၁။
"နိုင်ငံခြားစီရင်ထုံးများကို
ပယ်လိုခြင်း"
(The Paradox of Contextual Isolation)
အချို့သောသူတို့၏
"အခြားနိုင်ငံမှ
စီရင်ထုံးများကို ကိုးကားလျှင် မြန်မာပီသမည် မဟုတ်" ဟူသော ယူဆချက်သည် ယုတ္တိဗေဒအရသော်လည်းကောင်း၊
ဥပဒေပညာအရသော်လည်းကောင်း
ကြီးမားသော ရှေ့နောက်မညီမှု
(Fundamental Paradox) ဖြစ်နေပါသည်။
အကြောင်းမှာ ၎င်းယူဆချက်သည်…
- ဥပဒေ၏ ဇာစ်မြစ်ကို မျက်ကွယ်ပြုခြင်း
(Ignoring the Genetic Code of the Law): မြန်မာနိုင်ငံတွင်
ကျင့်သုံးနေသော ရာဇသတ်ကြီး၊ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး၊ တရားမကျင့်ထုံး၊
သီးခြားသက်သာခွင့်အက်ဥပဒေ၊ ကာလစည်းကမ်းသတ်အက်ဥပဒေ၊ သက်သေခံအက်ဥပဒေ အစရှိသည်တို့သည်
"Common Law" စနစ်ကို
အခြေခံထားသည်။ ရာဇသတ်ကြီး၏
ပဲ့ကိုင်ရှင် Lord Macaulay, သက်သေခံဥပဒေ၏
ပန်းပုဆရာ Sir James Fitzjames Stephen နှင့် အခြားအခြားသော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များ ရေးဆွဲခဲ့သော
ဤဥပဒေများသည် အင်္ဂလိပ် ဥပဒေရေးရာ အနှစ်သာရများ (Legal
Concepts) ဖြင့်
ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
ဖြစ်သည်။ ဥပဒေ စာသား (Text) သည် နိုင်ငံခြားဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်စာ)
ဖြစ်နေပြီး၊ ထိုစာသားကို
အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသော
နိုင်ငံတကာစံနှုန်း
(Interpretation) ကို
ငြင်းပယ်ရန်ကျိုးစားခြင်းသည်
"စက်ပစ္စည်းကို
ယူသုံးပြီး
ယင်းစက်ပစ္စည်း၏
လည်ပတ်ပုံလက်စွဲစာအုပ်
(Manual) ကို
လွှင့်ပစ်လိုက်ခြင်း"
နှင့် တူပါသည်။ ဥပဒေ၏ မူရင်းဆိုလိုရင်း
(Legislative Intent) ကို
သိရှိရန် ထိုခေတ်ကာလက အလားတူဥပဒေပြဌာန်းထားသော
နိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယနှင့် အင်္ဂလန်) ၏ စီရင်ထုံးများကို လေ့လာခြင်းသည် "မြန်မာမပီသခြင်း"
မဟုတ်ဘဲ "ဥပဒေ၏ အနှစ်သာရကို ရှာဖွေခြင်း" သာ ဖြစ်သည်။
- ဥပဒေရေးရာ အထီးကျန်ဆန်မှု (Legal
Isolationism): ကမ္ဘာ့ဥပဒေပညာရပ်သည်
အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်နေသည်။ မြန်မာ့အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီအောင် ကျင့်သုံးရမည်ဆိုသည်မှာ
မှန်သော်လည်း၊ ဥပဒေ၏ အခြေခံသဘောတရားများ (ဥပမာ - ရာဇဝတ်မှုတွင် သံသယအကျိုးကို တရားခံအား ပေးခြင်း၊ တရားမမှုတွင် သာလွန်သော သက်သေထင်ရှားပြခြင်း) သည် လူမျိုးမရွေး၊ နိုင်ငံမရွေး တူညီသော တရားမျှတမှု စံနှုန်းများဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားစီရင်ထုံးများကို
ပယ်ခြင်းသည် ပြည်တွင်းစီရင်ရေးကို
နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများမှ
ကင်းကွာစေပြီး "ရေတွင်းထဲမှ ဖား" ကဲ့သို့သော ကျဉ်းမြောင်းသည့် အမြင်ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
၂။
"ဆင်ခြင်တုံဉာဏ်ဖြင့်
နှစ်သက်ရာ စီရင်ထုံးကို ရွေးချယ်စေခြင်း"
"တရားဝန်ကြီးရုံး
နှစ်ရုံးမှ စီရင်ထုံး ကွဲလွဲလျှင် မှား/မှန် ပြောခွင့်မရှိဘဲ
ကြိုက်ရာကို ရွေးလိုက်နာရန်" ဟူသော လမ်းညွှန်ချက်သည် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး (Rule
of Law) ၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်သော "ဥပဒေရေးရာ တိကျခိုင်မာမှု"
(Legal Certainty) ကို
ဖြိုဖျက်ရာ ရောက်ပါသည်။
- တရားစီရင်ရေး မတည်ငြိမ်မှု
(Judicial Anarchy): တရားရုံးတစ်ရုံးက
စီရင်ထုံး (က) ကို ကြိုက်၍ လိုက်နာပြီး၊ အခြားတရားရုံးတစ်ရုံးက
စီရင်ထုံး (ခ) ကို ကြိုက်၍ လိုက်နာပါက၊ ပြည်သူများအတွက် ဥပဒေသည် တစ်ပြေးညီ ဖြစ်တော့မည် မဟုတ်ပါ။ မှုခင်းဖြစ်ရပ်ချင်း တူညီသော်လည်း ပုဂ္ဂလိက အကြိုက် (Subjective
Preference) ပေါ်မူတည်၍
အဖြေကွဲပြားသွားခြင်းသည်
"ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင်
ညီမျှခြင်း"
(Equality before the Law) မူကို
ချိုးဖောက်ရာ ရောက်ပါသည်။
- Stare
Decisis မူကို
သွေဖည်ခြင်း:
တရားစီရင်ရေးစနစ်တွင်
စီရင်ထုံးကွဲလွဲမှုရှိပါက
အောက်ရုံးများက
"ကြိုက်ရာရွေး"
ရန်မဟုတ်ဘဲ၊ စုံညီခုံရုံး (Full
Bench) သို့ တင်ပြ၍ အပြီးသတ် အဆုံးအဖြတ် ရယူရမည့် ကိစ္စဖြစ်သည်။ အောက်ရုံးများနှင့် လျှောက်လှဲသူများအား
လွတ်လပ်ခွင့် ပေးလိုက်ခြင်းသည် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ဥပဒေကို ပိုမို ရှုပ်ထွေးသွားစေမည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်။
၃။
မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေထက်
စီရင်ထုံးများကို
လိုက်နာခြင်း၏
ဆိုးကျိုးများနှင့်
အားနည်းချက်များ
မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ
(Statutory Law) သည် ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းက
ပြဌာန်းသော ဥပဒေဖြစ်ပြီး၊
စီရင်ထုံး (Case Law)
သည် တရားသူကြီးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ဖြစ်သည်။ စီရင်ထုံးကို အလွန်အကျွံ အလေးထားခြင်းတွင် အောက်ပါ အန္တရာယ်များ ရှိနေပါသည်။
(က)
တရားစီရင်ရေးမှ
ဥပဒေပြုအာဏာကို
ကျော်လွန်ရယူခြင်း
(Judicial Legislation)
စီရင်ထုံးသည်
ဥပဒေကို ရှင်းလင်းရန်သာ ဖြစ်သင့်သည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ စီရင်ထုံးများသည် မူရင်းဥပဒေတွင် မပါရှိသော အချက်များကို ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် မူရင်းဥပဒေ၏ အာနိသင်ကို ကျဉ်းမြောင်းစေခြင်းများ ပြုလုပ်လာကြသည်။ ဤသည်မှာ အပြည်ပြည်တွင်
လေးစားလိုက်နာကြသော အခြေခံမူဖြစ်သည့် အာဏာခွဲဝေကျင့်သုံးခြင်း
(Separation of Powers) ကို
ထိခိုက်စေပါသည်။
(ခ)
ဥပဒေကို ရှုပ်ထွေးစေခြင်းနှင့် လက်လှမ်းမမီနိုင်ခြင်း
(Complexity and Inaccessibility)
- ရှုပ်ထွေးမှု: မူရင်းဥပဒေပုဒ်မတစ်ခုသည်
စာတစ်ကြောင်းသာ ရှိသော်လည်း၊ ထိုပုဒ်မအတွက် စီရင်ထုံးပေါင်း ရာချီ ရှိနေနိုင်သည်။ ပြည်သူတစ်ဦးအနေဖြင့် ဥပဒေကို သိလိုလျှင် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖတ်ရုံနှင့်
မရတော့ဘဲ၊ နှစ်ပေါင်းများစွာက စီရင်ထုံးများကိုပါ လိုက်ရှာဖတ်နေရခြင်းသည်
ဥပဒေကို ရှုပ်ထွေးစေသည်။
- မရေရာမှု: စီရင်ထုံးများသည် အမှုတစ်ခုနှင့် တစ်ခု အကြောင်းခြင်းရာ
(Facts) မတူညီမှုအပေါ်
မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြဌာန်းဥပဒေကဲ့သို့ တိကျခိုင်မာမှု
(Rigidity) မရှိဘဲ၊
ရှေ့နေများ၏ စကားနိုင်လုပွဲ (Legal
Gymnastics) ဖြစ်သွားရန်
လမ်းစဖွင့်ပေးသကဲ့သို့
ဖြစ်စေသည်။
(ဂ)
ဥပဒေ၏ မူလရည်ရွယ်ချက် ပျောက်ဆုံးခြင်း (Dilution
of Legislative Intent)
ကာလကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ
စီရင်ထုံးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး နောက်ထပ် စီရင်ထုံးတစ်ခု ထပ်ထွက်လာကာ၊ မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ၏ စာသားနှင့် တဖြည်းဖြည်း ဝေးကွာသွားတတ်သည်။ ဥပမာ - သက်သေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၇ (တရားခံထံကရရှိသည့်သတင်းများအနက်
မည်မျှကိုသက်သေခံတင်ပြနိုင်ခြင်း။)
ကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် စီရင်ထုံးများက ကန့်သတ်ချက်များစွာ ထပ်ဖြည့်လိုက်သောအခါ မူရင်းဥပဒေ၏ ထိရောက်မှု ကျဆင်းသွားတတ်သည်။
နိဂုံး
"နိုင်ငံခြားအယူအဆ
ပယ်ရေး" နှင့် "စီရင်ထုံး အားကိုးရေး"
တို့သည် ဥပဒေပညာအရ ကျိုးကြောင်းမဆီလျော်သောတဖက်သတ်အမြင်
နှင့် ဥပဒေပြုအာဏာအပေါ် ကျော်လွန်စွက်ဖက်ခြင်း သာ ဖြစ်သည်။
Lord Macaulay နှင့်
Sir James Fitzjames Stephen တို့
ရေးဆွဲခဲ့သော ဥပဒေများသည် ခိုင်မာသော ယုတ္တိဗေဒ (Logic) ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ထိုဥပဒေများကို ကျင့်သုံးနေသမျှ ကာလပတ်လုံး၊ ယင်းတို့၏ မူရင်း ဥပဒေရေးရာ အရင်းအမြစ်များကို လေးစားလိုက်နာပြီး၊ စီရင်ထုံးများက၊ မူရင်းဥပဒေအား
လွှမ်းမိုးခွင့်မပေးဘဲ
ဥပဒေရှင်းလင်းချက် အဖြစ်သာ သတိထား အသုံးပြုသင့်ပါသည်။
အပိုင်း(၂)=====================================
သက်သေခံဥပဒေ မူရင်းပြဌာန်းချက်များဖြင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း
၁။ ကြံရာပါ၏ သက်သေခံချက် (Accomplice Evidence)
ပုဒ်မ ၁၃၃ နှင့် ပုဒ်မ ၁၁၄(ခ) အကြား အားပြိုင်မှု
• မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ (ပုဒ်မ ၁၃၃)
"ပြစ်မှုကျူးလွန်ရာတွင် ကြံရာပါတစ်ဦးသည် အရည်အချင်းရှိသော သက်သေ (Competent Witness) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထွက်ဆိုချက်တစ်ခုတည်းဖြင့် တရားခံကို ပြစ်မှုထင်ရှားစီရင်ခြင်းသည် ဥပဒေနှင့်မညီဟု မဆိုသာ (An accomplice shall be a competent witness against an accused person; and a conviction is not illegal merely because it proceeds upon the uncorroborated testimony of an accomplice.)။" (ဆိုလိုရင်းမှာ - အခြားခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိဘဲ၊ ကြံရာပါ၏ စကားတစ်ခုတည်းဖြင့် လူတစ်ယောက်ကို အပြစ်ပေး၍ ရသည်ဟု ဥပဒေက အတိအလင်း ဆိုထားသည်။)
• စီရင်ထုံးများ၏ လွှမ်းမိုးမှု (Rule of Prudence)
တရားရုံးများသည် ပုဒ်မ ၁၁၄၊ ပုံစံ(ခ) တွင်ပါသော "ကြံရာပါတစ်ဦးသည် ယုံကြည်ထိုက်သူ မဟုတ်ဟု တရားရုံးက မှတ်ယူနိုင်သည် (May Presume)" ဟူသော အချက်ကို အစွဲပြု၍ စီရင်ထုံးများစွာ ချမှတ်ခဲ့သည်။ စီရင်ထုံးများက "ကြံရာပါ၏ ထွက်ဆိုချက်ကို အခြားလွတ်လပ်သော သက်သေခံချက် (Corroboration) နှင့် မခိုင်မာစေဘဲ ပြစ်ဒဏ်မချမှတ်ရ" ဟု စည်းကမ်းတစ်ရပ် သတ်မှတ်လိုက်သည်။
• ထို့ကြောင့်
မူရင်းဥပဒေက “ကြံရာပါ၏ သက်သေခံချက်ဖြင့် တရားခံကို အပြစ်ပေးခြင်းသည် ဥပဒေနှင့် မညီခြင်း မဟုတ် (Not Illegal)" ဟု ဆိုထားသော်လည်း၊ စီရင်ထုံးများက "မပေးရ" ဟု တားမြစ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားသည်။
ဤနေရာတွင် ဥပဒေပြုသူများ၏ ရည်ရွယ်ချက် (Legislative Intent) ဖြစ်သော "ဆင်ခြင်ဉာဏ်ဖြင့် အမှန်တရားရှာဖွေခြင်း" ကို ပိတ်ပင်လိုက်ပြီး၊ ပုံသေကားကျ စည်းမျဉ်းတစ်ခုဖြင့် ဥပဒေကို ချုပ်နှောင်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ရိုးသားမှန်ကန်စွာ ဝန်ခံထွက်ဆိုသော ကြံရာပါရှိသော်လည်း၊ အခြားသက်သေ အနည်းငယ် လိုအပ်နေရုံမျှဖြင့် ရာဇဝတ်ကောင်များ လွတ်မြောက်သွားရသည့် အဖြစ်များ ရှိလာသည်။
________________________________________
၂။ သတင်းပေးချက်အရ သက်သေခံပစ္စည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း (Discovery of Facts)
ပုဒ်မ ၂၇ ၏ ရှုပ်ထွေးနက်နဲမှု
ပုဒ်မ ၂၇ သည် စွပ်စွဲခံရသူကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ပြဌာန်းထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ စီရင်ထုံးများ၏ အလွန်အကျွံ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရားမျှတမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အလားအလာများ ရှိနေပါသည်။
• မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ (ပုဒ်မ ၂၇)
"ရဲအရာရှိ၏ ထိန်းသိမ်းမှု (Custody) အောက်တွင် ရှိနေသော တရားခံတစ်ဦးထံမှ ရရှိသော သတင်းအချက်အလက်ကြောင့် တစ်စုံတစ်ရာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပါက၊ ထိုတွေ့ရှိခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အချက်အလက်များကို သက်သေခံအဖြစ် တင်ပြခွင့်ရှိသည်။"
• စီရင်ထုံးများ၏ လွှမ်းမိုးမှု
စီရင်ထုံးများသည် "ထိန်းသိမ်းမှု (Custody)" နှင့် "ထွက်ဆိုချက် (Statement)" အပေါ် အလွန်အမင်း တိကျသော ဘောင်များ ခတ်လိုက်သည်။
o တရားခံက ရဲလက်ထဲမရောက်မီ (ဥပမာ - ရပ်ရွာလူကြီးရှေ့တွင်) ပြောသောစကားဖြစ်လျှင် ပုဒ်မ ၂၇ အရ လက်မခံ။
o တရားခံပြောသော စကားလုံးအတိအကျ (Exact Words) ကို မမှတ်တမ်းတင်နိုင်လျှင် လက်မခံ။
o ရဲထံ အစစ်ခံချက်ကို (ယေဘုယျ အားဖြင့်) လက်မခံ
o (အခြားအခြားသော အငြင်းပွားဖွယ် ဆွေးနွေးစရာအချက်များ များစွာကျန်ရှိသည်)
• ထို့ကြောင့်
စီရင်ထုံးများ၏ တင်းကျပ်မှုသည် လက်တွေ့မြေပြင်တွင် "လုပ်ကြံသက်သေများ (Fabricated Evidence)" ဖန်တီးရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။ စွပ်စွဲခံရသူများကို စစ်ဆေးရာတွင် တရားရုံးက လက်ခံမည့် ပုံစံခွက်အတိုင်း စစ်ချက်များကို ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလာကြသည်။ ဤသည်မှာ ဥပဒေ၏ မူလရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော "အမှန်တရားဖော်ထုတ်ရေး" ကို ပျက်ပြားစေပြီး "ပုံစံကျရေး (Format)" ကိုသာ ဦးစားပေးသော စနစ်ဖြစ်သွားစေသည်။
________________________________________
၃။ သေခါနီး ထွက်ချက် (Dying Declaration)
ပုဒ်မ ၃၂ (၁) နှင့် အင်္ဂလိပ်စီရင်ထုံးများ၏ အရိပ်
• သက်သေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၃၂(၁) တွင် သေဆုံးသူသည် ၎င်းသေဆုံးရသော အကြောင်းရင်းကို ပြောပြသည့် မည်သည့်ထွက်ချက်မဆို (သေမည်ဟု မျှော်လင့်သည်ဖြစ်စေ၊ မမျှော်လင့်သည်ဖြစ်စေ) သက်သေခံ ဝင်သည်။
• အင်္ဂလိပ် Common Law တွင် သေခါနီးထွက်ချက်သည် "သေရတော့မည်ဟု မြဲမြံစွာ ယုံကြည်မျှော်လင့်ထားမှ (Hopeless expectation of death)" သာ သက်သေခံဝင်သည်။ ပြဌာန်းဥပဒေက ဤကဲ့သို့ "သေမည်ဟု မျှော်လင့်ရန် မလို" ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ရှေးယခင် စီရင်ထုံးများ၏ အရှိန်ကြောင့် သေဆုံးသူ၏ စိတ်အခြေအနေ (State of mind) ကို အလွန်အကျွံ စိစစ်လေ့ရှိသည်။
• စီရင်သူများသည် ဥပဒေစာသားထက် "စီရင်ထုံးလာ စံနှုန်းများ" ကို ပိုမိုကြောက်ရွံ့ကြသည်။ သေဆုံးသူက အမှန်တကယ် ပြောကြားခဲ့ကြောင်း ခိုင်မာသော်လည်း၊ နည်းစနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ (ဥပမာ - မှတ်တမ်းတင်သူ၏ အရေးအသားပုံစံ... စသည့်) အားနည်းချက်လေးများ ရှာဖွေပြီး ပယ်ချလေ့ရှိသည်။ ဤသည်မှာ မူရင်းဥပဒေက ပေးထားသော ကျယ်ပြန့်သည့် အခွင့်အရေးကို စီရင်ထုံးဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားသည်။
________________________________________
၄။ ဆင်ခြေပေး သက်သေခံချက် (Alibi)
ပုဒ်မ ၁၁ (မဖြစ်နိုင်သော အချက်များ)
• အခြားနေရာတွင် ရှိနေကြောင်း (Alibi) ပြသခြင်းသည် ပုဒ်မ ၁၁ အရ သက်ဆိုင်သော အကြောင်းခြင်းရာ ဖြစ်သည်။
• စီရင်ထုံးများက "Alibi ကို ထူထောင်သူသည် ၎င်းတည်ရှိရာနေရာနှင့်ပတ်သက်၍ တိကျခိုင်မာစွာ သက်သေပြနိုင်ရမည်" ဟု ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး (Burden of Proof) ကို တရားခံအပေါ် အလွန်ကြီးလေးစွာ တင်ပေးလိုက်သည်။ တရားခံဘက်မှ အနည်းငယ် လွဲချော်ရုံဖြင့် ထိုထွက်ဆိုချက် တစ်ခုလုံးကို ပယ်ချလေ့ရှိသည်။
• ရာဇဝတ်မှုတွင် "သံသယအကျိုးကို တရားခံအား ပေးရမည်" ဟူသော မူရင်းသဘောတရားနှင့် ဆန့်ကျင်လျက်၊ Alibi ကိစ္စတွင်မူ စီရင်ထုံးများက တရားခံကို သက်သေပြရန် အလွန်ခက်ခဲစေသည်။ အမှုစစ်ဆေးရာတွင် ဖြစ်ရပ်မှန်ထက် "မည်သူ့အပေါ် သက်သေပြရန် တာဝန်ကျသနည်း" ဟူသော နည်းစနစ်ပိုင်း (Technicality) တွင် ပိတ်မိနေတတ်သည်။
________________________________________
နိဂုံးချုပ်
သက်သေခံဥပဒေ (မူရင်း အင်္ဂလိပ်လို) ကို အနည်းငယ်မျှ လေ့လာကြည့်လျှင်ပင် "ဥပဒေက တံခါးဖွင့်ပေးသော်လည်း၊ စီရင်ထုံးများက ပြန်ပိတ်ထားတတ်သည်" ဟု သုံးသပ်နိုင်ပါသည်။ မူရင်းဥပဒေသည် "သက်သေခံချက်၏ တန်ဖိုး (Weight of Evidence)" ကို ဉာဏ်ပညာ ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ဆုံးဖြတ်စေလိုသော်လည်း၊ စီရင်ထုံးများသည် "သက်သေခံချက်၏ လက်ခံနိုင်မှု (Admissibility)" ကို တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများဖြင့် ကန့်သတ်သလိုဖြစ်စေခြင်းဖြင့် တရားမျှတမှုကို ရှာဖွေသော ‘ဘောင်’ ကျဉ်းမြောင်းစေသည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်ပါသည်။
(အပိုင်း - ၃)=====================
Lord Macaulay ရေးဆွဲခဲ့သော ရာဇသတ်ကြီးသည် အလွန်သိမ်မွေ့နက်နဲသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့်အတွက်၊ လက်တွေ့တရားစီရင်ရေးတွင် စီရင်ထုံးများက ထိုသဘောတရားများကို ရိုးရှင်းအောင် ကြိုးစားရင်း မူရင်းအနှစ်သာရနှင့် လွဲချော်သွားသည့် အချက်များ ရှိပါသည်။
________________________________________
၁။ မျိုးစိတ်နှင့် မျိုးကွဲ သဘောတရား (Genus and Species)
ပုဒ်မ ၂၉၉ နှင့် ၃၀၀ အကြား ရှုပ်ထွေးမှု
• မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ (Legal Text)
ရာဇသတ်ကြီး၏ မူရင်းသဘောတရားအရ "လူသေမှု (Culpable Homicide - ပုဒ်မ ၂၉၉)" သည် ပင်မအမျိုးအစား (Genus) ဖြစ်ပြီး၊ "လူသတ်မှု (Murder - ပုဒ်မ ၃၀၀)" သည် ယင်း၏ မျိုးစိတ် (Species) ဖြစ်သည်။ လူသတ်မှုတိုင်းသည် လူသေမှု ဖြစ်သော်လည်း၊ လူသေမှုတိုင်း လူသတ်မှု မဟုတ်ပါ။ ကွာခြားချက်မှာ "သေစေနိုင်သော ဖြစ်တန်စွမ်း (Probability of Death)" ပေါ်တွင် မူတည်သည်။
o သေနိုင်ခြေ ရှိသည် (Likely to cause death) = ပုဒ်မ ၂၉၉ (လူသေမှု)။
o သေမည်မှာ မုချဧကန်ဖြစ်သည် (Sufficient in the ordinary course of nature to cause death) = ပုဒ်မ ၃၀၀ (လူသတ်မှု)။
• စီရင်ထုံးများ၏ လွှမ်းမိုးမှု (Judicial Interpretation)
တရားသူကြီးများသည် ဤ "ဖြစ်တန်စွမ်း"(in all probability cause death) ကို တိုင်းတာရာတွင် အခက်အခဲရှိသည့်အတွက် စီရင်ထုံးများက "ဒဏ်ရာ အရေအတွက်နှင့် နေရာ" ကို အခြေခံသော ပုံသေနည်းများကို ဖန်တီးလာကြသည်။ ဥပမာ - "အသွားချွန်ထက်သောအရာ (ဒါး)ဖြင့် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသော နေရာ (Vital Part) ကို ထိုးလျှင် ပုဒ်မ ၃၀၂၊ ခြေထောက်ကို ထိုးလျှင် ပုဒ်မ ၃၀၄" ဟူ၍ ခွဲခြားတတ်ကြသည်။ သို့သော် မူရင်းဥပဒေတွင် ဒဏ်ရာနေရာကို အတိအကျ ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိဘဲ၊ တရားခံ၏ "စိတ်ဆန္ဒ (Intention)" နှင့် "အသိဉာဏ် (Knowledge)" ကိုသာ အဓိကထားသည်။
• ထို့ကြောင့် စီရင်ထုံးများက ဒဏ်ရာကိုသာ ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် တရားခံ၏ အမှန်တကယ် ရည်ရွယ်ချက်ကို မျက်ကွယ်ပြုရာ ရောက်နိုင်သည်။ ဆေးပညာအရ သေစေနိုင်လောက်သော ဒဏ်ရာမဟုတ်သော်လည်း၊ တရားခံက သေစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သော်လည်း သေစေလိုသော ဆန္ဒ မရှိခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ စီရင်ထုံးများသည် ဤစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း (Mens Rea) ကို လျစ်လျူရှုပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရလဒ် (Actus Reus) ကိုသာ အလေးပေးလွန်းနေပါသည်။
________________________________________
၂။ "ဒဏ်ရာတစ်ချက်တည်း" ပြဿနာ (The Single Blow Theory)
ပုဒ်မ ၃၀၂ နှင့် ၃၀၄ အားပြိုင်မှု
• မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ
ပုဒ်မ ၃၀၀၊ အပိုဒ် (၃) အရ - "ပြုလုပ်သော ဒဏ်ရာသည် သာမန်ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် (Ordinary course of nature) အတိုင်း သေစေနိုင်လောက်လျှင် လူသတ်မှု မြောက်သည်" ဟု ပြဌာန်းထားသည်။ ဒဏ်ရာအရေအတွက်ကို ကန့်သတ်မထားပါ။
• စီရင်ထုံးများ၏ လွှမ်းမိုးမှု
ရာဇသတ်ကြီးကို ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများ၏ တရားစီရင်ရေးတွင် "ဒဏ်ရာ တစ်ချက်တည်း (Single Blow)" ထိုးနှက်ခြင်းဖြစ်လျှင် လူသတ်မှု (၃၀၂) မမြောက်ဘဲ၊ လူသေမှု (၃၀၄) သာ မြောက်သည်ဟု အလိုအလျောက် ယူဆသော ထုံးတမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ တရားသူကြီးများသည် "တစ်ချက်တည်း ထိုးတာဆိုတော့ သေစေလိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် မခိုင်လုံဘူး" ဟု စီရင်ထုံးများကို ကိုးကား၍ ဆုံးဖြတ်လေ့ရှိသည်။
• ၎င်းသည် ဥပဒေပြုအာဏာကို ကျော်လွန်ခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကျွမ်းကျင်သော လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်သူတစ်ဦးသည် လူ၏ သေကွင်းသေကွက်များ (ဥပမာ - နှလုံး) ကို တစ်ချက်တည်း ထိုးသွင်းပြီး သတ်ဖြတ်နိုင်သည်။ ထိုသူကို "တစ်ချက်တည်းထိုးလို့ ၃၀၂ မမြောက်ပါ" ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် Lord Macaulay ၏ ဥပဒေရေးဆွဲချက်နှင့် လုံးဝ ဆန့်ကျင်ပါသည်။ Virsa Singh vs. State of Punjab (1958 AIR 465; 1958 SCR 1495) ကဲ့သို့သော နာမည်ကျော် စီရင်ထုံးများတွင် "ဒဏ်ရာတစ်ချက်ဖြစ်သော်လည်း ထိုဒဏ်ရာကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်ခဲ့လျှင် လူသတ်မှုမြောက်သည်" ဟု ဆိုထားသော်လည်း၊ အောက်ရုံးများသည် "အမှားကင်းလိုသော သဘော (Play Safe)" ဖြင့် ပုဒ်မ ၃၀၄ သို့ လျှော့ချလေ့ရှိကြသည်။
________________________________________
၃။ ပုဒ်မ ၃၀၄ ကို ခွဲခြားခြင်း
ရည်ရွယ်ချက် (Intention) နှင့် သိရှိနားလည်မှု (Knowledge)
o ပုဒ်မ ၃၀၄ (အပိုင်း ၁) - ရာဇဝတ်ပြစ်ဒဏ်ထိုက်သော လူသေစေမှု culpable homicide not amounting to murder (ထောင် နှစ် ၂၀၊ သို့မဟုတ် ၁၀ နှစ်အထိ)။
o ပုဒ်မ ၃၀၄ (အပိုင်း ၂) - rash or negligent act not punishable as culpable homicide or murder ပေါ့ဆလို့ လူသေစေမှုဖြစ်လျှင် (၇- နှစ်ထိ)။ သေစေတန်ရာသည်ဟု သိလျက်နှင့် (Knowledge) ပြုလျှင် ၁၀-နှစ် အထိ။
• စီရင်ထုံးများ၏ လွှမ်းမိုးမှု
စီရင်ထုံးများသည် ဤအပိုင်းနှစ်ခုကို ခွဲခြားရာတွင် အလွန်ရှုပ်ထွေးသော စံနှုန်းများကို သတ်မှတ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် တရားခံအား သက်ညှာလိုသောအခါ (သို့မဟုတ်) သက်သေအထောက်အထား မခိုင်လုံသောအခါ "ကြားချ" သောအနေဖြင့် ပုဒ်မ ၃၀၄ ကို သုံးလေ့ရှိသည်။
• ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်
ပုဒ်မ ၃၀၄ သည် "လူသတ်မှု မမြောက်သော လူသေမှု" အတွက်သာ ဖြစ်သော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် "သက်သေမခိုင်လုံသော လူသတ်မှုများ" အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်နေသည်။ တရားစီရင်ရေးတွင် "သံသယရှိလျှင် လွှတ်ရမည်" ဟူသော မူကိုလည်း မကျင့်သုံးရဲဘဲ၊ "ထောင်ဒဏ်အနည်းငယ် ပေးလိုက်လျှင် သင့်လေမည်" ဟူသော သဘောဖြင့် ပုဒ်မ ၃၀၄ ကို အသုံးပြုခြင်း (Compromise Verdict) သည် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် အန္တရာယ်ကြီးမားသည်။
________________________________________
၄။ ရုတ်တရက် ဒေါသအလျောက် ကျူးလွန်ခြင်း (Grave and Sudden Provocation)
လူသတ်/လူသေ မှုအတွက် ခြွင်းချက်
• မူရင်းပြဌာန်းဥပဒေ
ပြင်းထန်ပြီး ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ရန်စမှုကို ခံရ၍၊ မိမိစိတ်ကို မထိန်းနိုင်ဘဲ (deprived of the power of self-control by grave and sudden provocation) သတ်မိလျှင် လူသတ်မှု မမြောက်ပါ။
• စီရင်ထုံးများ၏ လွှမ်းမိုးမှု
စီရင်ထုံးများသည် "ရုတ်တရက်" ဆိုသည့် စကားလုံးအပေါ် အလွန်တင်းကျပ်သည်။ ရန်စခံရပြီးနောက် အချိန်အနည်းငယ် (ဥပမာ - ၁၀ မိနစ်ခန့်) ခြားသွားလျှင် "စိတ်အေးသွားပြီ (Cooling off period)" ဟု ယူဆပြီး ဤသက်သာခွင့်ကို ပိတ်ပင်လေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် တရားသူကြီးများသည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စိတ်ခံစားမှု (Subjective Test) ကို မကြည့်ဘဲ၊ "သာမန်လူဆိုလျှင် စိတ်ဆိုးမည်လော (Objective Test)" ဟူသော စံနှုန်းဖြင့် တိုင်းတာကြသည်။
• ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်: လူသားတို့၏ စိတ်သဘောသဘာဝသည် စက်ရုပ်များကဲ့သို့ ပုံသေမရှိနိုင်ပါ။ အချို့လူများသည် ဒေါသကို ချက်ချင်းမပြဘဲ ကြိတ်မှိတ်မျိုသိပ်ထားရာမှ ပေါက်ကွဲထွက်တတ်သည်။ စီရင်ထုံးများက သတ်မှတ်ထားသော "ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မှသာ သက်သာခွင့်ရမည်" ဆိုသည့်အချက်သည် စိတ်ပညာသဘောတရားနှင့် ကွဲလွဲနေပြီး၊ မူရင်းဥပဒေ၏ "လူသားဆန်စွာ စဉ်းစားပေးလိုသော ရည်ရွယ်ချက်" ကို ပိတ်ပင်ရာ ရောက်နေသည်။
________________________________________
နိဂုံးချုပ် သုံးသပ်ချက်
ရာဇသတ်ကြီးကိုအခြေပြု၍ လူသတ်မှုနှင့် လူသေမှု ခွဲခြားခြင်းတွင် တွေ့ရသော စီရင်ထုံးပါ အားနည်းချက်မှာ-
၁. စက်ရုပ်ဆန်သော တရားစီရင်ခြင်း (Mechanical Jurisprudence)
စီရင်ဆုံးဖြတ်သူတို့သည် အမှု၏ အကြောင်းခြင်းရာ တစ်ခုချင်းစီကို ဥပဒေမူရင်းအနှစ်သာရ (Legal Principles) နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးမည့်အစား၊ ရှိပြီးသား စီရင်ထုံးပုံစံခွက်များ (Precedents) ထဲသို့ အတင်းထိုးထည့်ရန် ကြိုးစားနေကြသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
၂. စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ရှောင်လွှဲလိုခြင်း
ပုဒ်မ ၃၀၂ (သေဒဏ်/တစ်သက်တစ်ကျွန်း) ချမှတ်ရန် ဝန်လေးသည့်အတွက် ပုဒ်မ ၃၀၄ သို့ လျှော့ချခြင်း၊ အဆိုးဆုံးအခြေအနေအဖြစ် လူအများအပြားက ဝိုင်းဝန်းသတ်ဖြတ်သည့် အမှုမျိုးကို အပြင်းအထန်နာကျင်စေမှုမျိုးသို့ လျှော့ချခြင်းသည် တရားစီရင်ရေး၏ ရဲရင့်ပြတ်သားမှုကို ထိခိုက်စေသည်။
ထို့ကြောင့် "စီရင်ထုံးသည် လမ်းပြမြေပုံသာ ဖြစ်သင့်ပြီး၊ သံခြေကျင်း မဖြစ်သင့်ပါ precedent should be a roadmap, not ironclad" ဟူသော သဘောတရားကို ပြတ်သားစွာ ထူထောင်ကျင့်သုံးရန် လိုအပ်နေပါသည်။ အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော် “အရိုးကို အရွက်မဖုံးသင့်” ဟူသကဲ့သို့ပင်၊ မူရင်း ဥပဒေပြဌာန်းချက် ကို စီရင်ထုံးများဖြင့်လွှမ်းမိုးခြင်းမပြုသင့်ပေ။
