယ်။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒီရဲ့ ပာင်းပြန်လမ်းကြောင်းအတိုင်း အလုပ်လုပ်တယ်လို တွးထင်မှတ်ယူလိုက်ဗျာ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘယ်လိုလက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ချက်တွေနဲ မှ သက်သေပြနေဖို မလိုပဲ မှန်ကန်ကြောင်း အလွယ်တကူလက်ခံထားပြီးဖြစ်တဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ဥပဒေသတွေကို အသုံးပြုပြီးတော့ အဖြစ်နိုင်ဆုံး အရိုးရှင်းဆုံးစနစ်တခုနဲ စ’ လိုက်တာပဲ။ ပီးတော့မှ ‘ဘယ်လောက်အထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စနစ်မျိုးကို တို တည်ဆောက်နိုင်မလဲ။ ဒါမှဟုတ် အဲဒီလောက်ထိ ရှုပ်ထွေးတဲ့စနစ်မျိုးကို တို တည်ဆောက်လို ရပါမလား’ ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ် မးမြန်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ သွားတာပါ”
လို ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် “တူညီတဲ့အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကိုပဲ မတူညီနဲ ပညာရပ် (computer science) ကိုသုံးပြီး မတူညီတဲ လမ်းကြောင်းအသီးသီးကနေ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ ပုံသဏ္ဍန်နဲ ချဉ်းကပ်လေ့လာတာပါ” လို ပဲ ဆိုပါရစေ။
“ကဲကဲ..ဒါဆိုလည်း ကာင်းပါပြီဗျာ။ ပိုရှင်းသွားအောင် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတာကိုသာ တိတိကျကျ ပာစမ်းပါ” လို ဆိုရင် မိတ်ဆွေကို အရင်ဆုံး တခုတော့ တင်ပြချင်ပါရစေ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်နဲ ပတ်သက်တဲ့ ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက်တွေ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေဟာ ပညာရှင်တွေပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုးအထွေထွေရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် ဒီဆောင်းပါးမှာ တင်ပြမယ့်အချက်ဟာ မိတ်ဆွေ ဖတ်ဖူး မှတ်ဖူးတာနဲ တူချင်မှ တူမှာပါ။ ဒါပေမယ့် သဘောတရားကတော့ အတူတူပဲဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီသဘောတရား အနှစ်သာရကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုပညာရပ် (computing) နဲ နှီးနွယ်ဆက်စပ်နေတဲ့ သီအိုရီသဘောတရားပိုင်း နဲ လက်တွေ အသုံးချမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ပညာရပ်ပေါင်းစုံကို ပါင်းစည်းဆက်စပ်လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာအတွက် ဖွင့်ဆိုချက်များ
အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကွန်ယက်နဲ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအတွက် သုတေသနနဲ ဖွံ ဖိုးရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဌာန (The US National Coordination Office for Networking and Information Technology Research and Development - NITRD) က ဖွင့်ဆိုတဲ့ computer science အတွက် အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်က ဒီလိုပါ။
“the systematic study of computing systems and computation. The body of knowledge resulting from this discipline contains theories for understanding computing systems and methods; design methodology, algorithms, and tools; methods for the testing of concepts; methods of analysis and verification; and knowledge representation and implementation.” (http://www.nitrd.gov/pubs/bluebooks/1995/section.5.html)
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ တွက်ချက်မှုစနစ်တွေနဲ တွက်ချက်မှုပညာရပ်အကြောင်းကို စနစ်တကျလေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ
• တွက်ချက်မှုစနစ်တွေ နဲ နည်းလမ်းတွေ ကို နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ဖို လိုအပ်တဲ့ သီအိုရီတွေ၊
• ဒီဇိုင်းပြုပုံ၊ ပဿနာဖြေရှင်းပုံ နဲ ကရိယာတန်ဆာပလာတွေ၊
• တွးခေါ်ယူဆချက်တွေ မှန် မမှန် စစ်ဆေးစမ်းသပ်နိုင်မယ့် နည်းနာနိဿယတွေ
• သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာမှုနဲ အဲဒီလေ့လာမှုကရတဲ့ အချက်တွေကို ၀ဖန်ပိုင်းခြားမှု
• လူ အသိပညာကို ဘယ်လိုပုံစံနဲ (ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ) ဖါ်ပြမလဲ ဘယ်လိုတည်ဆောက်ယူမလဲ
ဆိုတဲ့ ပညာရပ် တွပါ၀င်တယ်။
Association for Computing Machinery (ACM) ရဲ့ ပိုမိုကျစ်လျစ်တဲ့ ဖွင့်ဆိုချက် နာက်တမျိုးကတော့ “study of computers and algorithmic processes, including their principles, their hardware and software design, their applications, and their impact on society.”
“ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ ကွန်ပြူတာတွေနဲ ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်ဆင့်၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနည်းလမ်း၊ လိုအပ်တဲ့ hardware နဲ software တွရဲ့ ဒီဇိုင်း တည်ဆောက်ပုံ၊ လက်တွေ အသုံးချပုံ နဲ ကွန်ပြူတာတွေက လူ အဖွဲ အစည်းအပေါ် ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေရှိသလဲဆိုတာ လ့လာတဲ့ပညာ” ဆိုပြီး ဖစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အလွန်ထင်ရှားတဲ့ လိုရင်းတိုရှင်း ဖွင့်ဆိုချက်တခုကတော့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံနယ်ပယ်ရဲ့ ထိပ်တန်းပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Gibbs နဲ Tucker တို ရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်ပါ။ “ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာ algorithm တွနဲ သူတို ကို ဘယ်လို ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိပ် သရုပ်ခွဲ ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့ပညာ […algorithm development and analysis as the central focus of computer science ]” (Gibbs and Tucker, “A Model Curriculum for a Liberal Arts Degree in Computer Science,” Comm. of the ACM, vol. 29, no. 3, March 1986) လို ဆိုပါတယ်။
ဘယ်လိုပဲ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေကွဲပြားပေမယ့်၊ အားလုံးသောဖွင့်ဆိုချက်တွေက တညီတညွတ်တည်း ရည်ညွှန်းတဲ့ နယ်ပယ်ကတော့ “Algorithms” တွကို လ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်းတွေ ရမှာပါ။ မှန်ပါတယ်။ ဒီ algorithms ဟာ ပုံစံတမျိုးမဟုတ် တမျိုးနဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်မှာ အဓိကဗဟိုချက် အဖြစ်ပါ၀င်နေပါတယ်။ “အလုပ်တခုလုပ်ဖို ၊ ပဿနာတခုဖြေရှင်းဖို ၊ စတာတွေအတွက် တိကျရှင်းလင်းတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအဆင့်ဆင့်ကို အစီအစဉ်တကျ ဖါ်ပြထားတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်၊ ညွှန်ကြားချက်” တွဟာ algorithm ပဲပေါ့။
ဥပမာ ကျွန်တော်တို ငယ်ငယ်ကတည်းက ရင်းနှီးခဲ့ပြီးဖြစ်တဲ့ ကိန်းနှစ်ခုအတွက် အကြီးဆုံးဘုံဆခွဲကိန်း (Greatest Common Divisor – GCD) ဘယ်လိုရှာမလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းကို algorithm တစ်ခု တည်ဆောက်ကြည့်ရင်
• There must be two positive integers: a and b.
• If b is zero, then the GCD of a and b is a. Algorithm ends.
• Set r to be the remainder obtained from the integer division of a by b.
• Repeat this process using b and r, until remainder becomes zero.
ဆိုပြီးဖြစ်မှာပေါ့။ မှန် မမှန် တာ့ မိတ်ဆွေတို ဘာသာပဲ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါတော့။ တကယ်တော့ ကွန်ပြူတာ ပရိုဂရမ်ဆိုတာ အဲဒီ algorithm တွကို ကွန်ပြူတာနားလည်မယ့် electronic ပုံစံနဲ ကိုယ်စားပြုထားတဲ့ instruction sets (ညွှန်ကြားချက် အစုအေ၀း) တွပဲမဟုတ်ပါလား။ တကယ်လို ကျွန်တော်တို ဟာ ပဿနာတစ်ခုကို ဖရှင်းပုံ algorithm ကိုသာ မတည်ဆောက်နိုင်ရင် programming လည်း ရးနိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။
သင်္ချာ ကွန်ပြူတာ နှင့် ၀ိဇ္ဇာ သိပ္ပံ
ဒီနေရာမှာ မးစရာမေးခွန်းတစ်ခုက အသေအချာရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်ဟာ ဘယ်လိုကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ရတာလဲ ဆိုလိုတာက ဘာကြောင့် သိပ္ပံပညာရပ်လို ပာနိုင်ရတာလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းပါ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ တခြားသိပ္ပံပညာရပ်တွေဖြစ်တဲ့ ရူပဗေဒ၊ ဇီ၀ဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စတဲ့ ပညာရပ်အသီးသီးဟာ လက်တွေ သဘာ၀လောကကြီးရဲ့ အဖြစ်အပျက် ဒပ်၀တ္တု စတာ တွကို အခြေခံပြီး လ့လာတာတဲ့ ပညာရပ်တွေဖြစ်ပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံကတော့ အဲဒါတွေအပေါ်မှာ အခြေခံ လ့လာတာမှ မဟုတ်တာကိုး။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ ထင်ရှားတဲ့ သိပ္ပံပညာတွေနဲ စာရင်၊ သင်္ချာပညာရပ်နဲ သာပိုပြီး ဆင်တူနေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို စိတ်ထဲမှာ ချက်ခြင်းပေါ်လာမယ့် မးခွန်းက “သင်္ချာဆိုတာလည်း သိပ္ပံပညာရပ်ပဲမဟုတ်လားဗျ” ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စကတော့ အလွန်ရှုပ်ထွေးရှည်လျားတဲ့ သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ သဘောသဘာ၀တွေကို အရင်ဆုံးရှင်းပြရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် ချန်လှပ်ခဲ့ပါရစေတော့။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံဆိုတာဘာလဲပြောနေရင်း သင်္ချာသည် ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်လား သိပ္ပံပညာရပ်လားဆိုတဲ့ ဆွးနွေးငြင်းခုံမှုကို ရာက်သွားမှာစိုးလို ပါ။ အတိုချုပ်အဖြေကတော့ “သင်္ချာပညာရပ်ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရဟာ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရား နဲ ၊ လက်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်မှုတွေကို၊ ယုတ္တိနည်းကျ ကြာင်းကျိုးဆက်စပ် ဆင်ခြင်စဉ်းစားတဲ့နည်းနဲ ၊ ပါင်းစည်းပေးတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ချိန်တုန်းက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အပါအ၀င် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ သင်္ချာပညာရပ်အတွက်ဘွဲ ဒီဂရီပေးအပ်တဲ့အခါ ၀ိဇ္ဇာဘွဲ (B.A) အနေနဲ ပးအပ်ခဲ့တာပေါ့” လို ဆိုပါရစေ။
ဒါကြောင့် တချို သာပညာရှင်အုပ်စုတွေက computer art (ကွန်ပြူတာ၀ိဇ္ဇာပညာရပ်) လို ပာဆိုကြပြီး၊ တချို ပညာရှင်အုပ်စုတွေကလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို သင်္ချာဘာသာရဲ့ ကိုင်းကွဲတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော့ရဲ့ယူဆချက်ကတော့ နှစ်ဖွဲ လုံးမှန်ပါတယ်။ ဘာလို လဲဆိုတော့ သင်္ချာမှာသုံးတဲ့ “သိပြီးသား အချက်အလက်တွေအပေါ် အခြေခံပြီး ကြာင်းကျိုး ဆက်စပ် ဆင်ခြင် စဉ်းစားတဲ့နည်း deductive reasoning” ဟာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံမှာ ယဘုယျအားဖြင့် မကြာခဏ တွ နမြင်နေကျ အချက်ဖြစ်နေလို ပါပဲ။ ပီးတော့လည်း ဒီပညာရပ်အပေါ် အများကြီး သြဇာလွှမ်းမိုးခဲ့တဲ့ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ထားရင်း Alan M. Turing ၊ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ဂါဒ်ဒဲလ် Kurt Gödel၊ ဒီကနေ ခတ်ကွန်ပြူတာတွေရဲ့ ရှ ဆာင် ဗွန်နွိုင်းမဲင်းန် John von Neumann တို ဟာ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲသင်္ချာပညာရှင်တွေကိုး။ ပီးတော့လည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ကို ထဲထဲ၀င်၀င် တတ်ကျွမ်းနားလည်ဖို ဆိုတာ သင်္ချာစစ် (pure maths) သီအိုရီသင်္ချာ(theoretical mathematics) အသုံးချသင်္ချာ(applied mathematics) တို ရဲ့ အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာကိုင်းကွဲတွေ လိုအပ်ပါတယ်။
တခြားရှုဒေါင့်ကကြည့်ပြန်ရင်တော့လည်း ကွန်ပြူတာ(သိပ္ပံ)ပညာရှင်တွေဟာ အသစ်အသစ်သော တွးခေါ်ယူဆချက်တွေကို အဆိုပြုတင်ပြဖို နဲ အဲဒီအဆိုတွေ မှန် မမှန် လက်တွေ စမ်းသပ်ဖို အတွက် သိပ္ပံနည်းစနစ် (scientific methods) တွကိုပဲသုံးကြတာဖြစ်တဲ့အတွက် computer science လို ဆိုရင်လည်း မှန်တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘယ်ပညာရပ်ကိုမဆို ပညာရှင်ဆန်ဆန် လ့လာမယ်ဆိုရင်တော့ ဘယ်နေရာမှာမှ “လှေနံဒါးထစ်၊ အသေမှတ် အလွတ်ကျက်” မလုပ်မိဖို ကျွန်တော်တို အထူးဂရုပြုသင့်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ၏ ကိုင်းကွဲပညာရပ်နယ်ပယ်များ
Association for Computing Machinery (ACM) နဲ IEEE-Computer Society (IEEE-CS) တို က ကိုယ်စားတွေ ပါ၀င်ဖွဲ စည်းထားတဲ့ “တွက်ချက်မှုသိပ္ပံပညာရပ် အသိအမှတ်ပြု အဖွဲ ” [Computing Sciences Accreditation Board - CSAB] က
1. theory of computation - တွက်ချက်မှုသီအိုရီ
2. algorithms and data structures - ပဿနာဖြေရှင်းပုံနည်းလမ်းအဆင့်တွေနဲ အချက်အလက်ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ပုံ
3. programming methodology and languages - ပရိုဂရမ် ဘာသာစကားနဲ ရးသားနည်း
4. computer elements and architecture ကွန်ပြူတာမှာ ပါ၀င်တဲ့အစိပ်အပိုင်းတွေ (hardware + software) ရဲ့ ဗိသုကာတည်ဆောက်ပုံ
စတဲ့ ပညာရပ် နယ်ပယ်လေးခုကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အဓိက အရေးအကြီးဆုံး နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါတွေအပြင် CSAB က software engineering, artificial intelligence, computer networking and communication, database systems, parallel computation, distributed computation, computer-human interaction, computer graphics, operating systems, နဲ numerical and symbolic computation စတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုလည်း ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အခြားအရေးကြီးတဲ့ နယ်ပယ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ACM ကပညာရှင်ပေါင်းများစွာ ပါ၀င်ရေးသားထားတဲ့ Allen B. Tucker ရဲ့ “Computer Science Handbook, second edition (2004)” မှာတော့ အာက်ပါပညာရပ် ၁၁ မျိုးကို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေအဖြစ် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
1. Algorithms and Complexity - ပဿနာဖြေရှင်းပုံအဆင့်ဆင့် နဲ သူရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုအတိုင်းအဆကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
2. Architecture - မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ စွမ်းရည်မြင့်မြင့် လုပ်ပေးနိုင်မယ့် ကွန်ပြူတာ Hardware တွကို ဘယ်လို ဒီဇိုင်းပြု တည်ဆောက်မလဲဆိုတဲ့ ပညာ။
3. Computational science - သိပ္ပံဆိုင်ရာရှာဖွေတွေ ရှိမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အုတ်မြစ်သုံးခုဖြစ်တဲ့ သီအိုရီပိုင်း တွက်ချက်မှုပိုင်း နဲ လက်တွေ စမ်းသပ်လုပ်ဆောင်တဲ့အပိုင်း တွကို ပါင်းစည်းထားတဲ့ပညာရပ်။
4. Graphics - တကယ့်ရုပ်၀တ္တု (physical object)တွေနဲ စိတ်ကူးပုံသဏ္ဌန် (conceptual object) တွကို ကွန်ပြူတာပေါ်မှာ ဘယ်လို ဖါ်ပြမလဲဆိုတာကို လ့လာတဲ့ပညာ။
5. Human-computer interaction - လူနဲ ကွန်ပြူတာရဲ့ အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံကို အထူးပြုလေ့လာတာ
6. Information management - အလွန်များပြားလှတဲ့ အချက်အလက်တွေကို သိုလှောင်သိမ်းဆည်း ရာမှာ ကြုံတွေ ရတဲ့ ပဿနာတွေနဲ ဖရှင်းပုံနည်းလမ်းတွေကို လ့လာတာ
7. Intelligent systems - လူရဲ့ အချက်အလက်ပေါ်မူတည်ပြီး စဉ်းစားတွေးတောနိုင်စွမ်းကို ကွန်ပြူတာတွေပေါ်မှာ ပုံစံပြုလုပ်ဆောင် (simulate) နိုင်ဖို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။ ဒါကို တုပအသိညာဏ် (Artificial Intelligence) လို လဲခေါ်တယ်။
8. Net-centric computing - စနစ်တခုရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ကွန်ယက်တလျောက် ဖန် ကျက် တိုးချဲ့ ပီး လုပ်နိုင်ဖို အတွက် လ့လာတဲ့ပညာရပ်
9. Operating systems - ကွန်ပြူတာ hardware တွနဲ အသုံးချဆော့ဖ်၀ဲတွေကို ကြားခံဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ စနစ်ကို လ့လာတဲ့တာ
10. Programming languages - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ဖို လိုအပ်တဲ့ ကွန်ပြူတာသုံးဘာသာစကားတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး လ့လာတဲ့ပညာရပ်
11. Software engineering - ပရိုဂရမ်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်တွေ ရးသားတည်ဆောက်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့ ဗိသုကာပိုင်း ဒီဇိုင်းပိုုင်း လက်တွေ တည်ဆောက်မှုအပိုင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးတဲ့အပိုင်း စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်တဲ့အပိုင်း သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့အပိုင်း စတာတွေကို လ့လာတဲ့ပညာရပ်။
နိဂုံးအမှာ
မိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပဲ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာဆိုတာဟာ ကွန်ပြူတာအတွက် ပရိုဂရမ်ရေးတဲ့အလုပ်ထက် အများကြီး ပိုပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကိုင်းကွဲ ပညာရပ် ၁၁-မျိုးနဲ ပတ်သက်လို စာရင်းချပြရုံအဆင့်လောက်ပဲ တင်ပြနိုင်ခဲ့ပြီး ဘာသာရပ်တခုခြင်းစီကိုက အများကြီးကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းလေတော့ သက်ဆိုင်ရာထပ်ဆင့်ကိုင်းကွဲ ဘာသာရပ်တွေရဲ့ အမည်ကိုတောင်မှ မတင်ပြနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ စကားစပ်ပြီးပြောရရင် မိတ်ဆွေတို သိထားသင့်တဲ့ အကြောင်းအရာတခုကတော့ ပညာရပ်တခုကို သင်ကြားတဲ့အခါ တက္ကသိုလ် ကာလိပ်တွေရဲ့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေဟာ လ့လာနည်းပုံစံနှစ်မျိုးထဲက တစ်မျိုးမျိုးနဲ ချဉ်းကပ်ထားလေ့ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။ ပထမ တခုက “breadth-first” approach လို ခါ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပထမဦးဆုံးအနေနဲ ပညာရပ်တခုနဲ ပတ်သက်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာစေတာ၊ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာပညာရပ်တွေကို အခြေခံအဆင့်ထိ နားလည်သဘောပေါက်အောင် လ့လာစေတာ၊ ပီးမှ ကျာင်းသူကျောင်းသား အားသန်တဲ့ စိတ်၀င်စားတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုကိုကိုပဲ အထူးပြုပြီး၊ အသေးစိပ် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထဲထဲ၀င်၀င် ခခြေမြစ်မြစ် ဆရာတဆူအဆင့်ထိရောက်အောင် လ့လာစေတဲ့ ပုံစံကိုပြောတာ။ နာက် ဒုတိယတခုကတော့ “depth-first” approach ဖစ်ပါတယ်။ အဓိပ္ပါယ်က တချို ဘာသာရပ်သင်ရိုးတွေမှာ ပညာရပ်တခု အကြောင်းကိုပဲ ဇာင်းပေးပြီး အသေးစိပ်လေ့လာသင်ယူစေတယ်။ တခြားဘာသာရပ်တွေလည်း အနည်းအကျဉ်း ပါတော့ ပါတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ခပ်ပါးပါးလောက်ပဲမိတ်ဆက်ထားပြီး ခုနက target ထားတဲ့ ပညာရပ်ကိုသာ လုံး၀ကျွမ်းကျင်သွားတဲ့ အဆင့်ထိရောက်အောင် သင်ကြားပေးလိုက်တယ်။ ပီးမှ နှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို ဖည်းဖြည်းချင်းလေ့လာသွားဆိုတဲ့ သဘောပေါ့။
အဲဒီနှစ်ခုလုံးမှာ အားနည်းချက် အားသာချက်တွေ ကိုယ်စီရှိပါတယ်။ ဥပမာ breadth-first approach ပုံစံနဲ လ့လာခဲ့ရင် ဘွဲ ကြိုတန်းအဆင့် (graduate level) လာက်မှာတော့ ဟိုစပ်စပ် ဒီစပ်စပ် တာ်တော်များများ သိထား တတ်ထားပေမယ့် ဘာမှ မယ်မယ်ရရ ခခြေမြစ်မြစ် ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသေးပဲ လုပ်ငန်းခွင်၀င်ဖို အခက်အခဲကြုံရနိုင်ပါတယ်။ (ကျောင်းတက်နေရင်းနဲ ပဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်စိတ်၀င်စားတဲ့ ပညာရပ်ကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ဖြစ်အောင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လ့လာသွားသူတွေကတော့ ချွင်းချက်ဖြစ်ပါတယ်။) ဒါဟာ ကျာင်းသူကျောင်းသား တာ်တော်များများ အဓိကရင်ဆိုင်ရတဲ့ အခက်အခဲပါ။ အဲဒီအခါမှာ ကိုယ်တကယ် စိတ်၀င်စားတဲ့လိုင်း အတွက် academic ပိုင်းအရ ဘွဲ လွန်အဆင့် (post graduate level / master level) ဆက်တက်ချင်တက်၊ ဒါမှမဟုတ်လည်း ပင်ပသင်တန်းတွေနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်တိုင်လေ့လာမှုနဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ပညာတခုကို (ဥပမာ - database administrator, network engineer, software developer, etc) ဇာက်ချပြီး အထူးပြုလေ့လာလိုက်ရင် အချိန်အတိုင်းအတာတခု ရာက်တဲ့အခါ အဖက်ဖက်မှာ knowledge ပည့်၀တဲ့ ဒါင်ဒေါင်မြည် ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
Depth-first approach ရဲ့ အားသာတဲ့အချက်ကတော့ ဘွဲ ကြိုအဆင့်လောက်နဲ တင် လုပ်ငန်းခွင်၀င်နိုင်တဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက သူ မှာ ကန် သတ်အမြင် [limited vision - ကိုယ်သိထားတာ ကျွမ်းကျင်တာနဲ ပဲ ဘာင်ခတ်ပြီး စဉ်းစားလေ့ရှိတဲ့အကျင့်] ပဲရှိနေနိုင်ပြီး၊ တခြားနှီးနွယ်ဆက်စပ်ရာ ပညာရပ်တွေကို မသိရှိတာ၊ ချိတ်ဆက်ပေါင်းစည်းပြီး မလုပ်နိုင်တာ စတဲ့ အားနည်းချက်တွေ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ ချွင်းချက်အနေနဲ ကတော့ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့သလိုပဲ ကျာင်းတက်နေရင်းနဲ တပြိုင်တည်းမှာ ကိုယ်အထူးပြုလေ့လာနေတဲ့့ ဘာသာရပ်နဲ ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေတဲ့ ပညာရပ်တွေကိုပါ ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် လ့လာသွားသူတွေကတော့ အမြင်ကျယ် အမြော်အမြင်ကြီးတဲ့ ပညာရှင်တွေ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံလို ကျယ်ပြန် နက်ရှိုင်းတဲ့ ပညာရပ်မျိုးကျတော့ breadth-first ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ depth-first နဲ ပဲဖြစ်ဖြစ် ဘယ်နည်းနဲ လ့လာ လ့လာ၊ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေက ဘယ်လိုပဲရှိရှိ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ မိတ်ဆွေကိုယ်တိုင်ပါပဲ။ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် လို ပာနိုင်ဖို ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖို ဆိုရင် အဲဒီ ဘာသာရပ်ခွဲတွေကို ထဲထဲ၀င်၀င် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် နားလည်သဘောပေါက်ထားဖို လိုအပ်ပါတယ်။ ကျာင်းပညာရေးက မိတ်ဆွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် သိရှိအောင် သင်ကြားပေးလိုက်ရင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းသိဖို ကမိတ်ဆွေရဲ့ တာ၀န်ပါ။ တခါ ကျာင်းပညာရေးက တခုခုနဲ ပတ်သက်ပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သင်ကြားပေးလိုက်ရင် အဲဒီပညာရပ်နဲ ဆက်နွယ်တာတွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန် ပန် သိအောင်လုပ်ဖို ကလည်း မိတ်ဆွေရဲ့တာ၀န်ပါပဲ။ “နေစမ်းပါဦး..ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာနဲ ပတ်သက်ပြီး အဲဒါတွေ အကုန်လုံးကို နားလည်တော့ရော လက်ရှိအချိန် ဒီနိုင်ငံမှာ ဘယ်လိုအစိုးရအဖွဲ အစည်း ဘယ်လိုကုမ္မဏီမျိုးက ကျုပ်တို ကို လစာထိုက်ထိုက်တန်တန်ပေးပြီး၊ ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရှင် ဆိုတဲ့ ရာထူးမျိုးနဲ အလုပ်ခန် မှာမို လို တုန်းဗျ” မိတ်ဆွေကမေးလာရင်တော့ “အေးဗျာ ဒါကတော့ တိုင်းပြည်ရဲ့ အင်ဖရာ စထရပ်ခြာ (ingrastructure) တွ၊ R&D တွ (သုတေသနနဲ ဖွဲ ဖိုးရေး လုပ်ငန်းတွေ) အားကောင်းလာရင်တော့ ဖစ်လာမှာပါ..အခုတော့ အင်း ..အဲ..” လို ပဲ ယာင်၀ါး၀ါး လုံးချရတော့မှာပဲမိတ်ဆွေရေ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy(2013)
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ ဂျူလိုင်လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသောဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
သင်္ချာ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊ ဉာဏ်ရည်တုပညာ နှင့် ဥပဒေ ဆိုင်ရာ သုတ ရသ ဆောင်းပါးများ
Sunday, July 7, 2013
Wednesday, June 26, 2013
ပရိုဂရမ်ရေးသားခြင်းအတွက် စိန်ခေါ်နေသော မေးခွန်းများ
၁။ ဘာကြောင့် ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားပေါင်း ၂၅၀၀ ကျာ် ရှိနေတာလဲ
မိတ်ဆွေတို အားလုံးသိကြတဲ့အတိုင်း လက်ရှိခေတ်ကာလ အခြေအနေရဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ တာင်းဆိုမှုတွေကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ ကွန်ပြူတာတွေကို ပိုမိုအသုံးချလာကြပါတယ်။ တိတိကျကျပြောရရင်၊ တကယ့် လက်တွေ ပင်ပလောကမှာ ကြုံတွေ လာရတဲ့ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံသော ပဿနာ ပုံစံအသစ်အဆန်းတွေကို ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ ကွန်ပြူတာဆော့ဖ်၀ဲတွေ ပရိုဂရမ်တွေ အသုံးပြုပြီး ဖရှင်းလာကြတာကို ဆိုလိုတာပါ။ အဲဒီလို ဖရှင်းဖို ကြိုးစားတဲ့နေရာမှာ လိုအပ်တဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေရေးသားဖို အတွက် ရှိနှင့်ပြီးသား programming language တွဟာ အသစ်ကြုံတွေ လာရတဲ့ အခြေအနေ ပဿနာတွေကို ဖရှင်းနိုင်ဖို အနည်းနဲ အများဆိုသလို လိုအပ်ချက်တွေ ကိုယ်စီ ရှိနေကြတာ သွားတွေ ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့်ပဲ computer scientist တွ softrware engineer တွ developer တွဟာ၊ အသစ်အသစ်သော ပဿနာတွေကို ပိုပြီး ထိထိရောက်ရောက် ဖရှင်းနိုင်ဖို ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ အသစ်သစ်သော programming language တွကို တခုပြီးတခု တီထွင်ဖန်တီးလာကြတယ်ဆိုပါတော့။ တကယ်လို သာ ကျွန်တော်တို မှာ ပဿနာအားလုံးကို အထိရောက်ဆုံး အပြည့်စုံဆုံး ဖရှင်းပေးနိုင်မယ့် အကောင်းဆုံး programming language တစ်ခု ရှိနေပြီးသားဆိုရင် ဒီလို language အသစ်တွေကို အပင်ပန်းခံ အလုပ်ရှုပ်ခံပြီး ဘယ်မှာ ထပ်တီထွင်နေဖို လိုမလဲဗျာ။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို အထူးသတိထားသင့်တဲ့ အချက်ပဲမဟုတ်ပါလား။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဒါမှမဟုတ် နည်းပညာ ပိုင်းဆိုင်ရာ ပဿနာတစ်ခုကို ဖရှင်းနိုင်ဖို ၊ လိုအပ်တဲ့ သီးသန် အခြေအနေတွေကို အကောင်းဆုံးနဲ အထိရောက်ဆုံး လုပ်ပေးနိုင်မယ်ထင်တဲ့ programming language တွကို တခုပြီးတခု အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ တီထွင်ရင်း ဖန်တီးရင်းနဲ သိပ်ကိုများပြားတဲ့ ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားတွေ ပါ်ပေါက်ခဲ့ရတာပါ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မှာ Bill Kinnersley ဆိုတဲ့ပုဂ္ဂိုလ် ပုစုထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ စာရင်းအရဆိုရင် programming language ပါင်း ၂၅၀၀ ကျာ်ထိရှိတယ်လို သိရပါတယ်။ (REF: http://people.ku.edu) ဒါ့အပြင် programming language အသစ်တွေဟာလည်း တလကို အနည်းဆုံး ပျှမ်းမျှ ၂ ခုနှုန်းနဲ ပါ်ပေါက်နေဆဲဖြစ်ပြီး တချို လတွေမှာဆိုရင် တလတည်းနဲ programming language အသစ် ၁၀ ခု လာက်တောင် ပါ်ထွက်ခဲ့ဖူးတာတွေ ရှိပါတယ်။
ဒီလောက်များပြားတဲ့ programming language တွရှိနေရခြင်းရဲ့ နာက်ထပ်အကြောင်းတစ်ချက်ကတော့ အဲဒီလို Programming Language အသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးရတာကလည်း (အထိုက်အလျောက်) လွယ်တယ်လို ပာနိုင်တာကိုး။ တချို software engineer တွဆိုရင် programming language အသစ်တခု သက်၀င်အလုပ်လုပ်နိုင်တဲ့အဆင့်အထိရောက်အောင် ၁လ ၂လ အတွင်း အပြီး ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိကြပါတယ်။ တကယ့်နာမည်ကြီး အဓိက special-purpose programming language တွ ဆိုရင်လည်း လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတည်း ဒါမှမဟုတ် နှစ်ဦးလောက်ကပဲ တည်ထွင်ခဲ့တာပါ။ ဥပမာ FORTRAN(၁၉၅၄) ကို John Backus ၊ Basic (Beginner’s all-purpose symbolic instruction code) (၁၉၆၄) ဆိုရင် John Kemeny နဲ Thomas Kurtz ၊ C (၁၉၇၂) ကို Dennis Ritchie ၊ Objective C (၁၉၈၅) ကိုတော့ Brad Cox နဲ Tom Love ၊ Java (၁၉၉၅) ကို James Gosling တို ကပဲ အဓိက ဖန်တီးခဲ့တာပါ။ တချို ကျတော့လည်း ကာ်မတီ အဖွဲ အစည်းနဲ စုပြီး တည်ထွင်ခဲ့တာတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဥပမာ COBOL (Common Business-Oriented Language) (1959) ဆိုရင် အမေရိကန် ရတပ်က Grace Hopper ရဲ့ အဓိက ဦးဆောင်ပါ၀င်မှုနဲ ကာ်မတီဖွဲ ပီး တည်ထွင်ဖန်တီးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ PL/I (၁၉၆၄) တို ၊ ADA (၁၉၈၃) တို လို language တွ ဖန်တီးရာမှာလည်း အဖွဲ လိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာပါ။
ဒီနေရာမှာ စိတ်၀င်စားစရာကောင်းတဲ့ အချက်ကတော့ programming language တစ်ချို ဟာ အတိုင်းအတာတရပ်အထိ တာ်တော်ကို ပည့်စုံကောင်းမွန်ပေမယ့်လည်း အာင်မြင်သင့်သလောက် အာင်မြင်ကျော်ကြားမှုမရှိတာတွေ ရပါတယ်။ ဥပမာအနေနဲ ပရရင် Ada တို PL/I တို လို language တွဟာ ပုံစံတကျ စည်းစနစ်တကျ ဖွဲ စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့အပြင်၊ အကြမ်းခံ အသုံးခံပြီး အလွန်ကျယ်ပြန် တဲ့ နယ်ပယ်ပေါင်းများစွာအတွက်ပါ ထိထိရောက်ရောက် အသုံးချနိုင်ပါလျက်နဲ ဘာကြောင့် အများစုသော programmer တွ software engineer ကြားမှာ ရပန်းစား အသုံးများတဲ့ ဘာသာစကားမဖြစ်ရတာလဲ ဆိုတာဟာ၊ လူမှုဗေဒရှုဒေါင့်ကရော နည်းပညာရှုဒေါင့်ကပါ အသေးစိပ် လ့လာသုတေသနလုပ်သင့်တဲ့ အချက်တခုပဲဖြစ်ပါတယ်။
ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီးသမျှ programming language တွကို အုပ်စုကြီးတွေအဖြစ် ခွဲမယ်ဆိုရင်တော့ သိပ်များများစားစား မရှိပါဘူး။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်လောက်ကစပြီး ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားတွေရဲ့ အဓိက ခွဲဖြာသွားတဲ့ နရာတွေထဲက တခုကတော့ Object Oriented လမ်းခွဲလို ပဲဆိုကြပါစို ။ ဆိုလိုတာကဗျာ တချို language တွဖြစ်တဲ့ SMALLTALK, C++, Object C နဲ Java တို လို ပရိုဂရမ် ဘာသာစကားတွေက OO အတွေးအခေါ်အယူအဆ နည်းစနစ်တွေကို လက်ခံကျင့်သုံးကြပြီး တချို language တွ ဥပမာ Basic, Visual Basic နဲ XML စတဲ့ language တွကတော့ OO concept ကို မသုံးကြဘူးပေါ့။ ဒီကနေ လက်ရှိအချိန်ထိ သုံးစွဲနေသမျှ programming language တွရဲ့ ၅၀% က Object Oriented Programming Language တွဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်တာတွေကတော့ Procedural Language, Functional Language နဲ တခြား ပုံစံ တမျိုးမျိုးပေါ့ဗျာ။ programming language တွကို အုပ်စုခွဲပုံ နာက်တမျိုးကတော့ သူတို ဟာ typed language လား၊ un-typed language လား ဆိုတဲ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ typed language တွမှာဆိုရင် data တခုရဲ့ အမျိုးအစား(type)ကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားပြီး computational operation လို ခါ်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေ လုပ်တဲ့အခါ၊ သက်ဆိုင်ရာ data type အလိုက် လုပ်ခွင့်ပြုမယ် မပြုဘူး ဆိုတာကို ကန် သတ်ထားတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဥပမာ typed language တွ(Smalltalk, Ruby, Lisp, etc) မှာဆို character data type တွ တခုနဲ တခုကို mathematical operation တွလုပ်ခွင့်ပေးမထားဘူး။ ဆန် ကျင်ဘက်အနေနဲ un-typed language (Assembly, Forth, etc) တွမှာတော့ data type ကို တင်းတင်းကြပ်ကြပ် အသေသတ်မှတ်မထားပဲ ဘယ်လို data ကိုမဆို ကြိုက်တဲ့လုပ်ဆောင်ချက် လုပ်လို ရတယ် လုပ်ခွင့်ပေးထားတယ်။ ခက်တာက ဒီ ၀ါဟာရနှစ်ခု (typed နဲ un-typed) ကိုက ဇေ၀ဇ၀ါ ရှုပ်ထွေးစေသလို ဖစ်နေတယ်ဗျ။ သူနဲ ဆက်စပ်နေတဲ့ strongly typed တို weakly typed တို ဆိုတာတွေကလည်း ရှိနေသေးတာကိုး။ ဒါ့အပြင် ဒီ type နဲ un-typed မှာ သူကကောင်းတယ် ငါကကောင်းတယ်ဆိုတာလည်း ခုထိ အခြေအတင် ငင်းကြ ခုန်ကြတုန်းပါဗျာ။
၂။ လက်ရှိအချိန်မှာ ဘယ် language ကို လ့လာသင့်သလဲ
မိတ်ဆွေတို သိတဲ့အတိုင်း အကောင်းဆုံး နဲ အပြည့်စုံဆုံး programming language ဆိုတာ လာလောဆယ်မှာ မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘယ် programming language က အကောင်းဆုံးဆိုတာထက်၊ ဘယ် programming language တွဟာ လက်ရှိအချိန်မှာ အအောင်မြင်ဆုံး အကျော်ကြားဆုံးလဲ၊ ဈးကွက်လိုအပ်ချက် အမြင့်မားဆုံးလဲ ဆိုတာကို သာ အဓိကထား လ့လာကြည့်ပါ။ အဲဒီလို လ့လာတဲ့အခါ အာက်ပါနည်းစနစ်တွေကို သုံးပြီး ရှာဖွေ အကဲဖြတ်လို ရနိုင်ပါတယ်။
၁။ အင်တာနက် web site တွမှာ သက်ဆိုင်ရာ programming language နဲ ပတ်သက်ပြီး ရှာဖွေကြည့်တဲ့အခါ တွ ရတဲ့ စုစုပေါင်း page အရေအတွက်ကို စာရင်းပြုစုကြည့်ပြီး သရုပ်ခွဲလေ့လာတဲ့နည်း။
၂။ သက်ဆိုင်ရာ programming language တစ်ခုနဲ ပတ်သက်ပြီး ပုံနှိပ်ထုတေ်၀ထားပြီးဖြစ်တဲ့ စာအုပ် စာတမ်း ဆာင်းပါး စတာတွေ ရဲ့ အရေအတွက်ကို စာရင်းပြုစုကြည့်ပြီး ဆန်းစစ်လေ့လာတဲ့နည်း။
၃။ သုတေသနလုပ်ငန်းတွေ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်တွေမှာ အများဆုံး ရည်ညွှန်းကိုးကား ခံရတဲ့ programming language တွကို စာရင်းပြုစု လ့လာကြည့်တဲ့နည်း။
၄။ Software industry နဲ programming လုပ်ငန်းခွင် တွအတွက် အလုပ်ခေါ်တဲ့ ကြာ်ငြာ တွမှာ အများဆုံး ဖါ်ပြခြင်းခံရတဲ့ programming language တွကို လ့လာသုံးသပ် စာရင်းလုပ်ကြည့်တဲ့နည်း။
၅။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကတည်းကနေ လက်ရှိအချိန်အထိ သုံးစွဲလာခဲ့တဲ့ legacy software applications တွမှာ သုံးစွဲရေးသားထားတဲ့ programming language တွကို စာရင်းပြုစု သုတေသနလုပ်ကြည့်တဲ့နည်း။
၆။ အနာဂတ်မှာ အသုံးပြုဖို အသစ်ရေးသားမယ့် software applications တွကို ကနေ လက်ရှိအချိန်မှာ ဘယ်လို programming language တွ သုံးပြီးရေးနေကြသလဲဆိုတာကို စာရင်းပြုစု သုတေသနလုပ်ကြည့်တဲ့ နည်း။
စတဲ့ နည်းလမ်းတွေကို အသုံးချပြီး “ဘယ် programming language က လက်ရှိအချိန်မှာ popular အဖြစ်ဆုံးလဲ၊ ဈးကွက်မှာ အများဆုံး လိုအပ်နေတဲ့ ဟာလဲ၊ ဒါဆိုရင် ငါက ဘယ်လို language ကို ဦးစားပေးလေ့လာသင့်သလဲ” ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို အလွယ်တကူ သိရှိနိုင်မှာပါ။ အရေးကြီးတာကတော့ popular အဖြစ်ဆုံးဟာ အကောင်းဆုံးလို တာ့ ဘယ်သောအခါမှ မမှတ်ယူမိဖို ပါပဲ။
ဟိုး အထက်မှာ တင်ပြခဲ့သလို programming language တွဟာ လစဉ် လစဉ် အသစ်ပေါ်ပေါက်နေတဲ့အတွက် ကျာ်ကြားမှုစာရင်း ဆိုတာဟာလည်း အမြဲတမ်း အပြောင်းအလဲရှိနေမှာတော့ အသေအချာပေါ့ဗျာ။ ဒါကြောင့် အဲဒီ ကျာ်ကြားခြင်း ဆိုတဲ့နေရာမှာ အများစုသော programming language တွက ကြာကြာမနေနိုင်ပါဘူး။ တချို ဆို န မင်ညပျောက် အဆင့်လောက်ပါပဲ။ တချို ကတော့ သူ ကိုသုံးပြီးရေးထားတဲ့ application ကိုတော့ ကနေ အချိန်ထိသုံးစွဲနေပြီး အဲဒီ language ကိုယ်တိုင်ကတော့ dead language အဖြစ် လုံး၀နီးပါး ပျာက်ကွယ်သွားတာမျိုးတွေလည်း ရှိပါတယ်။ dead language ဆိုတာ လက်ရှိအချိန်မှာ အဲဒီ language ကို ဘယ်သူမှမသုံးတော့တာ၊ အဲဒီ language ကို သုံးပြီးရေးတဲ့ programmer မရှိတော့တာ ကိုဆိုလိုတာပါ။ ပါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ programming language တစ်ခုခြင်းရဲ့ ပျှမ်းမျှသက်တမ်းကတော့ ငါးနှစ်လောက်ပါပဲ။ တကယ့်ကို အနည်းစုသော language တချို လာက်သာ ဆယ်စုနှစ်တွေနဲ ချီပြီး တည်တံ့နေတာပါ။ အဲဒီလို တကယ့်ကို အကြမ်းခံပြီး သမိုင်းကြောင်းကောင်းခဲ့တဲ့ အချိန်ရဲ့ တိုက်စားမှုကို ခံနိုင်ခဲ့တဲ့ language တွကတော့ Ada, C, C++, COBOL, Objective C, PL/I, SQL, Visual Basic, XML, Java စတာတွေပေါ့။ တခြား သက်တော်ရှည် language တွလည်း ရှိပါသေးတယ်။ ဒီစာရင်းက အကြမ်းဖျဉ်းသဘောလောက်သာ တင်ပြတာပါ။ အထူးသတိထားရမယ့်အချက်ကတော့ အဲဒီ language တွဟာ လည်း ဒီနေ အချိန်မှာတော့ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်ဆဲဖြစ်ပေမယ့် နာင်တချိန်မှာ ဆက်လက် ရပ်တည်နေမယ် မရပ်တည်နိုင်တော့ဘူး၊ အသုံးများနေမယ် အသုံးနည်းသွားမယ်၊ ဒါမှမဟုတ်လည်း dying language တစ်ခုဖြစ်သွားမယ် မဖြစ်ဘူး၊ စတဲ့ ဘယ်လိုဖြစ်မယ်ဆိုတာကို ဘယ်သူမှ အတိအကျ အပိုင် မပြောနိုင်ပါဘူး။ အနာဂတ်မှာ မိတ်ဆွေတို ကိုယ်တိုင်သာ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့တဲ့ အချက် ခာက်ချက်နဲ သရုပ်ခွဲ လ့လာ ဆန်းစစ် ကြည့်ကြပါ။
၃။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးဖို programming language အနည်းဆုံး ဘယ်နှစ်ခုလိုသလဲ
ဒီမေးခွန်းကို ဖနိုင်ဖို အတွက် ပထမဆုံး ကွန်ပြူတာတွေဖြေရှင်းရတဲ့ ပဿနာတွေကို အုပ်စုခွဲ ကြည့်ဖို လိုပါတယ်။ အဲဒီလို အုပ်စုခွဲကြည့်တဲ့အခါမှာ အာက်ပါ ပဿနာနယ်ပယ် ၁၀ မျိုးကို တွ ရပြီး အဲဒီ ၁၀ မျိုးကို အုပ်စုကြီး နှစ်စု အဖြစ် ဖွဲ နိုင်ပါတယ်။
Table - Problem Domains of Software Applications
Logical and Mathematical Problem Areas
1. Mathematical calculations
2. Logic and algorithmic expressions
3. Numerical data
4. Text and string data
5. Time and dates
Physical Problem Areas
1. Sensor-based electronic signals
2. Audible signals and music
3. Static images
4. Dynamic or moving images
5. Colors
တကယ်တော့ အဲဒီအုပ်စုကြီး နှစ်စုဟာ ဒီကနေ ခတ်ရဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ် အုပ်စုကြီး နှစ်စုနဲ သဘောတရား အနှစ်သာရမှာ သွားပြီး ဆင်တူနေတာတွေ ရပါတယ်။ ကျွန်တော်တို ရဲ့ လက်ရှိ ရှိရှိသမျှသော ဆာ့ဖ်၀ဲတွေကို အုပ်စုဖွဲ ရင်လည်း အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်ခုရပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ (၁) သတင်းအချက်အလက်တွေကို စီမံခန် ခွဲတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ (၂) ရုပ်၀တ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ ကရိယာတန်ဆာပလာ (Physical device) တွကို ထိန်းချုပ်အလုပ်လုပ်စေတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲ ဆိုပြီး ဖစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို ဟာ software ရးသားရာမှာ အဓိက programming language ကြီး အနည်းဆုံး နှစ်ခု လိုမယ်လို အနှစ်ချုပ်ပြီး အကြမ်းဖျဉ်း ပာလို ရပါတယ်။ ဒါဟာ သီအိုရီအရ သဘောတရားရေးရာအရ ပာတာပါ။ အဲဒီလို language နှစ်ခုလိုမယ်ဆိုရင် တစ်ခုစီဟာ အနည်းဆုံး ပဿနာနယ်ပယ် ငါးခုကို တိုင်တွယ် ဖရှင်းနိုင်တဲ့ language တွ ဖစ်ဖို လဲ လိုတာပေါ့။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ကျွန်တော်တို ဆာ့ဖ်၀ဲရေးပြီး ဖရှင်းရမယ့် တစ်ချို တကယ့်ကို အနည်းစုသော ပဿနာတွေကသာ နယ်ပယ်အားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းပြီး သီးသန် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရတဲ့ အခြေအနေမျိုးရှိတတ်ပြီး၊ ကျန်တဲ့ အများစုကတော့ ပဿနာပေါင်းစုံ ရာသမမွှေ နတဲ့ အနေအထားမျိုးတွေသာ ဖစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေရာမှာ စဉ်းစားရမှာက “ပြဿနာတခုခြင်းအတွက် သီးသန် programming language တခု၊ ပဿနာပေါင်းစုံအတွက် programming language ပါင်းစုံသုံးမလား” ဒါမှမဟုတ် “နယ်ပယ်အစုံက ပဿနာပေါင်းသောင်းခြောက်ထောင်ကို ဖရှင်းပေးနိုင်တဲ့ ကတယ့်ကို စွမ်းရည်မြင့်တဲ့ powerful ဖစ်တဲ့ programming language တစ်ခု နှစ်ခု ကို ပဲသုံးမလား” ဆိုတာဖြစ်ပါတယ်။ အဖြေကတော့ ရှင်းပါတယ်။ လုပ်ငန်းပေါင်းများစွာကို လုပ်နိုင်တဲ့၊ ပဿနာနယ်ပေါင်းများစွာကို ဖရှင်းပေးနိုင်တဲ့ programming language တွဟာ သိပ် မအောင်မြင်တတ်ဘူးဆိုတဲ့ အကြောင်းကို PL/I တို Ada တို လို programming language တွက သက်သေထူ မီးမောင်းထိုးပြပြီး ဖစ်လေတော့ ကျွန်တော်တို ဘယ်လမ်းကို ရွးခဲ့ကြသလဲ ရွးနေကြသလဲ ဆိုတာ အထူးပြောနေဖို လိုမယ်မထင်တော့ပါဘူး။
ကျွန်တော်တို အဲဒီလို ဒုတိယလမ်းကို ရွးခဲ့တာ မှန်မှ မှန်ပါရဲ့လား။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေအတွက် ဥပမာတစ်ခု တင်ပြပါမယ်။ အက်စ်ကီးမိုး(Eskimo) တွရဲ့ ဘာသာစကားမှာ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံသော မတူညီတဲ့ နှင်း(snow) နဲ ပတ်သက်ပြီး ကွဲပြားခြားနားတဲ့ ၀ါဟာရပေါင်း ၃၀ ကျာ်ထိရှိပါတယ်။ သူတို ဟာ သိပ်အေးတဲ့ ၀င်ရိုးစွန်းအရပ်ဒေသမှာ နထိုင်သူတွေဖြစ်လေတော့ နှင်းနဲ ပတ်သက်ရင် သူတို လာက်နားလည်သူ၊ နှင်း နဲ ပတ်သက်ပြီး သူတို လာက် ၀ါဟာရကြွယ်၀သူ ဘယ်ရှိနိုင်ပါ့မလဲ။ ဒါကို တခြား ဘာသာစကားတခုနဲ ဥပမာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနဲ တိကျအောင် ရှင်းလင်း ပည့်စုံအောင် ဖါ်ပြဖို ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ အဲဒီတော့ နှင်းနဲ ပတ်သက်ရင် အကောင်းဆုံး အပြီးပြည့်စုံဆုံး အကြွယ်၀ဆုံး ဖါ်ပြနိုင်တဲ့ ဘာသာစကားဟာ အက်စ်ကီးမိုး ဘာသာစကားပဲပေါ့။ ဒါကြောင့် အဲဒီဥပမာဟာ သက်ဆိုင်ရာ ပဿနာ နယ်ပယ်တခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားကသာ (programming language ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ human language ပဲဖြစ်ဖြစ်ပေါ့) အကောင်းဆုံး အထိရောက်ဆုံး ဖရှင်းပေးနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ရဲ့ အကောင်းဆုံး သက်သေသာဓက တခုပဲဖြစ်ပါတယ်။
Information processing software တွနဲ embedded and systems application software တွကို သုတေသနပြု လ့လာကြည့်တဲ့အခါ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ကနဦးယူဆချက်တရပ်အရ software application တစ်ခုမှာ အနည်းဆုံး ပဿနာနယ်ပယ် လးခုလောက် ပါ၀င်ဖွဲ စည်းထားတယ်လို ဆိုပါတယ်။ မတူညီတဲ့ နယ်ပယ် ၁၀ ခုထဲက လးခုကို permutation ပညာအရ တွဲစပ်မယ်ဆိုရင် software engineering domain တစ်ခုလုံးအတွက် programming language ပါင်း ၅၀၄၀ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။ လက်ရှိမှာ (၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိပြုစုထားတဲ့စာရင်းအရ) programming language ပါင်း ၂၅၀၀ ကျာ်ရှိပြီးဖြစ်တဲ့အတွက် နာက်ထပ် ၂၅၀၀ လာက် ထပ်မံလိုအပ်နေဦးမယ် သဘောပေါ့။ တစ်နှစ်ကို language အသစ်ပေါင်း ၁၀၀ လာက် ပါ်ထွက်မယ်ဆိုရင်တောင် နာက်ထပ် နှစ်အစိပ်လောက်အထိ အသစ်သစ်သော programming language တွ ဆက်လက် ထွက်ပေါ်နေဦးမယ့် သဘောမျိုး သက်ရောက်ပါတယ်။ တကယ်လို များ အဲဒီ limit ဖစ်တဲ့ programming language စုစုပေါင်းအရေအတွက် ၅၀၄၀ ကိုရောက်သွားပြီးဆိုရင် ဖစ်နိုင်ချေရှိတဲ့ ပန် နှံ ခွေဲ၀ပုံ (probable distribution) က
-၄၈၀၀ လာက်သော programming language တွဟာ dead or dying language တွဖြစ်သွားမယ်၊ သူတို ကို လ့လာသူ တတ်ကျွမ်းသူ သုံးစွဲသူ programmer အရေအတွက်ဟာ တကယ့်ကို အနည်းငယ်ပဲ ကျန်တော့မယ်။
-၂၀၀ လာက်က၊ ထပ်မံဖွံ ဖိုးတိုးတက်မှုမရှိတော့တဲ့ software တွ၊ maintenance လုပ်ဖို သာ လိုအပ်တော့တဲ့ Legacy Application တွရဲ့ programming language တွအဖြစ်ရှိနေကြမယ်
-ကျန်တဲ့ ၄၀ လာက်ကသာ application အသစ်တွေ ရးရာမှာ အသုံးပြုတဲ့၊ လက်တွေ အသုံးချနေသူ သုံးစွဲနေသူ programmer တွ အများဆုံး ရှိနေမယ့် programming language တွ အဖြစ် ရှိနေမှာဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီတော့ မူလမေးခွန်းဖြစ်တဲ့ “software application တခုအတွက် programming language ဘယ်နှခုလိုသလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းကို ပန်ကောက်ရရင် “အဲဒါဟာ မိတ်ဆွေဖြေရှင်းရမယ့် ပဿနာရဲ့ အတိမ်အနက်နဲ နယ်ပယ်အကျယ်အ၀န်းပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်” လို သာ အကြမ်းဖျဉ်းဖြေရပါလိမ် မယ်။
အောက်မှာ ဖါ်ပြထားတဲ့ ဇယားကတော့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာတွေနဲ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ အများဆုံးအသုံးချနေတဲ့ အဓိက အရေးကြီး software application တွနဲ အဲဒီ application တွကို ရးသားရာမှာ သုံးစွဲတဲ့ programming language တွရဲ့စာရင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ စာရင်းနဲ ပတ်သက်လို ပိုမိုပြီးပြည့်စုံတဲ့ သုတေသနလုပ်ငန်းတွေသာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုရင် တချို critical software application တွဟာ programming language ပါင်း ၅၀ ကျာ်အထိ သုံးစွဲရေးသားကြတာကို တွ ရမှာဖြစ်တယ်လို ခန် မှန်းရပါတယ်။ တခါလာ point of sales, တခါလာ online က ဈးရောင်းမယ်၊ သုံးသမျှကလည်း java, .net, php နဲ သံသရာလည်နေတဲ့ ကျွန်တော်တို အတွက်၊ နည်းပညာမှာ ထိပ်တန်းဖြစ်နေတဲ့သူတွေက ဘယ်လို Application တွကို ဘယ်လို programming language တွ သုံးပြီး ဖန်တီးကြတယ်ဆိုတာ အနည်းဆုံးတော့ ဗဟုသုတအနေနဲ သိခွင့်ရတာပေါ့။ မိတ်ဆွေတို ဆင်ခြင်စဉ်းစားနိုင်အောင် နဲ ၀ဖန်သုံးသပ်နိုင်အောင် ပန်လညေ်၀ငှလိုက်တာပါ။
Table - Programming Languages Used for Critical Software Applications
Critical Software Programming Languages
1. Air traffic control Ada, Assembly, C, Jovial, PL/I
2. Antivirus & security ActiveX, C, C++, Oberon7
3. Automotive engines C, C++, Forth, Giotto
4. Banking applications C, COBOL, E, HTML, Java, PL/I, SQL, XML
5. Broadband C, C++, CESOF, JAVA
6. Cell phones C, C++, C#, Objective C
7. Credit cards ASP.NET, C, COBOL, Java, Perl, PHP, PL/I
8. Credit checking ABAP, COBOL, FORTRAN, PL/I, XML
9. Credit unions C, COBOL, HTML, PL/I, SQL
10. Criminal records ABAP, C, COBOL, FORTRAN, Hancock
11. Defense applications Ada, Assembly, C, CMS2, FORTRAN, Java, Jovial, SPL
12. Electric power Assembly, C, DCOPEJ, Java, Matpower
13. FBI, CIA, NSA, etc. Ada, APL, Assembly, C, C++, FORTRAN, Hancock
14. Federal taxation C, COBOL, Delphi, FORTRAN, Java, SQL
15. Flight controls Ada, Assembly, C, C++, C#, LabView
16. Insurance ABAP, COBOL, FORTRAN, Java, PL/I
17. Mail and shipping COBOL, dBase2, PL/I, Python, SQL
18. Manufacturing AML, APT, C, Forth, Lua, RLL
19. Medical equipment Assembly, Basic, C, CO, CMS2, Java
20. Medical records ABAP, COBOL, MUMPS. SQL
21. Medicare Assembly, COBOL, Java, PL/I, dBase2, SQL
22. Municipal taxation C, COBOL, Delphi, Java
23. Navigation Assembly, C, C++, C#, Lua, Logo, MatLab
24. Oil and Energy AMPL,C, G, GAMS/MPSGE, SLP,
25. Open-source software C, C++, JavaScript, Python, Suneido, XUL
26. Operating systems, large Assembly, C, C#, Objective C, PL/S, VB
27. Operating systems, small C, C++, Objective C, OSL, SR
28. Pharmaceuticals C, C++, Java, PASCAL, SAS, Visual Basic
29. Police records C, COBOL, DBase2, Hancock, SQL
30. Satellites C, C++, C#, Java, Jovial, PHP, Pluto
31. Securities trading ABAP, C #,COBOL, DBase2, Java, SQL
32. Social Security Assembly, COBOL, PL/I, dBase2, SQL
33. State taxation C, COBOL, Delphi, FORTRAN, Java, SQL
34. Surface transportation C, C++, COBOL, FORTRAN, HTML, SQL
35. Telephone switching C, CHILL, CORAL, Erlang, ESPL1,ESTEREL
36. Television broadcasts C, C++, C#, Java, Forth
37. Voting equipment Ada, C, C++, Java
38. Weapons systems Ada, Assembly, C, C++, Jovial
39. Web applications AppleScript, ASP, CMM, Dylan, E, Perl, PHP, .NET
40. Welfare (State) ASP.NET, C, COBOL, dBASE2, PL/I, SQL
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
InfoTherapy(2013)
REFERENCE: “Software Engineering Best Practices”, by Capers Jones, McGraw-Hill, 2010. Chapter 8: Programming and Code Development
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃ ဂျွန်လထုတ် ကွန်ပျူတာဂျာနယ်တွင် ေဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
Sunday, May 12, 2013
အရည်အသွေးမြင့် ဆော့ဖ်ဝဲအင်ဂျင်နီယာ
မိတ်ဆက်နိဒါန်း
ဒီကနေ ခတ်အခါမှာ စီးပွားရေး လူမှုရေး နဲ အခြားအခြားသော အထွေထွေကိစ္စရပ်တွေဟာ တခုနဲ တခု ဆက်နွယ်ပြီး ရှုပ်ထွေးမှုတွေ မင့်မားလာပါတယ်။ အဲဒီလို မင့်မားလာတဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေကို ဖရှင်းနိုင်ဖို ကျွန်တော်တို ဟာ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ပိုမိုအသုံးချလာကြရပါတယ်။ အခုဆိုရင် ကျွန်တော်တို ရဲ့ န စဉ်ဘ၀တွေမှာ ကွန်ပြူတာနဲ ကင်းလွတ်ဖို ဆိုတာ တာ်တော် မဖြစ်နိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေကိုရောက်နေပါပြီ။ အဲဒီလို ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ပိုမိုအသုံးချလာကြတာနဲ အမျှ၊ အဲဒီကွန်ပြူတာစနစ်တွေ ထိရောက်အောင်မြင်အောင် အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို အတွက် ပိုမို အရည်အသွေးမြင့်မားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲတွေလိုအပ်လာပါတယ်။ အဲဒီလို အရည်အသွေးမြင့် ဆာ့ဖ်၀ဲတွေရေးဖို ပထမတန်းစား programmer တွ၊ software engineer တွ၊ software developer တွ ပိုမိုလိုအပ်လာတယ်ပေါ့။ လိုအပ်လာတဲ့ လူ စွမ်းအားအရင်းအမြစ်တွေရဖို ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ အစည်း တက္ကသိုလ် ကာလိပ် သိပ္ပံတွေက မွးထုတ်ပေးရမှာမှာပါ။ ဒါပေမယ့်ခက်တာက အဲဒီလို ကာလိပ် သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်ဆင်း အများစုရဲ့ ပာစကားကတော့ အားတက်စရာပါပဲ။ “အခုအချိန်မှာ မင်္ဂလာပါကမ္ဘာကြီး Hello World * ဆိုတာတောင် အနိုင်နိုင်ပဲဗျို ” တဲ့ ။[* programming language တစ်ခုကို စတင်လေ့လာသင်ယူသူတိုင်း ပထမဆုံးအနေဖြင့် ရးလေ့ရှိသည့်၊ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်(statement) တစ်ကြောင်းတည်းသာပါသည့် ပရိုဂရမ်။]
ရိုးရိုးသားသား၀န်ခံရရင်တော့ ကျွန်တော်တို ဘယ်လောက်ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်ပြောပြော ဆိုးဆိုး၀ါး၀ါး မှားနေပြီဆိုတာပါပဲ။ ချိန်ဖို က လိုရင်းမဟုတ်ပဲ မှန်ဖို ကသာ အဓိကကိုးဗျ။ ရည်ရွယ်ချက်နဲ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတွေထက် ဖစ်လာတဲ့ ရလာတဲ့ အကျိုးရလာဒ်ကသာ ပိုအရေးကြီးတယ်လို ဆိုလိုတာပါ။ မိတ်ဆွေတို ရာ ဘယ်လိုထင်ပါသလဲ။ ဒါနဲ စကားမစပ်ပြောရရင်တော့ ကျွန်တော့ရဲ့ အရင်ဆောင်းပါးတွေမှာရော၊ အခုဆောင်းပါးမှာပါ ရည်ညွှန်းတဲ့ “မိတ်ဆွေတို ” ဆိုတာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားခြင်းအလုပ်နဲ အသက်မွေး၀မ်းကြောင်းပြုကြမယ့် ကျာင်းသူကျောင်းသား လူငယ်တွေ၊ ဘွဲ ရကာစလူငယ်တွေ၊ programming တို software engineering တို နဲ ပတ်သက်ပြီး အသိပညာ ဗဟုသုတ ရှာဖွေစုဆောင်းနေသူတွေ ကို ရည်ညွှန်းတာပါ။ ဒီလူငယ်တွေဆီက စိတ်မကောင်းစရာ အမြဲလိုလို ကြားနေရတဲ့ စကားတွေကတော့ “programming က ခက်တယ်ဗျာ။ ဘယ်က စ’ရေးရမှန်းမသိဘူး။ ဘာမှလည်းမတတ်ဘူး ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ။” ဆိုတဲ့ စိတ်ပျက်အားလျော့တဲ့ လမ်းပျောက်နေတဲ့ အသံတွေပါပဲ။ အမှန်တော့လည်း ဒီဒုက္ခတွေဟာ မိတ်ဆွေတို လို အိုင်တီလိုင်း ဆာ့ဖ်၀ဲလိုင်း လိုက်မိတဲ့သူတွေချည်း ခံစားရတဲ့ အရာတွေမဟုတ်ပါဘူး။ ကျာင်းသူကျောင်းသားတိုင်း ဘွဲ ရကာစ လူငယ်တိုင်း ခံစားရတဲ့ ခံစားမှုပါ။ လူတိုင်းပါ။ ကိုယ့်ကျမှ ထူးပြီး ကံဆိုးနေတာတော့မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီပြဿနာအတွက် လက်ညှိုးထိုး တရားခံရှာနေမယ့်အစား၊ တစ်စုံတရောက်ကိုပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့်ကိုကိုယ်ပဲဖြစ်ဖြစ် အပြစ်တင်နေမယ့်အစား ဒီအခက်အခဲတွေကို ကျာ်လွှားနိုင်အောင် ဘယ်လိုလုပ်ကြမလဲ ဆိုတဲ့ ဖရှင်းဖို နည်းလမ်းကိုသာ ရှာဖွေကြပါစို ။ မားဘယ်ကနေ ဘယ်သူပစ်လိုက်သလဲ ဆိုတာထက်၊ မားဒဏ်ရာကြောင့် အဆိပ်တက်နေသူကို အရင်ဆုံး ကုသပေးဖို အရေးကြီးသလိုမျိုးပေါ့။
ကိုယ့်ကိုကိုယ်သိခြင်း (Know Thyself)
အရည်အသွေးမြင့် ပရိုဂရမ်မာတွေ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေ ဖစ်နိုင်ဖို အတွက်၊ အရေးအကြီးတကာ့အကြီးဆုံးနဲ နံပါတ်တစ်အချက်ကတော့ မးခွန်းတခုနဲ စတင်လိုက်ဖို ပါပဲ။ အဲဒီမေးခွန်းကတော့ “ငါဟာ.. ဒီ ပရိုဂရမ်မာဘ၀ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဘ၀ ဆာ့ဖ်၀ဲ Developer ဘ၀ ကို ပင်းပြင်းထန်ထန် လိုလိုလားလား ဖစ်ချင်စိတ်ရှိရဲ့လား။ ရှိတယ်ဆိုရင်ရော သချာရဲ့လား” ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ Apple ရဲ့ ဖခင်ကြီး၊ ကွယ်လွန်သွားရှာပြီဖြစ်တဲ့ စတိဗ်ဂျော့ဘ် Steven Paul Jobs (February 24, 1955 – October 5, 2011) ရဲ့ စကားကို ပန်လည်ကိုးကားပါရစေ။ အဲဒီစကားက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှာရှိတဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့်မှီ နာမည်ကျော် စတဲန်ဖို ဒ် (Standord) တက္ကသိုလ်ကြီးရဲ့ ၊ ၂၀၀၅ ခု ဂျွန်လ ၁၂ န မှာကျင်းပခဲ့တဲ့ ဘွဲ နှင်းသဘင် အခမ်းအနားမှာ မိတ်ဆွေတို လို ဘွဲ ရ ကျာင်းသူကျောင်းသား လူငယ်များကို ပာခဲ့တဲ့ စကားပေါ့။
“ခင်ဗျားလုပ်တဲ့အလုပ်က ခင်ဗျားဘ၀ရဲ့ကွက်လပ်ကိုဖြည့် ပးမှာဗျ။ ဒါကြောင့် ကိုယ့် ဘ၀ကိုယ် အမှန်တကယ် ကျနပ်ပျော်ရွှင်နိုင်ဖို ဆိုရင်၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အရမ်းမိုက်တဲ့အလုပ် တကယ်အနှစ်ကျတဲ့အလုပ်လို လးလေးနက်နက်ယုံကြည်တဲ့ အလုပ်ကို လုပ်ဖို ပဲဖြစ်တယ်။ အဲဒီလို အရမ်းမိုက်တဲ့အလုပ် တကယ်အနှစ်ကျတဲ့အလုပ်မျိုးလို ယုံကြည်နိုင်ဖို အတွက် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းကတော့ ခင်ဗျားဟာ ခင်ဗျားလုပ်တဲ့အလုပ်ကို ချစ် ဖို ပဲ။ အဲဒီလို အလုပ်မျိုး မတွေ သးရင်လည်း တွ အာင် ဆက်ပြီးသာ ရှာဗျာ။ ရာက်ရာဘ၀ ဖစ်ရာနေရမှာ ကျာက် မချလိုက်နဲ ..ရပ်တန် မနေနဲ ။ အဲဒီလို အလုပ်မျိုးတွေ ပီဟေ့ဆိုတာနဲ ခင်ဗျားနှလုံးသားက (ဒီ အလုပ်ဟာ ငါတကယ်ချစ်တဲ့ အလုပ် ငါတကယ်လုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်လို ) သိလာမှာပဲ။ တကယ်မြဲမြံခိုင်ခန် တဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေလိုပဲ အချိန်ကြာလာတာနဲ အမျှ ခင်ဗျားအလုပ်ဟာ ခင်ဗျားဘ၀နဲ တသားတည်း တထပ်တည်း ကျသထက်ကျလာလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီလိုအလုပ်မျိုးတွေ တဲ့အထိိ ဆက်ပြီးသာရှာဗျာ။ မတွေ သးပဲနဲ တာ့ ဘ၀ကို ကျာက််မချလိုက်နဲ ။”
ဒါကြောင့် မိတ်ဆွေဟာ ကိုယ်တကယ် လိုလိုလားလား နှစ်နှစ်ကာကာ လုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်မျိုးဟာ ဘယ်လိုအလုပ်မျိုးဖြစ်တယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ရွေးချယ်ရပါမယ်။
“မသိဘူးလေ..ဆယ်တန်းအောင်တုန်းက ကိုယ့်အမှတ်နဲ အစိုးရက ခွဲချပေးလိုက်တဲ့ ကျာင်းပဲ တက်လိုက်ရတာပေါ့… ကွန်ပြူတာတက္ကသိုလ်ဆိုပဲ၊ မိဘကခိုင်းလို ၊ သူငယ်ချင်းတွေလိုက်တဲ့လိုင်း လိုက်လိုက်တာပဲ၊ ဒီလိုင်းက လစာကောင်းတယ်ဆိုလို ၊ ဘယ်လို ပာရမလဲပေါ့နော် ဒီလိုပါပဲ ..ဒီလိုနဲ ပဲ ဒီလမ်းကို ဒီလိုပဲ ရာက်လာတာလို ဆိုရမှာပဲပေါ့နော်” တို ဘာတို ဆိုရင်တော့ အခြေအနေမကောင်းသေးဘူးဗျ။ နာက်တချက်က ကိုယ် လိုက်လက်စလိုင်းမို လို တို ၊ အိုင်တီနဲ ဘွဲ ရထားတော့လည်း အိုင်တီပဲလုပ်ချင်တယ် တို ဆိုတာတွေဟာလည်း လုံး၀မဟုတ်သေးပါဘူး။ လူတစ်ရောက်ဟာ ကိုယ့်ကိုကိုယ် ရှာဖွေတွေ ရှိလာတာနဲ အမျှ လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ရဲရဲ၀ံ့၀ံ ချိုးကွေ နိုင်ရပါမယ်။ လမ်းကြောင်းပြောင်းပစ်နိုင်ရပါမယ်။ အသစ်တဖန် ပန်စရဲတဲ့ စိတ်ဓါတ်ခွန်အားရှိရပါမယ်။ မိတ်ဆွေဟာ ငါ ဘာဖြစ်ချင်တာလဲ ငါဘာလုပ်ချင်တာလဲ ဘယ်လမ်းကို လျှာက်ချင်တာလဲဆိုတာ မိမိကိုယ် မိမိ သိအောင်အရင်ဦးဆုံး အားထုတ်ကြိုးပမ်းလိုက်ပါဦး။ လမ်းမသိရင် လမ်းလွဲနေရင် လိုရာခရီးမရောက်ပဲ အလဟဿ အချိန်ကုန် လူပန်း “စရိတ်ကုန် ဇလုံပွန်း ဇွန်းတို” ဖစ်နေမှာပေါ့။ ပီးတော့လည်း နာက်တစ်ချက်က ကိုယ့်ဘ၀အတွက် အာင်အောင်မြင်မြင် ပျာ်ပျော်ရွှင်ရွှင် ရရှည် စိတ်၀င်တစား လုပ်နိုင်ဖို အတွက် အလုပ် ရွးချယ်တဲ့နေရာမှာ လစာတို အကျိုးအမြတ်တို စတဲ့ ငွတခုတည်းကိုချည်း ဦးတည်မစဉ်းစားသင့်ပါဘူး။ “အိုင်တီသမားက စလုံးမှာ ဆိုရင် အနည်းဆုံး သုံးထောင်ပဲ..အဲဒါကြောင့် အိုင်တီလိုင်းလိုက်ကြဟေ့”။ “အမေရိကားမှာဆိုရင် အနည်းဆုံး အစိမ်း ခာက်ထောင်လောက်ကတော့ အသာလေးပဲပေါ့..ဒေါ့နက်တို ဂျာဗားတို လ့လာကွာ” ဆိုတဲ့ စကားတွေဟာ အသက်မွေး၀မ်းကြောင်းအလုပ်တခုကို ရွးချယ်ဖို မှန်ကန်တဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ တွန်းအားတွေမဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်မ၀င်စားတဲ့ အလုပ်ကိုလုပ်ရင် မထူးချွန်ဘူး။ မထူးချွန်တဲ့အလုပ်ကိုလုပ်ရင် မအောင်မြင်ဘူး။ မအောင်မြင်တဲ့အလုပ်ကို လုပ်မှတော့ ဘယ်မှာလာ ကာင်းတော့မလဲဗျာ။ ငွကြောင့်သာဆိုရင်တော့ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတာထက်၊ ကုန်သည်ပွဲစား အရောင်းအ၀ယ်သမားလုပ်တာကမှ ငွများများရဖို ချမ်းသာဖို ပိုပြီးသေချာပါတယ်။ မိတ်ဆွေဟာ အသက်အရွယ်ရလာတာနဲ အမျှ အလုပ်တခုဟာ ငွများများရတိုင်းလည်း သိပ်တော့မနိပ်လှဘူး ဆိုတာ နားလည်လက်ခံလာမှာပါ။ ကိုယ်ဘာလုပ်ချင်သလဲ ဘာဖြစ်ချင်သလဲ ဘယ်နေရာတွေမှာ အားသန်လဲ ထူးချွန်သလဲ programming တို software engineering တို ကို ငါ တကယ်စိတ်၀င်စားရဲ့လား ဆိုတာ စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ပါ။ မသေချာရင်တော့လည်း ကိုယ်ထင်တဲ့ဟာ လက်တွေ လုပ်ကြည့်လိုက်ရုံ ရှိတော့တာပဲဗျာ။ လူ ဘ၀ကြီးဆိုတာကလည်း ခပ်ရှုပ်ရှုပ်ရယ်။ တချို အလုပ်တွေက လုပ်ကြည့်တော့မှ တဖြည်းဖြည်း စိတ်၀င်စားလာပြီး ကိုယ်၀ါသနာပါမှန်း ထူးချွန်မှန်း သိလိုက်ရသလို၊ တချို အလုပ်ကြပြန်တော့ ကိုယ်ကသိပ် crazy ဖစ်နေပေမယ့် တကယ်တန်းလုပ်ကြည့်လိုက်တော့မှ “ကျီးကန်း၊ စကားသင်” ဖစ်နေတာမျိုး ကြုံရတတ်တာကိုးဗျ။ ဒီလို မစမ်းခရမ်းပျိုး လုပ်ကြည့်နေရတဲ့အတွက် အချိန်တော့ နဲနဲ ရင်းရမှာပေါ့။ မတတ်နိုင်ဘူး။ ကိုယ့်ဘ၀ရဲ့ ကျန်တဲ့သက်တမ်းတလျောက်လုံး ကိုယ် တကယ်စိတ်၀င်စားပြီး ထူးချွန်အားသန်ရာကိုလုပ်နိုင်ဖို အချိန်နဲ ရင်းပြီး ရှာဖွေသင့်ရင် ရှာဖွေရတော့မှာပဲ။ အင်း အရေးကြီးတာက limit လးတော့ထားပေါ့ဗျာ။ တစ်ချို ပုဂ္ဂိုလ်များလည်း တွ ဖူးပါရဲ့။ “ဘွဲ မျိုးစုံလည်းရထားတယ်၊ အလုပ်လည်းပေါင်းစုံပြီ၊ နိုင်ငံပေါင်းစုံလည်းရောက်ပြီးပြီ၊ အသက်လည်းခြောက်ဆယ်ကျော်ပြီ။ ခုထက်ထိတော့ ဘာကိုမှ ထူးထူးခြားခြား သိပ်စိတ်၀င်စားလှတယ်မရှိပါဘူး။ ဟိုကွေ ဟိုတက်၊ ဒီကွေ ဒီတက် နဲ ပဲ ဖတ်သန်းလာခဲ့တာပဲကွ” ဆိုတာမျိုးလည်းရှိလေတော့၊ ဒီလို မစမ်းခရမ်းပျိုး လုပ်ကြည့်တဲ့နည်းက သိပ်တော့မကောင်းလှဘူးပေါ့။ ဒါပေမယ့်လည်း ပတ်၀န်းကျင်နဲ အခြေအနေက တွန်းပို လိုက်တဲ့ ကိုယ်မကျင်လည် မနှစ်သက်တဲ့ နရာမှာ ကျာက်ချနေမယ့်အစား မျာနေမယ့်အစားတော့၊ ဒီနည်းကမှ ခပ်ကောင်းကောင်းပါ။ အကောင်းဆုံးက ကိုယ်တိုင် စာများများဖတ် လ့လာ၊ မိဘ၊ ဆရာသမားကောင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်း၊ အတွေ အကြုံဗဟုသုတများသူတွေ နဲ တိုင်ပင်ဆွေးနွေး အကြံညာဏ်ရယူပြီး နာက်ဆုံးအဆင့်မှာတော့ ကိုယ့်လမ်းကို ကိုယ်တိုင်ရွေးပေါ့ဗျာ။ အနှစ်ချုပ်ကတော့ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက် ရွးချယ်ချက်ကြောင့်မဟုတ်ပဲ အခြေအနေတစ်ခုက တွန်းပို လိုက်လို တစ်နေရာကို ရာက်လာတာဆိုရင်၊ တခြားအခြေအနေတစ်ခုက အဲဒီနေရာက ပန်တွန်းချသွားတာကို ကြုံရနိုင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။
ရွေ လျားပစ်မှတ် (Software Engineering)
ဒုတိယအချက်အနေနဲ ကတော့ ဒီ software engineering လိုင်းကိုလိုက်တော့မယ်ဆိုရင် ဒီပညာရပ်ရဲ့ သဘောသဘာ၀ နဲ အနေအထားကို ကာင်းကောင်း နားလည်သဘောပေါက်ထားဖို လိုအပ်တဲ့ကိစ္စပါ။ ဘာလို လဲဆိုတော့ ဒီပညာရပ်ဟာ တခြား အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်တွေလို ရင့်ကျက် တည်ငြိမ် အသားကျတဲ့ အဆင့်ထိ မရောက်သေးတော့ ဒီ ပညာရပ်နဲ ပတ်သက်တဲ့ နည်းစနစ်အသစ်တွေ နည်းပညာအသစ်တွေ အတွေးအခေါ် အယူအဆအသစ်တွေနဲ ၊ programming language အသစ်တွေ ဒါမှမဟုတ် programming language version အသစ်တွေ ဟာ အချိန်နဲ အမျှ အဆက်မပြတ် ပုံမှန် ပါ်ထွက်နေလို ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ဟာ ကျာင်းသူကျောင်းသားတွေသာမက၊ သင်ကြားရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ဆရာ ဆရာမတွေအပြင် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းရေးဆွဲသူတွေပါ တွ ကြုံနေရတဲ့ အခက်အခဲဖြစ်ပါတယ်။ သင်ရိုးတစ်ခုကို ပုစုချိန်၊ မိတ်ဆွေတို ကျာင်းသားဘ၀ ဖတ်သန်းချိန်နဲ လုပ်ငန်းခွင်၀င်ရောက်ချိန် ကြားမှာ၊ ပင်ပ software industry လာကရဲ့လိုအပ်ချက်တွေ တာင်းဆိုမှုတွေနဲ ၊ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ကိုယ်တိုင်က တာ်တော်လေး ပာင်းလဲသွားပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဘာနဲ အလားသဏ္ဍန်တူသလဲဆိုတော့ မိတ်ဆွေတို ဟာ စစချင်းပဲ ရွ လျားပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ မှန်အောင် ပစ်ခတ်ဖို ကြိုးစား အားထုတ်နေရတဲ့ သူတွေလိုဖြစ်နေပြီး ရလာဒ်တော်တော်များများက ဦးတည်ချက်နဲ လွဲချော်သွားရတဲ့ အဖြစ်မျိုးတွေ ကြုံတွေ နရတာပါ။ ဒါကြောင့် ဘွဲ ရကာစ လူငယ်တွေအနေနဲ လုပ်ငန်းခွင်အတွက် ဘယ်လိုမှ အဆင်သင့်မဖြစ်နိုင်တဲ့ အနေအထားမျိုးကြုံရပါတော့တယ်။
ခက်တာက သင်ရိုညွှန်းတမ်းဆိုတာမျိုးကို အမြဲပြောင်းနေလို အားတိုင်းအဆင့်မြှင့်နေလို ရတာမျိုးမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် software engineering ပညာရပ်နဲ ပတ်သက်ရင် သင်ကြားရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ဆရာ ဆရာမတွေနဲ ကျာင်းသူကျောင်းသား လူငယ်တွေကိုယ်တိုင်ပဲ အမြဲမပြတ် ရှာဖွေ ဖည့်ဆည်းနေဖို ၊ လ့လာနေဖို ၊ လ့ကျင့်နေဖို ဆိုတာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်လာပါတယ်။ အဲဒီလို လုပ်နိုင်ဖို ကျပြန်တော့ တိုင်းပြည်တပြည်ရဲ့ အခြေခံအဆောက်အဦပြည့်စုံမှု အနေအထားက အများကြီး စကားပြောလာပါပြီ။ နာက်ဆုံးပေါ် စာအုပ်စာအုပ်စာတမ်း တွ အလျှံပယ်ရှိတဲ့စာကြည့်တိုက်တွေ၊ မန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက် စတာတွေဟာ ပညာရေးတိုးတက်ဖို ၊ ပာင်းလဲရွေ လျားနေတဲ့ နည်းပညာတွေနောက်ကို အမှီလိုက်နိုင်ဖို အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တွေပါ။ တက္ကသိုလ် ကာလိပ် စုစုပေါင်းအရေအတွက် မဟုတ်ပါဘူး။ အခုတော့ အဲဒီလို အမှန်တကယ် လိုအပ်နေတဲ့ လိုအပ်ချက်တွေက မပြည့်စုံ ချို တဲ့လေတော့ ကျာင်းသူကျောင်းသား ခဗျာများလည်း ရှိတဲ့ မီးကျိုးမောင်းပျက် ကျာက်လက်နက်နဲ ပဲ လာင်ချာထမ်းထားတဲ့ ဒိုင်နိုဆောကြီးကို ရင်ဆိုင်တိုက်ရလို ဖစ်နေတာပေါ့။ တခါတလေ မဆီမဆိုင် တွးမိပါတယ်။ စာကြည့်တိုက် နဲနဲ နဲ အင်တာနက်နှေးနှေးပဲရှိတဲ့နိုင်ငံကလူတွေဟာ၊ စာကြည့်တိုက်များများ နဲ အင်တာနက်မြန်မြန်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေကို သွားအလုပ်ကြ ပညာရှာကြရတာပါလား လို ။ လက်တွေ မှာလည်း ဒီအတိုင်းပဲဖြစ်နေတာကိုး။ ကဲ ထားပါဗျာ မရှိတာတွေ ပာနေလို တာ့လည်း ကျွန်တော်တို ဘာမှ ဖစ်လာမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီအခက်အခဲကို လက်တွေ ကျကျပဲ ကိုယ်လုပ်နိုင်တဲ့ ရှုဒေါင့်ကနေ တတ်နိုင်သလောက်ဖြေရှင်းကြည့်ကြပါစို ။
ဤခရီး နီးပါသည် (Study, Analyse, Practise)
အဲဒီ ဖရှင်းနည်းကတော့ “အတ္တာဟိ အတ္တနော နာထော” ဆိုတာလို မိမိကိုယ်သာကိုးကွယ်ရာလို ခံယူပြီး (ဆရာဆရာမတွေရော ကျာင်းသူကျောင်းသားတွေပါ) မိမိကိုယ်ကို တာ်အောင် တတ်အောင် ကျွမ်းကျင်အောင် တဦးချင်းအနေနဲ စတင်ကြိုးပမ်း တဲ့ နည်းလမ်းပါပဲ။ programming နဲ software engineering မှာ တာ်ဖို အတွက်ဆိုရင် “များများဖတ် များများတွေး များများရေး” ရပါလိမ့်မယ်။ မိတ်ဆွေရဲ့ တခြားအပျော်အပါးတွေကို နဲနဲလေးတော့ စတေးရပါလိမ့်မယ်။ များများဖတ်ဖို အတွက် (လောလောဆယ်တော့) စာအုပ်များများမလိုပါဘူး။ မိတ်ဆွေမှာရှိတဲ့ စာအုပ်ကိုသာ တအုပ်ဆို ဆိုသလောက် ကျညက်အောင် ထုံးလိုချေ ရလိုနှေက်ပြီး၊ ကြာင်ပုဇွန်စား ကျွတ်ကျွတ်၀ါးသလို များများဖတ်ပါ။ ဖတ်ပြီးသလောက်ကို ပန်လည်တွေးတော စဉ်းစားဆင်ခြင်ပါ။ ပီးရင် ရးသင့်ရေးထိုက်တဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ လ့ကျင့်ခန်းတွေကို လက်တွေ ချရေးပြီး run ကြည့်ပါ။ မးထားတဲ့မေးခွန်း၊ ရးထားတဲ့ ပရိုဂရမ်နဲ ထွက်လာတဲ့အဖြေကို နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင် သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ စက်နဲ run ဖို အဆင်မပြေရင် နာက်ဆုံးဗျာ ပရိုဂရမ်ကို စာရွက်နဲ သာချရေးလိုက်ပေတော့။ အရေးအကြီးဆုံးအချက်ကတော့ “ ဒီ program ကို ငါ ဘာအတွက် ရးတာလဲ ဘာကြောင့်ရေးတာလဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်း သို မဟုတ် ပဿနာကို သဘောပေါက်နားလည်အောင်လုပ်ဖို ပါ။ အကြိမ်တော်တော်များများမှာ ကျွန်တော်တို ဟာ အဖြေကိုမသိတာထက်၊ မးခွန်းကို နားမလည် တာက များနေတတ်ပါတယ်။
နောက်တဆင့်အနေနဲ ၊ မိတ်ဆွေဟာ ကိုယ်နဲ ၀ါသနာတူ ရည်ရွယ်ချက်တူတဲ့ သုူငယ်ချင်းတွေနဲ အစု အဖွဲ လးတွေဖွဲ ပီး၊ စာသင်နှစ်တနှစ်မှာ အနဲဆုံး assignment သးသေး နှစ်ခုလောက် နဲ ပရောဂျက်ကြီးကြီး တခုလောက် ရအောင်ရေးပါ။ ဒါဆိုရင် လးနှစ် တာကာလပြီးရင် မိတ်ဆွေဟာ တာ်တော်ကြီး မဟုတ်တောင်မှာ တာ်တော်လေး တာ့ တီးမိခေါက်မိပြီး လုပ်ငန်းခွင် စိန်ခေါ်မှုတွေအတွက် အဆင်သင့်လောက်နီးနီး ဖစ်နေမှာပါ။ “နေပါဦးဗျ ခင်ဗျားပြောတော့လွယ်တယ် ကျုပ်တို က ဘယ်က စ’ ရးရမှန်းကိုမသိတာ ဘာတွေရေးရမှာလဲ” ဆိုရင် အလွယ်ဆုံးအဖြေပေးပါမယ်။ assignment အတွက်လောက်ဆိုရင်၊ ကိုယ်ပေးလိုက်တဲ့ input တွနဲ ပါင်း နှုတ် မှက် စား လုပ်တဲ့ ပရိုဂရမ်လေးတွေ၊ အတိုးတွက်တာတို၊့ အလေးချိန် အပူချိန် အကွာအေ၀း စတဲ့ ယူနစ်တွေ တခုကတခုပြောင်းတာတို ..အဲဒီလိုမျိုး ပရိုဂရမ်လေးတွေ စမ်းရေးကြည့်ပေါ့။ project အတွက်ဆိုရင် လည်း လူတိုင်းရေးနေကြ login, customer, order, product, supplier, invoice, report ပဲပေါ့ဗျာ။ တကယ်တော့ business system အများစုဟာ အဲဒီ flow အပေါ်မှာပဲ တာ်တော်များ အခြေခံထားတာကိုး။ assignment ကို တစ်ရောက်တည်းရေး ၊ project ကို နှစ်ရောက်သုံးရောက် တိုင်ပင်ပြီး ပူးပေါင်းရေးပေါ့။ ပရိုဂရမ်ရေးတာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတာကို သိပ် ခက်ခဲ နက်နဲတဲ့ အလုပ်တွေလို သဘောမထားနဲ ဗျ။ အစပိုင်းတော့ စိတ်ညစ်ရတာပေါ့ဗျာ။ မိတ်ဆွေတို ငယ်ငယ်ကဆိုရင် စာထဲမှာအလွယ်ဆုံးဖြစ်တဲ့ ၀လုံး ရးတာတောင် လှဖို ပပို ပီပြင်ဖို ၀ိုင်းစက်ဖို တနှစ်လောက် ကြိုးစားခဲ့ရသေးတာပဲ။ အရည်အသွေးမြင့် software engineer ဖစ်ဖို နဲနဲတော့ စိတ်ရှည်သည်းခံပြီး ဇွဲနဘဲ ကြီးရမှာပေါ့။ နာက်အရေးကြီးတဲ့အချက်က မိတ်ဆွေဟာ တုန်ချိနှေးကွေး အင်တာနက်လေး သုံးဖြစ်တဲ့အချိန်တွေမှာ မိတ်ဆွေရဲ့ တန်ဘိုးရှိတဲ့အချိန်တွေကို software engineering တို programming တို နဲ ဆိုင်တဲ့ forum တွ၊ blog တွ၊ site တွ မှာသာ သုံးစွဲဖို ပါ။ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေဖြစ်တဲ့ MIT, Cornel, Stanford, Princeton တို က ထိပ်တန်း ပါမောက္ခကြီးတွေရဲ့ လက်ချာ video တွ notes တွ၊ speech တွ၊ thesis paper တွ စာအုပ်စာတန်းတွေ အင်တာနက်မှာ အလျှံပယ်ရနေလျက်နဲ ၊ g-talk, y-talk, facebook, twitter, ဂိမ်း, ဟိုဟိုဒီဒီ ဆိုဒ်တွေနဲ အချိန်မဖြုံးမိပါစေနဲ ။ မိတ်ဆွေတို ဖက်ကလည်းပြန်ပြောနိုင်ပါတယ်။ “အေး..ခင်ဗျားပြောတဲ့အတိုင်း လက်တွေ လုပ်ကြည့်ရင် ဘာဖြစ်လာမလဲတော့မသိဘူး။ အခုကိုပဲ လူ အခွင့်အရေး အတော်လေး ဆုံးရှုံးနေပါရောဗျ။ facebook လးတောင် မကြည့်ရဆိုတော့လည်း။ ညစ်သွားပြီဗျာ” လို ။ ကျွန်တော်ဆိုလိုတာက အဲ့ဒါတွေ လုံး၀ကြီး ဖတ်ရမယ်လို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ အတတ်နိုင်ဆုံး လျာ့ဖို လာက်ပါပဲ။ ကွယ်လွန်သွားရှာပြီဖြစ်တဲ့ အဆိုတော်ကြီး ကိုထီး (စိုင်းထီးဆိုင်) သီဆိုခဲ့တဲ့ “အပေးနဲ အယူ” သီချင်းထဲက ဆရာစိုင်းခမ်းလိတ်ရဲ့ စာသားလေးကိုပဲ မျှေ၀လိုက်ပါရစေ။ “ထိုက်တန်တဲ့ ရင်းနှီးမှုတော့ရှိရမယ်။ မယုတ်မလွန်တဲ့ ကျိုးစားမှုတော့ စိုက်ရမယ်။ နတ်စီတဲ့ အိပ်မက်လှလှ လွယ်လွယ်နဲ မရ” ဆိုတဲ့ စကားပါ။ မှန်ပါတယ်မိတ်ဆွေ။ လွယ်လယ်နဲ စပယ်ပွင့်ရင်တော့ တလောကလုံး သင်းပျံ မွှးကြိုင်ပြီး လူတိုင်းရဲ့ခေါင်းမှာ ပန်းတွေနဲ ၀နေမှာပေါ့ဗျာ။
ဘယ်စာကို မာင်သင်မတုန်း (programming language)
ဒါကတော့ ကျာင်းသူကျောင်းသားအဆင့်ကျော်လာတဲ့ လူငယ်တွေနဲ အများဆုံး ပတ်သက်တဲ့အကြောင်းပါ။ ထူးထွေတည့် အံ့ရာသော် ပဲဆိုကြပါစို ဗျာ။ တခြားနိုင်ငံတွေရဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ ပရိုဂရမ်မာတွေ ဆာ့၀ဲအင်ဂျင်နီယာတွေ ပညာရှင်တွေ ဆီက လုံး၀မကြားဘူးခဲ့ရတဲ့ စကားတွေ ဒီမှာ ကြားဖူးရပါတော့တယ်။
“ကုမ္ပဏီအတူတူပေမယ့် အဲဒီ ‘အပင်းဆို ’ကောင်တွေနဲ သိပ်မကြည်ဘူးဗျ။ PHP လး မတောက်တခေါက် နဲ ၊ ဂဂျိုးဂဂျောင် web page လး လးငါးခုပါတဲ့ ဆိုဒ်ကလေးလောက်ရေးပြီး သူတို ကိုယ်သူတို open source သမားကွဆိုပြီး အခြောက်တိုက် ဘ၀င်မြင့်နေကြတယ်။”
“အဲဒီလူက သူကိုယ်သူ Java ကို Linux ပါ်မှာ run တာကွဆိုပြီး ဘယ့်သူ မှ လူထင်တဲ့ပုံမပေါ်ဘူး။ ကျုပ်တို ကလည်း ဒုန် ကဲ ပါဗျာ။”
“အဲဒီ ဒါ့နက်တွေ (Microsoft .NET သုံး၍ ရးသောသူများ) က အလကားပါဗျာ။ ဘာအရည်အချင်းမှရှိတာမဟုတ်ဘူး။ အဆင်သင့် သူများရေးထားပြီးသား library လးတွေ ခါ်သုံး ပီး ၀င်းဒိုးထဲပိတ်မိနေတဲ့ကောင်တွေကများ ကိုယ့်ကိုကိုယ် Developer လးဘာလေးနဲ ။ developer ဆိုတာ ကျုပ်တို လို ကိုယ့်ဟာကိုယ် အကုန်ရေးတဲ့သူတွေကိုမှ ခါ်တာဗျ”
“C, C++ မကျွမ်းပဲနဲ တာ့ programmer လို မခေါ်နိုင်ဘူးဗျ။ ကျန်တာတွေက အလကားပါ။ C++ ကို ပုံတူကူးချထားတာတွေချည်းပဲ”
စတဲ့ စကားတွေဟာ မန်မာပြည်မှာ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသည် ဆိုတဲ့ ရင်းနှီးတဲ့သူတွေဆီက ကြားဖူး လိုက်ရတဲ့စကားတွေပါ။ ကျွန်တော်အနေနဲ တာ့ အဲဒီစကားတွေနဲ ပတ်သက်ပြီး ဘာကိုမှ မှတ်ချက်မပြုလိုပါဘူး။ တကယ်တော့ အားလုံးထဲမှာ အကောင်းဆုံး အပြီးပြည့်စုံဆုံး ဆိုတဲ့ programming language ဆိုတာမရှိပါဘူး။ language အသီးသီးဟာ သူ နရာနဲ သူသာလျှင် အသင့်တော်ဆုံး အကောင်းဆုံးလို ပာနိုင်တာပါ။ ဒါတောင် ချွင်းချက်တွေ အငြင်းပွားဖွယ်တွေ ရှိဆဲပါ။ အားလုံးမှာ အားနည်းချက် အားသာချက်တွေ အသေအချာရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ငါက ဘယ် language သမားကွဆိုပြီး ဘာမှ မာန်တက်နေစရာမလိုသလို စိတ်ပျက်စရာလည်းမလိုပါဘူး။ software engineer တစ်ရောက်အတွက်၊ programming language တစ်ခု တတ်ကျွမ်းတယ်ဆိုတာဟာ တကယ်တော့ အသပြာပဲ၀က်တောင်မတန်တဲ့ အဆင်တန်ဆာတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားသလေက်ပါပဲ။ တချို (နိုင်ငံခြား) ကုမ္ပဏီတွေဆိုရင် အကြီးတန်းရာထူးတွေအတွက် လူတွေ စစ်ဆေးတဲ့အခါ programming language ဘယ်နှစ်မျိုးတတ်သလဲဆိုတာ လုံး၀မမေးပါဘူး။ ဘာလို လဲဆိုတော့ အရည်အချင်းပြည့်မီ ရင့်ကျက်တဲ့ senior level တွအားလုံးဟာ လိုအပ်ချက်အလိုက် ဘယ်ပရိုဂရမ်ဘာသာစကားနဲ မဆို ၊ မတတ်သေး မသိသေးရင်တောင် အချိန်တိုတိုအတွင်းလေ့လာပြီး ဆာ့ဖ်၀ဲရေးသားထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိရမယ်လို ခံယူထားလို ပါ။
နောက် အရေးကြီးတဲ့ တချက်က၊ ကျွန်တော်တို ဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးတည်ဆောက်တော့မယ်ဆိုရင်၊ ကိုယ့်ကိုဆောဖ့်၀ဲအပ်တဲ့ အဖွဲ အစည်းရဲ့ လုပ်ငန်း/စီးပွားရေး အမျိုးအစား၊ ကိုယ်ရေးသားတည်ဆောက်မယ့် ဆာ့ဖ်၀ဲအမျိုးအစား၊ အဲဒီဆော့ဖ်၀ဲအလုပ်လုပ်မယ့် platform, OS, ချိတ်ဆက်အလုပ်လုပ်ရမယ့် တခြား စနစ်တွေ နဲ ဒီဆော့ဖ်၀ဲရေးဖို အများဆုံးရတဲ့ resource, လူ အချိန် နဲ ငွကြေး စတာတွေကို သချာ စိစစ်သုံးသပ်ပြီး နာက်ဆုံးမှ ဘယ် programming language ကိုသုံးပြီး အကောင်အထည်ဖေါ်ရေးသားကြမယ်ဆိုတာကို စဉ်းစားဆုံးဖြတ်တာပါ။ ပီးတော့လည်း မိတ်ဆွေကို ဆာ့ဖ်၀ဲအပ်တဲ့ လုပ်ငန်းရှင်ဟာ မိတ်ဆွေ ဘာ language ကို သုံးပြီးရေးတယ်ဆိုတာ လုံး၀ စိတ်မ၀င်စားပါဘူး။ သူဟာ စီးပွားရေးသမား လုပ်ငန်းရှင်ပါ။ မိတ်ဆွေရေးထားတဲ့ ဆာ့ဖ်၀ဲဟာ သူ ရဲ့ လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်တွေကို ပည့်ပြည့်စုံစုံ မန်မြန်ဆန်ဆန် နဲ အမှားအယွင်းကင်းကင်း လုပ်ပေးနိုင်သလား ဆိုတာပဲကြည့်မှာဖြစ်ပါတယ်။ အခုတော့ ဟိုးအထက်မှာ ကြားခဲ့ရတဲ့ စကားတွေအတိုင်းဆိုရင် တချို သာ မန်မာပြည် ဆာဖ့်၀ဲလောကရဲ့ ပညာရှင်များကတော့ ကိုယ်တတ်ကျွမ်းထားတဲ့ programming language နဲ ပဲ software တစ်ခုကို ဘယ်လို ရအောင်တည်ဆောက်ကြမလဲလို ဘာင်ခတ်ပြီး စဉ်းစားကြမယ်ဆိုတာ ထင်ရှားနေပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတဲ့နေရာမှာ အဲဒီလိုသာ programming language ကို ဦးတည်စဉ်းစားတဲ့ နည်းနဲ သွားနေရင်တော့ တချိန်မှာ “ဖိနပ်က မတော်လို ခထောက်ဖြတ်” ပစ်ရမယ့်ကိန်း ဆိုက်လာလိမ့်မယ် ဆိုတာပါပဲ။ ဒီစကားကို မိတ်ဆွေတို တချိန်မှာ နားလည်လာမှာပါ။ ခုနေတော့ ကျမ်းလေးအံ့စိုး၍ ;-) ဆက်မရှင်းတော့ပါဘူး။
“အေးဗျာ ထားပါတော့ ။ အဲဒါဆိုလည်း ကျုပ်တို က ဘယ် language ကို လ့လာရမတုန်းဗျ” ဆိုရင် အဖြေကရှင်းပါတယ်။ အနည်းဆုံးအဆင့်အနေနဲ ၊ ဆာ့ဖ်၀ဲနဲ ဆိုင်တဲ့ ပညာသင်ကြားရေး နယ်ပယ်တွေမှာ သုံးစွဲနေတဲ့၊ ပင်ပလောကရဲ့ တကယ့်လက်တွေ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်တွေမှာလည်း အခုလက်ရှိ အများဆုံးအသုံးချနေတဲ့၊ C, C++, Java (standard edition, enterprise edition နဲ mobile edition), Microsoft ရဲ့ .NET (C#, VB, ASP), PHP နဲ Python စတဲ့ general purpose programming language တွ၊ ဒါ့အပြင် html, xml နဲ jvascript တို လို scripting language တွ နဲ Database မှာ အသုံးချဖို structured query language တွကိုပါ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိရှိနားလည် တတ်ကျွမ်းအောင် လုပ်ထားရမှာဖြစ်ပါတယ်။
“ဘာဗျ…ကျုပ်တို မှာ c plus plus နဲ တာင် ဒီလောက် တိုင်ပတ်နေတာ။ ခင်ဗျားက လာရန်စတာလား” လို တာ့မဆိုပါနဲ ။ တကယ်တော့ အထက်မှာ တင်ပြခဲ့တဲ့ language တွဟာ ပုံစံတူ အဆင့်မြင့် မျိုးကွဲတွေသာဖြစ်ပါတယ်။ သွင်ပြင်လက္ခဏာ လုံး၀ကြီး ကွဲပြားခြားနားတဲ့ programming language တွမဟုတ်ပါဘူး။ ဥပမာပြောရရင် တကယ်လို သာ မိတ်ဆွေဟာ c++ ကိုကျွမ်းကျင်ထားရင် သူနဲ ပုံစံတူပြီး သူ ထက် low level ဖစ်တဲ့ c နဲ ၊ သူ ထက် high level ဖစ်တဲ့ Java တို c# တို ကိုပါ အလွယ်တကူ နဲ အချိန်တိုအတွင်း လ့လာလိုက်လို ရပါတယ်။ ပီးတော့ .NET platform မှာ c# ရရင် VB ကိုပါ အလွယ်တကူရမှာဖြစ်ပါတယ်။ Microsoft က ပုံစံတူ library တွ function name တွကိုပဲ သုံးတာကိုး။ ASP.NET ဆိုတာလည်း တကယ်တော့ scription language တွဖြစ်တဲ့ html နဲ javascript ကို C# သို မဟုတ် VB နဲ ပါင်းပြီး .NET framework ပါ်မှာ ရးလိုက်တာပဲ မဟုတ်ပါလား။ Python programming language ကတော့ အမေရိကားရဲ့ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးတွေ (ဥပမာ MIT - မက်ဆာချူးဆက်နည်းပညာသိပ္ပံ) မှာ computer science, software engineering နဲ တခြား အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်တွေအတွက် applied programming language အဖြစ် သုံးနေကြလို မိတ်ဆွေတို ကို လ့လာထားသင့်တယ်လို အကြံပြုတာပါ။ အဲဒီ Python တို ၊ PHP တို ဆိုတာလည်း ဘာမှ ခက်ခဲနက်နဲ တာမဟုတ်ပါဘူး။ ထူးခြားဆန်းပြားပြီး အားလုံးနဲ ကွဲပြားခြားနားနေတဲ programming language ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ syntax လို ခါ်တဲ့ အသုံးအနှုန်း စကားလုံးလေးတွေ အနည်းအကျဉ်းကွဲပြားနေပေမယ့်၊ ပရိုဂရမ်ရေးရာမှာသုံးတဲ့ အတွေးအခေါ် အယူအဆ သဘောတရား အားလုံးဟာ အတူတူပါပဲ။ အနည်းဆုံးတော့ ခပ်ဆင်ဆင်ပါ။ တစ်ခုကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ရရင် ကျန်တာတွေကိုလည်း အသာကလေး လ့လာသွားရုံပါပဲ။ ဥပမာဗျာ ..မိတ်ဆွေတို ငယ်ငယ်က ၀လုံးကို ၀ိုင်းစက်နေအောင် ရးနိုင်ပြီဆိုရင်၊ တခြားစာလုံးတွေကိုလည်း လက်ရေးလှလှ ရးနိုင်သွားတာပဲ မဟုတ်ပါလား။ ဒီသဘောပါပဲ။ အစမှာတော့ စိတ်ရှည် ဇွဲသန် သည်းညည်းခံရတာပေါ့။ ဒါကြောင့် programming language များများတတ်လေ ကာင်းလေလို သာ အကြမ်းဖျဉ်းမှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ အလွန်ရှင်းလင်းထင်ရှားတဲ့ အမှန်တရားတခုကတော့ “မိတ်ဆွေမှာ တူပဲရှိထားတယ်ဆိုရင် သံပဲရိုက်လို ရမယ်” ဆိုတာပါပဲ။
ဆော့ဖ်၀ဲရေးသားခြင်းလုပ်ငန်း၏ သဘော သဘာ၀ (team work)
ဆောဖ့်၀ဲအင်ဂျင်နီယာကောင်းတရောက်ဖြစ်ဖို ဆိုရင်၊ အထက်မှာ ဒုတိယအချက်အနေနဲ ဆွးနွေးခဲ့တဲ့ software engineering ပညာရပ်ရဲ့ သဘောသဘာ၀ ကို သိဖို လိုသလို၊ ဆာ့ဖ်၀ဲလုပ်ငန်းခွင်ရဲ့ သဘောသဘာ၀ကိုလည်း မဖြစ်မနေ သိထားဖို လိုပါတယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတယ်ဆိုတာ သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ရာ နယ်ပယ်အသီးသီးက လူတွေပါ၀င်ပြီး အစုလိုက် အဖွဲ လိုက် အားလုံးညှိနှိုင်းတိုင်ပင်ပြီးမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပါ။ အထူးသဖြင့် စီးပွားရေး ပုံသဏ္ဍန်အမျိုးမျိုး ရည်ရွယ်ချက်အမျိုး ကို၊ operating systems အမျိုးမျိုး platforms အမျိုးမျိုး အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ပေးရတဲ့ (enterprise systems for multi-faceted, heterogeneous platform support) ဆာ့ဖ်၀ဲစနစ်မျိုးတွေဟာ programming language ပါင်းစုံ၊ နည်းပညာပေါင်းစုံ၊ နည်းစနစ်ပေါင်းစုံသုံးပြီး၊ lines of code ပါင်း သန်းချီရေးရတာမျိုးဖြစ်တဲ့အတွက် တစ်ဦးကောင်း တစ်ရောက်ကောင်းနဲ လုံး၀လုပ်လို မရတဲ့ အလုပ်တွေဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာကောင်းတရောက် ဖစ်ဖို ဆိုရင် ကျွန်တော်တို ရဲ့ တကိုယ်တော်ကြဲချင်စိတ် တွကို လျာ့ဖို ၊ တတ်နိုင်ရင် ဖျာက်ဖို လိုပါတယ်။ “တကောင်တည်းပဲ ဒါပေမယ့် ခငေ်္သ့” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အသုံးချလို မရနိုင်ပါဘူး။ “အဲဒါ..ကျွန်တော်တစ်ရောက်တည်း အစအဆုံးရေးတာပေါ့” ဆိုတာ ဂုဏ်ယူလောက်စရာ မဟုတ်သေးပါဘူး။ NCC, UK ဘွဲ လိုင်းက ကျာင်းသားတွေတောင် နှစ်စဉ် ပရောဂျက်တခု တခု၊ တရောက်တည်း ရးနေရသေးတာပဲဗျာ ဘာဆန်းလို လဲ။ မတူညီသော ပညာရှင်တွေ အင်အားစုတွေ အားလုံးနဲ အဆင်ပြေပြေ အချိုးညီညီ ဟာမိုနီကျကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး၊ အာင်အောင်မြင်မြင် ရလာတဲ့ product (software) မှာ ကိုယ်က ဘယ်လို နရာက ပါ၀င်ခဲ့တယ်ဆိုတာကသာ တကယ့်ဂုဏ်ယူစရာပါ။ ဒါဟာ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းခွင်ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရပဲဖြစ်ပါတယ်။ အပြန်အလှန်လေးစားယုံကြည်မှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တတ်မှု ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်နိုင်မှု စတာတွေဟာ အာင်မြင်တဲ့ software development team တစ်ခုရဲ့ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ချက်တွေပါ။ အဲဒီလို အဖွဲ မှာ ပါ၀င်ရေးသားခွင့်ရခဲ့ရင် ကိုယ့်အတွက်လည်း တန်ဘိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ အတွေ အကြုံဗဟုသုတ တွ ကိုယ်မသိသေး မတတ်သေးတာတွေ အများကြီး သိလာတတ်လာ နိုင်ပါတယ်။ မိတ်ဆွေမှာရှိတဲ့ ပန်းသီး နဲ ကျွန်တော့မှာ ရှိတဲ့ပန်းသီး လဲလိုက်ရင် မိတ်ဆွေမှာလည်း ပန်းသီးတစ်လုံး ကျွန်တော့မှာလည်း ပန်းသီးတစ်လုံးပဲရှိမှာပါ။ ဒါပေမယ့် မိတ်ဆွေမှာ ရှိတဲ့ အသိပညာတစ်ခုနဲ ကျွန်တော့မှာရှိတဲ့ အသိပညာကို လဲလှယ်လိုက်တယ်ဆိုရင်တော့ မိတ်ဆွေမှာရော ကျွန်တော့မှာရော အသိပညာ နှစ်ခုစီ ဖစ်လာတယ်ဆိုတဲ့ စကားလိုပေါ့။ ဒါဟာ team work ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။
ဆော့ဖ်၀ဲရေးသားသူများအကြောင်း (Emotional Intelligence)
ပြီးတော့ မိတ်ဆွေတို သတိထားရမယ့်အချက်က ဆာ့ဖ်၀ဲရေးတယ်ဆိုတာ လူနဲ ကွန်ပြူတာရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးကို အကောင်ထည်ဖေါ်တာ မဟုတ်ဘူး..လူလူချင်း ဆက်သွယ်ရေးကို အကောင်အထည်ဖေါ် တည်ဆောက်တာသာလျှင် ဖစ်တယ်..ဆိုတဲ့အချက်ပါ။ ဒါကြောင့် software engineer ကာင်းတရောက်ဖြစ်ဖို ဆိုရင် လူတွေရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထား ခံစားချက်တွေအကြောင်းကိုလည်း အနည်းဆုံး အခြေခံလောက်တော့ သိရှိနားလည်ထားရပါမယ်။ ဆိုလိုတာက မိတ်ဆွေမှာ EI လို ခါ်တဲ့ Emotional Intelligence နဲ ပတ်သက်တဲ့ အရည်အချင်း အထိုက်အလျောက် ရှိထားရမယ်ဆိုတာပါပဲ။ EI ဆိုတာ အတိုချုပ်ပြောရရင်တော့ မိမိကိုယ်တိုင်ရဲ့ စိတ်အခြေအနေ နဲ သူတပါးရဲ့ စိတ်အခြေအနေတွေကို သိမြင်နားလည်နိုင်စွမ်းရှိတဲ့၊ ကိုယ့်ခံစားမှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းရှိပြီး သူတခါးခံစားမှုကို ကိုယ်ချင်းစာပေးနိုင်တဲ့ အရည်အချင်းပါ။ အဲဒါနဲ software ရးတာနဲ ဘာဆိုင်လို တုန်းဗျလို လို မိတ်ဆွေတို ထင်ကောင်းထင်ပါမယ်။ အလွန်အမင်းဆိုင်ပါတယ်။ Business Information Systems တို Management Information Systems တို လို ဘာသာရပ်တွေ မှာ နည်းပညာအကြောင်းတွေအပြင် လူတွေအကြောင်းကိုပါ တာ်တော်လေး ဇာင်းပေးပြီးလေ့လာတာ တွ ရမှာပါ။ (ကြုံကြိုက်ရင် နာက်နောင်ဆောင်းပါးတွေမှာ အဲဒီဘာသာရပ်တွေအကြောင်း ဆွးနွေးပါဦးမယ်။) ဘာလို လဲဆိုတော့ Information Systems တွဟာ လူတွေစုပေါင်းလုပ်ရတဲ့ အလုပ်တွေဖြစ်တဲ့အတွက်၊ လူတွေအကြောင်းကို သိရှိနားလည်ထားမှသာ၊ ဒီလူတွေနဲ လိုက်လျောညီထွေအဆင်ပြေပြေ ဆက်ဆံနိုင်မှာဖြစ်ပြီး၊ ဒီလူတွေကို ကာင်းကောင်းမွန်မွန် စီမံခန် ခွဲအုပ်ချုပ်နိုင်မှာပေါ့။ ဒါမှလည်း ကိုယ့်ရဲ့ software project, information system က အာင်မြင်မှာပေါ့။ ဒီ EI ဟာ ဘယ်နေရာ ဘယ်နယ်ပယ်မှာမဆို လူတစ်ရောက် အာင်မြင်ဖို အတွက် လုံး၀အရေးကြီးပါတယ်။ ညာဏ်ရည်ညာဏ်သွေးထက် လူ အရိပ်သုံးပါးနားလည်ပြီး လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး ကာင်းမွန်တဲ့ သူတွေက လက်တွေ ဘ၀မှာ ပိုအောင်မြင်နေတာ မိတ်ဆွေသတိထားမိမှာပါ။ ပီးတော့လည်း software engineer လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပါ၀င်သူတွေအားလုံးက သူ နရာနဲ သူ အရေးပါတဲ့ လူ တွချည်းပဲဖြစ်လေတော့ တစ်ရောက်ရောက်နဲ့ အဆင်မပြေဖြစ်လိုက်ရင်ကိုပဲ၊ မိတ်ဆွေရဲ့ အလုပ်တွေအပေါ်မှာ သိသိသာသာ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေ ရှိလာမှာပါ။ လက်တွေ လုပ်ငန်းခွင်၀င်တဲ့အခါ မိတ်ဆွေပိုပြီး နားလည်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုဆိုလိုက်လို လည်း မိတ်ဆွေကို သူများအကြိုက်ချည်းလိုက်နေရမယ်လို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးဆိုတာကလည်း အထူးပဲရှုပ်ထွေးလေတော့ “မလျော့မတင်း၊ စာင်းကြိုးညင်းသို ။ မလေးမပေါ့၊ လှဖေါင်ဖေါ့သို ။ မလျော့ပညာ၊ တံငါလုလင်၊ မှားကြိုးငင်သို ” ဆိုတာလို၊ လက်တွေ ကျကျ ချိန်ဆကျင့်သုံးပေါ့ဗျာ။
နိဂုံးအမှာ
ဆော့ဖ်၀ဲရေးတယ်ဆိုတာ နည်းပညာပိုင်းမှာ မိတ်ဆွေဘယ်လောက်ကျွမ်းကျွမ်း အမြဲတမ်း ပန်းခင်းလမ်းကိုလျှောက်နေရသလိုမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဆုံလည်ကုလားထိုင်ကြီးနဲ အဲကွန်းခန်းထဲမှာ စတိုင်ကျကျထိုင်ရင်း ခါင်းမီးတောက်ပြီး ချွးဒီးဒီးကျနေရတဲ ကာလတွေ ရှိပါတယ်။ ပင်းထန်တဲ့ ဖိအားတွေ၊ များပြားလွန်းတဲ့တောင်းဆိုမှုတွေ၊ အရေးပေါ်လိုအပ်ချက်တွေကို အခါအားလျော်စွာကြုံရလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီလို အခါမျိုးမှာ န မအိပ် ညမအိပ် လူရော စိတ်ပါ ဂျုံးဂျုံးကျတဲ့အထိ မရပ်မနား တွးတောကြံစည်ပြီး ဘယ်လိုအကြောင်းကြောင့်ပဲဖြစ်ဖြစ် ပီးမြောက်အောင်မြင်အောင် မဖြစ်မနေ လုပ်ကိုင်ရတဲ့အခါတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုဖိအားတွေကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖို ဆိုရင် မိတ်ဆွေဟာ အထက်မှာပြောခဲ့သလို ဒီအလုပ်ကို တကယ်ပြင်းပြထက်သန်စွာလုပ်ချင်လို ကိုယ်တိုင် ရွးချယ်ခဲ့တာမျိုးပဲဖြစ်ရပါမယ်။ အမြဲမပြတ် လ့လာ လ့ကျင့် ပင်ဆင် ထားသူဖြစ်ရပါမယ်။ တခြားသူတွေနဲ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်သူဖြစ်ရပါမယ်။ ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကရိယာ တန်ဆာပလာ ပါင်းစုံကို ကျွမ်း၀င် သုံးစွဲနိုင်သူဖြစ်ရပါမယ်။ တခြားလိုအပ်ချက်တွေလည်း ရှိပါသေးတယ်။ သို သာ်လည်း “ငါးသိုင်းများတော့ဟင်းဟုန်ပြီး၊ အနှစ်ချုပ်လိုက်တော့ အကာပဲကျန်တယ်” ဆိုတာမျိုးဖြစ်မှာစိုးလို software engineering principles တို ၊ domain knowledge တို ၊ software architecture တို ၊ desing pattern တို အကြောင်းကို နာက်နောင် ဆာင်းပါးတွေမှာမှ သီးသန် ဆွးနွေးပါဦးမယ်။
နောက်တချက်က၊ ဒီဆောင်းပါးမှာ ကျွန်တော်ဟာ မိတ်ဆွေတို ဖတ်ရှုရတာ ရှင်းလင်းစေဖို အတွက်၊ program နဲ software, programmer နဲ software engineer စတဲ့ စကားလုံးတွေကို တချို နရာတွေမှာ အနက်တူ အဓိပ္ပါယ်တူသဖွယ်် လဲလှယ်သုံးစွဲထားပါတယ်။ တကယ်တော့ မတူပါဘူး။ အလွယ်ကူဆုံးပြောရရင် program လို ခါ်တဲ့ programming language တစ်ခုခုကို သုံးပြီးရေးထားတဲ့ coding တွဟာ software system ကြီးတခုလုံးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းလေးတစ်ခုမျှသာဖြစ်ပါတယ်။ ပီးတော့ duties and responsibilities အရလည်း၊ Programmer နဲ Software Engineer ဟာ အများကြီး ကွာပါတယ်။ အားလုံးမြင်သာမယ့် မို ပ တည်ဆောက်ရေး အင်ဂျင်နီယာလောကနဲ ဥပမာပေးရရင်၊ Software Engineer က “ဗိသုကာပိုင်းဆိုင်ရာ၊ လက်တွေ တည်ဆောက်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ၊ အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ စတာတွေကို တာ၀န်ခံ တာ၀န်ယူ ကြီးကြပ်ရတဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင် သဘောမျိုး” ဆိုရင်၊ Programmer ဆိုတာကတော့ “အင်ဂျင်နီယာတို အဖွဲ ခါင်းဆောင်တို ခိုင်းတဲ့အတိုင်း လက်တွေ တည်ဆောက်ပေးရတဲ့ ရွဘော်ထိုး လွှတိုက် သံရိုက်၊ အုတ်သယ် ခဲထု မဆလာနယ်တဲ့ ပန်းရံ လက်သမား သဘောမျိုး” ပါ့ဗျာ။ ဒါဟာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရတဲ့အလုပ်နဲ ပတ်သက်ပြီး မင်သာအောင် ဥပမာပေးတာပါ ပရိုဂရမ်မာကို အဆင့်နိမ့်တယ်လို ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ မိတ်ဆွေမှာ ဘယ်လောက်ပဲကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ စိတ်ကူးစိတ်သန်းနဲ ကမ္ဘာ့အဆင့်မှီ ဗိသုကာဒီဇိုင်းကြီးရှိရှိ၊ လက်တွေ အကောင်အထည်ဖေါ်တည်ဆောက်ပေးမယ့် ပန်းရံ လက်သမားမရှိရင် ဘာမှဖြစ်လာမှာမဟုတ်ပါဘူး။ အားလုံးသူ နရာနဲ သူ အရေးပါသူတွေချည်းပါပဲ။ ပရိုဂရမ်မာတွေဆိုတာလည်း အချိန်မရွေး ဆာ့ဖ်၀ဲအင်ဂျင်နီယာ ဖစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အထူးသတိထားရမယ့်အချက်၊ Software Engineering လာကနဲ့ တခြား Engineering လာက မတူတဲ့ အချက်ကတော့ Software Engineer တိုင်းဟာ အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်တဲ့ Programmer ဘ၀ကို မဖြစ်မနေ ဖတ်သန်းခဲ့ရမှာဖြစ်ပြီး၊ ဘယ် Software Engineer မဆို၊ Programmer တွလုပ်တဲ့ အလုပ်ကို အချိန်မရွေး ကာင်းကောင်းလုပ်နိုင်တယ် လုပ်နိုင်ရမယ် ဆိုတာပဲဖြစ်ပါတယ်။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2013
မှတ်ချက်။ ။ 2013, April လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသောဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
Monday, April 15, 2013
ဟက်ကာ ပရိုဂရမ်မာနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခံတပ်
၁။ ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေး နှင့် ဟက်ကာအရွေ
၂၀၁၀ လာက်ကစပြီး အမေရိကန်အစိုးရ အဂျင်စီတွေ နဲ Google အပါအ၀င် ကာ်ပိုရေးရှင်းကြီးတွေရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ မကြာခဏ ဖာက်ထွင်းတိုက်ခိုက်ခံနေရတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံး သိပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ဆိုင်ဘာ (cyber) တိုက်ခိုက်မှုတွေကို လုပ်ဆောင်တဲ့သူတွေကတော့ သူတို ကိုယ်သူတို ‘မျိုးချစ်ဟက်ကာများ’ လို ရည်ညွှန်းကြလေရဲ့။ မျိုးချစ်ဟက်ကာ ဆိုလို ဘယ်လို ပုဂ္ဂိုလ်တွေပါလိမ့်ဆိုပြီး ဇာစ်မြစ်လိုက်ကြည့်တော့ “အားလုံး သိတော်မူကြတဲ့အတိုင်း ပါပဲခင်ဗျာ” လို ပဲ ဆိုရပါတော့မယ်။ ထားပါတော့ဗျာ။ ဒီဆောင်းပါးက အဲဒီလို မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေနဲ မိတ်ဆွေဖြစ်ရတာထက်၊ လူ ကျင့်၀တ် စာင့်ထိန်းလိုက်နာသူတွေ၊ လူ သိက္ခာ တန်ဘိုးထားသူတွေ၊ လူ တန်ဘိုးကို လးစားနားလည်သူတွေနဲ ရန်သူဖြစ်လိုက်ရတာကမှ ပိုကောင်းဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းမဟုတ်တဲ့အတွက်ပေါ့။ ကျွန်တော်တို ဆွးနွေးမှာက ကွန်ပြူတာစနစ်ရဲ့ လုံခြုံရေး နဲ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းပါ။
မိတ်ဆွေတို အားလုံးသိကြတဲ့ ၀ီကီလိခ်စ် (WikiLeaks) မှာတင်လိုက်တဲ့ အမေရိကန် သံတမန်ရေးရာ အချက်အလက် နှစ်သိန်းခွဲကျော်ကို အာင်အောင်မြင်မြင် ဖါက်ထွင်း ခိုးယူနိုင်ဖို အဲဒီမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတွေရဲ့ အရပ်ဖက် စစ်ဖက် ဆိုင်ရာ တာ၀န်ရှိသူဆွေကိုယ်တိုင်က ငွကြေးနဲ နည်းပညာပါ ၀ိုင်း၀န်းကူညီခဲ့ကြတယ်ဆိုပဲ။ ဒါ့အပြင် ၂၀၀၈ တုန်းကလည်း အဲဒီမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့စစ်တပ်နဲ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဟက်ကာတွေက ၅၀-mega byte လာက်ရှိတဲ့ email အချက်အလက်တွေ၊ user name နဲ password တွကို အမေရိကန်အစိုးရအေဂျင်စီတွေရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်ထဲက ဖာက်ထွင်းခိုးယူခဲ့ကြတယ်။
အဲဒီတော့ ပာချင်တာက ဒီနေ ခတ်မှာ “ဟက်ကာဆိုတာ လူမသိ သူမသိ နရာတနေရာရဲ့၊ ရှုပ်ပွနေတဲ့ အခန်းတခန်းထဲက၊ ကွန်ပြူတာ လးငါးဆယ်လုံးဘေးမှာ အလုပ်ရှုပ်နေတဲ့၊ သူ၀ါသနာပါရာ စိတ်၀င်စားရာကို စမ်းသပ်နေတဲ့ မျက်မှန်ထူ ခါင်းမွေးစုတ်ဖွား ဂုရုကြီး” မဟုတ်တော့ပါဘူး။ “နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဒါမှမဟုတ် အဖွဲ အစည်းတခု ရဲ့ နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး လူမှုရေး လုံခြုံရေး တို နဲ ပတ်သက်ပြီး လွှမ်းမိုးခြိမ်းခြောက်နိုင်လောက်တဲ့ အဆင့်ထိရှိအောင်၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိနဲ စနစ်တကျ၊ ဖွဲ စည်းထားတဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးအဖွဲ တခု” အဖြစ် အသွင်ပြောင်း ရွ လျားလာပါပြီ။
၂။ ဟက်ကာနှင့် ပရိုဂရမ်မာ၏အခန်းကဏ္ဌ
အခုလို သတင်းအချက်အလက်ခေတ်ကြီးထဲမှာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ အဖွဲ အစည်းတခုရဲ့ လုံခြုံမှုဟာ အဲဒီနိုင်ငံ အဲဒီအဖွဲ အစည်းရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ ဘယ်လောက် လုံခြုံသလဲ ဆိုတဲ့ အပေါ်မှာ မူတည်လာပါတယ်။ [“ဒို ကတော့ အားလုံး manual ပဲဟေ့” ဆိုတဲ့ နိုင်ငံတွေ အဖွဲ အစည်းတွေ အတွက်တော့ မပြောတတ်ဘူးပေါ့ခင်ဗျာ။] ဒါကြောင့်မို အုပ်စုဖွဲ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇ၀တ်မှု (organized crime) ဆန်ဆန် ဆိုင်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေကို ခုခံကာကွယ်ဖို ကိုယ့်ရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်ကို လုံခြုံအောင်လုပ်ဖို ဘယ်လောက်အရေးကြီးမယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို မှန်းဆကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဖို အတွက် ကွန်ပြူတာစနစ် တစ်ခုလုံးမှာပါတဲ့ hardware, software, netware, ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၊ စီမံခန် ခွဲ အုပ်ချုပ်ပုံ စတဲ့ အလွှာတွေ အားလုံး အချိုးညီညီ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရပါမယ်။
Fig: Defense in Depth Layers
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွန်တော်တို ဟာ software နဲ ဆိုင်တဲ့ အပိုင်း၊ ပိုပြီးတိတိကျကျ ပာရရင် ကျွန်တော်တို လုံခြုံအောင်လုပ်ရမယ့် ကွန်ပြူတာစနစ် ကြီးထဲမှာ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ပါ၀င်နေတဲ့၊ web application ဆာဖ့်၀ဲတွေ web page တွ ရးသားတဲ့ programming အပိုင်းကိုသာ အဓိကထား ဆွးနွေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှာ ပထားတဲ့အတိုင်းဆိုရင် application layer ကနေ data layer ကို ဟက်ကာ တွ ဘယ်လို ဖါက်ထွင်း၀င်ရောက်ကြတယ် ၊ ဒါဟာ application layer ရဲ့ ဘယ်လိုအားနည်းချက်တွေကြောင့်ဖြစ်တယ်၊ အဲဒီအားနည်းချက်တွေကို ဘယ်လိုပြုပြင်မယ် ဆိုတာကို အကျဉ်းချုံးပြီး တင်ပြမှာပါ။
တကယ်တော့ စ့စပ်သေချာပြီး ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတဲ့ ပရိုဂရမ်မာတစ်ရောက်ဟာ၊ ဟက်ကာတစ်ရောက်ရဲ့ application-layer ကတဆင့် ဖာက်ထွင်းခိုးယူ (hack) နိုင်မယ့် လမ်းကြောင်း တာ်တော်များများကို ပိတ်ဆို ဟန် တားနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို web application တွ web page တွကတဆင့်၊ ဟက်ကာတွေ ဘယ်လို hack လုပ်သလဲဆိုတာ အကြမ်းဖျဉ်းသဘောပေါက်ဖို မိတ်ဆွေအနေနဲ programming အခြေခံလောက်နဲ structure query language အခြေခံလောက် တာ့ရှိထားသင့်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ဟက်ကာဆိုတာ
• Platform knowledge (Unix, Linux, Solaris, Mac, Windows စတဲ့ OS တွ နဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• Network knowledge (ကွန်ပြူတာကွန်ရက်ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာတွေနဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• Security knowledge (ကွန်ပြူတာစနစ်တွေရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• technical knowledge ( programming language ပါင်းစုံ၊ အထူးသဖြင့် Assembly, C စတဲ့ low level တွနဲ scripting language တွကို ကျွမ်းကျင်မှု) စတာတွေရှိထားတဲ့ သူတွေပါပဲ။
တကယ့် professional programmer / developer တွလည်း အဲဒီ အသိပညာတွေနဲ ပတ်သက်ရင် အားလုံးကို အနဲဆုံး အခြေခံအဆင့်လောက်တော့ တီးမိ ခါက်မိတဲ့ သူတွေချည်းပဲ ဖစ်ပါတယ်။ programmer / developer တွဆိုတော့လည်း technical knowledge ဘက်ကိုပဲ ပိုအားသန်တာပေါ့။ ဒါပေမယ့် တခြား နယ်ပယ် သုံးခုကလည်း ကိုယ်နဲ သိပ်မစိမ်းလှတဲ့အတွက်၊ နည်းနည်း ပါးပါး အားဖြည့်လိုက်ရင် ‘မြွှေ မွချင်း ခမြင်’ နိုင်တဲ့ သူတွေ ဖစ်လာကြမှာပါ။
၃။ တိုက်ပုံခိုက်ပုံ နည်းပေါင်းစုံ
ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ဟက်ကာတွေရဲ့ ဖာက်ထွင်း ၀င်ရောက် တိုက်ခိုက်ပုံတွေကို အဓိကအုပ်စုကြီးတွေအဖြစ်ခွဲလိုက်ရင်
• Operating System Attacks (OS ရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို ရှာဖွေတိုက်ခိုက်တာ။)
• Application-Level Attacks (error checking/testing အားနည်းခဲ့တဲ့ အသုံးချဆောဖ့်၀ဲ တွ ကတဆင့် တိုက်ခိုက်တာ။)
• Shrink Wrap Code Attacks (OS၊ အသင့်သုံး library, အသင့်သုံး application, စတာတွေမှာ ပါတဲ့ script တွ configuration တွကို ကိုယ်လိုချင်တဲ့ပုံစံ ချိန်ညှိမှုပြုလုပ်မထားရင် default setting/value တွပဲဖြစ်နေမယ်။ default value က ဘာဆိုတာ သူသူ ငါငါ အလွယ်တကူ သိနိုင်တဲ့အတွက် ဟက်ကာက ကိုယ့်ရဲ့ system ကို အလွယ်တကူ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက် နိုင်တယ်။ အဲဒီလိုပုံစံတိုက်ခိုက်မှုကို ခါ်တာ။ )
• Misconfiguration Attacks (file permission တွနဲ ပတ်သက်ပြီး ပာင်းပစ်တာ၊ “ရှုပ်ပါတယ်ကွာ fire-wall ကြီး off ပစ်စမ်းပါ” “UAC - User Account Control ကြီး ပိတ်ပစ်စမ်းပါ” ဆိုတာတွေ၊ “ ‘remember me’ ဆိုတာလေး ချစ် (tick) ထားလိုက်ဟေ့” စတဲ့ system နဲ ပတ်သက်ပြီး မှားယွင်းတဲ့ configuration တွ လုပ်မိလို ကိုယ့် system က မလုံခြုံတော့ပဲ ဟက်ကာက အလွယ်တကူ ၀င်ရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်တာ)
ဆိုပြီး အုပ်စုကြီး ၄-စု အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာမှ ကျွန်တော်တို ဟာ application level attack အပိုင်းကိုသာ လ့လာမှာပါ။
အဲဒီအပိုင်းကလည်း အတော်လေးတော့ ကျယ်ပြန် ပါတယ်။ application level attack အပိုင်းမှာ ဟက်ကာတွေ အများဆုံးသုံးတဲ့ တိုက်ခိုက်နည်းစနစ်တွေ ကတော့ SQL Injection attacks, Buffer overflow attacks, Cross-site scripting, Active content, Denial of service and SYN attacks နဲ Malicious bots တို ပါ့။ ဒါတွေအပြင် တခြားထင်ရှား အသုံးများတာတွေကတော့ Phishing, session hijacking, Man-in-the-middle attack, Parameter/Form tampering နဲ directory traversal attacks စတာတွေဖြစ်ပါတယ်။
၄။ SQL Injection Attack
၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတုန်းက၊ အမေရိကန် နူးရော့ခ် အခြေစိုက် CitySights ကုမ္ပဏီရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ Twin America ဟာ၊ သူတို customer တစ်သိန်းနီးပါးရဲ့ အကြွေး၀ယ်ကဒ်နံပါတ်တွေအပါအ၀င် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအချက်အလက်တွေ ခိုးယူခံလိုက်ရတယ်။ အဲဒီဖြစ်စဉ်မှာ ဟက်ကာတွေ သုံးတဲ့နည်းက SQL Injection နည်း။
နောက်တခါ အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံး အချက်အလက်ခိုးယူမှု (identity theft) တခုဖြစ်တဲ့၊ credit ကဒ် နဲ debit ကဒ် နံပါတ်ပေါင်း သန်း ၁၃၀ ကျာ် ခိုးယူခံရမှုမှာ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ဟက်ကာ အဲလ်ဘတ် ဂွန်ဇာလက် (Albert Gonzalez) သုံးတဲ့ နည်းကလည်း SQL Injection။
ဒါကြောင့် ဒီ SQL Injection attack ဆိုတာ internet ပါ်မှာ website တွအများဆုံး တိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ နည်းစနစ်အမျိုးအစား ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ထင်ထင်ရှားရှား သိနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ခက်တာက “ဟက်ကာတွေ ဒီလိုတိုက်ခိုက်နိုင်တာဟာ database ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်းမဟုတ်၊ web server ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပဲ၊ web application ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်သာဖြစ်တယ်” ဆိုတာကို ပရိုဂရမ်မာ အများစုက အခုထက်ထိ ကာင်းကောင်း မသိကြသေးတာပဲ။
၄.၁။ SQL Injection ဆိုတာ ဘာလဲ
web application တစ်ခုရဲ့ web page တွမှာ keyboard ကနေ တိုက်ရိုက် data ရိုက်ထည့် နိုင်တဲ့ input textbox တွဆိုတာရှိမြဲဖြစ်ပါတယ်။ မိတ်ဆွေတို ရဲ့ facebook တို Gmail တို ကို သုံးဖို registration လုပ်ရသလိုမျိုး။ login ၀င်ဖို user name နဲ password ရိုက်ထည့်ရသလိုမျိုးပေါ့။
အဲဒီလို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ user input value တွကို database မှာ သွားပြီး သိမ်းချင်သိမ်းမယ် (insert, update)။
ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ input value တွကို အခြေခံပြီး database ထဲက data ကို ဆွဲထုတ်ချင်ထုတ်မယ် (select)။
အဲဒီတော့ အဲဒီ input textbox တွဟာ database ရဲ့ ၀င်ပေါက်တွေ ဖစ်လာနိုင်တဲ့ နရာတွေ။
အဲဒီနေရာတွေကနေ ဟက်ကာတွေက သူတို လိုချင်တဲ့ပုံစံ sql script တွ ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။
Web application က အဲဒီလို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ input value တွကို၊ ထာင့်ပေါင်းစုံကနေပြီး ဟာကွက်မရှိအောင် စစ်ဆေးမထားပဲ၊ query string တခုအဖြစ် database မှာ သွားပြီး execute လုပ်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ database ကို ထိမ်းချုပ်နိုင်စွမ်း ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ database ထဲက အချက်အလက်တွေဟာ၊ ဟက်ကာလက်ထဲ ရာက်သွားရပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် SQL Injection နည်းနဲ တိုက်ခိုက်ခံရမှုမှာ အဓိက တာ၀န်ရှိသူဟာ web programmer/developer ပဲ ဆိုတာ ငင်းလို မရပါဘူး။
အဲဒီလို SQL Injection နည်းနဲ ဟက်ကာတွေဟာ အာက်ပါတိုက်ခိုက်မှုပုံစံ တွကို လုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။
• Authentication Bypass (login စစ်ဆေးမှုတွေကို ဖတ်ကျော်ခြင်း)
• Information Disclosure (လျှို ၀ှက်အချက်အလက်တွေကို ဖွင့်ချခြင်း)
• Compromised Data Integrity (web page သို မဟုတ် database ထဲက အချက်အလက်တွေကို အစားထိုး/ပုံဖျက်/ပြောင်းလဲ ပစ်ခြင်း)
• Compromised Availability of Data (web page သို မဟုတ် database ထဲက အချက်အလက်တွေကို ဖျက်ပစ်ခြင်း)
• Remote Code Execution (web application, web server, database server တို run နတဲ့ host operating system ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း)
စတာတွေ ဖစ်ပါတယ်။
၄.၂။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ - ၁ (စစ်ဆေးမှုကို ကျာ်လွှားခြင်း)
-web site တခုကို သုံးဖို login ၀င်တဲ့အခါ user name နဲ password ရိုက်ထည့်ရပါမယ်။
-အဲဒီ information ကို အခြေခံပြီး sql query တစ်ခု ကို ဖန်တီးတည်ဆောက်မယ်။ ပီးရင် database ရဲ့ UserTable ထဲက သူနဲ ကိုက်ညီတဲ့ row ကိုဆွဲထုတ်မယ်။ ဒါမှမဟုတ်လည်း သူနဲ ကိုက်ညီတဲ့ row အရေအတွက်ပေါ့။
-row အရေအတွက် zero ဆိုရင် login မအောင်မြင်ဘူး။ zero ထက်ကျော်ရင် တာ့ OK ပီ။ main page ကိုသွား။
အဲဒီ business logic အတွက် လိုအပ်တဲ့ [အသေးစိပ် coding တွကိုတော့ ကျမ်းလေးအံ့စိုး၍ ချန်လှပ်ခဲ့ပါတယ်။] query ကို programmer က ဟာဒီလို တည်ဆောက်လိုက်တယ်။
String queryStr = “SELECT COUNT(*) FROM Users
WHERE UserName =’” + txtUserName.Text +
“’ AND Password = ‘” + txtPassword.Text + “ ’ ”
ပြီးရင် အဲဒီ query string ကိုသုံးပြီး command object တခု တည်ဆောက်။ နာက် command.Execute() ဘာညာပေါ့။
အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ဟက်ကာ က login page ရဲ့ user name အတွက် ပးထားတဲ့ text box ထဲမှာ Bla’ OR 1=1 - -
ဆိုပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။ password အတွက်က ကြုံရာ စာသားတခု ဒါမှမဟုတ် အလွတ်ပဲထားလိုက်တယ်။
အဲဒီအခါ database မှာ execute လုပ်မယ့် query က ဟာဒီလို ဖစ်လာမယ်။
SELECT COUNT(*) FROM Users WHERE UserName = ‘Bla’ OR 1=1 -- AND Password = ‘Bla’
ဒါဆိုရင် sql အခြေခံလောက်ပဲသိထားဦးတော့ မိတ်ဆွေတို သဘောပေါက်ပါပြီ။
-- သငေ်္ကတ က နာက်က statement အားလုံးက မှတ်ချက်(comment) ဖစ်သွားပြီဆိုတော့ AND logic ကို ထည့်စဉ်းစားစရာမလိုတော့ဘူး။
UserName က Bla ဖစ်ရင်ဖြစ်၊ မဖြစ်ရင် ၁ နဲ ၁ ညီရင် ရပြီဆိုတော့ ဒီ query ဟာ always true, none zero ပဲ return ပန်မယ်။ ဒါဆိုရင် ဟက်ကာ အနေနဲ login စစ်ဆေးမှုကို အသာကလေး ကျာ်လွှားသွားပြီပေါ့။
၄.၃။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ -၂ (လျှို ၀ှက်အချက်အလက်များ ရယူခြင်း)
ဒီ sql injection attack ပုံစံကတော့ web application user ကို သူ စိတ်ကြိုက် ရှာဖွေခွင့်ပေးပြီး ရလာတဲ့ result ကို web page ပါ်မှာ ပန်ပြပေးရမယ့် business logic မျိုး ရးသားရာမှာ ဖစ်လေ့ရှိပါတယ်။
အမှန်တော့ user ကို သူသိချင် လိုချင်တဲ့ product တွနဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပရမှာပါ။ ဒါကြောင့် search text box မှာ user ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ စာသားကို ယူပြီး database ( product table) မှာ အဲဒီလို အလားတူ product ရှိ မရှိ ရှာမယ်။ ပီးရင် user ကို ပန်ပြမယ်ပေါ့။ အဲဒါအတွက် query ကို ဟာဒီလို တည်ဆောက်လိုက်ရင်
String queryStr = “SELECT ProductID, ProductName, QuantityPerUnit, UnitPrice FROM Products WHERE ProductName LIKE ” + txtSearch.Text;
ဟက်ကာက search text box မှာ
Bla’ UNION SELECT 0, username, password, 0 FROM Users - -
ဆိုပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။ ဒါဆို ဘာတွေ ဖစ်လာမလဲ ရှင်းပါတယ် user name နဲ password တွ ဟက်ကာလက်ထဲရောက်သွားပြီပေါ့။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က စာဒက တက်စရာတခုရှိမှာပါ။ “ဟက်ကာက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး table name တို column name တို သိ သတုန်း” ပါ့။ အးဗျာ ဒီ hacking အကြောင်းကလည်း အသေးစိပ်ရေးမယ်ဆိုရင် “ကျမ်းတစောင် ပတဖွဲ ” ရးမှ ပည့်စုံမှာဆိုတော့ ဆာင်းပါးတပုဒ် နဲ တာ့ လိပ်ပတ်လည်အောင် ပည့်စုံအောင် မတင်ပြနိုင်ဘူးပေါ့။ အတိုချုပ်ဖြေရရင် hacking လုပ်တဲ့ အဆင့် ၅-ဆင့် ဖစ်တဲ့
1. Reconnaissance (ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း အဆင့်)
2. Scanning (တိုက်ခိုက်မည့် target ၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ် အချက်များ network information, computer name, port number, IP address, etc တို ရယူခြင်း အဆင့်)
3. Gaining Access ( target သို ထိုးဖေါက်၀င်ရောက်နိုင်သော အဆင့်)
4. Maintaining Access (ထိုးဖောက်၀င်ရောက်ထားသော target ကို ဆက်လက် ထိမ်းချုပ်ထားသောအဆင့်)
5. Covering Tracks (ခြေရာလက်ရာ ဖျာက်တဲ့အဆင့်)
ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေထဲက ၁ နဲ ၂ ပီးတာနဲ တင် table name တို column name တို ကို သိနိုင်တဲ့ အခြေအနေရောက်နေပြီ လို အတိုချုပ် ဖပါရစေ။
၄.၄။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ - ၃ (insert/update/delete)
ဒီ sql injection attack နည်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပည့်စုံအောင်ဆွေးနွေးမယ်၊ တိုက်ခိုက်ပုံ case တခုချင်းစီအတွက် ဥပမာ coding တွနဲ တင်ပြရမယ်ဆိုရင် ဒီဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်နဲ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် မိတ်ဆွေတို ကိုလည်း နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ် အချက်အလက် တွနဲ မလေးလံစေချင်တဲ့ အတွက် ဟက်ကာအနေနဲ ကိုယ့်ရဲ့ database မှာ ဘယ်လို data အသစ်တွေထည့်နိုင်တယ်၊ ရှိပြီးသားတွေကို ဘယ်လို ပင်သွားနိုင်တယ် ဖျက်သွားနိုင်တယ် ဆိုတာကို အလွန် အလွန် အတိုချုံးပြီး တင်ပြလိုက်ပါတယ်။
ဥပမာဗျာ Forgot password အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ email ရိုက်ထည့်ရမယ့် text box လို နရာမျိုးက တဆင့် ဟက်ကာက
blah' ; UPDATE Customers SET customer-email = 'hacker@hacking.com' WHERE customer-email = 'original-user-name@orginal.com'; --'; စသည်ဖြင့် ရိုက်ထည့်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အစစ်အမှန် မူလ email ကို ပာင်းသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် blah' ; DROP TABLE Customers; --'; ဆိုပြီး table ကို ဖျက်သွားနိုင်သလို
blah' ; INSERT INTO Customers (column names here) VALUES ( values here); --'; ဆို ပီး သူအလိုရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေ ထည့်သွားနိုင်ပါတယ်။
၄.၅။ SIA မှ ကာကွယ်ရန်
Query string အဖြစ်တည်ဆောက်မယ့် user input တွကို…
-Character string indicator တွဖြစ်တဲ့ Single quote, double quote တွ ပါ မပါ စစ်။
-Single line comment တွ ဖစ်တဲ့ double dash ( -- ) တို hash/pound sign ( #) တွ၊ multi lines comment ( /*….*/ )တွေ ပါ မပါစစ်။
-စွယ်စုံသုံး plus sign (+) ကို စစ်။
-Wildcard character (%, *) တို ၊ semi-column ( ; ) စတဲ့ special character တွနဲ ပတ်သက်ပြီး စစ်။
-Key words (and, &&, or, ||, not, !, select, union, insert, update, delete, etc) တွ နဲ ပတ်သက်ပြီး စစ်။
၅။ Buffer Overflow တိုက်ခိုက်မှု
Memory ပါ်က နရာတစ်ခုမှာ သူလက်ခံနိုင်တဲ့ မမာဏထက်များတဲ့ data ထည့်မိတဲ့အခါမျိုးမှာ ဖစ်တတ်တဲ့ system error အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ error ဟာ UNIX အခြေခံ OS တွ(UNIX, Linux) မှာရော၊ NT အခြေခံ Windows OS တွမှာပါ မကြာခဏ ဖစ်လေ့ဖြစ်ထရှိနေကြ error မျိုးပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာလည်း အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာ လိုက်နာကျင့်ဆောင်သင့်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေ ‘good programming practices’ ကို တိတိကျကျ လးလေးနက်နက် လိုက်နာမှုမရှိတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ အားဖြင့်ပြောရရင် တချို developer တွဟာ ကိုယ့်ရဲ့ program/coding ထဲမှာ သုံးတဲ့၊ စာသားတွေ ကိန်းဂဏန်းတွေရဲ့ အများဆုံး လက်ခံနိုင်မှု ပမာဏ နဲ ပတ်သက်ပြီး၊ သူတို ထဲကို data မထည့်မီ (assign မလုပ်မီ) ကာင်းကောင်း မစစ်ဆေးကြဘူး။ တချို ဆိုရင် အဲဒီ boundary value checking ကို လုပ်ရကောင်းမှန်းမသိပဲ ဖစ်စေ သိလျက်နဲ ဖစ်စေ လုံး၀ကျော်လွှားကြတယ်။
ဒါ့အပြင် တချို programming language တွ ရဲ့ အသင့်သုံး library ကိုယ်တိုင်က အားနည်းချက် ရှိနေလို ဒီ buffer overflow error ဖစ်ရတာပါ။ ဥပမာ C language မှာ ရှိတဲ့ strcat(), strcpy(), sprintf(), vsprintf(), bcopy(), gets(), scanf() စတဲ့ function တွဟာ buffer size ကို စစ်ဆေးမှုမရှိတဲ့အတွက်၊ အဲဒီ function တွကို ကိုယ့်ရဲ့ application ထဲမှာ ထာင့်ပေါင်းစုံက မစစ်ဆေးပဲ သုံးလိုက်မိရင် တချိန်မဟုတ်တချိန် buffer overflow error ဖစ်ဖို အလားအလာ အလွန်များပါတယ်။
၅.၁။ BOF မှ ကာကွယ်ရန်
-ပရိုဂရမ်ဒီဇိုင်းဆွဲတုန်းထဲက လုံခြုံရေးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါ။
-ဖြစ်နိုင်ရင် Type safe language (eg. Java) တွကိုပဲသုံးပါ။
-Stack Execution ကို disable လုပ်ထားပါ။ (ဒါကတော့ Solaris OS မှာပဲ ဖစ်နိုင်ပါတယ်။)
-အန္တရယ်ရှိတဲ့ function တွ(eg. gets(), strcpy() ) တတ်နိုင်သမျှ မသုံးပါနဲ ။
-(function ရဲ့) return address တွကို overwrite လုပ်ခွင့်မပေးပါနဲ ။
-အရေးကြီး အချက်အလက် (variables) တွကို overwrite လုပ်ခွင့်မပေးပါနဲ ။
-function တွကတဆင့် ပးလိုက်တဲ့ ရလာတဲ့ Argument/parameter တွကို အမြဲ စစ်ဆေးပြီးမှ သုံးပါ။ runtime checking ကို အမြဲ စ့စပ်သေချာစွာလုပ်ပါ။
-Coding တွကို ကာင်းစွာ စစ်ဆေး(test and debug) တဲ့အပြင် ပိုမို လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ compiler တွကိုပဲ သုံးပါ။
၆။ နိဂုံးအမှာ
အခုဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ ကာကွယ်နည်းတွေဟာ အလွန်ရိုးရှင်းလွယ်ကူပြီး ပရိုဂရမ်မာတိုင်း အလွယ်တကူလုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်တွေပါပဲ။ ဒီလိုရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ အချက်အလက်လေးတွေနဲ ပဲ ရန်သူ(ဟက်ကာ) တွ မထိုးဖေါက်နိုင်တဲ့ ခိုင်ခံ့တဲ့ ခံတပ်(ကွန်ပြူတာစနစ်) တစ်ခုတည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။ အသေးအဖွဲ အမှိုက်လေးတွေကို ဂရုစိုက်ပြီးရှင်းလင်းသွားမယ်ဆိုရင် ခမ်းနားတဲ့ ပသာဒ်ကြီးကို မီးဘေးအန္တရယ်က ကာကွယ်နိုင်သလိုပေါ့။ မိတ်ဆွေတို စိတ်၀င်စားတယ်ဆိုရင် ဒီ hacking နဲ ပတ်သက်လို ဆက်လက်ဆွေးနွေးပါဦးမယ်။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2012
မှတ်ချက်။ ကွန်ပျူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
၂၀၁၀ လာက်ကစပြီး အမေရိကန်အစိုးရ အဂျင်စီတွေ နဲ Google အပါအ၀င် ကာ်ပိုရေးရှင်းကြီးတွေရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ မကြာခဏ ဖာက်ထွင်းတိုက်ခိုက်ခံနေရတာ မိတ်ဆွေတို အားလုံး သိပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ဆိုင်ဘာ (cyber) တိုက်ခိုက်မှုတွေကို လုပ်ဆောင်တဲ့သူတွေကတော့ သူတို ကိုယ်သူတို ‘မျိုးချစ်ဟက်ကာများ’ လို ရည်ညွှန်းကြလေရဲ့။ မျိုးချစ်ဟက်ကာ ဆိုလို ဘယ်လို ပုဂ္ဂိုလ်တွေပါလိမ့်ဆိုပြီး ဇာစ်မြစ်လိုက်ကြည့်တော့ “အားလုံး သိတော်မူကြတဲ့အတိုင်း ပါပဲခင်ဗျာ” လို ပဲ ဆိုရပါတော့မယ်။ ထားပါတော့ဗျာ။ ဒီဆောင်းပါးက အဲဒီလို မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေနဲ မိတ်ဆွေဖြစ်ရတာထက်၊ လူ ကျင့်၀တ် စာင့်ထိန်းလိုက်နာသူတွေ၊ လူ သိက္ခာ တန်ဘိုးထားသူတွေ၊ လူ တန်ဘိုးကို လးစားနားလည်သူတွေနဲ ရန်သူဖြစ်လိုက်ရတာကမှ ပိုကောင်းဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းမဟုတ်တဲ့အတွက်ပေါ့။ ကျွန်တော်တို ဆွးနွေးမှာက ကွန်ပြူတာစနစ်ရဲ့ လုံခြုံရေး နဲ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းပါ။
မိတ်ဆွေတို အားလုံးသိကြတဲ့ ၀ီကီလိခ်စ် (WikiLeaks) မှာတင်လိုက်တဲ့ အမေရိကန် သံတမန်ရေးရာ အချက်အလက် နှစ်သိန်းခွဲကျော်ကို အာင်အောင်မြင်မြင် ဖါက်ထွင်း ခိုးယူနိုင်ဖို အဲဒီမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတွေရဲ့ အရပ်ဖက် စစ်ဖက် ဆိုင်ရာ တာ၀န်ရှိသူဆွေကိုယ်တိုင်က ငွကြေးနဲ နည်းပညာပါ ၀ိုင်း၀န်းကူညီခဲ့ကြတယ်ဆိုပဲ။ ဒါ့အပြင် ၂၀၀၈ တုန်းကလည်း အဲဒီမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့စစ်တပ်နဲ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဟက်ကာတွေက ၅၀-mega byte လာက်ရှိတဲ့ email အချက်အလက်တွေ၊ user name နဲ password တွကို အမေရိကန်အစိုးရအေဂျင်စီတွေရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်ထဲက ဖာက်ထွင်းခိုးယူခဲ့ကြတယ်။
အဲဒီတော့ ပာချင်တာက ဒီနေ ခတ်မှာ “ဟက်ကာဆိုတာ လူမသိ သူမသိ နရာတနေရာရဲ့၊ ရှုပ်ပွနေတဲ့ အခန်းတခန်းထဲက၊ ကွန်ပြူတာ လးငါးဆယ်လုံးဘေးမှာ အလုပ်ရှုပ်နေတဲ့၊ သူ၀ါသနာပါရာ စိတ်၀င်စားရာကို စမ်းသပ်နေတဲ့ မျက်မှန်ထူ ခါင်းမွေးစုတ်ဖွား ဂုရုကြီး” မဟုတ်တော့ပါဘူး။ “နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဒါမှမဟုတ် အဖွဲ အစည်းတခု ရဲ့ နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး လူမှုရေး လုံခြုံရေး တို နဲ ပတ်သက်ပြီး လွှမ်းမိုးခြိမ်းခြောက်နိုင်လောက်တဲ့ အဆင့်ထိရှိအောင်၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိနဲ စနစ်တကျ၊ ဖွဲ စည်းထားတဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးအဖွဲ တခု” အဖြစ် အသွင်ပြောင်း ရွ လျားလာပါပြီ။
၂။ ဟက်ကာနှင့် ပရိုဂရမ်မာ၏အခန်းကဏ္ဌ
အခုလို သတင်းအချက်အလက်ခေတ်ကြီးထဲမှာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ အဖွဲ အစည်းတခုရဲ့ လုံခြုံမှုဟာ အဲဒီနိုင်ငံ အဲဒီအဖွဲ အစည်းရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်တွေ ဘယ်လောက် လုံခြုံသလဲ ဆိုတဲ့ အပေါ်မှာ မူတည်လာပါတယ်။ [“ဒို ကတော့ အားလုံး manual ပဲဟေ့” ဆိုတဲ့ နိုင်ငံတွေ အဖွဲ အစည်းတွေ အတွက်တော့ မပြောတတ်ဘူးပေါ့ခင်ဗျာ။] ဒါကြောင့်မို အုပ်စုဖွဲ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇ၀တ်မှု (organized crime) ဆန်ဆန် ဆိုင်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေကို ခုခံကာကွယ်ဖို ကိုယ့်ရဲ့ ကွန်ပြူတာစနစ်ကို လုံခြုံအောင်လုပ်ဖို ဘယ်လောက်အရေးကြီးမယ်ဆိုတာ မိတ်ဆွေတို မှန်းဆကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဖို အတွက် ကွန်ပြူတာစနစ် တစ်ခုလုံးမှာပါတဲ့ hardware, software, netware, ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၊ စီမံခန် ခွဲ အုပ်ချုပ်ပုံ စတဲ့ အလွှာတွေ အားလုံး အချိုးညီညီ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရပါမယ်။
Fig: Defense in Depth Layers
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွန်တော်တို ဟာ software နဲ ဆိုင်တဲ့ အပိုင်း၊ ပိုပြီးတိတိကျကျ ပာရရင် ကျွန်တော်တို လုံခြုံအောင်လုပ်ရမယ့် ကွန်ပြူတာစနစ် ကြီးထဲမှာ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ပါ၀င်နေတဲ့၊ web application ဆာဖ့်၀ဲတွေ web page တွ ရးသားတဲ့ programming အပိုင်းကိုသာ အဓိကထား ဆွးနွေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှာ ပထားတဲ့အတိုင်းဆိုရင် application layer ကနေ data layer ကို ဟက်ကာ တွ ဘယ်လို ဖါက်ထွင်း၀င်ရောက်ကြတယ် ၊ ဒါဟာ application layer ရဲ့ ဘယ်လိုအားနည်းချက်တွေကြောင့်ဖြစ်တယ်၊ အဲဒီအားနည်းချက်တွေကို ဘယ်လိုပြုပြင်မယ် ဆိုတာကို အကျဉ်းချုံးပြီး တင်ပြမှာပါ။
တကယ်တော့ စ့စပ်သေချာပြီး ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတဲ့ ပရိုဂရမ်မာတစ်ရောက်ဟာ၊ ဟက်ကာတစ်ရောက်ရဲ့ application-layer ကတဆင့် ဖာက်ထွင်းခိုးယူ (hack) နိုင်မယ့် လမ်းကြောင်း တာ်တော်များများကို ပိတ်ဆို ဟန် တားနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို web application တွ web page တွကတဆင့်၊ ဟက်ကာတွေ ဘယ်လို hack လုပ်သလဲဆိုတာ အကြမ်းဖျဉ်းသဘောပေါက်ဖို မိတ်ဆွေအနေနဲ programming အခြေခံလောက်နဲ structure query language အခြေခံလောက် တာ့ရှိထားသင့်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ဟက်ကာဆိုတာ
• Platform knowledge (Unix, Linux, Solaris, Mac, Windows စတဲ့ OS တွ နဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• Network knowledge (ကွန်ပြူတာကွန်ရက်ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာတွေနဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• Security knowledge (ကွန်ပြူတာစနစ်တွေရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ ပတ်သက်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)
• technical knowledge ( programming language ပါင်းစုံ၊ အထူးသဖြင့် Assembly, C စတဲ့ low level တွနဲ scripting language တွကို ကျွမ်းကျင်မှု) စတာတွေရှိထားတဲ့ သူတွေပါပဲ။
တကယ့် professional programmer / developer တွလည်း အဲဒီ အသိပညာတွေနဲ ပတ်သက်ရင် အားလုံးကို အနဲဆုံး အခြေခံအဆင့်လောက်တော့ တီးမိ ခါက်မိတဲ့ သူတွေချည်းပဲ ဖစ်ပါတယ်။ programmer / developer တွဆိုတော့လည်း technical knowledge ဘက်ကိုပဲ ပိုအားသန်တာပေါ့။ ဒါပေမယ့် တခြား နယ်ပယ် သုံးခုကလည်း ကိုယ်နဲ သိပ်မစိမ်းလှတဲ့အတွက်၊ နည်းနည်း ပါးပါး အားဖြည့်လိုက်ရင် ‘မြွှေ မွချင်း ခမြင်’ နိုင်တဲ့ သူတွေ ဖစ်လာကြမှာပါ။
၃။ တိုက်ပုံခိုက်ပုံ နည်းပေါင်းစုံ
ကွန်ပြူတာစနစ်တွေကို ဟက်ကာတွေရဲ့ ဖာက်ထွင်း ၀င်ရောက် တိုက်ခိုက်ပုံတွေကို အဓိကအုပ်စုကြီးတွေအဖြစ်ခွဲလိုက်ရင်
• Operating System Attacks (OS ရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို ရှာဖွေတိုက်ခိုက်တာ။)
• Application-Level Attacks (error checking/testing အားနည်းခဲ့တဲ့ အသုံးချဆောဖ့်၀ဲ တွ ကတဆင့် တိုက်ခိုက်တာ။)
• Shrink Wrap Code Attacks (OS၊ အသင့်သုံး library, အသင့်သုံး application, စတာတွေမှာ ပါတဲ့ script တွ configuration တွကို ကိုယ်လိုချင်တဲ့ပုံစံ ချိန်ညှိမှုပြုလုပ်မထားရင် default setting/value တွပဲဖြစ်နေမယ်။ default value က ဘာဆိုတာ သူသူ ငါငါ အလွယ်တကူ သိနိုင်တဲ့အတွက် ဟက်ကာက ကိုယ့်ရဲ့ system ကို အလွယ်တကူ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက် နိုင်တယ်။ အဲဒီလိုပုံစံတိုက်ခိုက်မှုကို ခါ်တာ။ )
• Misconfiguration Attacks (file permission တွနဲ ပတ်သက်ပြီး ပာင်းပစ်တာ၊ “ရှုပ်ပါတယ်ကွာ fire-wall ကြီး off ပစ်စမ်းပါ” “UAC - User Account Control ကြီး ပိတ်ပစ်စမ်းပါ” ဆိုတာတွေ၊ “ ‘remember me’ ဆိုတာလေး ချစ် (tick) ထားလိုက်ဟေ့” စတဲ့ system နဲ ပတ်သက်ပြီး မှားယွင်းတဲ့ configuration တွ လုပ်မိလို ကိုယ့် system က မလုံခြုံတော့ပဲ ဟက်ကာက အလွယ်တကူ ၀င်ရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်တာ)
ဆိုပြီး အုပ်စုကြီး ၄-စု အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာမှ ကျွန်တော်တို ဟာ application level attack အပိုင်းကိုသာ လ့လာမှာပါ။
အဲဒီအပိုင်းကလည်း အတော်လေးတော့ ကျယ်ပြန် ပါတယ်။ application level attack အပိုင်းမှာ ဟက်ကာတွေ အများဆုံးသုံးတဲ့ တိုက်ခိုက်နည်းစနစ်တွေ ကတော့ SQL Injection attacks, Buffer overflow attacks, Cross-site scripting, Active content, Denial of service and SYN attacks နဲ Malicious bots တို ပါ့။ ဒါတွေအပြင် တခြားထင်ရှား အသုံးများတာတွေကတော့ Phishing, session hijacking, Man-in-the-middle attack, Parameter/Form tampering နဲ directory traversal attacks စတာတွေဖြစ်ပါတယ်။
၄။ SQL Injection Attack
၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတုန်းက၊ အမေရိကန် နူးရော့ခ် အခြေစိုက် CitySights ကုမ္ပဏီရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ Twin America ဟာ၊ သူတို customer တစ်သိန်းနီးပါးရဲ့ အကြွေး၀ယ်ကဒ်နံပါတ်တွေအပါအ၀င် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအချက်အလက်တွေ ခိုးယူခံလိုက်ရတယ်။ အဲဒီဖြစ်စဉ်မှာ ဟက်ကာတွေ သုံးတဲ့နည်းက SQL Injection နည်း။
နောက်တခါ အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံး အချက်အလက်ခိုးယူမှု (identity theft) တခုဖြစ်တဲ့၊ credit ကဒ် နဲ debit ကဒ် နံပါတ်ပေါင်း သန်း ၁၃၀ ကျာ် ခိုးယူခံရမှုမှာ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ဟက်ကာ အဲလ်ဘတ် ဂွန်ဇာလက် (Albert Gonzalez) သုံးတဲ့ နည်းကလည်း SQL Injection။
ဒါကြောင့် ဒီ SQL Injection attack ဆိုတာ internet ပါ်မှာ website တွအများဆုံး တိုက်ခိုက်ခံရတဲ့ နည်းစနစ်အမျိုးအစား ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ထင်ထင်ရှားရှား သိနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ခက်တာက “ဟက်ကာတွေ ဒီလိုတိုက်ခိုက်နိုင်တာဟာ database ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်းမဟုတ်၊ web server ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပဲ၊ web application ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်သာဖြစ်တယ်” ဆိုတာကို ပရိုဂရမ်မာ အများစုက အခုထက်ထိ ကာင်းကောင်း မသိကြသေးတာပဲ။
၄.၁။ SQL Injection ဆိုတာ ဘာလဲ
web application တစ်ခုရဲ့ web page တွမှာ keyboard ကနေ တိုက်ရိုက် data ရိုက်ထည့် နိုင်တဲ့ input textbox တွဆိုတာရှိမြဲဖြစ်ပါတယ်။ မိတ်ဆွေတို ရဲ့ facebook တို Gmail တို ကို သုံးဖို registration လုပ်ရသလိုမျိုး။ login ၀င်ဖို user name နဲ password ရိုက်ထည့်ရသလိုမျိုးပေါ့။
အဲဒီလို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ user input value တွကို database မှာ သွားပြီး သိမ်းချင်သိမ်းမယ် (insert, update)။
ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ input value တွကို အခြေခံပြီး database ထဲက data ကို ဆွဲထုတ်ချင်ထုတ်မယ် (select)။
အဲဒီတော့ အဲဒီ input textbox တွဟာ database ရဲ့ ၀င်ပေါက်တွေ ဖစ်လာနိုင်တဲ့ နရာတွေ။
အဲဒီနေရာတွေကနေ ဟက်ကာတွေက သူတို လိုချင်တဲ့ပုံစံ sql script တွ ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။
Web application က အဲဒီလို ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ input value တွကို၊ ထာင့်ပေါင်းစုံကနေပြီး ဟာကွက်မရှိအောင် စစ်ဆေးမထားပဲ၊ query string တခုအဖြစ် database မှာ သွားပြီး execute လုပ်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ database ကို ထိမ်းချုပ်နိုင်စွမ်း ဒါမှမဟုတ် အဲဒီ database ထဲက အချက်အလက်တွေဟာ၊ ဟက်ကာလက်ထဲ ရာက်သွားရပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် SQL Injection နည်းနဲ တိုက်ခိုက်ခံရမှုမှာ အဓိက တာ၀န်ရှိသူဟာ web programmer/developer ပဲ ဆိုတာ ငင်းလို မရပါဘူး။
အဲဒီလို SQL Injection နည်းနဲ ဟက်ကာတွေဟာ အာက်ပါတိုက်ခိုက်မှုပုံစံ တွကို လုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။
• Authentication Bypass (login စစ်ဆေးမှုတွေကို ဖတ်ကျော်ခြင်း)
• Information Disclosure (လျှို ၀ှက်အချက်အလက်တွေကို ဖွင့်ချခြင်း)
• Compromised Data Integrity (web page သို မဟုတ် database ထဲက အချက်အလက်တွေကို အစားထိုး/ပုံဖျက်/ပြောင်းလဲ ပစ်ခြင်း)
• Compromised Availability of Data (web page သို မဟုတ် database ထဲက အချက်အလက်တွေကို ဖျက်ပစ်ခြင်း)
• Remote Code Execution (web application, web server, database server တို run နတဲ့ host operating system ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း)
စတာတွေ ဖစ်ပါတယ်။
၄.၂။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ - ၁ (စစ်ဆေးမှုကို ကျာ်လွှားခြင်း)
-web site တခုကို သုံးဖို login ၀င်တဲ့အခါ user name နဲ password ရိုက်ထည့်ရပါမယ်။
-အဲဒီ information ကို အခြေခံပြီး sql query တစ်ခု ကို ဖန်တီးတည်ဆောက်မယ်။ ပီးရင် database ရဲ့ UserTable ထဲက သူနဲ ကိုက်ညီတဲ့ row ကိုဆွဲထုတ်မယ်။ ဒါမှမဟုတ်လည်း သူနဲ ကိုက်ညီတဲ့ row အရေအတွက်ပေါ့။
-row အရေအတွက် zero ဆိုရင် login မအောင်မြင်ဘူး။ zero ထက်ကျော်ရင် တာ့ OK ပီ။ main page ကိုသွား။
အဲဒီ business logic အတွက် လိုအပ်တဲ့ [အသေးစိပ် coding တွကိုတော့ ကျမ်းလေးအံ့စိုး၍ ချန်လှပ်ခဲ့ပါတယ်။] query ကို programmer က ဟာဒီလို တည်ဆောက်လိုက်တယ်။
String queryStr = “SELECT COUNT(*) FROM Users
WHERE UserName =’” + txtUserName.Text +
“’ AND Password = ‘” + txtPassword.Text + “ ’ ”
ပြီးရင် အဲဒီ query string ကိုသုံးပြီး command object တခု တည်ဆောက်။ နာက် command.Execute() ဘာညာပေါ့။
အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ဟက်ကာ က login page ရဲ့ user name အတွက် ပးထားတဲ့ text box ထဲမှာ Bla’ OR 1=1 - -
ဆိုပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။ password အတွက်က ကြုံရာ စာသားတခု ဒါမှမဟုတ် အလွတ်ပဲထားလိုက်တယ်။
အဲဒီအခါ database မှာ execute လုပ်မယ့် query က ဟာဒီလို ဖစ်လာမယ်။
SELECT COUNT(*) FROM Users WHERE UserName = ‘Bla’ OR 1=1 -- AND Password = ‘Bla’
ဒါဆိုရင် sql အခြေခံလောက်ပဲသိထားဦးတော့ မိတ်ဆွေတို သဘောပေါက်ပါပြီ။
-- သငေ်္ကတ က နာက်က statement အားလုံးက မှတ်ချက်(comment) ဖစ်သွားပြီဆိုတော့ AND logic ကို ထည့်စဉ်းစားစရာမလိုတော့ဘူး။
UserName က Bla ဖစ်ရင်ဖြစ်၊ မဖြစ်ရင် ၁ နဲ ၁ ညီရင် ရပြီဆိုတော့ ဒီ query ဟာ always true, none zero ပဲ return ပန်မယ်။ ဒါဆိုရင် ဟက်ကာ အနေနဲ login စစ်ဆေးမှုကို အသာကလေး ကျာ်လွှားသွားပြီပေါ့။
၄.၃။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ -၂ (လျှို ၀ှက်အချက်အလက်များ ရယူခြင်း)
ဒီ sql injection attack ပုံစံကတော့ web application user ကို သူ စိတ်ကြိုက် ရှာဖွေခွင့်ပေးပြီး ရလာတဲ့ result ကို web page ပါ်မှာ ပန်ပြပေးရမယ့် business logic မျိုး ရးသားရာမှာ ဖစ်လေ့ရှိပါတယ်။
အမှန်တော့ user ကို သူသိချင် လိုချင်တဲ့ product တွနဲ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပရမှာပါ။ ဒါကြောင့် search text box မှာ user ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ စာသားကို ယူပြီး database ( product table) မှာ အဲဒီလို အလားတူ product ရှိ မရှိ ရှာမယ်။ ပီးရင် user ကို ပန်ပြမယ်ပေါ့။ အဲဒါအတွက် query ကို ဟာဒီလို တည်ဆောက်လိုက်ရင်
String queryStr = “SELECT ProductID, ProductName, QuantityPerUnit, UnitPrice FROM Products WHERE ProductName LIKE ” + txtSearch.Text;
ဟက်ကာက search text box မှာ
Bla’ UNION SELECT 0, username, password, 0 FROM Users - -
ဆိုပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်တယ်။ ဒါဆို ဘာတွေ ဖစ်လာမလဲ ရှင်းပါတယ် user name နဲ password တွ ဟက်ကာလက်ထဲရောက်သွားပြီပေါ့။ ဒီနေရာမှာ မိတ်ဆွေတို ဖက်က စာဒက တက်စရာတခုရှိမှာပါ။ “ဟက်ကာက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး table name တို column name တို သိ သတုန်း” ပါ့။ အးဗျာ ဒီ hacking အကြောင်းကလည်း အသေးစိပ်ရေးမယ်ဆိုရင် “ကျမ်းတစောင် ပတဖွဲ ” ရးမှ ပည့်စုံမှာဆိုတော့ ဆာင်းပါးတပုဒ် နဲ တာ့ လိပ်ပတ်လည်အောင် ပည့်စုံအောင် မတင်ပြနိုင်ဘူးပေါ့။ အတိုချုပ်ဖြေရရင် hacking လုပ်တဲ့ အဆင့် ၅-ဆင့် ဖစ်တဲ့
1. Reconnaissance (ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း အဆင့်)
2. Scanning (တိုက်ခိုက်မည့် target ၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ် အချက်များ network information, computer name, port number, IP address, etc တို ရယူခြင်း အဆင့်)
3. Gaining Access ( target သို ထိုးဖေါက်၀င်ရောက်နိုင်သော အဆင့်)
4. Maintaining Access (ထိုးဖောက်၀င်ရောက်ထားသော target ကို ဆက်လက် ထိမ်းချုပ်ထားသောအဆင့်)
5. Covering Tracks (ခြေရာလက်ရာ ဖျာက်တဲ့အဆင့်)
ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေထဲက ၁ နဲ ၂ ပီးတာနဲ တင် table name တို column name တို ကို သိနိုင်တဲ့ အခြေအနေရောက်နေပြီ လို အတိုချုပ် ဖပါရစေ။
၄.၄။ SIA တိုက်ခိုက်မှုပုံစံ - ၃ (insert/update/delete)
ဒီ sql injection attack နည်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပည့်စုံအောင်ဆွေးနွေးမယ်၊ တိုက်ခိုက်ပုံ case တခုချင်းစီအတွက် ဥပမာ coding တွနဲ တင်ပြရမယ်ဆိုရင် ဒီဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်နဲ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် မိတ်ဆွေတို ကိုလည်း နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသေးစိပ် အချက်အလက် တွနဲ မလေးလံစေချင်တဲ့ အတွက် ဟက်ကာအနေနဲ ကိုယ့်ရဲ့ database မှာ ဘယ်လို data အသစ်တွေထည့်နိုင်တယ်၊ ရှိပြီးသားတွေကို ဘယ်လို ပင်သွားနိုင်တယ် ဖျက်သွားနိုင်တယ် ဆိုတာကို အလွန် အလွန် အတိုချုံးပြီး တင်ပြလိုက်ပါတယ်။
ဥပမာဗျာ Forgot password အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ email ရိုက်ထည့်ရမယ့် text box လို နရာမျိုးက တဆင့် ဟက်ကာက
blah' ; UPDATE Customers SET customer-email = 'hacker@hacking.com' WHERE customer-email = 'original-user-name@orginal.com'; --'; စသည်ဖြင့် ရိုက်ထည့်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အစစ်အမှန် မူလ email ကို ပာင်းသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် blah' ; DROP TABLE Customers; --'; ဆိုပြီး table ကို ဖျက်သွားနိုင်သလို
blah' ; INSERT INTO Customers (column names here) VALUES ( values here); --'; ဆို ပီး သူအလိုရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေ ထည့်သွားနိုင်ပါတယ်။
၄.၅။ SIA မှ ကာကွယ်ရန်
Query string အဖြစ်တည်ဆောက်မယ့် user input တွကို…
-Character string indicator တွဖြစ်တဲ့ Single quote, double quote တွ ပါ မပါ စစ်။
-Single line comment တွ ဖစ်တဲ့ double dash ( -- ) တို hash/pound sign ( #) တွ၊ multi lines comment ( /*….*/ )တွေ ပါ မပါစစ်။
-စွယ်စုံသုံး plus sign (+) ကို စစ်။
-Wildcard character (%, *) တို ၊ semi-column ( ; ) စတဲ့ special character တွနဲ ပတ်သက်ပြီး စစ်။
-Key words (and, &&, or, ||, not, !, select, union, insert, update, delete, etc) တွ နဲ ပတ်သက်ပြီး စစ်။
၅။ Buffer Overflow တိုက်ခိုက်မှု
Memory ပါ်က နရာတစ်ခုမှာ သူလက်ခံနိုင်တဲ့ မမာဏထက်များတဲ့ data ထည့်မိတဲ့အခါမျိုးမှာ ဖစ်တတ်တဲ့ system error အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ error ဟာ UNIX အခြေခံ OS တွ(UNIX, Linux) မှာရော၊ NT အခြေခံ Windows OS တွမှာပါ မကြာခဏ ဖစ်လေ့ဖြစ်ထရှိနေကြ error မျိုးပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာလည်း အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့၊ ပရိုဂရမ်ရေးသားရာမှာ လိုက်နာကျင့်ဆောင်သင့်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေ ‘good programming practices’ ကို တိတိကျကျ လးလေးနက်နက် လိုက်နာမှုမရှိတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ အားဖြင့်ပြောရရင် တချို developer တွဟာ ကိုယ့်ရဲ့ program/coding ထဲမှာ သုံးတဲ့၊ စာသားတွေ ကိန်းဂဏန်းတွေရဲ့ အများဆုံး လက်ခံနိုင်မှု ပမာဏ နဲ ပတ်သက်ပြီး၊ သူတို ထဲကို data မထည့်မီ (assign မလုပ်မီ) ကာင်းကောင်း မစစ်ဆေးကြဘူး။ တချို ဆိုရင် အဲဒီ boundary value checking ကို လုပ်ရကောင်းမှန်းမသိပဲ ဖစ်စေ သိလျက်နဲ ဖစ်စေ လုံး၀ကျော်လွှားကြတယ်။
ဒါ့အပြင် တချို programming language တွ ရဲ့ အသင့်သုံး library ကိုယ်တိုင်က အားနည်းချက် ရှိနေလို ဒီ buffer overflow error ဖစ်ရတာပါ။ ဥပမာ C language မှာ ရှိတဲ့ strcat(), strcpy(), sprintf(), vsprintf(), bcopy(), gets(), scanf() စတဲ့ function တွဟာ buffer size ကို စစ်ဆေးမှုမရှိတဲ့အတွက်၊ အဲဒီ function တွကို ကိုယ့်ရဲ့ application ထဲမှာ ထာင့်ပေါင်းစုံက မစစ်ဆေးပဲ သုံးလိုက်မိရင် တချိန်မဟုတ်တချိန် buffer overflow error ဖစ်ဖို အလားအလာ အလွန်များပါတယ်။
၅.၁။ BOF မှ ကာကွယ်ရန်
-ပရိုဂရမ်ဒီဇိုင်းဆွဲတုန်းထဲက လုံခြုံရေးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါ။
-ဖြစ်နိုင်ရင် Type safe language (eg. Java) တွကိုပဲသုံးပါ။
-Stack Execution ကို disable လုပ်ထားပါ။ (ဒါကတော့ Solaris OS မှာပဲ ဖစ်နိုင်ပါတယ်။)
-အန္တရယ်ရှိတဲ့ function တွ(eg. gets(), strcpy() ) တတ်နိုင်သမျှ မသုံးပါနဲ ။
-(function ရဲ့) return address တွကို overwrite လုပ်ခွင့်မပေးပါနဲ ။
-အရေးကြီး အချက်အလက် (variables) တွကို overwrite လုပ်ခွင့်မပေးပါနဲ ။
-function တွကတဆင့် ပးလိုက်တဲ့ ရလာတဲ့ Argument/parameter တွကို အမြဲ စစ်ဆေးပြီးမှ သုံးပါ။ runtime checking ကို အမြဲ စ့စပ်သေချာစွာလုပ်ပါ။
-Coding တွကို ကာင်းစွာ စစ်ဆေး(test and debug) တဲ့အပြင် ပိုမို လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ compiler တွကိုပဲ သုံးပါ။
၆။ နိဂုံးအမှာ
အခုဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ ကာကွယ်နည်းတွေဟာ အလွန်ရိုးရှင်းလွယ်ကူပြီး ပရိုဂရမ်မာတိုင်း အလွယ်တကူလုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်တွေပါပဲ။ ဒီလိုရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ အချက်အလက်လေးတွေနဲ ပဲ ရန်သူ(ဟက်ကာ) တွ မထိုးဖေါက်နိုင်တဲ့ ခိုင်ခံ့တဲ့ ခံတပ်(ကွန်ပြူတာစနစ်) တစ်ခုတည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။ အသေးအဖွဲ အမှိုက်လေးတွေကို ဂရုစိုက်ပြီးရှင်းလင်းသွားမယ်ဆိုရင် ခမ်းနားတဲ့ ပသာဒ်ကြီးကို မီးဘေးအန္တရယ်က ကာကွယ်နိုင်သလိုပေါ့။ မိတ်ဆွေတို စိတ်၀င်စားတယ်ဆိုရင် ဒီ hacking နဲ ပတ်သက်လို ဆက်လက်ဆွေးနွေးပါဦးမယ်။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
infoTherapy-2012
မှတ်ချက်။ ကွန်ပျူတာဂျာနယ်တွင် ဖါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
Sunday, April 7, 2013
ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ဝှက်စာပညာ
ကိန်းသီအိုရီ မိတ်ဆက်
ကိန်းသီအိုရီ
(Number Theory) ဆိုတာ တကယ်တော့ ကိန်းပြည့်တွေကို လ့လာတဲ့ ပညာပါ။ ဒီကိန်းပြည့်တွေကို
ကျွန်တော်တို ဟာ ဘာကြောင့် အထူးတလည် တကူးတက လ့လာရတာလဲဆိုတာ မဆွေးနွေးခင် ပထမဆုံးအနေနဲ ကိန်းသီအိုရီမှာပါ၀င်နေတဲ့ အဓိက စကားလုံးတွေကို
နည်းနည်းလေး ပန်နွှေးပါရစေ။
#Integer (ကိန်းပြည့်)
သုညအပါအ၀င် အပေါင်းကိန်းပြည့်များအားလုံး နှင့် အနှုတ်ကိန်းပြည့်များအားလုံး။
#Prime number (သုဒ္ဓကိန်း
- ထပ်မံခွဲစိပ်၍ မရသောကိန်း) တစ်နှင့် သူကိုယ်တိုင်မှလွဲ၍ တခြား အပေါင်းကိန်းဖြင့်စား၍
မပြတ်သော တစ်ထက်ကြီးသည့်ကိန်း။( 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, etc)
#Composite
number (တစ်ထက်ကြီးသော သုဒ္ဓကိန်းမဟုတ်သည့် ကိန်းမှန်သမျှ) 4, 6, 8, 9 etc
#1 သည်
composite လည်းမဟုတ်၊ prime လည်းမဟုတ်။
#ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရီ
(The Fundamental Theorem of Arithmetic) “အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းကို prime
number များ မှက်ခြင်းဖြင့်ဖော်ပြနိုင်သည်။”
ဥပမာ 7 = 7, 21
= 3 * 7, 30 = 2 * 3 * 5, 100 = 2 *2 * 5 * 5
61 394 323 221
= 3*3*3*7*11*11*37*37*37*53
#စားခြင်းသီအိုရမ်
(Division Theorem) “စားကိန်းနဲ စားလာဒ် မှာက်၊ အကြွင်းနဲ ပါင်း၊ မူလကိန်းပြန်ရ” [စားကိန်းသည်
သုညထက် ကြီးရမည်။]
n = qd + r (
Where 0 ≤ r < d ) [d divisor, q quotient, r
remainder]
အကြွင်းဆိုင်ရာဥပမာ
rem(2716, 10) =
6 (ဆိုလိုတာက 2716 ကို 10 နဲ စား တာ့ 6 ကြွင်း ပါ့။)
အနှုတ်ကိန်းကိုစားလို
ကြွင်းတဲ့ဥပမာ
rem(-11, 7) = 3
Division
Theorem ရဲ့ ညီမျှခြင်းအရ -11 = (-2) * 7 + 3
ဒီနေရာမှာ စိတ်၀င်စားစရာကောင်းတာက
C++, Java, C# မှာရှိတဲ့ % (modulus operator) က -11%7 = -4 လို တညီတညွတ်တည်း ပကြလေရဲ့။
အမှန်တော့ ကိန်းသီအိုရီလည်းမမှား၊ ကွန်ပြူတာတို
programming language တို လည်း မမှားပါဘူး။ modulus နဲ remainder တို ရဲ့ မတူညီတဲ့သဘောသဘာ၀ကို မိတ်ဆွေ
မင်ရတာသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာတွေ များပြားနေမှာစိုးလို မဆွေးနွေးတော့ပါဘူး။ မိတ်ဆွေတို စိတ်၀င်စားတယ်ဆိုရင်
ကိုယ်တိုင်သာ အသေးစိပ် ဆက်လက်လေ့လာကြပါလို
ပန်ကြားလိုပါတယ်။
#Perfect Number
(ပြီးပြည့်စုံကိန်း) “၁ အပါအ၀င် ကိန်းတခုကို စားလို ပတ်တဲ့ကိန်းအားလုံး ပါင်းလိုက်လို မူလကိန်းပြန်ရရင် အဲဒီကိန်းဟာ ပီးပြည့်စုံကိန်း”။
ဥပမာ 6 ကို 1,
2, 3 တို နဲ စားလို ပတ်တယ်။ ဒါ့အပြင် ၆ = ၁ + ၂ + ၃။ နာက် ဥပမာတခုက 28 ကို 1, 2, 4, 7, 14 တို နဲ စားလို
ပတ်တယ်။၂၈ = ၁ + ၂ + ၄ + ၇ + ၁၄။ ဒါကြောင်
၆ တို ၂၈ တို ဟာ perfect number တွပေါ့။
တခြားဥပမာအနေနဲ ၁၀ တို ၁၂ တို ကျတော့ perfect number မဟုတ်ဘူး။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့
၁၀ ကို စားနိုင်တဲ့ကိန်းတွေက ၁ + ၂ + ၅ ပါင်းတော့ ၈ ပဲရတယ်။ ၁၂ ကို စားနိုင်တဲ့ကိန်းတွေက
၁ + ၂ + ၃ + ၄ + ၆ ပါင်းရင် ၁၆ ရမယ်။ မူလကိန်း ပန်မရဘူး။ ဒါကြောင့် ပီးပြည့်စုံသောကိန်း
တွမဟုတ်ဘူး။
BC 300 လာက်ကတည်းက
သင်္ချာပညာရှင်ကြီး ယူကလစ် (Euclid) က စုံ(even)ကိန်း ဖစ်တဲ့ perfect number တွကို စုဆောင်းရှာဖွေခဲ့တယ်။
အဲဒီမှာ မးခွန်းတခု ပါ်လာတော့တာပဲ ။ “ပြီးပြည့်စုံသော မ’ ကိန်း odd perfect number
တွရော ရှိသလား” ဆိုတာပါ။ ယူကလစ်ခေတ်ကနေ အခုနှစ်ပေါင်းနှစ်ထောင် ကျာ်လာတဲ့ ဒီနေ ထက်ထိ
အဲဒီမေးခွန်းရဲ့အဖြေကို မသိသေးပါဘူး။ ကိန်းတန်ဘိုး ပမာဏ ( 10 300) ten to the
power three hundreds အထိ လက်ရှိလေ့လာပြီးသလောက်တော့ ပီးပြည့်စုံတဲ့ မကိန်းကို မတွေ
သးဘူး။ ဒါပေမယ့်လည်း ခက်တာက ဘယ်သူကမှ odd perfect number မရှိဘူးလို သက်သေမပြနိုင်သေးဘူး။
ကဲ မိတ်ဆွေမြင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။
ကျွန်တော်တို Number theory အကြောင်း ဆွးနွေးတာ စာတမျက်နှာတောင်မရှိသေးတဲ့ အချိန်မှာကိုပဲ၊
လူ အသိဉာဏ်ရဲ့ တစ်ဖက်ကမ်း လက်ရှိကွန်ပြူတာတွေရဲ
တွက်ချက်နိုင်မှုစွမ်းရည် (computational power) ရဲ့ ဘာင် အပြင်ဖက်ရောက်သွားပြီ
ဆိုတာတွေ ရမှာပါ။ ဒါကြောင့် Number Theory နဲ
ပတ်သက်ရင် “အမေး နွားကျောင်းသား၊ အဖြေ ဘုရားလောင်း” ဆိုတာလို အလွယ်တကူ မးစရာမေးခွန်းတွေ
အများအပြားရှိနေပေမယ့်လည်း၊ တချို မးခွန်းတွေအတွက်
အဖြေကိုတော့ အားလုံး သဘောပေါက် နားလည်လက်ခံတဲ့ အဆင့်ထိ ရှင်းလင်းတင်ပြဖို ဆိုတာ အလှမ်းေ၀းနေဆဲ
အဆင့်မှာသာ ရှိပါသေးတယ်။
ဘာကြောင့် ကိန်းသီအိုရီကို
လ့လာရတာလဲ
“နေစမ်းပါဦးဗျ။ ဒီ
1, 2, 3, 4 တို ၊ 5, 7, 11, 13 တို ၊ ၁၀ ကို ၃ နဲ စား တစ်ကြွင်း တို ဆိုတာလောက်တော့ တတန်း နှစ်တန်းခလေးတောင်သိသေးတာဗျာ။
ကျုပ်တို လို ဆာ့ဖ်၀ဲသမားတွေက ဘာဖြစ်လို ရးကြီးခွင်ကျယ်လုပ်ပြီး လ့လာနေဖို လိုတာတုန်း။
အဲဒါတွေ လ့လာတော့ လက်တွေ ဘာအကျိုးရှိတုန်း၊ အဲဒါတွေ ဘယ်နေရာမှာ အသုံးချလို ရတုန်း”
လို မးမယ်ဆိုရင် အဖြေက ဒီလိုပါ။
ဒီ Number
Theory ဟာ ခတ်သစ်၀ှက်စာပညာရပ် (modern cryptography) မှာ အဓိကနေရာကပါ၀င်နေတယ်။ အဲဒီ၀ှက်စာပညာရပ်ဆိုတာလည်း
ဒီနေ ခတ် အွန်လိုင်းဆက်သွယ်ရေး( online communication) ရဲ့ အသက်သွေးကြောတမျှ အရေးကြီးပါတယ်။
နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ စစ်ရေး စီးပွားရေး နဲ သတင်းထောက်လှမ်းရေး
ဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေ၊ နာက်ဆုံးပေါ် စမ်းသပ်တည်ထွင်ဆဲ သိပ္ပံနဲ နည်းပညာပိုင်း ဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေ စတဲ့အရေးကြီး
data တွကို ပိုင်ဖက်နိုင်ငံတွေ ရန်လိုတဲ့နိုင်ငံတွေ
အန္တရာယ်ပေးနိုင်တဲ့ အဖွဲ အစည်းတွေရဲ့လက်ကို အလွယ်တကူမရောက်နိုင်အောင်၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ
ကုမ္ပဏီတွေ ကာ်ပိုရေးရှင်းကြီးတွေရဲ့ အရေးကြီး အချက်အလက်တွေ အီးမေးလ်တွေ ကိုတတ်နိုင်သမျှ
လုံခြုံအောင်ဆောင်ရွက်ထားဖို စတဲ့ကိစ္စတွေ၊
လူတွေရဲ့ န တဓူ၀ on-line ငွပေးငွေယူကိစ္စတွေဆောင်ရွက်တဲ့အခါ အကြွေး၀ယ်ကဒ် (credit
card) လက်ငင်း၀ယ်ကဒ်(debit card) ဘဏ်စာရင်းနံပါတ်(account number) စတာတွေကို လျှို
၀ှက်လုံခြုံ အာင်လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို စတဲ့ကိစ္စတွေမှာ ၀ှက်စာပညာဟာ မရှိမဖြစ်ပဲမဟုတ်ပါလား။
ဟာဒီ အင်တာနက်ကြီးပေါ်က ၀ှက်စာပညာရပ်တွေကိုသာဖယ်ထုတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် လူတိုင်းလူတိုင်းရဲ့ဘ၀ဟာ
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလွတ်လပ်ခွင့်တွေ အားလုံးဆုံးရှုံးသွားနိုင်ပြီး၊ နိုင်ငံတိုင်း နိုင်ငံတိုင်းရဲ့
အခြေအနေဟာ ဘးကင်းလုံခြုံမှုမရှိတော့တဲ့ အကာအကွယ်မဲ့ အနေအထားကို ရာက်သွားမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။
ကုန်ကုန်ပြောရရင် ဒီNumber Theory ကို အသုံးချထားတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်း ၀ှက်စာပြန်ဖေါ်နည်းတွေဟာ
လူသန်းပေါင်းများစွာရဲ့ အသက်ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးခဲ့တဲ့ စစ်ပွဲတွေ အာင်နိုင်ရေးအတွက်မှာတောင်
အချက်အချာနေရာက ပါ၀င်နေခဲ့ ပါ၀င်နေဆဲ နာက်နောင်လည်း ပါ၀င်နေဦးမှာ ဖစ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။
ထင်ရှားတဲ့ သက်သေသာဓကအနေနဲ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတုန်းက
နာဇီဂျာမဏီရဲ့ ရတပ်က စစ်သငေ်္ဘာတွေ ရငုပ်သငေ်္ဘာတွေ အချင်းချင်းပို တဲ့ ၀ှက်စာတွေကို၊
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံပညာရပ်ရဲ့ ဖခင်ကြီး ထားရင်း (Alan M. Turing) ဦးဆောင်တဲ့ ဗိတိသျှ
code breaker အဖွဲ က ဖည်နိုင် ဖါ်နိုင်ခဲ့လို သာ အနောက်ဥရောပစစ်မျက်နှာမှာ အင်္ဂလန်က
ဂျာမဏီကို ကြံ့ကြံ့ခံ တားဆီးနိုင်ခဲ့တာပါ။ အကျိုးဆက်အနေနဲ လည်း ဂျာမဏီ စစ်ရှုံးပြီး
မဟာမိတ်တို စစ်အောင်နိုင်ခဲ့တာပဲ။ အဲဒီစစ်ပွဲရဲ့
အနိုင်အရှုံးရလာဒ်ဟာ ကမ္ဘာ့လူသားတွေအပေါ် ဘယ်လောက်ထိ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိခဲ့တယ်ဆိုတာ
သမိုင်းအခြေခံ နည်းနည်းပါးပါးလေ့လာဖူးသူတိုင်း သိကြမယ်ထင်ပါတယ်။
၀ှက်စာပညာရပ်
(cryptography)
၀ှက်စာပညာဆိုတာ တကယ်တော့
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း သုံးထောင်ကျော်ကတည်းက စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ အတတ်ပညာဆန်တဲ့ အနုပညာတရပ်ပါ။
အခုနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်းမှာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့ အားဖြည့်ပေါင်းစပ်မှုကြောင့်
ပုံသဏန်ရော အနှစ်သာရပါ အများကြီး ပာင်းလဲလာခဲ့ပါပြီ။ ဒါ့အပြင် ဒီ၀ှက်စာပညာရပ်ဟာ သီအိုရီကွန်ပြူတာသိပ္ပံရဲ့
လက်တွေ အသုံးချနယ်ပယ်အတွက် ထင်ရှားတဲ့သက်သေတရပ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ ဒီတော့ ပထမဆုံးအနေနဲ ၀ှက်စာရေးနည်းတွေကိုမလေ့လာခင်
၀ှက်စာပညာရပ်မှာသုံးစွဲနေကြ အရေးကြီးတဲ့ စကားလုံးတွေကိုပဲ အရင်ဆုံးပြန်နွှေးလိုက်ကြပါဦးစို
။
Plaintext
message = မ၀ှက်ရ မကွယ်ရ ပုံမဖျက်ရ သးတဲ့ မူရင်းအတိုင်းရှိနေတဲ့ သတင်းစကား။ (စာတတ်တဲ့)
လူတိုင်းဖတ်နိုင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်။
Encrypt /
Encode/ Encipher = အကုန်လုံး ကြိယာပုံစံတွေပါ။ ခုနက plaintext တွကို ၀ှက်စာရေးနည်းတခုခုသုံးပြီး
လျှို ၀ှက်သငေ်္ကတတွေ ကုဒ်တွေ ၀ှက်စာတွေ ဖစ်လာအောင် ပာင်းရေးတာကို ဆိုလိုတာပါ။ အဲဒီလိုရေးပြီးတဲ့အခါ
ခုနက plaintext တွဟာ ခုခါမှာ encrypted message, encoded text, ciphered text စသည်ဖြင့်
အဲဒီလိုခေါ်နိုင်တဲ့ ၀ှက်စာတွေ ဖစ်လာပြီပေါ့။
Decrypt / Decode/
Decipher = ဒါတွေအကုန်လုံးကလည်း ကြိယာပုံစံတွေပါ။ ကွယ်ထား ၀ှက်ထားတဲ့ ကုဒ်သငေ်္ကတတွေ
၀ှက်စာတွေကို မူရင်း plaintext အတိုင်း ပန်ဖြစ်လာအောင် ၀ှက်စာဖြည်နည်း တခုခုကို သုံးပြီး
အဓိပ္ပါယ်ဖေါ်တယ် ပန်ပြောင်းရေးတယ်ပေါ့။ အပေါ်မှာတင်ပြခဲ့သလိုပဲ ဒီနေရာမှာ
Decrypted, Decoded, Deciphered တို ဟာ adjective ပုံစံတွေပါ။
ဒီ Encrytption ရာ
Decryption ရာပါ၀င်တဲ့ ဖစ်စဉ် (process) တွ အားလုံးကို cryptography ၀ှက်စာ(ရေးနည်း/ဖြည်နည်း)ပညာရပ်လို ခါ်တာပါ။
ဒီနေရာမှာ နာမ်
(noun) ပုံသဏ္ဌန်ရှိနေတဲ့ Cipher ဆစ်ဖာ/ဆိုက်ဖာ ဆိုတာ ၀ှက်စာရေးနည်း ၀ှက်စာကိုပြန်ဖြည်နည်းပါ။
အင်္ဂလိပ်လိုက ပိုရှင်းမယ်ထင်ပါတယ်။ “Ciphers are algorithms used to encrypt or
decrypt data.” ပါ့ဗျာ။ အဲဒီလို ၀ှက်စာရေးနည်းတွေကို၊ ရှးရိုးဂန္ထ၀င်နည်း နဲ ခတ်သစ်နည်း ဆိုပြီး ၂-အုပ်စု ခွဲနိုင်ပါတယ်။
ရှေးရိုးစနစ်မှာ
၁. Substitution
ciphers (မူရင်း bit, character, block of data တွကို တခြားမတူညီတဲ့ bit,
character, block of data တွနဲ အစားထိုး လဲလှယ်လိုက်တဲ့နည်း
) နဲ
၂.
Transpositions ciphers (မူရင်း plain text ထဲမှာပါတဲ့ စာလုံး(letter)တွေကို အထားအသိုအသစ်ဖြစ်သွားအောင်
ရွှ (shifted) တဲ့နည်း) ဆိုပြီး ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။
တခါ ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေကိုတော့
၁. သုံးတဲ့ key ပါ်မူတည်တဲ့နည်း
(အဲဒီမှာမှ private key နဲ public key ဆိုပြီး
နှစ်မျိုးထပ်ခွဲပါတယ်) နဲ
၂. ပို တဲ့ data
ပါ်မူတည်တဲ့နည်း (Block cipher နဲ Stream
cipher) ဆိုပြီး ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှာကြည့်ပါ။
Fig: Types of
classical ciphers and modern ciphers
ဆီဇာရဲ့ ၀ှက်စာ
(Caesar’s Cipher)
သမိုင်းတစ်လျောက်
ရှးအကျဆုံး၀ှက်စာရေးနည်းတွေထဲက တခုကတော့ ရာမဧကရာဇ် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ(Julius Caesar) သုံးခဲ့တဲ့နည်းပါ။
သူ ရဲ့စနစ်က အင်္ဂလိပ် အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စာလုံးတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ နရာ ကိန်းဂဏန်းတန်ဘိုးတခုအတိုင်း
ဘယ်ဖက် သို မဟုတ် ညာဖက်ကို ရွှ လိုက်တာပါ။ ဆိုလိုတာက မူရင်းစာလုံးကို၊ ရွှ လို ရလာတဲ့
စာလုံးနဲ အစားထိုးလိုက်တဲ့အခါ ၀ှက်စာသဘောမျိုးရလာတာပါပဲ။
ဥပမာ မူရင်းစာလုံးက DEMOCRITUS၊ ၀ှက်စာဖြစ်ဖို
ညာဖက်ကိုသုံးပေါင်းထည့်မယ် ညာဖက်ကိုသုံးနေရာရွှေ မယ် ဆိုပါတော့။ ဒါဆိုရင် D
က G ဖစ်သွားမယ်၊ E က H… စသည်ဖြင့် ဖစ်လာမှာပေါ့။ အဲဒီလိုနည်းနဲ DEMOCRITUS ဆိုတဲ့ မူရင်းစာအတွက် GHPRFULWXV ဆိုတဲ့
၀ှက်စာတခု ရလာပါပြီ။ ဘယ်ဖက်ကို ရွှ မယ်ဆိုရင်လည်းရပါတယ်။ ဥပမာဘယ်ဖက်ကို သုံးနေရာရွှေ
မယ်ဆိုပါတော့ ဒါဆိုရင် E က B ဖစ်လာမယ်၊ A က X ဖစ်လာမယ်..စသည်ဖြင့်ပေါ့..ပုံမှာကြည့်လိုက်ပါ။
ပိုရှင်းသွားမယ်ထင်ပါတယ်။
Fig: ဘယ်ဖက်သို သုံးနေရာရွှေ လျှင်ဖြစ်လာမည့် ဆီဇာ၏၀ှက်စာ
ဒါပေမယ့်လည်း ၀ှက်စာတခုရဲ့တန်ဘိုးဟာ
သက်ဆိုင်သူတွေကလွဲရင် တခြား ကြားဖြတ်ဖေါက်ထွင်းခိုးယူသူတွေ အနေနဲ အလွယ်တကူ ပန်ဖြည်နိုင်ခြင်း ရှိမရှိ၊ ၀ှက်စာရဲ့
အဓိပ္ပါယ်ကို ပန်ဖေါ်နိုင်ခြင်း ရှိမရှိဆိုတဲ့ အပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ဆီဇာရဲ့၀ှက်စာကတော့
မိတ်ဆွေမြင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။ အများဆုံး ဖစ်နိုင်ချေအဖြေ သို မဟုတ် ရွှ နည်းဟာ ၂၅ မျိုးပဲရှိတဲ့အတွက်
အချိန်နည်းနည်းယူလိုက်မယ်ဆိုရင် ဘယ်သူမဆို အလွယ်တကူ ဖည်နိုင်ပါတယ်။
အစားထိုး၀ှက်စာ
(Substitution Cipher)
ဒီနည်းကတော့ မူရင်းစာလုံးတလုံးချင်းစီကို
ကြိုတင် သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်တဲ့ တခြား ကျပမ်းစာလုံးတလုံးချင်းစီနဲ အစားထိုးလဲလှယ်တဲ့နည်းပါ။ ဥပမာဗျာ A ဆိုရင် X, B
ဆိုရင် L, C ဆိုရင် S, စသည်ဖြင့် ကိုယ်ကြိုက်သလို သတ်မှတ်ထားလို ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဆီဇာရဲ့၀ှက်စာနဲ အဓိကကွာခြားတဲ့အချက်ပါ။ ဆီဇာရဲ့နည်းမှာက စာလုံးတလုံးကို
ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားတဲ့အတိုင်းပဲ ပုံသေ လဲလှယ်သွားတာပါ။ ဥပမာ မူရင်းစာလုံးကို တတိယမြောက်စာလုံးနဲ
အစားထိုးမယ်ဆိုရင် A က D ဖစ်လာမယ်။ B က E ဖစ်လာမယ်။ C က F ဖစ်လာမယ်။ စသည်ဖြင့်ပေါ့။
ဒါမှမဟုတ် ပဉ္စမမြောက်စာလုံးနဲ အစားထိုးမယ်ဆိုရင် A က F ဖစ်သွားမယ်။ B က G ဖစ်သွားမယ်။
ဒါပါပဲ။ ဒီအစားထိုး ၀ှက်စာမှာကျတော့ စာလုံးတစ်လုံးချင်းစီအတွက် ကိုယ့်စိတ်ကြိုက် တခြား
ကျပမ်း စာလုံးတလုံးကို သီးသန် သတ်မှတ်ထားတဲ့နည်းပါ။
ဒီနည်းက ဆီဇာနည်းလောက်ဖြည်ရတာမလွယ်ပေမယ့် သင်္ချာပညာရှင်နဲ တွ တာ့လည်း ဖုံးသမျှပေါ်ရ
တာပါပဲ။ ဒီ အစားထိုး၀ှက်စာကို ပန်ဖေါ်ဖို ကြိမ်နှုန်းဆန်းစစ်လေ့လာချက်
(Frequency Analysis) နည်းကို သုံးနိုင်ပါတယ်။ Frequency Analysis ဆိုတဲ့ စကားလုံးအတွက်
ဘာသာပြန်လေးရေးပြထားရုံနဲ တာ့ ဘယ်လိုဖေါ်ပါလိမ်
ဆိုတာ ဘယ်မြင်သာပါ့မလဲဗျာ။ ဒါပေမယ့် မိတ်ဆွေတို ကို သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာတွေနဲ
လည်း မလေးလံစေချင်ဘူး၊ ရှင်းမပြလို လည်း မပြည့်စုံဘူး ဆိုတော့ လက်တွေ ဆန်တဲ့ ဥပမာလေးတခုပေးပါမယ်။
မိတ်ဆွေ ကြိုက်တဲ့ စာတအုပ်ယူလိုက် (တအုပ်လုံးတော့မလိုပါဘူး အခန်းတခန်းစာ ဒါမှမဟုတ်လဲ
စာလေးငါးမျက်နှာစာဆိုရပါပြီ) အဲဒီစာအုပ်မှာ A ဆိုတဲ့စာလုံး စုစုပေါင်း ဘယ်နှစ်လုံးပါသလဲ၊
B ဘယ်နှစ်လုံးပါသလဲ၊ C ဘယ်နှစ်လုံးပါသလဲ စသည်ဖြင့် Z အထိပေါ့ဗျာ ရတွက်ကြည့်ပြီးမှတ်ထားလိုက်။
အခုပြောတဲ့နည်းက manual လုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ ခက်ခဲလက်၀င် အချိန်ကုန်ပေမယ့် ကွန်ပြူတာမှာ
ပရိုဂရမ်ရေးပြီးခိုင်းလိုက်ရင်တော့ သိတဲ့အတိုင်း စက္ကန် ပိုင်းပေါ့။ အဲဒီနည်းနဲ မိတ်ဆွေဟာ အကြိမ်အရေအတွက် အများဆုံးပါတဲ့စာလုံးကနေ
အနည်းဆုံးပါတဲ့စာလုံးအထိ၊ A ကနေ Z အထိ စာတလုံးချင်းစီရဲ့ ကြိမ်နှုန်း(Frequency) တွရလာပါပြီ။
ဒါဆိုရှင်းပါပြီ။ ရိုးရိုးစာမှာ E က အကြိမ်အရေအတွက်အများဆုံးပါနေပြီး အစားထိုး၀ှက်စာမှာ
X ဆိုတဲ့စာလုံးက အကြိမ်အရေအတွက် အများဆုံးပါနေတယ်ဆိုပါတော့။ ကဲ ဒါဆိုရင် မိတ်ဆွေဘာလုပ်သင့်တယ်
ထင်ပါသလဲ။ တွ သမျှ X ကို E နဲ အစားထိုးပြီးဖတ်ကြည့်ပေါ့ဗျာ။
ဒါပါပဲ။ ဒီ Frequency Analysis နည်းဟာ အစားထိုး၀ှက်စာတွေဖေါ်တဲ့နေရာမှာ အလွန်ထိရောက်တဲ့
နည်းစနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။
Polyalphabetic
Cipher (စကားစုတစုကို key အဖြစ်သုံးတဲ့ ၀ှက်စာ)
စကားစုတစု စကားလုံးတလုံးကို
လျှို ၀ှက် key အဖြစ်သုံးပြီးရေးတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်းကို၊ ၁၅ ရာစု အလယ်ပိုင်းလောက်တုန်းကတည်းက
စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကဆိုရင် ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ အနစ်ဂမာ
(Enigma) rotar machines တွမှာပါ အသုံးချခဲ့ပါတယ်။
ဒီ Polyalphabetic Cipher နည်းက ၀ှက်စာရေးဖို အတွက် plaintext ရဲ့ အက္ခရာတွေကို ပုံသေရွှေ
တဲ့နည်းမသုံးပဲ၊ အက္ခရာအများကြီးပါ၀င်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက်စကားလုံးတလုံးရဲ့
အထားအသို အနေအထား တန်ဘိုးအတိုင်း လိုအပ်ရင် လိုအပ်သလို ထပ်ကာ ထပ်ကာ ရွှ တဲ့နည်းဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာဗျာ “Meet me at elephant lake” ဆိုတဲ့ plaintext ကို ၀ှက်စာဖြစ်အောင်ရေးချင်တယ်။
၀ှက်စာအတွက်သုံးမယ့် လျှို ၀ှက် ကီး စကားလုံးက ‘SNAKE’ ဆိုပါတော့။ A to Z အက္ခရာစဉ်အတိုင်းဆိုရင်
S က နံပါတ် 19
N က နံပါတ် 14
A က နံပါတ် 1
K က နံပါတ် 11
E က နံပါတ် 5
ဒါဆိုရင် ကျွန်တော်တို
၀ှက်စာဖြစ်အောင်ရေးမယ့် plaintext ရဲ့
• ပထမဆုံးအက္ခရာကို
(ညာဖက်ကိုပေါ့ဗျာ) ၁၉ နရာ ရွှ (M က F ဖစ်လာမယ်)
• ဒုတိယ အက္ခရာကို
၁၄ နရာရွှေ (E က S ဖစ်လာမယ် )
• တတိယ အက္ခရာကို ၁
နရာရွှေ (ဒုတိယ E က F ဖစ်လာမယ်)
• စတုတ္ထ အက္ခရာကို
၁၁ နရာရွှေ (T က E ဖစ်လာမယ်)
• ပဉ္စမ အက္ခရာကို
၅ နရာရွှေ (M က R ဖစ်လာမယ်)။
ပြီးရင် SNAKE ရဲ့
စကားလုံးအစကပြန်စပြီး plaintext ရဲ့ ဆဌမ အက္ခရာကို ၁၉ နရာ၊ သတ္တမ အက္ခရာကို ၁၄ နရာ၊
အဌမအက္ခရာကို ၁ နရာ….စသည့်ဖြင့်
..စသည်ဖြင့် ကျန်တဲ့ plaintext အက္ခရာတွေကို SNAKE အစီအစဉ်အတိုင်း ထပ်ကာ ထပ်ကာ ရွှ
သွားရင် ပုံမှာပြထားသလို “Meet me at elephant lake” ဆိုတဲ့ plaintext အတွက် “FSFE
RX OU PQXDILSM ZBVJ” ဆိုတဲ့ ၀ှက်စာတခု ရလာပြီပေါ့။
Fig:
Polyalphabetic Cipher နည်းဖြင့်ရေးသော ၀ှက်စာ
ကဲမိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။
၀ှက်စာအနေနဲ ပာင်းရေးလိုက်တော့ E ဆိုတဲ့ plaintext အက္ခရာတလုံးတည်းကိုပဲ S, F, X,
P, J စသည်ဖြင့် မတူညီတဲ့ ciphered text တွ အဖြစ်တွေ ရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီ
Polyalphabetic Cipher နည်းမှာတော့ Frequency Analysis နည်းဟာ လုံး၀နီးပါး အသုံးမ၀င်တဲ့
အခြေအနေကို ဆိုက်ရောက်သွားတာ တွ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ plaintext ထဲမှာ E ကို ခာက်ကြိမ်အထိ
သုံးထားပေးမယ့် ၀ှက်စာမှာတော့ အဲဒီလောက် အကြိမ်ရေများတဲ့ ဘယ်အက္ခရာကိုမှ တွ ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။
နာက်ဆုံး ၀ှက်စာမှာ တူညီတဲ့ အပူးအက္ခရာတွေ ပါလာစေဦးတော့ မူရင်း plaintext မှာ အဲဒီလိုအပူးအက္ခရာ
ဘယ်လိုမှ ပါနိုင်ဖို အကြောင်းရှိမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ ၀ှက်စာကီးစကားလုံးက ရှည်ရင်ရှည်သလို
၀ှက်စာကိုပြန်ဖေါ်ရတာ ခက်ခဲမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင်မိတ်ဆွေကလည်း “ဒီ နည်းက ဖည်လို မရဘူးလားဗျ”
မးမှာပဲ။ အဖြေကလည်း “ဖြည်နည်းရှိပါတယ်” ဆိုတာပါပဲ။ ဒါပေမယ့်လည်း အဆင့် ၇-ဆင့် ပါတဲ့
အဲဒီဖြည်နည်းကို အချက်အလက်တွေ များပြားရှုပ်ထွေးသွားမှာစိုးတဲ့အတွက် ဒီဆောင်းပါးမှာ
မတင်ပြတော့ပါဘူး။ ၀ီကီပီးဒီးယား မှာပဲဖြစ်ဖြစ် တခြားပညာရေးဆိုင်ရာ ဆိုဒ်တွေမှာပဲဖြစ်ဖြစ်
ကျွန်တော့ရဲ့ ဒီဆောင်းပါးထက် အများကြီး ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့၊ အသေးစိပ်ရှင်းလင်းထားတဲ့
အချက်အလက်တွေ မိတ်ဆွေတို အလွယ်တကူတွေ နိုင်ပါတယ်။
စိတ်၀င်စားရင် ကိုယ်တိုင်သာ ဆက်လက်လေ့လာလိုက်ကြပါလို လးလေးစားစား ပန်ကြားလိုပါတယ်။ “ဒီလူကကွာ ဟိုဟာလည်း
ကိုယ်တိုင် ဆက်လေ့လာလိုက်ပါ၊ ဒီဟာလည်း ကိုယ်တိုင်ဆက်လက်လေ့လာလိုက်ပါနဲ ..ဘာမှလည်း ပည့်စုံအောင်
ဆုံးခန်းတိုင်အောင် သသေချာချာ မရှင်းလင်းဘူး ..မဆွေးနွေးဘူး” လို များ မိတ်ဆွေတို ထင်မလားမသိဘူး။ တကယ်တန်းကျတော့ ဘယ်ပညာရပ်မှာမဆို
စိတ်၀င်တစား ကိုယ်တိုင်လေ့လာ သင်ယူတာကသာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင် ပိုင်နိုင်တဲ့ အခြေအနေအဆင့်အတန်းကို
ရာက်ရှိစေမှာမို လို ပါ။ ပီးတော့လည်း “A good learner never waits to be taught” ဆိုတဲ့စကားလိုပေါ့။
“တကယ့် လ့လာသင်ယူသူကောင်းတရောက်ဟာ သူများသင်ပေးတာကို ဘယ်တော့မှ စာင့်နေမှာမဟုတ်ဘူး”
ဆိုတာလိုပါပဲ။ လမ်းစလေးတွေ ရှိနေရုံ တွ နရုံ နဲ
ကိုယ့်ရဲ့ သိလိုစိတ် တတ်လိုစိတ်ဟာ ကိုယ့်ကို ကျယ်ပြန် တဲ့ ပညာရပ်နယ်ပယ်ရှိရာအထိ
ရာက်မှန်းမသိရောက်သွားအောင် ဆွဲခေါ်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဖစ်စေချင်လို ပါ။
ကဲ…ခုလောလောဆယ် ယာယီအနှစ်ချုပ်ရရင် အထက်မှာ ကျွန်တော်တို ဆွးနွေးခဲ့တဲ့ ရှးရိုးဂန္ထ၀င်၀ှက်စာရေးနည်းတွေကတော့
သိပ်အားမကိုးလောက်သေးတာ တွ ရပါတယ်။ ဘယ်နည်းမဆို အလွယ်တကူမဟုတ်တောင်မှ ဖည်နည်းက ရှိနေတာကိုး။
၀ှက်စာဆိုတာကလည်း သူများ အလွယ်တကူ ဖည်လို ရတယ် ဖါ်လို ရတယ်ဆိုရင် ဘယ်အားကိုးလောက်တော့မတုန်း။
ဒါကြောင့်လည်း နယ်ပယ်အသီးသီးက ပညာရှင်တွေဟာ ၀ှက်စာရေးနည်းနဲ ပတ်သက်ပြီး ပိုမိုတိုးတက်အောင်
မပြတ်ကြံဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ခုဆက်လက်ပြီးတော့ ရှးရိုး၀ှက်စာရေးနည်းတွေ နဲ ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေရဲ့ ကြားကာလလောက်မှာ ပါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့
အတော်အတန် ခိုင်မာမှု လုံခြုံမှုရှိလာပြီဖြစ်တဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်းတရပ်ကို ဆက်လက်လေ့လာကြပါစို
။
တကြိမ်ရေးနည်း၀ှက်စာ
(One-Time Pad)
ဒီလိုနဲ ပဲ ၁၉၂၀
လာက်မှာ အမေရိကန် စီးပွားရေးသမားတဦးဖြစ်တဲ့ ဂဲလ်ဘတ် ဆဲန်ဖို ဗာနမ် (Gilbert Sandford Vernam) က ဒီနေ ခတ်မှာ
one-time pad လို ထင်ရှားလူသိများတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်းတရပ်ကို
ဖါ်ထုတ်တင်ပြခဲ့ပါတယ်။ သူ ရဲ့ အဲဒီ one-time pad ၀ှက်စာစနစ်မှာ
-plaintext
message ကို binary string တစ်ခု M အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖေါ်ပြလိုက်တယ်။
-ပြီးရင် အဲဒီ M
နဲ sizeခြင်း အလျားခြင်း lengthခြင်း တူညီတဲ့
နာက်ထပ် ကျပမ်း binary string ကီးတခု K ကို သတ်မှတ်လိုက်တယ်။
-ပြီးရင် ခုနက M
ကို K နဲ XOR (Exclusive OR - တူရင်ဇီးရိုး
မတူရင်၀မ်း) operation လုပ်လိုက်တယ်။
-အဲဒီအခါမှာ ၀ှက်စာ
(ciphered text) C ကို ရရှိလာပါတယ်။ ပုံမှာကြည့်ပါ။
M : 1 1 1 0 1 0
1 1 0 0 0 1
K : 0 1 1 0 1 1
1 0 1 0 1 1
--------------------------------
C : 1 0 0 0 0 1
0 1 1 0 1 0
(FIG:
Encryption by XOR-ing M with K to get C)
ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို
အနေနဲ သတင်းစကားကို လက်ခံမယ့်သူဟာ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့သူလို ယူဆပြီးဖြစ်တဲ့အတွက် လျှို ၀ှက်ကီး K ကိုလည်း ကြိုတင်
မျှေ၀ပေးထားပြီးဖြစ်တယ်လို ယူဆထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ခံသူအနေနဲ ရလာတဲ့ ၀ှက်စာ C ကို၊ သူ ကိုမျှေ၀ပေးထားပြီးသားကီး
K နဲ နာက်ထပ် XOR operation တခုထပ်လုပ်လိုက်ရင်
မူရင်းသတင်းစကား M ကို အလွယ်တကူ ပန်ရနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှာကြည့်ပါဦး။
C : 1 0 0 0 0 1
0 1 1 0 1 0
K : 0 1 1 0 1 1
1 0 1 0 1 1
--------------------------------
M : 1 1 1 0 1 0
1 1 0 0 0 1
(FIG:
Decryption by XOR-ing C with K to get M)
ဒီ one-time pad
ရဲ့ အားသာချက်ကတော့ မိတ်ဆွေတို မင်တဲ့အတိုင်းပဲ ကြားဖြတ်ဖေါက်ထွင်းခိုးယူသူအနေနဲ Key - K ကို သိမထားဘူးဆိုရင် ၀ှက်စာဟာ သူ အတွက်
လုံး၀အဓိပ္ပါယ်မရှိတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ဖေါ်မရတဲ့ ကျပမ်းစာသားကြီးတစ်ခုသာ ဖစ်နေမှာပါ။ ဘာလို
တုန်းဆိုတော့ ဘယ်လို bit string တစ်ခုကိုမဆို တခြားကျပမ်း bit string တစ်ခုနဲ XOR လုပ်ထားရင် ရလာတဲ့ရလာဒ်ကလည်း ကျပမ်း bit
string တစ်ခုသာဖြစ်နေမှာမို လို ပါပဲ။ ဒီ ၀ှက်စာကို ဖည်ဖို လည်း ဘယ်လိုမှ ခန် မှန်းဖို
မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ဘယ်လို ကျပမ်း binary string ကို မဆို Key အဖြစ်သုံးနိုင်တာကိုး။
ဒီအချက်တွေကြောင့်ပဲ
one-time pad စနစ်ဟာ ဘယ်လိုမှ မချိုးဖျက်နိုင်တဲ့ ၀ှက်စာစနစ်တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရပါတယ်။
ဒါပေမယ့် မှန်မှန်ကန်ကန် သုံးမှသာ မချိုးဖျက်နိုင်တာဖြစ်ပြီး သူ ရဲ့ နာမည်
one-time pad ဆိုတဲ့အတိုင်း ၀ှက်စာတခုအတွက် Key တစ်ခုကို တစ်ကြိမ်တိတိသာသုံးခွင့်ရှိတာဖြစ်ပါတယ်။
တစ်ကြိမ်ထက်ပိုသုံးမိရင်တော့ one-time pad ၀ှက်စာတွေဟာ လုံခြုံမှုမရှိတော့ပဲ သူ ရဲ့
ခိုင်ခံ့မှုစည်းလည်း ကျိုးပျက်သွားပါပြီ။ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ ကီးကို တကြိမ်ထက်ပိုသုံးမိရင်
၀ှက်စာမှာ သုံးတဲ့ Key – K ကို ဖါက်ထွင်းခိုးယူသူတွေအနေနဲ အလွယ်တကူ တွက်ချက်ရယူနိုင်စွမ်း ရှိသွားလို ပါ့။
တွက်နည်းကလည်း အလွန်လွယ်ကူတဲ့ ကိန်းသီအိုရီရဲ့ အခြေခံ မှာပါတဲ့ အကြီးဆုံးဘုံဆခွဲကိန်း
( Greatest Common Divisor) ရှာတဲ့နည်းအတိုင်း တွက်ချက်ရှာဖွေလိုက်တာပါပဲ။ ဆိုလိုတာကဗျာ
C1 = M1 * K
C2 = M2 * K ဆိုရင်
C1 ရာ C2 မှာ ဘုံပါနေတဲ့
K ကို အလွယ်တကူ ရှာနိုင်သလိုမျိုးပေါ့။ အဲဒီတော့ အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင်
-သတင်းပို မယ့်သူနဲ လက်ခံမယ့်သူဟာ လျှို ၀ှက်ကီးကို ကြိုတင်သတ်မှတ်
ညှိနှိုင်းထားဖို အသိပေးထားဖို လိုတဲ့အချက်။
[သတင်းအချက်အလက်တခုအတွက် ကီးတခု အမြဲကြိုတင်ပေးပို ထားဖို ဆိုတာ လက်တွေ မှာ အတော်လေး
ခက်ခဲပါတယ်။]
-key ဟာ ပို မယ့်
message နဲ size တူရမယ့်အချက် ။ [အကျိုးဆက်အနေနဲ သတင်းစကား ရှည်ရှည်ပို ချင်တဲ့အခါ key ရွးချယ်ရတာနဲ တရောက်ကိုတရောက် ကြိုတင်ပြီး ကီးပေးပို ရတာ ခက်ခဲလာပါတယ်။]
-တစ်ကြိမ်သုံးပြီးသားကီးကို
နာက်ထပ်ဘယ်တော့မှ ပန်သုံးမရတော့တဲ့အချက်။
စတာတွေဟာ
one-time pad ရဲ့ အဓိကအားနည်းချက်တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။
ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ
ကိန်းသီအိုရီနှင့် ၀ှက်စာပညာ (အပိုင်း-၂)
ခေတ်သစ်၀ှက်စာစနစ်များ
ခေတ်သစ်၀ှက်စာပညာရပ်မှာ
သူတို ရဲ့ လျှို ၀ှက်ကီး key အသုံးပြုပုံအပေါ် မူတည်ပြီးတော့ အဓိကအုပ်စုကြီးသုံးစု
ခွဲထားပါတယ်။
1. Symmetric
Encryption ၀ှက်စာရေးဖို အတွက်ရော ၀ှက်စာကိုဖြည်ဖို အတွက်ပါ တူညီတဲ့ Key တခုတည်းကိုပဲ
သုံးတယ်။ ဆိုလိုတာက shared-key, secret-key နဲ
private-key အားလုံးအတွက် တူညီတဲ့ Key တခုတည်းကိုပဲ အသုံးပြုတဲ့ စနစ်မျိုးကိုခေါ်တာ။
ဥပမာအနေနဲ ကတော့ မိတ်ဆွေတို လ့လာခဲ့တဲ့
one-time pad လို စနစ်မျိုးမှာ encrypt လုပ်ဖို ရာ decrypt လုပ်ဖို ပါ တူညီတဲ့ ကျပမ်း
binary string key တခုတည်းကိုပဲ သုံးစွဲသလိုမျိုးပေါ့။
2. Asymmetric
Encryption ၀ှက်စာရေးဖို အတွက်က key တခု၊ ၀ှက်စာကိုဖြည်ဖို အတွက်က တခြားသီးသန် key တခု၊ အဲဒီလို မတူညီတဲ့ Key တွကိုသုံးတယ်ဆိုရင်
Asymmetric Encryption(public-key) စနစ်ဖြစ်တယ်။ အဲဒီလို မတူညီတဲ့ key တွကို
public-key နဲ private-key လို ခါ်တယ်။ ဒီအတွက်
ဥပမာတွေကတော့ ကျွန်တော်တို ဆက်လက်လေ့လာမယ့်
ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်း တွမှာ အများအပြား တွ ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
3. Hash
Function ၀ှက်စာရေးဖို အတွက်ရော ဖည်ဖို အတွက်ပါ ဘာ key ကိုမှ မသုံးဘူး။ ၀ှက်စာရဖို
အတွက် သူ ရဲ့ သီးသန် လုပ်ဆောင်ချက်
function ကိုသာသုံးတယ်။ ဒီ Hash Function ကို message digest (MD) သို မဟုတ်
one-way encryption, one-way bash function စသည်ဖြင့့်လည်းခေါ်တယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့
ကျွန်တော်တို ဟာ မာက်များလှစွာသော ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေထဲကမှ ထင်ရှားတဲ့ တချို ကိုပဲ
အကြမ်းဖျဉ်းလောက် ဆွးနွေးတင်ပြမှာဖြစ်ပါတယ်။
Advanced
Encryption Standard (AES)
AES ဟာ
Symmetric-key encryption စနစ်တခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အစိုးရကိုယ်တိုင် လက်ခံကျင့်သုံးနေတဲ့
၀ှက်စာရေးနညး်စနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။ AES ဟာ ထပ်တလဲလဲ လည်ပတ်သုံးစွဲရတဲ့ iterated block
cipher အမျိုးအစားပါ။ ဆိုလိုတာက ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်တဲ့ တူညီတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုအဆင့်တွေကိုပဲ
ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်မံလုပ်ဆောင်စေတဲ့ နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားတာပါ။ သူ အသုံးပြုတဲ့
data ရဲ့ အပိုင်းတခုချင်းစီ (block) ရဲ့ အရွယ်အစား (size) ဟာ ၁၂၈-bit ရှိပါတယ်။ သုံးမယ့်
key ရဲ့ size အနေနဲ ကတော့ ၁၂၈-bit၊ ၁၉၂-bit
နဲ ၂၅၆-bit ဆိုပြီး ရှိပါတယ်။ AES-128,
AES-192 နဲ AES-256 လို အသီးသီးခေါ်တာပေါ့ဗျာ။ သူ ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံကို ပိုမိုသဘောပေါက်နားလည်ဖို AES ရဲ့ Pseudo Code ကို နည်းနည်းလောက် လ့လာလိုက်ပါဦး။
Cipher(byte
in[4*Nb], byte out[4*Nb], word w[Nb*(Nr+1)] )
BEGIN
byte state[4, Nb]
state = in
AddRoundKey(state, w)
FOR round = 1 step 1 to Nr-1
SubBytes(state)
ShiftRows(state)
MixColumns(state)
AddRoundKey(state, w+round*Nb)
ENDFOR
SubBytes(state)
ShiftRows(state)
AddRoundKey(state, w+Nr*Nb)
out = state
END
Data Encryption
Standard (DES)
DES ဟာ အမေရိကန်ဗဟိုအစိုးရရဲ့
သတင်းအချက်အလက် သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ စံ (Federal Information Processing Standard -
FIPS) အမှတ် ၄၆ - ၃ ရဲ့ အမည်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစံမှာ data အချက်အလက်တွေကို ဘယ်လို
encrypt လုပ်ရမယ်ဆိုတဲ့ Data Encrytion Algorithm (DEA) တခုကို တခါတည်း သတ်မှတ်ပေးထားပြီး
ဖစ်ပါတယ်။ အဲဒီ DEA ဟာ Symmetric ၀ှက်စာအမျိုးအစားတခုဖြစ်ပြီး မူလရည်ရွယ်ချက်အနေနဲ hardware တွပေါ်မှာ encrypt လုပ်ဖို ဒီဇိုင်းဆွဲဖန်တီးထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကွန်ပြူတာသုံးစွဲသူတရောက်အနေနဲ သူ စိတ်ကြိုက် data တွကို hard-disk ပါ်မှာ
encrypt လုပ်ဖို အတွက်လည်း ဒီ စနစ်ကို သုံးနိုင်တယ်လို ပာချင်တာပါ။ ဒါကို
single-user-encryption လို ခါ်တာပေါ့ဗျာ။
Digital
Signature Algorithm
DSA ဟာ အမေရိကန်ဗဟိုအစိုးရရဲ့
သတင်းအချက်အလက် သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ စံ (U.S Federal Information Processing
Standard - FIPS) အမှတ် 186 အနေနဲ သုံးစွဲနေတဲ့
Digital Signature Standard (DSS) တခု ဖစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်ဟာ အစိုးရတရပ်ရဲ့ ပထမဆုံး တရား၀င်အသိအမှတ်ပြု
သုံးစွဲခံရတဲ့ Ditital Signature အစီအစဉ် စနစ် တခုလည်းဖြစ်ပါတယ်။ Digital
Signature Algorithm မှာ Asymmetric cryptography နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားပြီး၊
signature တစ်ခုရဲ့ လုံခြုံမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတွေကို အရေးပုံသဏ္ဌာန်ထက် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံသဏ္ဌာန်အဖြစ်သာ
ပုံဖေါ်တဲ့နည်းစနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်မှာ ပးပို သူက သတင်းစကားကို တရား၀င်ဖြစ်အောင်လက်မှတ်ထိုးဖို (sign လုပ်ဖို ) private key ကို အသုံးပြုပြီး၊
လက်ခံရရှိသူက အဲဒီလက်မှတ်ထိုးမှန်မမှန် စစ်ဆေးဖို ကိုတော့ public key ကို အသုံးပြုပါတယ်။
ဒီ DS algorithm ဟာ လုံခြုံမှု မင့်မြင့်မားမားလိုအပ်တဲ့ အီးမေးလ် ပို ဆာင်ဆက်သွယ်မှုတွေအတွက်
မရှိမဖြစ် နည်းပညာတရပ်ပေါ့။
ဒါ့အပြင် တခြားထင်ရှားအသုံးများတဲ့
RC4, RC5, RC6 Algorithms, Message Digest (One-Way Bash) Functions, Message
Digest 5 (MD5), Secure Hashing Algorithm (SHA1, SHA2 နဲ လက်ရှိ သုတေသနပြုဆောင်ရွက်နေဆဲ SHA3) စတာတွေ အပြင်
Secure Shell(SS) စတဲ့ ၀ှက်စာရေးနည်း၊ ၀ှက်စာပို ဆာင်နည်း စနစ်တွေ အများအပြားကျန်ပါသေးတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွန်တော်တို ဟာ private key နဲ public key သဘောတရားကို တတ်နိုင်သမျှနားလည်သဘောပေါက်စေဖို
နဲ ကိန်းသီအိုရီ၊ အကြွင်းသင်္ချာနဲ သုဒ္ဓကိန်းတွေကို
ခတ်သစ်၀ှက်စာရေးနည်းတွေမှာ ဘယ်လိုအသုံးချတယ်ဆိုတဲ့ အပိုင်းကိုသာ ဦးစားပေး ဆက်လက်ဆွေးနွေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။
Public-key
cryptography နှင့် စိတ်ကူးပြဿနာ
ဆိုပါစို အ ကနေ ဘီ ကို ငွထည့်ထားတဲ့ သတ္တာတလုံး ပို ချင်တယ်။
လမ်းမှာ ဘယ်သူကမှ ဖွင့်ပြီးမယူစေချင်ဘူး။ ရှင်းပါတယ် သတ္တာကို သာ့ခတ်ပြီးပို ပါ့။ ဒီနေရာမှာ
ကြားဖြတ်နဲနဲပြောရရင်တော့ သာ့ဆိုတာလည်း Number Theory ကို အခြေခံထားတာပဲဗျ။ သာ့တံ(key)
တစ်ခုတည်းနဲ သာ့ခလောက်(lock) နှစ်လုံးကို ဖွင့်လို
မရတဲ့ အကြောင်းက၊ သာ့တစ်လုံးစီကို သီးသန် ဖစ်တဲ့ မတူညီတဲ့ နံပါတ်တစ်ခုစီပေါ်မှာ အခြေခံတည်ဆောက်ထားတာကိုး။
ဆိုလိုတာက သာ့ အရဲ့ နံပါတ်ကို 30 လို သတ်မှတ်ထားရင် ကိန်းသီအိုရီအရ 30 ရဖို 2*3*5 မှာက်မှရမယ်။ အထားအသိုတော့ ပာင်းနိုင်တာပေါ့ဗျာ။
ဒါကတော့ မိတ်ဆွေတို အနေနဲ အာ်တို အန်ဒါစတွတ်ပါ။
တခြား prime number အတွဲမြှောက်ခြင်းနဲ လုံး၀
၃၀ မရနိုင်ဘူး။ အဲဒီလို နည်းနဲ သာ့တလုံးချင်းစီကို
လုံး၀သီးသန် (unique - ယူးနစ်ခ်) ဖစ်အောင် တည်ဆောက်ထားတာပါ။
ကဲကဲ… ပို ချင်တဲ့ပစ္စည်း သတ္တာထဲထည့်၊ သာ့ခတ်၊
ပီးရင်ပို ချင်တဲ့သူဆီကိုပို မယ့်အကြောင်းပြန်ကောက်ရရင်၊
ဒီနေရာမှာ ပို မယ့်အေ နဲ လက်ခံမယ့်ဘီ နှစ်ရောက်လုံးဆီမှာ
မိတ္တူပွားထားတဲ့ သာ့တူရှိရင်တော့ အဆင်ပြေတာပေါ့။ အ က သူ သာ့နဲ သူခတ် ဘီ ကို ပို ။
ဘီကလည်း အကပေးထားတဲ့ သူ မှာရှိတဲ့ သာ့တူနဲ ဖွင့်။ အိုကေ။ ဒါပေမယ့် ပဿနာက အ နဲ ဘီ က အဲဒီလို shared key စနစ်ကို မသုံးဘူးဆိုရင်ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။
ဆိုလိုတာက အက သူ သာ့မိတ္တူ ဘီကို ကြိုတင်ပေးမထားဘူး။ သတ္တာကို သာ့ခတ်ပြီး ဘီကို ပို
လိုက်တယ်။ ဘီမှာ ဖွင့်စရာ သာ့မရှိဘူး။ သာ့ခတ်ထားတဲ့ သတ္တာအရင်ပို ပီးမှ သာ့ကို ဒီအတိုင်း သပ်သပ်ပို ဆိုလို လည်းမဖြစ်ပြန်ဘူး။ ရွာလည် တိုင်ပတ် နတဲ့
ဒီ သာ့ ပဿနာကို ဟာဒီလို ဖရှင်းနိုင်ပါတယ်။
• အ က ပို မယ့်သေတ္တာကို
သူ သာ့နဲ သူခတ်။ ဘီ ကို ပို ။
• ဘီက သူ ဆီရောက်လာတဲ
သတ္တာကို တခြား သူ ကိုယ်ပိုင်သော့ နဲ ထပ်ခတ်။
(သေတ္တာက သာ့ နှစ်လုံး ခတ်လို ရတယ်ပေါ့ဗျာ။) ပီးရင် အ ဆီကို ပန်ပို ။
• အက သူ ဆီပြန်ရောက်လာတဲ့
(သော့နှစ်လုံး ခတ်ထားတဲ့) သတ္တာ က သူ ခတ်ထားတဲ့ သာ့ကို ဖွင့်ပြီး (ဖြုတ်ပြီး) ဘီ ကို
ပန်ပို ။
• ဘီက သူခတ်ထားတဲ့
သာ့ကို သူ ဘာသာသူ ပန်ဖွင့်။ အထဲက လိုတဲ့ပစ္စည်းကိုယူ အိုကေပေါ့။ ပုံကိုကြည့်လိုက်ဗျာ။
ပိုရှင်းသွားမယ်ထင်ပါတယ်။
Diffie-Hellman
Protocol
တကယ်တန်းကျတော့ ကျွန်တော်တို
ပို ရမှာက ရုပ်၀တ္ထု ပစ္စည်းတွေဖြစ်တဲ့ သတ္တာတို
ဘာတို မဟုတ်ပဲ၊ ကွန်ပြူတာကွန်ယက်တွေပေါ်မှာ data အချက်အလက်တွေ (bit stream
or signal) ပဲ ပို ရမှာကိုး။ အဲဒီလိုပို တဲ့အခါမှာဆိုရင် ကျွန်တော်တို အထက်မှာ ဆွးနွေးခဲ့တဲ့ ပို ဆာင်ဆက်သွယ်ရေးပုံစံ
(protocol) ကို ဘယ်လို အကောင်အထည်ဖေါ်ကြမလဲ။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့အဖြေနဲ ပါတ်သက်ပြီး ပဿနာဖြေရှင်းပုံ
နည်းလမ်းအဆင့်ဆင့်ကို၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှာ Whitfield Diffie နဲ Martin Hellman ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးက ပထမဆုံး
စတင်ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့ပါတယ်။ သူတို နှစ်ဦးကို ဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ အဲဒီ နည်းစနစ်ကို Diffie-Hellman Protocol လို ခါ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာ Hellman က အဲဒီ algorithm ကို “Diffie–Hellman–Merkle
key exchange” လို ခါ်ဖို အကြံပြုတင်ပြခဲ့ပါတယ်။
ဘာလို လဲဆိုတော့ အဲဒီ public key cryptography နည်းစနစ်ကို တည်ထွင်ရာမှာ Ralph
Merkle ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ပူးပေါင်းပါ၀င်ဆောင်ရွက်မှုတွေ အများအပြားရှိခဲ့လို ဖစ်တယ်လို ဆိုပါတယ်။
Diffie-Hellman
Protocol ၏ လုပ်ဆောင်ပုံအဆင့်များ
1. အေ နဲ ဘီ ဟာ prime number p = 23 နဲ အခြေ base g = 5 ကို သုံးစွဲဖို
သဘောတူထားကြတယ်။
2. အေ ဟာ သူ ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက် ကိန်းပြည့်
a = 6 ကို သုံးဖို ရွးချယ်လိုက်တယ်။ ပီးတော့
ဘီ ဆီကို A = ga mod p ကို ပို လိုက်တယ်။
· A = 56 mod 23
· A = 15,625 mod 23
· A = 8
3. ဘီ ကတော့ သူ ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက် ကိန်းပြည့်အဖြစ် b = 15 ကို ရွးချယ်လိုက်တယ်။ ပီးတော့ အ ဆီကို B = gb mod p ကိုပို လိုက်တယ်။
· B = 515 mod 23
· B = 30,517,578,125 mod 23
· B = 19
4. အေ ဟာ သူတို ရဲ့ လျှို ၀ှက်သတင်းစကား s ကို ဒီလိုတွက်ယူလိုက်တယ်။
o s = B a mod p
o s = 196 mod 23
o s = 47,045,881 mod 23
o s = 2
ဘီ ကလည်း လျှို ၀ှက်သတင်းစကား
s ကို ဒီလိုတွက်ယူတယ်။
o s = A b mod p
o s = 815 mod 23
o s = 35,184,372,088,832 mod 23
o s = 2
1. ကဲမိတ်ဆွေ မင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။ အ နဲ ဘီ ဟာ သူတို ရဲ့ လျှို ၀ှက်ချက် s = 2ကို နှစ်ရောက်လုံး မျှေ၀သုံးစွဲနိုင်တဲ့ အဆင့်ကိုရောက်နေပါပြီ။
ဒါဟာ ဘာလို တုန်းဆိုတော့ 6*15 နဲ 15*6 နဲ ဟာ အတူတူပဲဖြစ်လို ပါ့။ ဒါကြောင့် နှစ်ရောက်စလုံး (အေ
နဲ ဘီ) ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် လျှို ၀ှက်ကိန်းပြည့်တွေကို
သိထားတဲ့ သူကပဲ လျှို ၀ှက်သတင်းစကား s ကို အာက်ပါအတိုင်း တွက်ယူနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
[နှစ်ရောက်လုံးရဲ့ လျှို ၀ှက်ကိန်းတွေကို သိနိုင်ဖို ဆိုတာ တကယ်တော့ မလွယ်ပါဘူး။]
· s = 56*15 mod 23
· s = 515*6 mod 23
· s = 590 mod 23
· s =807,793,566,946,316,088,741,610,050,849,573,099,185,363,389,551,639,556,884,765,625
mod 23
· s = 2
ခုဆွေးနွေးခဲ့တဲ့
Diffie-Hellman စနစ်ဟာ ပးပို သူနဲ လက်ခံသူ
အကြား key လဲလှယ်ဖို အတွက် ရိုးရှင်းတဲ့စနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း လက်တွေ သုံးစွဲတဲ့အခါ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ရှိနေဆဲပဲဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို တကယ်တန်းလိုချင်တာက ပးပို သူနဲ
လက်ခံသူကြား message တွ အကြိမ်အရေအတွက် နည်းနိုင်သမျှ နည်းနည်းပဲ အပြန်အလှန်သွားတာမျိုးကိုလိုချင်တာပါ။
ဆိုလိုတာက ပးပို သူနဲ လက်ခံသူ နှစ်ရောက်လုံးက
public key တွ private key တွ ဖန်တီးနေစရာမလိုပဲ၊ တရောက်ကပဲ လိုအပ်တဲ့ public key နဲ private key တွကို ဖန်တီးလိုက်ရုံနဲ လုံလောက်အဆင်ပြေစေမယ့် အခြေအနေမျိုးကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။
RSA Encryption
Algorithm
အထက်မှာတင်ပြခဲ့တဲ့
Diffie-Hellman Protocol ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကိုအခြေခံပြီး၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှာ မက်ဆာချူးဆက်နည်းပညာသိပ္ပံက
ကျာင်းသားတွေဖြစ်တဲ့ Ronald Rivest, Adi Shamir နဲ Leonard Adleman တို က အကြွင်းသင်္ချာနဲ အခြေခံ ကိန်းသီအိုရီကို အသုံးချပြီး အလွန်လုံခြုံမှုမြင့်မားတဲ့
၀ှက်စာစနစ်တရပ်ကို “A Method for Obtaining Digital Signatures and Public-Key
Cryptosystems” ဆိုတဲ့ စာတမ်းမှာ ဖါ်ထုတ်တင်ပြခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို ရဲ့ နာမည်တွေကို စွဲယူဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ အဲဒီနည်းစနစ်ကို RSA နည်းလို ခါ်ပါတယ်။
ဒီ RSA ရဲ့ ရှးရိုးစနစ်တွေထက်
သိသိသာသာ အားသာတဲ့အချက်က “ပေးပို သူနဲ လက်ခံသူတို
ဟာ နှစ်ဦးသဘောတူ လျှို ၀ှက်ကီး (secret key) တခုသတ်မှတ်ဖို အတွက် တရောက်နဲ တရောက် ကြိုတင်တွေ ဆုံ ညှိနှိုင်းဖို မလိုတဲ့အချက်ပဲဖြစ်တယ်”။
လက်ခံမယ့်သူမှာ လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လျှို ၀ှက်ကီး နှစ်ခုလုံးရှိထားတဲ့အပြင်၊
လူအများဆီကို တတ်နိုင်သမျှ ပျံ့နှံ အာင်ဖြန် ၀နိုင်တဲ့ public key ပါရှိထားတယ်။ သတင်းစကား
ပးပို မယ့်သူဟာ လက်ခံမယ့်သူကဖြန် ၀ပေးထားတဲ့ public key ကို အသုံးပြုပြီး၊ သူပေးပို
ချင်တဲ့ message ကို encrypt လုပ်ပြီး ပို လိုက်တယ်။ လက်ခံရရှိတဲ့သူက သူ ရဲ့
secret private key နဲ ပန်ပြီး decrypt လုပ်ပြီး
ဖတ်တယ်ပေါ့။ RSA algorithm ကို လက်တွေ သဘောပေါက်နားလည်စေဖို
အတွက် အာက်ပါ ဥပမာကို လ့လာလိုက်ပါဦး။
RSA Algorithm ၏
လုပ်ဆောင်ပုံအဆင့်ဆင့်
o P = 61 (first
prime number, destroy this after computing E and D)
o Q = 53
(second prime number, destroy this after computing E and D)
o PQ = 3233
(modulus, give this to others)
o E = 17
(public exponent, give this to others)
o D = 2753
(private exponent, keep this secret!)
Your public
key is (E, PQ)
Your private
key is D.
The
encryption function is: Encrypt (T) = (T^E) mod PQ
= (T^17) mod
3233
(Where T is
plaintext message)
The
decryption function is: Decrypt (C) = (C^D) mod PQ
= (C^2753) mod
3233
(Where C is
ciphered text)
To encrypt the
plaintext value 123, do this:
Encrypt (123) =
(123^17) mod 3233
=337587917446653715596592958817679803
mod 3233
=855
To decrypt the
ciphered text value 855, do this:
Decrypt (855) =
(855^2753) mod 3233
= …………………(very large number) mod 3233
= 123
တကယ်တော့ ဒီ RSA
နည်းဟာ အလွန်ကြီးမားတဲ့ သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခု တွက်ချက်ခြင်းကို အခြေခံပြီး တည်ထွင်ဖန်တီးထားတာပါ။
သူ ရဲ့ ခိုင်မာမှုနဲ ပတ်သက်လို ကတော့ “အလွန်ကြီးမားတဲ့ကိန်းတွေကို ဆခွဲကိန်းခွဲဖို ဆိုတာ ခက်ခဲတယ်။ အဲဒီလို ဆခွဲကိန်းခွဲဖို ခက်ခဲသလောက်
ဒီ နည်းဟာလည်း ဖည်ဖို (break လုပ်ဖို ၊ ချိုးဖျက်ဖို
) ခက်ခဲတယ်” ဆိုတဲ့ မရေရာတဲ့ သီအိုရီအဆိုတခုအပေါ်ကို အခြေခံထားတာဖြစ်တဲ့အတွက်၊ RSA
နည်းစနစ်ဟာ ဆယ်စုနှစ်နဲ ချီပြီး ၀ဖန်တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ဒီနေ ထက်ထိ
RSA ရဲ့ သိသာထင်ရှားတဲ့ ဘယ်လိုအားနည်းချက်ကို ဘယ်သူကမှ ရှာမတွေ ခဲ့ကြသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့်
ခုအခါမှာတော့ ဒီ RSA နည်းနဲ သူ ရဲ့မျိုးကွဲ
နည်းစနစ်တွေဟာ ခတ်သစ် e-commerce စနစ်ကြီးတစ်ခုလုံးမှာ အကျယ်ပြန် ဆုံးအသုံးပြုတဲ့ ၀ှက်စာစနစ်တွေဖြစ်နေပါပြီ။
ဒါကြောင့် ဒီ RSA encryption စနစ်ဟာ စံ စနစ်တခုအဖြစ် တရား၀င် သတ်မှတ်မခံရပေမယ့်လည်း၊
လက်တွေ လာကမှာတော့ ၀ှက်စာရေးနည်းစံ (de-facto encryption standard) တခုသဖွယ် လူတိုင်းသုံးစွဲနေကြပါပြီ။
ဒါဆိုရင် မိတ်ဆွေက
“ဒီ RSA နည်းက ဘယ်လောက်ထိ လုံခြုံစိတ်ချရလို လဲ” ဆိုတဲ့ မးခွန်းကို မးချင်မှာပါ။ တကယ်တော့
ဒီမေးခွန်းဟာ RSA စတင်တည်ထွင်ခဲ့တဲ့အချိန်ကနေ အခု နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျာ်လာတဲ့ ဒီနေ ထက်ထိ
အဖြေမရှိသေးတဲ့ အဖြေမသိသေးတဲ့ မးခွန်းတခုအဖြစ်ပဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ မိတ်ဆွေမေးခွန်းရဲ့အဖြေအတွက်
ကျွန်တော်တို ဆက်လက်လေ့လာ သုတေသနလုပ်ရပါဦးမယ်။
ဒါပေမယ့် အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ အချက်တချက်ရှိနေပါတယ်။ ဒါဟာဘာလဲဆိုတော့ “ဒီနေ အခါမှာ ဘတ်ဂျက်အလုံအလောက်၊
အခြေခံနဲ အဆင့်မြင့်အဆောက်အဦ
(infrastructure) အပြည့်အစုံ နဲ ၊ state-sponsored-hackers(အစိုးရကိုယ်တိုင် ပးကျွေး
လက်သပ်မွေးပြီး စနစ်တကျဖွဲ စည်းပေးထားတဲ့ ကွန်ပြူတာအဖျက်သမား) တွဟာ ‘ငါနဲ မတူ ငါ့ရန်သူ’
သီအိုရီကို ကိုင်စွဲပြီး သူတို ပိုင်ဖက်တွေရဲ့ လုံခြုံရေးကို ဖျက်ဆီးဖို ချိုးဖျက်ဖို ၊ သူတို နဲ အမြင်မတူသူတွေရဲ့ လျှို
၀ှက် သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဖါက်ထွင်းခိုးယူဖို နည်းမျိုးစုံနဲ မပြတ်ကြံစည် လုပ်ဆောင်နေကြတယ်” ဆိုတဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။
သူတို ဟာ Ciphertext only attck, Adaptive chosen-plaintext attack,
Known-plaintext attack, Chosen-Key attack, Rubber hose attack, Timing attack စတဲ့
နည်းပေါင်းစုံနဲ ပိုင်ဖက်အဖွဲ အစည်း လူပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့
အီးမေးလ်တွေ ကွန်ပြူတာတွေ ဆာဗာတွေကို တိုက်ခိုက်ထိုးဖေါက်နေတဲ့အပြင်၊ code
breaking နည်းစနစ်တွေဖြစ်တဲ့ Burce-Force attack, Meet-In-The-Middle attack,
Social Engineering နည်းပညာကိုသုံးထားတဲ့ Trickery and Deceit နည်းစနစ်တွေအပြင်
One-Time pad နဲ Frequency Analysis နည်းစနစ်တွေကိုပါ
အသုံးပြုပြီး ပိုင်ဖက်တွေကို ဒုက္ခပေးဖို ကြံစည်နေကြပါတယ်။ (အဲဒီတိုက်ခိုက်ပုံတွေကို
နာက်လ ဆာင်းပါးမှာ သီးသန် ဆွးနွေးတင်ပြပါမယ်။) ကဲ..ဒါဆိုရင် မိတ်ဆွေတို ဖက်ကရော အဲဒီ state-sponsored-hacker တွရဲ့ ရန်ကို
ခုခံကာကွယ်တားဆီးဖို ဘယ်လို algorithm တွ ၊
ဘယ်လို security policy တွ၊ ဘယ်လိုနည်းစနစ်အသစ်တွေနဲ ပင်ဆင်ထားပါသလဲ။ “ထားပါဗျာ ဒီကောင်တွေကို ဂရုမစိုက်ပါဘူး။
လူဆိုးနဲ လူကောင်းရဲ တိုက်ပွဲမှာ နာက်ဆုံးတော့
လူကောင်းကသာ အနိုင်ရမှာ ဆိုတဲ့ လာကပါလတရားကို ယုံကြည်မှုမပျောက်သေးတဲ့အတွက် ကျုပ်တို
ကတော့ သိပ်ပူမနေပါဘူး” လို များ ဆိုလေမလား မိတ်ဆွေတို ရ။ အင်း..ခက်တာက
ကြားကာလမှာ ‘ရွှေဘ’ ကတော့ အလူးအလဲပဲဗျို ။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ။
Kyaw Khaing Soe
(infoTherapy-2013)
REFERENCES:
1. Chapter 14
Number Theory, “Mathematics for Computer Science” by Prof. Albert R. Meyer
(Massachusetts Institute of Technology) revised May 9, 2010
2. Chapter 15
Derandomization / cryptography double feature, Chapter 16 Private-key
cryptography, Chapter 17 Public-key cryptography, “Great Ideas in Theoretical
Computer Science” By Prof. Scott Aaronson (Massachusetts Institute of
Technology)
3. CEHv7, Module
18, Cryptography
4. “Journey
into Cryptography” 11-Video Series From Khan Academy
5. Various
related articles from “Wikipedia, the free encyclopedia”
မှတ်ချက်။ ၂၀၁၃
March နှင့် April လထုတ် ကွန်ပြူတာဂျာနယ် တွင်ဖေါ်ပြပြီးသော ဆာင်းပါးများကို ပန်လည်တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါသည်။